بهری دهمهكی هندهك برادهران بابهتێ ناڤێ گرێ باسێ ههلشكافتبوو و ههر ئێكی بۆچوونهك ههبوو ل دۆر ناڤكرنا (گرێ باسێ)، هندهكان دگۆت: ئهڤه یێ ژ ناڤێ ژنكهكا فهله هاتی، یان ژنهكا جوهی، كو ل دووماهیا سالێت چلان ژ چهرخێ بۆری مشهختی ئیسرائیلێ ببوو.
ل دووڤ دیتنا من، ناڤكرنا گرێ باسێ ب ڤی ناڤی گهلهك كهڤنتره ژ وێ سالێ، وهسا تێته زانین، ل جهنگا جیهانیا ئێكێ 1914- 1918، كو دهولهتا ئۆسمانی شهڕ دگهل ئنگلیزی و فرهنسا و رۆسی دكر، ئنگلیز ژێههل ژ لایێ بهسرا و بهغدا ڤه دهات، رۆسیا قهیسهری ژی د ناڤ وێ جهنگێ دا ل سالا 1916ێ، ژووردا هات و كهته دهڤهرێت باكوورێ كوردستانێ و بوو ئهگهرا هندێ گهلهك كورد و مهسیحی دهڤهرێت خوه ل باكووری بهردهن و ژووردا بێن و ل دهڤهرێت مه ئاكنجی ببن، لهوما بۆ نموونه سهبارهتی دهۆكێ، ئهو كوردێت ل ڤێره ئاكنجی بووین، ههتا بهری چهند سالهكا ژی، دهۆكیا دگۆتێ (مهاجر) و ههتا نوكه ژی هندهك بنهمالێت وان ل دهۆكێ نه و بووینه دهۆكی. ههر وهسا هندهك برایێت مهسیحی دیسان، ژ دهڤهرهێت جیلو و بازی و ههكاری ژ ئهنجاما رهفتارا خرابا دهولهتا ئۆسمانی، ژ جهێت خوه هاتن و ل ڤێ دهڤهرێ ئێورین و ئاكنجی بوون. هندهك مهسیحیێت بازی، وهسا دیاره، جههكێ باش بۆ خوه ل سهر گرێ باسێ دیت و ل وێرێ ئاكنجی بوون و خانی ئاڤا كرن، ههتا ل دهسپێكا سالێت ههشتێ یان ژ چهرخێ بۆری حكوومهتا بهعس یا سهدامی، خانیێت وان خراب كرین و ئاڤاهیێ ئهمنێ ل وێرێ ئاڤاكری، و شێوێ جوانێ گرێ باسێ و ههر وهسا یێ دهۆكێ تێك شێلای!.
ئهڤه پێشهكیهكا كورت بوو ل سهر گرێ باسێ یێ نوی، لێ ل دووڤ هزرا من گرێ باسێ گهلهك ژ هندێ ژی كهڤنتره، كهڤناتیا وی گری ژی ڤهدگهڕیت بۆ سهردهمێ میرگهها بههدینان و دهولهتا ئۆسمانی و بهری هینگێ و ههتا سهر دهمێ دهولهتا میتانی، ههر ل دهڤهرا مه.
گهلیێ دهۆكێ ژ كهڤندا، رێوبارهكا مهزن ل سهر ههبوو و رێیهكا بازرگانی بوو، ههر ژ دهڤهرا پشت گهلی و ههتا سنوورێ نوكه ل ناڤبهرا باكوور و باشوورێت كوردستانێ، هاتنوچوونا وان ل گهلیێ دهۆكێ بوو، فێقی و كهلوپهلێت خوه دبرنه مووسل و بهغدا، یان بازرگانا ژ مووسل و بهغدا تشتێت دی د گهلی ڕا ئهڤراز دبرن، ئهڤه نهنوكه یان دهمهكێ نێزیك، بهلكو ل سهر دهمێ میرگهها بههدینان بهری 600 سالا و ههتا ناڤهراستا چهرخێ نۆزدێ و هێژ كهڤنتر .
ل سهر سهرێ ههردو چیا، كێلیا شهدایێ و كێلیا فیرعهونی، ژ كهڤندا، دو ئاڤاهیێت بچووك ههبوون، وهكی جهێت زێرهڤانان بۆ پاسهوانیا گهلی، ل دهسپێكا شۆڕهشا ئیلۆنێ ل سالا 1961ێ پشتی لهشكرێ عیراقێ ئهو ههردو كلومتێت چیای گرتین و رهبیێت لهشكری ل سهر ئاڤا كرین، ئهو جهێت كهڤن یێت زێرهڤانان، هاتنه خرابكرن و جهێ وان كره رهبییه. ل بیرا منه دهمێ ئهم زاڕۆك، دهۆكیا دگۆته وان ههردو جها: قهسركێت سهر چیای .
ههر وهسا ل جهێ ئۆتێلا ژیان یا نوكه، گرهكێ بلند ههبوو و دیسان شوینوارێت جهێ زێرهڤانان لێ ههبوون. پاشی دهمێ ئۆتێلا ژیان ئاڤا كری ئهو گر هاته راستكرن و ئۆتێل هاته ئاڤاكرن .
ل دووڤ هزرا من، ئهو گر، جهێ زێرهڤانێت رێكا گهلی بوو، و چهند زێرهڤانهك دهنارتنه سهر رێ، ئانكو ئهو جهێ نوكه دبێژنێ (گرێ باسێ) دا باجێ ژ كاروانیا وهرگرن، ئانكو ئهو گرێ ل جهی ئۆتێلا ژیان، بارهگایێ سهرهكیێ زێرهڤانان بوو و هندهك دهاتنه سهر رێ بۆ وهرگرتنا باجێ، ل پهی زانیاریێت لهشكری، نابیت بارهگایێ سهرهكی ل سهر رێ بیت، بهلكو دێ پیچهكێ یێ ڤهدهر بیت و دێ زێرهڤان ل سهر رێ بن، لهوما ناڤێ جهێ وهرگرتنا باجێ، یێ بوویه گرێ باسێ، ئانكو جهێ بۆرینێ یان دهرباز بوونێ .
ئهو گوندێت پشت گهلی، نابێژنێ گرێ باسێ، بهلكو ههتا نوكه ژی، دبێژنێ گرێ پاسێ، ئانكو درست جهێ دهربازبوونێ .
ئهو گوندیێت سهر دهمێ حكوومهتا مهلهكی ل عیراقێ (1921 – 1958)، گهلهك ژ وان تڤهنگ ههبوون، لێ قهدهغه بوو ب تڤهنگڤه بێنه ناڤ باژێڕی، ئهگهر تڤهنگا خوه ل دهف حكوومهتێ پاس كربا، دا بێژن، من تڤهنگا خوه یا پاس كری، یان تڤهنگا من یا بێ پاسه ئهز نهشێم بینمه باژێڕی. لهوما ب كورتی دبێژم، ناڤێ گرێ باسێ یان گرێ پاسێ، یێ ژ دهربازبوونێ هاتی د گهلیێ دهۆكێ ڕا، بۆ وهرگرتنا باجی ژ كاروانیێت هاتنوچوونا گهلیێ دهۆكێ دكهن .
وهك پشتهڤانیهك بۆ وان ئاخفتنێت ل دهسپێكێ من گۆتین، ئهز هزر دكهم، ناڤێ گوندێ (باجلۆر) ل لایێ دی یێ گهلی ههر ژ ناڤێ باجێ هاتبیت، ئانكو، ههر جهێ باج وهرگرتنێ بیت ژ وان كاروانێت ژووردا دهاتنه دهۆكێ و دچوونه مووسل و بهغدا، ئانكو باج وهرگر ل وێرێ ژی ههبوون بۆ كاروانێت ژووردا، پاشی وان باج وهرگرا مالێت خوه ژی یێت ئیناینه وێرێ و یێ بوویه گوند. ئهگهر هزرا خوه بكهین جهێ گوندێ باجلۆر ژی ل سهر رێیا سهرهكی نینه، پیچهك وێڤهتره، چونكی نابیت ئهو خێزانێت خوه بیننه سهر رێ. ناڤێ گوندی دیاره ل سهر دهمێ دهولهتا ئۆسمانی كو (500 سالا حوكم ل دهڤهرێ كربوو) یێ هاتی، و پاشگرهكێ توركی (لر) یێ لێ هاتیه زێدهكرن و یێ بوویه (باجلر) یان باجلور .
ئهڤه هندهك هزر بوون ل سهر ناڤكرنا (گرێ پاسێ) كو ب هزرا من ئهو ناڤ یێ ژ دهربازبوونا كاروانیا و رێڤینگان هاتی و رێ ل وێرێ د بن چاڤدێریا زێرهڤانێت وان دهولهتان دا بوویه یێت حوكم ل دهڤهرێ كری و چ پهیوهندی نه ب ژنكا فهلهڤه ههیه و نهیا جوهی، و ئهڤ بابهته یێ ڤهكریه بۆ دیرۆك زان و ههمی رهوشهنبیران بۆ گهنگهشێ و هزرێت بهرفرهتر.
نووترين نووچه
- سەرۆك بارزانی و شاندەكێ حزبا دەعوە پرسا پێكئینانا حوكمەتا نوو یا ئیراقێ گەنگەشەكر
- پاراستنا زمانێ دایكێ ئەركەكێ نیشتمانییە ل سەر ملێ مە هەموویان
- پاراستنا زمانێ دایك، پاراستنا ناسنامە و پاشەڕۆژا كوردستانێ یە
- زمان بنەمایێ سەرەكیێ ناسنامەیا مە یا نەتەوەییە
- گوهۆڕینێن دیموگرافی و ب ئەرەبكرنێ ل سنۆرێ مادەیێ 140 دهێتە كرن
- سەرۆك بارزانی: ئێكەتییا قوتابییان و لاوان قوتابخانەیا پێگەهاندنا خەباتكاران بوو
- سەرۆك بارزانی پیرۆزباهی ل ڕێكخەرێ گشتیێ بزاڤا گۆڕانێ كر
- گرنگە د حوكمەتا بهێت یا ئیراقێ دا هەڤپشكی و هەڤسەنگی و ل هەڤكرن بنەمایێن سەرەكی یێن هەڤبەندیێ بن ل گەل بەغدا
- نێچیرڤان بارزانی و جۆشوا هاریس دووماهی پێشهاتێن پرۆسەیا سیاسی ل ئیراقێ گەنگەشەكر
- ئێكەتییا قوتابییان و لاوان ڕۆلەكێ كاریگەر د بزاڤا ڕزگاریخوازا گەلێ كوردستانێ دا هەبوو
د.رهشيد فندى
نێ ههما تو كێلێ نابینی، ما دێ چهوا لێدهی؟؟
بۆ جارا دویێ كهكێ (هێرش كهمال رێكانی) بهرسڤهك ل سهر بهرسڤا من نڤیسی و ههولدا خوه ژ وان شاشیا دهرباز كهت یێت خوه ئێخستیه تێدا، بۆ خودێ مرۆڤ بێژیت بهرسڤا وێ یا دویێ گهلهك یا تێكهل و پێكهل و شهڵه پهلا بوو و ب رهنگهكێ بێ سهروبهر و نهزانستی بوو، لێ ئهز دێ ب رهنگهكێ دی بهرسڤێ دهم كو خوهندهڤایێ هێژا ب جۆرێ كورتكرن د چهند خالهكا دا، مفای ژ بۆچوونێت من و وی ببینیت، و خوهندهڤان بزانیت كا ئارمانج چیه.
1- كهكێ هێرش ل سێ چار جههكا ژ گوتارا خوه، یێ چوویه د ناڤ بابهتێ گهنجا و نڤیسهرێت گهنج دا و نه گۆتیه، دا وی بابهتی ب ئێكجار و بسهرێكڤه بنڤیسم و ههوڵ یا دای، گهنجا دژی من بئازرینیت و ههر زوو پشتی بهلاڤبوونا بهرسڤا من، وی دیسان ل فێسبووكێ، تشتهكێ ئازراندنێ بهڵاڤ كریه و ئهز ب نهڤیانا گهنجان و خوه بلند راگرتنێ گونههبار كرم، و دهمێ هندهك برادهرا كۆمێنتێت دژی بۆچوونا وی بهڵاڤ كرین، وی ئهو كۆمێنت ژێ برن و یێت دی هێلان. ههر وی دهمی من بتنێ گۆتێ فێسبوك نهجهێ بهرسڤدانا ڤان تشتایه، تشتێ ته ههبیت ل بهرپهڕێت رۆژنامێ بنڤیسه، دهمێ ئهو ل فێسبوكێ هندهك كۆمێنتا ژێ دبهت و هندهكان د هێلیت پرسیار دێ بیته ئهو، ئهو كهسێ دگهل نهفسا خوه یێ دیموكرات نهبیت، دێ چهوا دگهل خهلكێ دی یێ دیموكرات بیت؟.
دهربارهی بابهتێ گهنجان من نهڤێت ئهز بهرسڤا وی بدهم، چونكی ئهڤه دهرڤهی بابهتێ مهیه، ئهگهر وی بڤێت من راكێشیته بابهتهكێ دهرهكێ، من نهڤێت وێ دهلیڤێ بدهمه كهكێ هێرش، ئهو ژ بابهتی دهركهڤیت، ههر بتنێ دبێژم، بهلێ راسته گهنجێت نوكه لهزێ دكهن و باش ناخوینن، نهههر ئهڤه بهلكو ئاستێ خواندنا قوتابیان ل زانكۆیێ ژی نهیێ باشه ل چاڤ خواندنا بهری نوكه، جا چ گونهها پرۆگرامێت خواندنێ بیت یان یا زانكۆیان بیت، یان ئهڤ شۆڕهشا تهكنۆلۆژی یا ڤی سهردهمی بیت، وه ل قوتابیان و گهنجان دكهت دهمێ خوه ب هندهك تشتێت دی ببۆرینن. بلا كهكێ هێرش باش بزانیت، ئهو هندی من ههڤالێ گهنجا نینه، ژ 30 سالان پتر من مامۆستایهتی یا ل دهۆكێ و ههولێرێ كری و هژمارهكا زۆر ژ گهنجێت نوكه قوتابیێت من بوون و ههمی نوكه كارمهندن د ڤێ ژیانێ دا، ههر ژ پلا وهزیری ههتا كهنناسێ باژێڕڤانیێ، و ئهو من باش دنیاسن و دزانن ئهز یێ چهوا بووم و چهوانم، ههر وهسا پتر ژ 40 سالایه ئهز د وارێ ئهدهبی دا، و بارا پتر ژ نڤیسهرێت مهزن و گهنج من دنیاسن و دزانن ئهز یێ چهوامه و چهند رێزێ ل وان دگرم. ئهگهر ل دویف ڤی بابهتی بچین ئانكو لاوازیا خواندنێ، دڤێت پرتووكهكێ ل سهر دانین، لهوما دێ قفل كهین.
2- كهكێ هێرش دیسان یێ چوویه بابهتهكێ دهرهكی، كو پهیوهندی ب بابهتێ مهڤه نینه، ژ بهر هندێ دا خوه ژ بابهتێ سهرهكی قورتال بكهت و خوه بدهته تهنشتا، ئهو ژی دهمێ بهحسێ من دكهت و وهسا دیار دكهت، كو من پهسنا كارێت خوه یێت بۆری یێ كری، و پرتووكا (مێژوویا ئێكهتیا نڤیسهرێت كورد ….) وهك نموونه ئینایه. ب تنێ دێ بێژم بلا خوهندهڤان گوتارا من یا بهری ڤێ، جارهكا دی بخوینن، یان ژی ئهز رازیمه بلا كارمهندێت ڤێ رۆژنامێ دیدهڤان بن، كا من چ بهحسێ بهرههمێ خوه یێ بهرێ كریه؟.
ئهگهر ئارمانجا وی، ناڤ ئینانا پرتووكا من یا ناڤبری بیت، من ژ بهر ژیانناما سالح یوسفی و ههڤالینیا من دگهل وی بۆ دهمێ سالهكێ و ههلبهستا وی (ههواره ههواره) ئهو ناڤ ئینا، چونكی ئهگهر من ئهو ژێدهر بكار نهئینابا، كهكێ هێرش یان كهكهكێ دی، دا بێژیت ته ئهڤ تشتێت نوو ل سهر ژیانا وی ژ كیڤه ئیناینه، چونكی د وێ پرتووكێ دا من هندهك تشت یێت نڤیسین د ژێدهرێت دی دا نینن، ، راسته زۆزان خانێ ژیانا وی جوان یا نڤیسی، لێ ئهو تشتێت من ئاماژه پێ دای، د پهرتووكا وێ ژی دا نینن، ئهو ژی ژ بهر مانا من دگهل وی بۆ دهمێ سالهكێ. ههروهسا دهربارهی گۆتنا من، كو من ههر ژ سالێت نۆتان، گوتار یێ ل دۆر ژیان و بهرههمێ وی بهڵاڤ كرین و هێشتا ئهو گوتار ل دهف منن، ئهو ههمی بهڵگهنه، كو من ژ مێژه گرنگیا دایه بابهتێ سالح یوسفی، بهری پرتووكا خووشكا هێژا (زۆزان سالح یوسفی) و پهرتووكێت ههر دو برایێت هێژا مستهفا بامهرنی و عهبدولرهحمان بامهرنی و بهری كهكێ هێرش ژی. ئانكو ئهڤه ژێدهر و بهلگهنه،
ئهگهر مهبهستا كهكێ هێرش، ژ ئهرشیفی، بهحسێ تێكهلیا من بوو دگهل حهیدهر مهتینی و پشتراستكرنا وی بۆ من، كو هۆزانا (من تو چهند دڤێی ..) یا وی یه و نهیا شههید سالح یوسفی یه، ئهو گهلهك گهلهك پێدڤی بوو، ئهز وێ چهندێ رۆن بكهم، چونكی ئهگهر من ئهوبابهت رۆن نهكربا، كهكێ هێرش و هندهكێت دی، دا بێژن ته چهوا ئهو ههلبهست ژ ناڤ دیوانا سهیدا سالح هاڤێت؟ برا ئهز نه پێدڤی هندێ مه، پڕۆپاگندێ بۆ پهرتووكێت خوه یێت بهرێ بكهم.
دا بابهت درێژ نهبیت و ژ چارچۆڤێ زانستی نهدهركهڤیت، دێ بێژم ناڤ ئینانا وان ژێدهرێت من یا گرنگ و پێدڤی بوو، و ئهو نه چو خال بوو، كهكێ هێرش خوه پێڤه گرتی. ئهها ژ بهر هندێ بوو من گۆت گهنجێت نوكه تشتێ بهری خوه ناخوینن. ئهگهر كهكێ هێرش، گوتارێت من ههر ژ سالێت نۆتان ل دۆر ژیان و بهرههمێ سالح یوسفی خواندبان، یان گوتارێت من ل دۆر رهحمهتی حهیدهر مهتینی، دا وی بۆچوونهكا دی ههبیت.
3. دەرباری هەلبەستا (من تو چەند دڤێی) باشە تە ب خوە دانپێدان یا کری، کو ئەڤە هەلبەستا هوزانڤانێ رەحمەتی (حەیدەر مەتینی) یە و ل جەم (مەتینی) ئەڤە درێژترە ژ وێ هەلبەستێ، د دیوانا سەیدا سالحی دا و تە گۆتیە (گەلەک هوزانڤانێن کورد رێزە دێڕ ژ ئێکودو ڤەگوهاستینە و تێکەلی هوزانێن خوە کریە، هەژیە بێژین هوزانا حەیدەر مەتینی ب ناڤێ جەژنا بێدەنگ 21/1993 و ژ 16 چارینان پێک دهێت و یا سەیدا سالحی ژ 7 چارینان پێک دهێت) .
ئەڤ گۆتنا تە وێ چەندێ دسەلمینیت کو ئەڤە هەلبەستا مەتینی یە هەروەکی مە بەری نوکە گۆتی، راستە گەلەک جارا پارچە هوزان، نەمازە ئەوێت ب دەستی نڤیسی، تێکەلی ئێک دبن. هەر دەمەکێ مە دیت سەیدا سالح ئەڤ هەلبەستە ب خەت دەستێ خوە یا نڤیسی، ئانکو ئەگەر رۆژەکێ ژ رۆژا دەستنڤیسێت هوزانێت وی هاتنە دیتن و ئەو هەلبەست د ناڤ دا بوو، دێ هینگی باوەر کەین، ئەڤە هەلبەستا وی یە، چونکی سەیدا سالح هند مرۆڤەکێ راستگۆ بوو، قەت نابیت ئەو هەلبەستا هوزانڤانەکێ دی بۆ خوە بدانیت .
4. کاک هێرش بۆچوونێت دسەیر و سەمەرن، دەمێ وەسا دیار دکەت، کو ژ پرتووکا من وی بتنێ بەحسێ دیوانێ یە ، وی پەیوەندی ب ژیاننامێ و ڤەکۆلینێ ڤە نینن!، برا هەر پرتووکەکا هەبیت، یەکەیەکا ئێکگرتیە (وحدە متکاملە)، دەمێ تو هەلسەنگاندنا پرتووکەکێ بکەی، دڤێت هەلسەنگاندنا هەمی لایا بکەی، پاشی بڕیارێ ل سەر بدەی. دەمێ من ڤەکۆلین ل سەر هندەک هوزانێت سەیدای کری، دڤێت ئەز وان هوزانا بەری ڤەکۆلینێ بەڵاڤ کەم دا خوەندەڤایێ هێژا وان هوزانا بخوینیت، پاشی بێتە ڤەکۆلینێ، دەمێ تو هوزان و ڤەکۆلینێ ژی بەلاڤ دکەی، دڤێت تو کورتیەکا ژیانا وی هوزانڤانی بەڵاڤ کەی، دا خوەندەڤان تشتەکی ژ ژیان و جه و دەمێت وی بزانیت، ئەگەر وەسا نەبیت، دێ ئەو ڤەکۆلین یا سەقەت بیت.
لەوما ئەگەر تو بتنێ بەحسێ هەلبەستا بکەی، من ب خوە گۆتبوو، من ئەو هوزان بکار ئینان، یێت د پرتووکا کچا وی زۆزان خانێ دا هاتین، هەر وەکی من گۆتی، خویشکا زۆزان ب خوە گۆتە من، ئەز حەز دکەم تو پێداچوونەکێ د وان هەلبەستان دا بکەی، من ژی سێ چار جارکی پێداچوون د هەلبەستان دا کر و راستڤەکرن (ل دویف زانینا خوە). نە من و نە زۆزان خانێ دەستنڤیسێت هەلبەستێت سەیدای نەبوون و نوکە ژی مە نینن، ئەگەر مە دەستنڤیس هەبانە دا کارێ مە گەلەک ب ساناهی بیت، هەر دەمێ دەستنڤیس هەبن، دێ وان هەلبەستا ب درستی نڤیسین، ئەم سوپاسدارێت تەینە، ئەگەر تە دەستنڤیس هەبن و بەلاڤ کەی، چونکی ئارمانجا مە هەمیان خزمەتا ئەدەبێ کوردی یە. تو هەر دێ ئێى و چی و بەحسێ هوزانێت سەیدای کەى، برا پا عەبدولسەلام عەلی میرزا بەری مە هەمیا هوزانێت وی یێت بەلاڤکرین، پا دێ بۆچی مافێ وی ئێتە خوارن؟.
5. کەکێ هێرش ئەڤە دو جارا دبێژی، بۆ گۆڤارا رۆناهی تە ناڤێ کامیران بەدرخان یێ دانایە جهێ جەلادەت بەدرخان، بەلێ راستە، نەکو ئەوە ئەز نزانم، هەر ژ سالێت هەشتێ یا، من رۆناهی یاهەی و هەروەسا هاوار ژی و نوکە ژی ل بەر دەستێ منن، گەلەک جارا دەمێ مرۆڤی دو کوڕ هەبن، ناڤێ ئێکی دبێژتە یێ دی، ئانکو ئەڤە نەشاشیەکا زانستیە، بەلکو ژ خۆشتڤیا هەردوکا مرۆڤ ناڤێت وان هەردویان هندەک جاران لێک دگهۆڕیت. هەما نەمینە ب وێ خالێ ڤە چونکی چ مفایێ زانستی تێدا نینە .
6. من هزر دکر تە پرتووکا من نەدیتیە و کۆمێنتەک یا ل فێسبوکێ نڤیسی و گۆتی: (ئەڤە بەرهەڤکرنە یان پشتبەستنە ل سەر پرتووکا کچا مامۆستای زۆزان هاتیە کرن ؟). لێ جارا دویێ وی ئاشکرا کر، کو وی پرتووکا من دیتبوو، ژ نوو ئەو کۆمێنت یا نڤیسی. ب ڕاستی ئەڤە هێژ خرابترە، تە پرتووک دیتبیت و تو پرسیار کەی، کا ئەڤە بەرهەڤکرنە یان پشتبەستنە؟ چونکی هەر نڤیسەرەک دزانیت ئەڤە نەبەرهەڤکرنە و نەپشتبەستنە، بەلکو ئەڤە دانانە .
ئەگەر من ڤەکۆلینەکا درێژ نڤیسیبیت، کو ئەو ڤەکۆلین د پرتووکا زۆزان خانێ دا نینە، و من ژیانناما وی ب ئاوایەکێ جودا نڤیسی بیت و بۆ هندێ دیدار دگەل نیزیکترین هەڤالێت وی و مرۆڤێت وی کربیت، و من پێداچوون چەند جارکی ل هوزانێت وی کربیت و ل دویف شیانێت خوە راستڤە کربن، بێی هندێ من دەسنڤیس هەبن، و من هوزانەکا نیڤەرۆ تەمام کربیت و ئێکا دی ل دیوانێ زێدە کربیت و هەلبەستەکا نەیا وی ژ ناڤ دیوانێ هاڤێتبیت، ئەڤ کارە هەمی، دێ چەوا بنە بەرهەڤکرن یان پشتبەستن، ڤێجا پا دانان دێ یا چەوابیت؟ ئەگەر ل دویف تیۆریا کەکێ هێرش بیت دڤێت، چەندین رێزدارێت دیوانا جزیری راڤە کری و مەم و زینا خانی راڤە کری و عەلائەدین سجادی ل مێژوویا ئەدەبێ کوردی و سادق بهائەدین ل هوزانڤانێت کورد و هەتا دووماهیێ هەمی بەرهەڤکەر بن؟!.
7. ل دۆر وێ هەلبەستا ب ناڤێ (لگەل رووبارێ خابووری) ل بەرپەڕ 170 د پرتووکا زۆزان خانێ دا و ل بەر پەڕ 126 – 127 ژ پرتووکا من، کەکێ هێرش، ب (ئاخفتنەک دگەل خابیری) ب ناڤ کریە و گۆتیە (دو چارینە ژێ دکێمن و دگەل پێش و پاشکرنا هندەک چارینەیان) و ناڤێ برادەرەکی ئینایە کو ئەو هەلبەست دایەڤێ و هەردو چارینە بەلاڤکرینە، ئەز دبێژم سەحەت خۆش بۆ وێ چەندێ، بەلێ ئەڤە نەدەستخەتێ سەیدا سالح یوسفی یە، ئەگەر مە دەستنڤیسا وێ هەلبەستێ دیت، دێ هینگێ ژێ پشتراست بین، چونکی هەر وەکی تە بەری نوکە گۆتی و من ژی ئێماژە پێ کری، هەلبەستێت گەلەگ هوزانڤانێت کورد یێت تێکەلی ئێک بووین و هندەکان یێت خەلکی ب خوە یێت نڤیسین یان یێت ئێکی بۆ ئێکێ دی داناین، ئەم دێ هینگێ پشتڕاستبین هەتا دەستنڤیسێت وان هەلبەستان دبینین .
8. تشتێ ژ هەمیان دوورتر ژ روحا زانستی ل جەم کەکێ هێرش ئەوە دەمێ وی وێنێ پرتووکا زۆزان خانێ دگەل گەنگەشەیا خوە ل سەر پرتووکا من بەڵاڤکری، برا تە چ ڤیا ل دۆر پرتووکا من تە گۆت، ڤێجا وێنێ پرتووکا زۆزان خانێ چ پەیوەندی ب پرتووکا منڤە هەیە تو دکەیە د ناڤ گوتارێ خوە دا؟
ب راستی من چ مفا ژ گەنگەشا کەکێ هێرش نەدیت و هزرێت نەزانستی بوون بتنێ دەمێ سەحکریە هاوارێ و چارینەکا هوزانا یوسفی دیارکری کو ژ هەلبەستا (هیڤیا مە) چوویە د ناڤ هەلبەستا (هەوارە هەوارە) دا، هەر چەندە هەردو هەر هەلبەستێت یوسفی نە، لێ من دەستخۆشی لێ کر، و ئەو هەلبەستا (خابیری) کو وی دو چارینە لێ زێدە کرین، دیسان دەستخۆش، بەلێ ئەز نەی پشتراستم هەتا دەستنڤیس بێنە دیتن.
من یا كل دای برا، من كووره نهكریه
ل هژمارا 1904 ژ رۆژناما (ئهڤرۆ) یا رۆژا 23/6/2016، برادهرهكی ب ناڤێ (هێرش كهمال رێكانی) نڤیسینهك ل بهرپهڕێ 12 ژ وێ هژمارێ بهلاڤ كربوو، بابهتێ وێ ژی ل دۆر پرتووكا من یا نوو (سالح یوسفی، ژیان و بهرههم ) بوو.
ل بهراهیێ كهیفا من هات كو گهنجهك خوه پاڤێته وارێ ڤهكۆلینێ و ههلسهنگاندنا وی بابهتێ گرنگ، لێ پشتی من بابهتێ وی خواندی، كهیفا من ڤهڕهڤی و بۆ من دیار بوو كو وی برادهری هندهك بڕیارێت سهرپێ یێ ل سهر وێ پرتووكێ داین، ئهڤه ژی وێ چهندێ دگههینیت كو گهنجێت مه ههر دهم لهزێ دكهن و وهسا خوه دبینن كو زانیاری ههما ههر زانیاریێت وانن و بهری وان كهسێ دی چ نهكریه. ژ بهر هندێ دا بابهت درێژ نهبیت و دا نهبیته ئاخفتن ب تنێ دێ بابهتی كهمه چهند خالهك.
1. كاك (هێرش) وهسا یا دیار كری، كو من كارهكێ باش یێ كری، دهمێ من ههلبهستا (ههواره ههواره) ب تهمامی د دیوانێ دا بهلاڤكری كو د ههر دو ژێدهرێت بهری من دا (برادهر عهبدولسهلام عهلی میرزا و خویشكا هێژا زۆزان سالح یۆسفی) ئهو ههلبهست یا نیڤهرۆ بوو، ئهو ژی راسته بهری من یا نیڤهرۆ بوو، چونكی كاك عهبدولسهلام ل سالێت ( نوتان ) گۆتبوو من، من ئهو ههلبهست، یا ژ بهر كاسێتهكێ ڤهگوهاستی و من هند ژێ فههم كر هندی من بهلاڤ كری، و ههر وهسا خویشكا زۆزان ژی ههر ئهو یا دووبارهكری، لهوما من ئهو ههلبهست ب تهمامی ئینا خوارێ، چونكی تهمامیا وێ ههلبهستێ ل دهف من ما بوو، سهیدایێ (سالح یۆسفی) ئهو ههلبهست ل هاڤینا سالا (1974)ێ ل ناڤ شۆڕهشێ نڤیسی بوو، د گهرم گهرما شهڕی و هێرشێت دوژمنی دا، سهیدای ب دهستی خوه ئهو ههلبهست دابوو ف من، دا ل كۆڤارا (نووسهری كورد) ل ناڤ شۆڕهشێ بهلاڤ كهین، مه ژی ئهو ههلبهست ل ژماره 12 ژ كۆڤارا ناڤبری بهلاڤ كر. من ئهڤ زانیاریه ل سهر وێ ههلبهستێ، ل ڤێره نڤیسین، دا كاك هێرش یان كهسهكێ دی نهبێژیت: ته تهمامیا وێ ههلبهستێ ژ كیڤه ئینایه؟.
2. ههلبهستا دویێ ژی (هنهر زیلبوون) یا نوویه و بۆ جارا ئێكێ یه دكهڤیته د دیوانێ دا، ههر وهكی مه د دیوانێ دا ئێماژه دایێ ئهڤه ل سالا 1958 ێ ل رۆژناما (ژین) یا سلێمانیێ بهلاڤ ببوو.
كاك (هێرش) ب باشی بهحسێ ڤان ههردو ههلبهستا یا كری و ئهڤه ب (كل دان) هژمارتینه، لێ ههلبهستا (من تۆ چهند دڤێی ئهز نزانم) ئهوا د دیوانێ دا بهلاڤ نهبووی ، ب ( كووره كرن) هژمارتیه، ئهو وهسا حساب دكهت من یا ژ بیر كری یان یا ژ دهستێ من كهتى!! برا ل سالێت (نۆتان) من سمینارهك ل دۆر ژیان و بهرههمێ سالح یۆسفی ل باخچێت ئێكهتیا نڤیسهران پێشكێش كر و ههر وهسا ل گهلهك سالڤهگهرێت سهیدایێ رهحمهتی، من گوتار ب عهرهبی و كوردی یێت بهڵاڤ كرین وههمی ژی یێ ل دهف من.
من وی دهمی، ل حهفتیناما (پهیمان) ل دهۆكێ كار دكر، رۆژهكێ هۆزانڤانێ رهحمهتی (حهیدهر مهتینی) یێ بامهڕنی هاته سهرهدانا من و گۆت: ئهو ههلبهستا ته ل سهر نڤیسی و ل سهر ئاخفتی ( من تۆ چهند دڤێی..) ئهو نه ههلبهستا (سالح یۆسفی) یه، ئهو یا منه، ب شاشی ڤه یا بۆ وی هاتیه دانان و گهلهك جهخت ل سهر ئاخفتنا خوه كر و گۆتی من بهڵگه ژی یێت ههین، و ل سالێت (چلا) ژ چهرخێ بۆری، من یا ل بهغدا ڤههاندی، ئینا من ژی داخواز ژێ كر، بۆ من تشتهكی ل سهر بارێ ئهدهبی و رهوشهنبیریێ كوردی ل بهغدا ل وی سهر دهمی بنڤیسیت، پشتی حهفتیهكێ جارهكا دی حهیدهر مهتینی هاته سهرهدانا من و دهفتهرهكا تهمام ل سهر بابهتی بۆ من نڤیسی بوو و ههتا نوكه ژی دهفتهرا وی ب خهت دهستێ وی یا ل دهف من، ههر چهنده من سێ ئهلقه ل دۆر حهیدهر مهتینی، ل حهفتیناما (پهیمان) ل وی سهر دهمی بهلاڤكرن و ئێماژه بۆ ههلبهستا (من تۆ چهند دڤێی …) یا تێدا، لێ مخابن جیلێ نوو ژ نڤیسهران نه تشتان باش دخوینن و نه ل دویف دچن كا بهری وان چ هاتیه نڤیسین.
لهوما دێ ب كورتی بێژم ههلبهستا ناڤبری، ئهوا كهكێ هێرش حساب دكهت یا ژ دهستێ من كهتی یان من یا ژ بیر كری، وهسا نینه و قهناعهت بۆ من چێ بوو، ئهو ههلبهست یا حهیدهر مهتینی یه و نهیا سهیدا سالح یۆسفی یه.
3. بۆ چارهسهركرنا بابهتێ وێ ههلبهستێ، دو رێ ههبوون، یان وێ ههلبهستێ د دیوانا سهیدا ساڵح دا بهلاڤ بكهم و بێژم ئهڤه نهیا وی یه، یان ههما ب ئێكجاری بهلاڤ نهكهم . من وهسا دیت رێیا دویێ زانستیتره، مادهم نهههلبهستا وی یه، بۆچی ل دیوانا وی بهڵاڤ كهم؟ چونكی ههكه من ل دیوانێ بهلاڤ كربا، گهلهك كهس دا ههر وهكی ههلبهستا سهیدا سالح هژمێرن، نهمازه پتریا خهلكێ مه گوه نادهنه تێبینیهكێ تو ل بن هۆزانێ بنڤیسی، ئانكو تشتان ب سهقهتی دخوینن!! ب كورتی و دا بابهت گهلهك درێژ نهبیت برا: من دیوانا سهیدا سالح یا پاقژ كری، ههلبهستهكا نیڤهرۆ من یا تهمام كری و ههلبهستهكا نوو من یا زێده كری و ههلبهستهك نهیا وی بوو من یا ژ دیوانا وی هاڤێتی، ڤێجا نهوهسایه دهمێ ته گۆتی (دا كل دهت كووره كر) بهلكو من ژ نوو دیوانا وی یا كلدای!!.
ل پشكا دویێ ژ ڤی گوتاری، دێ ل سهر بۆچوونهكا دی یا كاك (هێرش) راوهستین، كو ب هزرا من ئهڤ بۆچوونا وی ژ یا دی خرابتره.
4- كهكێ هێرش وهسا دهژمێریت، كو ئهڤ كارێ من د دیوانا سهیدا (سالح یۆسفی) دا كری، دووبارهكرنه و نڤیسینا هۆزانێت وی ژی كۆپیكرنه!
برا دهمێ من دهست ب كارێ دانانا پرتووكهكێ ل سهر بهرههمێ سهیدای كری، ئارمانجا من، ڤهكۆلینهك بوو ل سهر هۆزانێت وی، لهوما د پرتووكا من دا ڤهكۆلین ل سهر هندهك هۆزانێت وی، (41) بهرپهڕێت چاپكری ڤهدگریت، ژ بهرپهڕێ 145 ههتا 186، لێ كهكێ هێرش چ ئاماژه ب وێ ڤهكۆلینێ نهكریه نهقهنج نهخراب.
بۆ ههر ڤهكۆلینهكا زانستی و ئهكادیمی ل سهر هندهك دهقێت هۆزانێ، دڤێت تو دهقێت وان هۆزانا ژی دگهل بهلاڤ كهی، دا خواندهڤایێ هێژا، دهقی ببینیت و باشتر د ڤهكۆلینێ بگههیت. لهوما دهمێ من دهست ب ڤهكۆلینێ كری، ئهز پێدڤی دهقێت هۆزانێ بووم.
ل وی دهمی خووشكا (زۆزان یۆسفی) كچا سهیدای دگهل زهلامێ خوه سهرهدانا من كر، ل وی جهێ من كار لێ دكر و زانی بوو ئهز یێ كارهكی ل سهر ژیان و بهرههمێ بابێ وێ دكهم و داخواز ژ من كر، ئهز ژ بلی ڤهكۆلینێ پێداچوونهكێ ل سهر دهقێ هۆزانا ژی بكهم، چونكی ههر وهكی وێ گۆتی، وێ گهلهك شارهزایی د وارێ هۆزانا كوردی و نڤیسینا كوردی دا نینه، لهوما من دهست ب پێداچوونا هۆزانێت سهیدای كر، چ ل پرتووكا برایێ هێژا (عهبدولسهلام عهلی میرزا) بیت یان پرتووكا خووشكا هێژا (زۆزان سالح یۆسفی)، ژ ئهنجاما وێ پێداچوونێ، من گهلهك شاشی راستڤه كرن، چ د هندهك پهیڤا دا بیت یان ل هندهك تیپا یان لڤینێت ل سهر و بن تیپێت كوردی، نوكه ژی ئهو پرتووكا من شاشی ل سهر نڤیسین ل جهم منه، من نهڤێت سهرێ خواندهڤانی پێڤه گێژ كهم، چونكی دێ گهلهك جهی ڤهگریت.
من نه گۆتیه من دهسنڤیسێت ههلبهستێت سالح یۆسفی یێ ژ بن ئهردی دهرێخستین یان یێ ژ بنێ بهحرێ ئیناینه دهر و ههتا كچا وی ژی ئهو دهسنڤیس نینن!! و من وهك كارهكێ زانستی ئێماژه یا دای، كو بهری من، وان ههردو بهڕێزان ههلبهستێت سهیدای یێت بهڵاڤ كرین، (بنێڕه بهرپهڕ 9 و 14 و 32 ژ پرتووكا من، من چهوا ب جامێری بهحسێ وان ههردو بهڕێزا كرییه، لهوما دبێژم من گهلهك راستڤهكرن (ل دویف زانینا خوه) یێ ل سهر دیوانا سهیدای كرین.
كهكێ هێرش، زمانێ كوردی زمانهكێ دهولهمهند و تهڕ و نازكه، گهلهك جارا تیپهك ئانكو حهرفهك مهعنایێ دگهوڕیت، گهلهگ جارا لڤینهك ل سهر یان بن حهرفهكێ مهعنایێ بهرۆڤاژی دكهت، بۆ نموونه ئهگهر د ههلبهستهكێ دا پهیڤا (شیر) هات، دڤێت د مهعنا ههلبهستێ دا تو بزانی كا ئهڤه شیرێ ڤهخوارنێ یه یان شیرێ شهڕی یه، و ئهگهر ته لڤینهك دانا سهر تیپا (ی) دێ بیته (شێر)، ڤێجا ( شێر ههر شێره چ ژنه چ مێره).
لهوما دوپات دكهم من چهندین جارا ههردو دیوانێت بهری خوه خواندن و ژنوو من ئهو راستڤهكرن كرن، و ب چ رهنگا ئهڤه نابیته كۆپیكرن.
ههر وهسا دهرباری ژیانا سهیدای ژی كو د پرتووكا من دا، ژ (23) بهرپهڕێت چاپكری پێك تێت. من بهری زۆزان خانێ ژیانا وی ل سالێت (نۆتان) یا ژ سێ كهسێت نێزیكی وی وهرگرتی، ئهو ژی پسمامێ وی یێ درست رهحمهتی (خالد یۆسفی) و ههڤالێ وی یێ دێرین رهحمهتی (حسێن تۆڤی) و كوڕێ پسمامێ وی سهیدا (حازم یۆسفی) ههر ل سالێت نۆتان من ئهڤ ژیاننامه ب كورتی یا د بهرپهڕێت رۆژنامه و كۆڤارا دا ب كوردی و عهرهبی ئینایه خوارێ و ههمی ژی ههتا نوكه ل دهف من د پاراستینه (بنێڕه بهرپهڕ 13 ژ پرتووكا من).
لێ پشتی دهركهفتنا پرتووكا زۆزان خانێ ل سالا 2009 ێ من مفا ژ ژیانناما سهیدای وهرگرت ئهوا وێ بهلاڤكری، چونكی بێگومانه، كچا وی ژ مه ههمیان باشتر ژیانا وی یا كهسی دزانیت. لێ ژ بیر نهكه كو من سالهكێ ل ناڤ شۆڕهشێ كارێ دگهل سهیدای كری و گهلهك تشتا ئهز ژێ دزانم كو خێزانا وی نزانیت، هندهك ژ وان من یێ د ژیانناما وی دا بهڵاڤ كرین و هندهك ژی د پرتووكا من یا دی دا (میژوویا ئێكهتیا نڤیسهرێت كورد . لقێ دهۆك).
مخابن برا، ته د گوتارا خوه دا، نه ئاماژه ب ژیانناما سهیدای كریه (23) بهرپهر، نه ب وێ ڤهكۆلینا من ل سهر هندهك هۆزانێت وی كری ( 41 ) بهرپهڕ، كو ئهو ڤهكۆلین ب تنێ دبیته پرتووكهكا بچووك، ب تنێ ته یا گۆتی: ئهڤ ههلبهسته دوبارهكرن و كۆپیكرنن!
تو هێشتا گهنجی، ههلسهنگاندن و ڤهكۆلین وهسا نابن!
تشتێ باش یێ كهكێ هێرش كری ئهوه، وی یا دیار كری، چارینهكا هۆزانا سهیدای یا ژ ههلبهستهكێ چوویه د ناڤ ئێكا دی دا، ئهو چارین یا ههلبهستا (هیڤیا مه) یه یا چوویه د ناڤ ههلبهستا (ههواره) دا. ههر دو ههلبهست ژی ههر یێت سهیدا سالح یۆسفی نه، لێ جهگهۆڕین یا لێ چێ بووی، خودێ ئانههیێ بدهت ل چاپا داهاتی ئهو چارین دێ چیته جهێ خوه.
ل دووماهیێ دێ بێژم، تشتهكێ سهیره، دهمێ وێنێ پرتووكا من ل فێسبووكێ بهلاڤ بووی و گهلهك برادهرا دهستخۆشی ل من كر و كۆمێنت نڤیسین، كهكێ هێرش ب تنێ، بهری پرتووكێ ببینیت و بخوینیت، نڤیسی بوو، ما ئهڤه نهدووبارهكرنه؟ راستی تشتهكێ سهیر بوو بۆ نڤیسهرهكی بهری پرتووكێ ببینیت، بێژیت ما ئهڤه نه دووبارهكرنه؟
برا ههر هۆزانڤانهكێ مهزن، جهێ هندێ یێ ههی چهندین ڤهكۆلین ل سهر بێنه نڤیسین و ههر ئێك لایهكی هۆزانا وی وهرگریت و چ ژ وان كۆپیێت ئێكودو نهبن و خواندهڤا دێ وان ڤهكۆلینان ههلسهنگینن.
سلاڤهك ل گیانێ زاهد بریفكی د. رهشید فندی
دهمهكێ درێژ بوو من رهحمهتی زاهد بریفكی د نیاسی، ههر ژ دهسپێكا سالێت ههشتێ یان ژ چهرخێ بووری و ههتا سهردهمێ وهغهرا وی یا داویێ. ل دهسپێكا سالێت ههشتێ یان، ئهز وهك مامۆستایێ زیندهوهرزانیێ (بایولۆژی) ل ئامادهیا كاوه ل دهۆكێ دامهزرام. وهك كارێ مامۆستایان دهمێ لیستا ناڤێت قوتابیێت خۆ دبینیت، ناڤێ قوتابی (زاهد ممدوح محسن) هاته بهر چاڤێت من و من ئێكسهر زانی ئهڤه كوڕێ شاعرێ ناڤدار (شێخ ممدوح بریفكی)یه، و ههر ژ وێ رۆژێ ئهز و ئهو بووینه برادهر سهرهڕای پهیوهندیا قوتابی و مامۆستای و ههر وی دهمی وی گۆته من كو ئهو ئاگههداری وێ ههڤالینیا ئهدهبی یه یا ل ناڤبهرا من و بابێ وی یێ هۆزانڤان، ئهوێ ل دهسپێكا سالێت حهفتێ یا من و وی كارێ ئهدهبی ل دهۆكێ پێكڤه دكر، و ئهو ل سالا 1976ێ چوو بوو بهر دلۆڤانیا خودێ.
دیارترین سیفهتێ زاهد بریفكی یا كهسی ئهو بوو، كو ئهو نموونه بوو بۆ رهوشتێ باش و رێزگرتنێ ل بهرامبهری خۆ، ئاخفتنا وی ب دهنگهكێ نزم و رحهت و یێ تام دای ب نۆتێت موزیكێ، ئهڤ رهوشته ب درێژیا سالان و ب درێژیا ژیێ وی ل گهل مابوو.
دهمێ وی ئامادهیا كاوه ب دوماهی ئینای، ل پشكا كیمیایێ ل زانكۆیا مووسل هاته وهرگرتن و دهمێ ئهو پشك ب داوی ئینای، رێكهك بۆ خۆ دیت و خۆ گههانده ئورۆپا و ل وهلێتێ سوید جهگیر بوو و ل وێرێ بهردهوامی دا خهباتا خۆ یا دوو لایهنی، لایهنێ موزیكێ و لایێ ئهدهبی.
پشتی سهرهلدانا پیرۆز یا سالا 1991ێ، وی جار جارا سهرهدانا كوردستانێ دكر و پاشی ب ئێكجاری زڤڕی وهلێتێ خۆ و ل دهۆكێ جهگیر بوو.
زاهد بریفكی، ژ بنهمالهكا رهۆشهنبیر و ئهدهب دۆسته و سێ شاعرێت مهزن یێ ژ وێ بنهمالێ دهركهفتین، شاعر (شێخ شمس الدین قوتبێ ئهخلاتی 1588- 1674) و شاعر (شێخ نورالدین بریفكی 1790 – 1851) و شاعر (شێخ مهمدوح بریفكی 1911 – 1976) ز.
ههر ژ دهسپێكا ههڤنیاسینا مه، وی دزانی من و بابێ وی چهندین سالان پێكڤه كارێ ئهدهبی كربوو و ئهم گهلهك جاران ل سهر وی بابهتی دگهل ههڤدوو ئاخفتبووین، لهوما پشتی چوویه سویدێ و جار جار دهاته سهرهدانا كوردستانێ، مه ههڤدوو ددیت، چ ل مالا مه بیت یان ل مالا وی و گهلهك پرسیارێت ئهدهبی نهمازه ل دۆر هۆزانێت بابێ خۆ ژ من دكرن.
هندهك برایێت وی یێت دی ژی حهزا ئهدهبی ههبوو و خۆ تێكهل دكر، نهخاسمه عهبدولسهلام و عهبدولقادر، و دهمێ برایێ وی عهبدولقادر دیوانا بابێ خۆ كۆم كری، دیسان هاته دهۆكێ و نیشا من دا و داخوازا پێداچوونێ ژ من كر.
لێ وهسا دیاره رهحمهتی زاهد پتر ل دویف بابهتی چوو بوو و خۆ پێڤه كربوو، لهوما هاته دهۆكێ و نه ههر دیوانا بابێ خۆ ب تنێ چاپكر، بهلكو دیوانێت ههردوو هۆزانڤانێت ناڤدار، شێخ شهمسهدین ئهخلاتی و شێخ نورهدین بریفكی ژی دگهل یا بابێ خۆ چاپكرن.
بهری چاپ بكهت هاته دهف من و گۆت، من زانی بابێ من، 3 هۆزان وی ب خۆ یێت بۆ ته گۆتین و ته ئێكسهڕ یێت نڤیسین، من ژی گۆتێ راسته، من دانهڤێ دا د دیوانێ دا بینیته خوارێ، ئهو ژی ههر سێ هۆزانێت (لالهشین، سپێدهیا 11 ئادارێ، و شاخ و داخێن وهلاتێ مه) بوون.
كهكێ زاهد، گهلهك پێخۆش بوو، دهمێ ل مالا وی من دیدارهكا درێژ بۆ كهنالهكێ تهلهڤزیۆنی ل دۆر هۆزانڤانیا بابێ وی كری، ههر وهسا هێژ پێ خۆشتربوو دهمێ ل فیستیڤالهكا ئهدهبی ل دهۆكێ من سمینارهك ل دۆر ژیان و بهرههمێ بابێ وی پێشكێش كری، و یا خۆشتر بۆ وی و كهس و كارێت وی ئهو بوو، دهمێ ل سمینارهكا ئهدهبی ل گوندێ بریفكا، ل سهر مهرقهدێ شێخێت بریفكا، من هۆزانهكا شێخ رهزایێ تالهبانی ب فارسی خواندی و ب كوردی شرۆڤه كری، كو شێخ رهزای ب پهسنا شێخ نورهدین و تهكیا بریفكا ڤههاندبوو و وان گۆته من، مه ئهڤ هۆزانه ددیت، لێ مه بابهتێ وێ نهدزانی، ئهو هۆزان ب ڤێ رێزێ دهست پێ دكهت:
عزم دیار رۆم چو كردم ز شهرزور
افتاد در دیار بریفكان مرا عبور
ل داویێ دێ بێژم سلاڤ ل گیانێ تهبن مۆزیك ژهن و نڤیسهرێ خودان رهوشتێ دهۆكێ.
تێبینی:
من ل بهر بوو ڤێ گوتارێ یان هندهك ژ ڤێ گوتارێ ل ئاههنگا چل رۆژیا رهحمهتی زاهد بریفكی بخوینم، ئهوا ل رۆژا 4- 5 – 2016 ل دهۆكێ هاتیه گێڕان، لێ دهمێ من پهیوهندی كری، وان گۆت، مه بهرنامه یێ دانای و دهلیڤه نینه.
چهند دیتنهكێت نوی بۆ رۆژناما ( كوردستان ) ا دایك
خواندنا چهندین جارا ل رۆژناما كوردستانا دایك، هندهك تشتێت نوی دیار دكهت، كو رۆژناما كوردستان نه ههر ئێكهمین رۆژناما كوردی بوو، لێ ئێكهمینا هندهك تشتێت دی ژی بوو. بۆ نموونه: ئهو چاپخانا رۆژناما كوردستان لێ چاپ دبوو .
لێ نێڕینا ههر ( 3 ) هژمارێت بهراهیێ ژ رۆژنامی، ناڤێ چاپخانا ( الهلال ) ل سهر ههیه ، وهسا دیاره ئهڤه چاپخانهیهكا قاهیرا مصرێ بوو، میقداد مهدحهت بهدرخان رۆژنامه لێ چاپ د كر، ئهڤه تشتهكێ بهر ئاقله ژی، كو كهسهك ب مشهختی ژ كوردستانێ چووبیته مصرێ، دی ههر وهسا بیت، ههتا كارێ خۆ بسهر وبهر دكهت، دێ پێدڤی چاپخانهیهكێ بیت.
لێ ل هژمار( 4 و 5 ) ئهو ناڤێ چاپخانا ( كوردستان ) د داننه سهر رۆژنامێ. ئهڤه وهسا دیار وخویا د بیت، وان ئهو چاپخانا هیلال كڕی بیتو ناڤێ وێ كربیته كوردستان یان ژی ژ وێ چاپخانێ چووبن و ئێكا دی ب ناڤێ چاپخانا كوردستان كڕی بیت و رۆژنامه ل وێرێ چاپ كربیت.
پشتی وێ هژمارێ، و ژ ئهنجامێ فشارا دهولهتا ئۆسمانی و دوور ئێخستنا رۆژناما كوردستان ژ وهلێتێ مصرێ بۆ جنێف و ( فولكستون )ل نێزیك لهندهن ل ئهوروپا، ناڤێ هندهك چاپخانێت دی ل سهر ددانن وهكی ( چاپخانا تفاق و قهنجیا موسلمانا ) یان ( چاپخانا هندیه ) یان چاپخانا ( انتقام) یان ژی هندهك جارا ل هندهك هژمارا یا نڤیسی ( ل مصرێ چاپ بوویه) ، لێ پشتی وێ فشارا مهزن یا دهولهتا ئۆسمانی ل سهر وان دهولهتێت ئهوروپی و ههر وهسا فشار ل سهر وان چاپخانا ژی ههر وهكی دیار دبیت، سهرنڤیسهر عهبدوررهحمان بهدرخان ( برایێ میقداد مهدحهت )، ل هژمارێت داویێ، ناڤێ چاپخانێ ل سهر بهرپهڕێت رۆژنامێ نادانیت.
ل ڤێره بۆمه خویا دبیت و كو چاپخانا كوردستان یا( قاهیره )، دێ بیته ئێكهم چاپخانا كوردی د مێژوویێ دا ، ههر وهكی ب بهڵگه ل سهر بهرپهڕێت رۆژنامێ هاتیه نڤیسین و ئهو چاپخانا رهحمهتی حسێن حوزنی موكریانی ژ حهلهبێ ئینایه كوردستانێ و د سالێت بیستادا ژ چهرخێ بووری، رۆژناما ( زاری كرمانجی ) ل رهواندزێ پێ چاپ كری، نا بیته ئێكهمین چاپخانا كوردی.
ژ رێزبهندیا ناڤێت چاپخانا بۆمه دیار دبیت، كو میقداد مهدحهت وبرایێ وی عهبدوررهحمان، ل بهراهیێ رۆژنامه ل چاپخانا ( الهلال ) چاپ كریه ، پاشی وان چاپخانهیهك بناڤێ ( كوردستان ) یا كڕی، پاشی پشتی ژ مصرێ دهركهفتین ههر جارێ ل جههكی یا چاپكری.
دیتنا دووێ ل رۆژناما كوردستانا دایك ئهوه، كو رۆژنامه وهكی دهزگهههكێ رهوشهنبیری و رۆژنامهڤانی و نوینهرێ تهخا رهوشهنبیریا كوردیا وی سهردهمی، یا ئاگههدار بوو ژ رهوشا سیاسیا دنیایێ، نهمازه رهوشا سیاسیا ناڤ دهولهتا ئۆسمانی و كێشێت ناڤخۆیی و دهرڤهیی د چاڤ خهلكێ بیانی دا. مانێ بنهمالا بهدرخانیا، د جهرگێ سیاسهتا دهولهتا ئۆسمانی دا بوو و گهلهك ژ وان پۆستێت بهرچاڤ د ناڤ وێ دهولهتێ دا وهرگرتبوون، لهوما پڕ ئاگههداری ل رهوشا وێ دهولهتێ ههبوون، ئهو دهولهتا ل ئورۆپا د گۆتێ (زهلامێ نهساخ). ههر وهسا گهلهك ژ تهخا رهوشهنبیریا توركی و مللهتێت دی د ناڤ دهولهتا ئۆسمانی دا، نهمازه ئهوێت ل ئورۆپا د خواند و ژ بهر شارهزاییا وان ل دهولهتێت ئورۆپی و داكهفتنا ئاستێ دیموكراتی و مرۆڤی د ناڤ دهولهتا ئۆسمانی دا، وان رهوشهنبیرا هشیاریهكا باش وهرگرتبوو و هێدی هێدی وهك ئۆپۆزسیۆن خۆ نیشا ددا، ههتا گههشتیه وی سنووری، كو ههڤدژێت سیستهمێ حوكمێ ئۆسمانی بوون، لهوما وێ ئۆپۆزسیۆنێ، ل سالا 1902ێ كۆنگرهیهك ل وهلێتێ فرهنسا و ل پایتهختێ وان (پاریس) گرێدا. تشتێ سهیر ئهوه كو گهلهك خهلك ژ مللهتێت دی ژی، ئانهكو ئهوێت د ناڤ دهولهتا ئۆسمانی دا، ژ بلی تركا، هاتبوونه گازیكرن و ل وی كۆنگرهی ئاماده ببوون. ئێك ژ وان مللهتان ژی یێت ئامادهی كۆنگرێ ئۆپۆزوسیۆنێ ل پاریس بووین، مللهتێ كورد بوو، و سهرنڤیسهرێ رۆژناما كوردستانا دایك، (عهبدولرهحمان بهدرخان) ل كۆنگرهی ئاماده ببوو، ههر وهكی وی ب خۆ، ل ژماره (31) ژ رۆژناما كوردستان، ئهوا ل رۆژا دووشهمبی 14ی نیسانا سالا (1902)ێ دهركهفتی، گوتارهك ل سهر هندێ نڤیسی. ل بهرپهڕێ (1) ژ ژمارا ناڤبری، وی گوتارهك ل بن ناڤێ (كۆنگره) بهلاڤكر و ل سهر رهوشا وی كۆنگرهی نڤیسی. (موئتهمهر لبن ریاسهتا صباح الدین بهگێدا ئیجتیماع كر، چهار مادده ژ مهقامێ ریاسهت وهزع مهوقع موزاكهره بی. .. . د ڤی موئتهمهریدا خالهك دی گهلهك یهئس و ئینكیسارا ئهعزایا ب موجب بی ئهو ژی ئهو بی كو موزاكهرات ب ئهزمانێ تركی وفرهنسهوی جهرهیان كر حهتتا نیهایهتێ).
ئهڤه وێ چهندێ دیار دكهت كو كۆنگرێ پاریس ب سهرۆكایهتیا موعارزهكێ ترك بوو ب ناڤێ سهباحهدین بهگ، ههر وهسا جهێ نهڕازیبوونا ئهندامێت كونگرهی بوو، ژ مللهتێت بن دهستێت توركا، كو زمانێ كۆنگرهی بههردوو زمانێت تركی و فهرهنسی بوو، ئانهكو وان مللهتان ژی وهكی كوردا و عهرهبا و ئهرمهنا و لازا و. . هتد، دڤیا وهك دان پێدانهك ب وان مللهتان و زمانێ وان، ئهو زمان بفهرمی ل كۆنگرهی بن. ههر وهسا ل جههكێ دی ژ گوتاری، عهبدولرهحمان بهدرخان وهسا دیار دكهت، كو هژمارا ئهندامێت كۆنگرهی ههمی 40 كهس بوون، لێ جهێ ئهسهفێ ئهوبوو، كو چهند ئهندامهكێت كۆنگرهی د كفش نهبوون، ئانهكو د نهپهنی بوون و ئهڤه ژی جهێ نهرازیبوونا ئهندامێت دی بوو، و دهمێ ئهندامهكێ كۆنگرهی ژ سهرۆكی كۆنگرهی داخواز كری، ئهو ئهندام ژی بێنه كفش كرن، لێ سهرۆكێ كۆنگرهی ب زڤری بهرسڤ دا و داخوازا وی ب جی نه ئینا ، ئهڤه بۆ جهێ گومانا ئهندامان، كو دبیت ئهو دهست كیسێت رژێما ئۆسمانی بن، یان ژی هندهك ترسنۆك بن كو نه دڤیا بێنه نیاسین. ههر وهسا عهبدولرهحمان بهدرخان دبێژیت: (ئهحرار ههمی ل پاریس ئیجتیماع كرن. سالا ئهفرهنجی هزار و نههسهد و دووێدا ل پاریس موئتهمهر تهشكیل كر. ئهم چل ئهعزا ههبین ئهو مللهتێت حكوومهتا مه تهشكیل دكن موسلم و غهیر موسلم ژ ههمیان دوو سێ ئهعزا ههبین. ژ ڤی كۆنگرهی ئهصلێ مهقصهدا مه ئهو بوو كو چ قاس ئهحرار ههنه حهمی ئیتتیفاق بكهن) پاشی دبێژیت : (مه شهش جارا ئیجتیماع كر). لێ وهسا دیار دبیت كو كۆنگره نه گههشته چو ئهنجاما و ئهندامێت پشكدار بوونه دوو جوین، هندهكان دڤیا داخوازا هاریكاریێ ژ دهولهتێت ئورۆپی بێته كرن، دا سیستهمێ ئۆسمانی لا بدهن، لێ هندهكێت دی، نهدڤیا هاریكاریا بیانیا وهرگرن و وان دخواست ئازادی خوازێت ناڤ دهولهتا ئۆسمانی ههمی ببنه ئێك و داخوازا دهولهتێت بیانی نهكهن. ئارمانجا مه ژ ڤی گوتاری ئهوه: دهمێ ئازادی خوازێت ناڤ دهولهتا ئۆسمانی ل وی سهردهمی، كۆنگرێ خۆ یێ ئۆپۆزسیۆنێ ل سالا 1902 ل پاریس گرێدای، وان كوردێت موعارز ژی گازی كۆنگرهی كربوون و عهبدولرهحمان بهدرخان سهرنڤیسهرێ رۆژناما كوردستان ب خۆ ئامادهی كۆنگرهی ببوو.
بهلاڤ كرنا مووچا و قهیرانا مرۆڤێن باش و زیرهك !!
ئهم نوكه ل ههرێما كوردستانێ د قهیرانهكا ئابووریدا د ژین ،ئهڤه راسته ، لێ بێی نڤیسینێ لسهر ئهگهر و سهمهدێت وێ قهیرانی بكهین و كا كیش سهمهد د راستن بۆ پهیدا بوونا ڤێ قهیرانێ ،و ئهو قهیران بوو راستیهكا تهعل لسهر دلێ خهلكێ مه، لێ دێ پسیار كهین و بێژین ، ما مه ل كوردستانێ قهیرانا ههبوونا مرۆڤێت باش و زیرهك ژی ههیه؟ چهند مرۆڤهك ههما چوننه بیت بزانن دێ چهوا وان نیڤ مهعاشا لسهر خهلكی بهلاڤ كهن ب ئاوایهكێ ههڤسهنك كو خهلكێ مه بزانیت مووچه چهوا تینه بهلێڤكرن ولپهی وی سیستهمێ وان گۆتی، دێ كهنگی مووژێت خۆ وهرگرن.
من بهری نوكه ژی ههر لڤێ رۆژنامێ نڤیسیبوو ، ئاخفتن و ژڤانێت بهرپرسا د ڤێت گهلهك د كێشای و پیڤای بن و بزانن دێ چهوا داخویانیا دهنه دهزگههێت میدیایێ ، چنكی خهلك چاڤهڕێی وان داخویانیایه ، لێ سهد مخابن ههتا نوكه ژی ئهو كهس ژ شارهزا!! ولێ زانێت بارێ ئابووری ل كوردستانێ بكهیفا خۆ داخویانیا ددهن بۆ هاویش كرنا خهلكی و ژبیر د كهن كو ئهو رۆژا وان دانای بۆ دانا مووچهیان دێ هێت و وهسا نا دهركهڤیت وباوهریا خهلكی ب وان شارهزایا !! دێ لاواز بیت یان ههر نامینیت.
تشتێ سهیر و عهجێب ئهوه ئهو لیژنا شارهزا و زانا یێت !! دارایی ل ههرێمێ وهسا دیار د بیت ،نه ههر وان شارهزایی ل بهلێڤكرنا مووچا نینه ، بهلكو شارهزایی ل تهخه وچینێت جڤاكێ مه ژی نینه.
چهوا چێدبیت مووچێ ههیڤا 3 لسهر هندهك وهزارهتا بێته بهلێڤكرن ، و هێشتا هندهكێت دی مووچێ ههیڤا 2 وهرنهگرتیه؟
بۆ نموونه خانهنشین، كو تهخهیهكا گرنگه د ههر جڤاكهكیدا و د ههر وهلێتهكیدا ، و ئهون یێت 30 سالا یان 40 سالێ خزمهتا ڤی وهلێتی كری و دامو دهزگههێت ڤی وهلێتی پشتی سهرهلدانا سالێ 1991ێ ئاڤا كرین و بڕێڤه برین ، ئهڤه 8 ههیڤه و ههتا نوكه ، ئێك مووچه یێ وهرگرتی ، ههر چهنده ، خانهنشین ، ژ ههمی كهسان پتر پێدڤی مووچێ خۆنه ، چنكی بارا پتر ژ وان ، بتنێ ئهو مووچێ كێم یێ خانهنشینیێ یێ ههی و ئهو ل ڤی تهمهنی پێدڤی چاڤدانێ و دهرمانانه ، و بدرێژیا خزمهتا وان ، پاره یێ ژ بهر مووچێ وان هاتیه بڕین ، وهك دابین كرنهك بۆ پاشهڕۆژا وان و مووچێ وان یێ خانه نشینیێ.
نزا كێ ژ وان شارهزایا !!ل وهزارهتا دارایی ، ئهو ماف ههیه مووچێ وان گیرۆ بكهت یان ببڕیت یان د دهمێ 8 ههیڤا دا ، مووچهیهكێ بتنێ بدهنێ ؟
كی ئهو ماف ههیه مووچێت ههیڤا 3 یێت هندهك وهزارهتان بدهتێ ، د دهمهكیدا هێش هندهكێت دی مووچێ ههیڤا 2 وهرنهگرتی؟
من گوه لێ نهبوویه ، جارهكێ ئێكی ژ وان شارهزایا !! گۆتبیت ، بلا ئهم لهزێ بكهین ل دیار كرنا ناڤێت بن دیوار و پشت دیوارا و ژێبرنا ناڤێت وان ژ لیستێت ئاشۆپی دا بالانسا دانا مووچا ل ههرێمی راست ببیت، یان ئاخفتنهكا بتنێ ژی لسهر گهندهلیێ كربیت.
تشتهكێ سهیره ، راگرتنا مووچێت شههیدان و ئهنفالكریا و زیندانیێت سیاسی ، كو ئهڤه ههمی جهێ سهرفهرازی و شههنازیا ههمی مللهتانن ل جیهانێ و ل دنیایا مه یا ئهڤرۆ، چهندی وان دهولهتا پێ چێببیت خۆشیێ بۆ وان كهسان یان كهسو كارێت وان كهسان چێد كهن دا هندهك ژ قهرێت خهباتا وان كهسان بدهنهڤه.
ل دویف سیستهمێ بهلێڤكرنا مووچا ل ههمی دنیایێ ، نابیت مووچێ ههیڤا نوی بدهن وهێش یێت هندهكان یێت ڤی ههیڤێ مابن ، ئانهكۆ ب ئاشكهرایی ، وهك نموونێ مه ، نابیت مووچێ ههیڤا 3 بدهنه هندهكان وهێش یێ ههیڤا 2 یێ هندهكان یێ مای.
ههروهسا ل دویف هزرا من وههلسهنگاندنا ههمی تهخه وچینا د ڤێت لیستا مووچا ب ڤی ئاوایی بیت :
1- مووچێت شههیدێت پێشمهرگهی وشههیدێت هێزێت ناڤخۆ و ئهنفالا.
2- مووچێت پێشمهرگهی.
3- مووچێت هێزێت ناڤخۆ.
4- مووچێت زیندانیێت سیاسی.
5- مووچێت خانه نشینا.
6- وهزارهتێت دی.
زیندانیێت سیاسی ژ بیر نهكهن
زیندانیێت سیاسی ل كوردستانێ ئهو شههیدێت زیندی نه یێت بهر سنگ گرتنا ههمی رژێمێت ئیراقی یێت ئێك ل دویف ئێك كری، ههر ژ سهردهمێ سیستهمێ حوكمێ( عبدالكریم قاسم ) و ههتا د گههته دوماهی سیستهمێ دهسههلاتێ ل ئیراقێ، كو رژێما حزبا بهعس و صهددامی بوو ، ئهوا ل سالا 2003 كهفتی.
دهمێ ئهم د بێژین شههیدێت زیندی، ئانهكۆ ئهون یێت ل سهر دهمێ وان ههمی رژێمێت ناڤبری، كارێ خهباتێ و بهرخوهدانێ و سیاسهتێ د ناڤ باژێڕادا كری و ههر دهم رێكخستنێت حزبی ل ناڤ خهلكێ باژێڕا ئاڤا دكرن و ههبوون و ژ قهلاویزێت دوژمنی نه د ترسیان و بهرامبهری وان د راوهستیان و خهلكێ مه بهردهوام هشیار د كر، كو نهخێر دهستا نه داهێلن و ئهم دێ ههر بسهركهڤین و دوژمن دێ روی رهش و شهرمزار بیت. زێدهباری وێ چهندێ وان رێكخستیێت ناڤ باژێڕا ههر دهم ههڤبهندی د گهل شۆڕهشێ و پێشمهرگهی ههبوو، دهنگ و باسێت ناڤ باژێڕا و لڤینێت دوژمنی بۆ پێشمهرگهی دهست نیشان د كرن و بهردهوام راپورتێت نڤیسی بۆ وان و رێكخستیێت حزبی لناڤ شۆڕهشێ دهنارتن، لهوما هێزێت مه ل ناڤ شۆڕهشێ، ههمی زانیاری لسهر باژێڕا ههبوون و نهخشێت خۆ ل پهی وان زانیاریا د دانان.
زیندانیێت سیاسی ئهون، یێت هندهك جارا رێكخستنا وان ل ناڤ حكوومهتێ بهرچاڤ بووی و هاتینه گرتن و رۆژێت خۆ ل نهخۆشترین زیندانێت رژێمێ بووراندین و زهحمهتترین ئێشان و قوَتان ل سهر دهستێ زهلامێت رژێمێ دیتین و پاشهڕۆژا وان یا خواندنێ یان فهرمانبهریێ یان كاری بهرزهبووی، هندهك ژ وان ژی ههتا نوكه سهقهت و پهككهفتی نه، زێده باری وێ چهندێ كو كۆم كۆم و بڕ بڕ د هاتنه سێدارهدان و تهعزیب دان ههتا مرنێ. .
ههتا نوكه زیندانیێت سیاسی وهكی شههید و ئهنفال كریا د هاتنه هژمارێ و ئهو ب خۆ ژی سهر ب وێ وهزارهتێ ڤه نه، لێ ل ڤێ داویێ نزا بۆچی ژ وان هاتنه ڤهقهتاندن و ئهو هاریكاریا ههیڤانه بۆ وان د هاته مهزاختن، ژ وان هاته قوَتكرن.
زیندانیێت سیاسی یێت راست و دروست و خودان پێناسه ل دویف مهرجێت فهرمی یێت زیندانیا، هاریكاریهكا ههیڤانه بۆ هاتبوو دیار كرن و ئهو هاریكاری لناڤبهرا 250 هزار _ 500 هزار دینارا بوو و بتنێ بۆ دهمێ 10 سالا، ژ سالا 2009 ێ دهست پێ دكهت ههتا سالا 2019 ێ ، ئانهكو بتنێ 3 ساڵ یێت ماین. ههر چهنده زیندانیێت سیاسی د ههژینه هندی د ساخبن ئهو هاریكاری بۆ بێته مهزاختن.
ژ بهر قهیرانا ئابووری یا نوكه ب سهر كوردستانێدا گرتی، وان د گهل ههمی كهسا هاریكاریێت ههیڤێت 9 و 10 و 11 و 12 وهرنهگرتینه، لێ ئهو ژی چاڤهڕێ بوون، هاریكاریا ههیڤا 1 د گهل یێت دی وهرگرن، لێ ئهو ژ ههڤالێت خۆ، شههید و ئهنفالكریا هاتنه جودا كرن و ههتا نها ژی ئهو هاریكاری بۆ وان نه هاتیه مهزاختن، ئهڤه ژی جهێ سهرنجدانێ یه، كا چما ئهو هاتینه ڤهدهر كرن و دگهل ههڤالێت خۆ شههید و ئهنفالكریا هاریكاریا خۆ وهرنهگرتیه، ههر چهنده هاریكاریا وان ههر وهكی مه گۆتی یا كێمه. ئهم وهسا د بینین ئهو گهلهك ههژی ترن ژ هزاران كهسێت بن دیوار و فهرمانبهرێت بتنێ خودان ناڤ د لیستا دا.
هیڤیدارین حكوومهتا ههرێما كوردستانێ، ڤان چهند كهسێت خهباتكهر ژ مافێ وان بێ بار نهكهت
رهوشا باكوورێ كوردستانێ ئالۆزتر د بیت
دویف چوون و هزر كرن د رهوشا باكوورێ كوردستانێ د سهر وبهرێ نوكه دا ، وێ چهندێ دیار دكهت كو رهوشا وێ پشكا كوردستانێ ههر یا بهرهف ئالۆزیا و پتر خوین رێتنێ د چیت. ههردوو لایێت پشكدار د شهڕیدا هزرا دهلیڤا ئاشتیێ ناكهن و وهسا د هزرینن، ب شهڕی و كوشتن دێ ئهو بابهت ئێته چارهكرن. جارێ ژ لایێ حكوومهتا توركیا ڤه، دیاره وێ هزرێ ناكهن، ئهڤه پتر ژ 30 سالایه، ئهو ب ههمی هێزا خۆڤه شهڕی دكهن، لێ نه گههشته چو ئهنجاما، بهلكۆ بابهت ئاڵۆزتر بوو و نوكه، جیهانا پێشكهفتی ههمی دژی وی شهڕی یه یێ حكوومهتا توركیا دكهت و ب سهدان خهلكێ بێ گونههو سڤیل د بهر پیا چوون ، لهوما ئهو دهولهتێت ههتا نوكه پشتهڤانیا توركیا دكر، ئهو نوكه وێ پشتهڤانیێ ناكهن، بهلكر رهخنێ ل توركیا دكهن، دا ڤان كاران بدوماهی بینیت، چنكی پڕ زهحمهته ب هزاران چهكدارێت كورد ل چیایێت كوردستانێ بشكێنیت، زێدهیاری وێ چهندێ كو نوكه ب سهدان ئهو چهكدار كهفتنه ناڤ باژێڕا و دیسان چاره كرنا وان ژی زۆر زهحمهته.
ژ لایێ دی ڤه، دڤێت چهكدارێت كورد ل باكوور، ب ههمی ناڤو نیشانێت خۆڤه د ڤێت هزرا هندێ بكهن، ب شهڕی و ب چهكێ سڤك نهشێن سهركهفتنێ ل سهر سوپایهكێ مهزن وهكی سوپا و هێزێت توركیا بینن، ههر بتنێ دێ پتر خوین رشتن وژناڤبرنا خهلكێ سڤیل و ژێرخانا ئابووری و مشهختبوونا خهلكێ مه ژ ڤێرێ بۆ وێراهه چێبیت. ههر وهسا دڤێت ئهم ژ بیر نهكهین، ههر ژ دامهزراندنا كۆمارا توركی یا كهمالی ل سالا 1923 ێ ههتا بهری چهند سالا، حوكمهتێت توركی ب درێژیا نێزیكی 90 سالا ههر دهم دژی مللهتێ كورد و بزاڤێت رزگاری خوازێت كوردی بووینه، نه ههر ئهڤه بهلكو وان حوكمهتا ههمیان، دان پێدان ب ههبوونا مللهتێ كورد نه دكر وناڤێ كوردستانێ ل توركیا نهبوو. ئهڤ حوكمهتا نوكه ل توركیا ئێكهمین حوكمهته كو دان پێدانێ ب ههبوونا مللهتێ كورد د كهت و ناڤێ كورد و كوردستانێ د ئینیت وتا گههشتیه لۆكا دانانا ئالایێ كوردستانێ د كۆمبوونهكا فهرمیدا و د بارهگایێ فهرمیێ حوكمهتا توركیدا. نه ههر ئهڤه بهلێ هندهك ژ مافێت ئاسایی یێت مللهتێ كورد دیار كرن وهكی ههبوونا فهرمی یا زمانێ كوردی ل كهنالێت تهلهفزیۆنی و رادیو ۆ رۆژنامه و گۆڤارا. بڕاستی ئهڤه هندهك مافێت كێمن بۆ مللهتێ كورد، ئهوێ هژمارا وی د گههته 25 ملیۆن كهسان ل باكوور. راسته ئهڤ مافه گهلهك د كێمن ،بهلێ دهسپێكهكا باشه ل چاڤ حوكمهتێت بهرێ یێت توركی ئهوێت كورد ب توركێت چیایی د هژمارتن !!
لهوما لپهی هزرا مه ، كارهكێ باشه ئهگهر كوردێت مه ل باكوور ، وێ جودایێ لناڤبهرا ڤی حوكمهتێ و یێت دی بزانن و ڤێ دهلیڤێ ژ دهست نهدهن. بێ گومانه ئهڤ بۆچوونێت مه ژ دلسۆژی یا مهیه بۆ مللهتێ مهیێ كورد ل ههر چار پارچێت كوردستانێ، بلا كوردێت مه یێت باكوور هزر بكهن، ئهگهر حوكمهتا توركی یا نوكه ژ دهسههلاتێ كهفت، دێ پێ گهۆركێ وان كی بیت؟ بێگومانه دێ حزبا قلیچدار ئۆغلۆ یان حزبا دهولهت باخچهلی بیت، ئهو ههردوو خزبێت توركی یێت توَندڕهون، وی دهمی نه ههر دێ شهڕی دگهل كوردان گهرمتر لێ كهن، بهلكو جارهكا دی زمانێ كوردی وههمی دام و دهزگههێت میدیایی دیسان دێ ئێتنه قهدهغه كرن.
هیڤیدارین حزبێت كوردی ل باكوور و چهكدارێت وان ژی، سیاسیانه ل ڤێ كێشێ بنێڕن و مهسلهحهتا مللهتێ كورد ل پێش خۆ دانن و مفای ژ ئهزموونا خهباتا مه ل باشوورێ كوردستانێ وهرگرن.
زێدهتر چاڤێ خۆ بدهنه خانه نشینا !!
تشتهكێ سهیره ل وهڵاتێ مه، چاڤدانا ژ ههمیان كێمتر، بۆ خانهنشینا تێته كرن، ههر دهم پێدانا مهعاشێت وان ل دوماهیا ههمی چین وتویخێت دی یه ژ جڤاكی، كو ئهگهر تشتهك د بنێ قاصێت حوكمهتێدا ما، وی دهمی دێ تشتهكی دهنه خانهنشینا. ههمی كار وكریارێت مه، بهرۆڤاژی مللهت وحوكمهتێت پێشكهفتینه ل جیهانێ. .
ل دنیایێ وهسایه رێز و پویته پێكرنهكا باش ب خانهنشینا د بهن، ژ بهر وێ خزمهتا وان بۆ مللهتی و وهڵاتی پێشكێش كری كو ههر دهم 30 سالا یان 40 سالا خزمهتا وهڵاتی دكهن و وان ئهو وهڵات یێ ئاڤا كری ویێ بهرهف پێش بری ،لهوما دهمێ خانهنشین دبن، مهعاشهكێ باش بۆ وان دابین دكهن وهندهك جهێت ئاكنجیكرنێ بۆ وان كهسان دهست نیشان د كهن یێت بێ جه و مهودا، ههر وهسا مفای ژ شارهزاییا وان دبینن د ههمی دهلیڤێت ژیانێدا و گهڕیانێت گهشت و گوزارێ یێت پێكڤه بۆ وان رێك د ئێخن، دا ل دوماهیا ژیانا خۆ هندهك خۆشیێ و ئارامیێ ببینن.
ههر وهكی من گۆتی، پێدانا مهعاشێت وان دوماهیا ههمیایه، خانهنشینا ههتا نوكه ژی مهعاشێت ههیڤا 9 و 10 و 11 و 12 ژ سالا بووری وهرنهگرتیه و مهعاشێ ههیڤا 1 و 2 ژ ڤێ ساڵێ ، وههتا نوكه ژی دیار نینه.
ئهڤه ههمی ژ وێ چهندێ تێت، كو خواندنهكا باش بۆ رهوشا جڤاكی وحوكمهتێ نا ئێته كرن و هزر ل رابووری نائێته كرن.
ژ لایێ دهروونی ڤه، ئهم كورد مللهتهكین، ب هندێ هاتینه نیاسین كو ئهم رابووریێ خۆ زوی زوی ژ بیر د كهین. ل بیرا مه نهمایه كا پشتی سهرهلدانا پیرۆزا سالا 1991 ێ و ڤهكێشانا حوكهتا ئیراقێ ژ ههرێما كوردستانێ، كێ ئهڤ ههرێمه ب رێڤه بر، كێ ب دریژیا 25 سالا پشتی سهرههلدانێ، دام و دهزگههێت ڤێ ههرێمێ بڕێڤه برن و نههێلا بكهڤن، ڤێجا بگره ژ مامۆستایا و فهرمانبهرا و پۆلیسا و ههتا داویێ. .
خانهنشینێت ئهڤرۆ، ههر ئهوبوون یێت پشتی سهرههلدانێ، ئهو ههمی دام و دهزگههێت ههرێمێ د رهوشهكا نه خۆش دا بڕێڤه دبرن. كو هنگی گهلهك ژ وهزیر و ئهندام پهڕلهمان ودهسههلاتدارێت ئهڤرۆ، قوتابی بوون لبهر دهستێ وان مامۆستایا یێت ئهڤرۆ خانهنشین بووین و مهعاشێ 6 ههیڤا وهرنهگرتی.
وهسا باشه پویتهیهكێ باشتر ب كهسێت خودان ئهزموون بێته وهرگرتن وههر دهم مهعاشێ وان ل داویا ههمیا نهبیت، وههر دهم دهم شیرهتكاری ژ وان بێته وهرگرتن د وارێت جودا جودا دا ل ژیانێ.
مه ئهزموون یا ههی، كو وهكی رهوشتهكا دهروونی، كورد حهش رابووریێ خۆ ناكهن و حهز ناكهن ئهزموونێ ژ یێت بهری خۆ وهرگرن وههر كوردهك د دهروونێ خۆدا، خۆ ژ ههمی شارهزایا وخودان سهربۆڕا زانا تر د زانیت، نهمازه دهمێ بهرپرسیهك د كهڤیته د دهستی دا، ئهم د وارێ نڤیسینێ دا یێت فێری ڤێ سیفهتا كوردان بووین، هندهك ژ نڤیسهرێت گهنج دهمێ تێنه قادا نڤیسینێ، وهسا خۆ د بینن، كو كهسێ بهری وان ل وێ مهیدانێ كار نه كریه و ئهگهر ب وان بیت بهرههمێ ههمی نڤیسهرێت بهری خۆ دێ ژێ بهن و دێ وهسا ئیننه زمان كو كهسێ بهری وان نڤیسین نهكریه، ههما ئهو دهسپێكن !!
ئهڤ دهروونه ، ئهڤ سایكۆلوجیه ، د گهل تاكێ كورد د ژیت ههتا ههتا، لهوما خۆ بتنێ ل مهیدانێ دبینن و ژ بیرا خۆ دبهن ، هندهكێت دی بهری وان ئهڤ ئاڤاهیه یێ ئاڤا كری یێ ئهو د ناڤدا د روونن !!
ل داویێ دبێژم، بخۆ مفای ژ ئهزموونا بهری خۆ وهرگرن وچاڤێ خۆ بدهنه وان شارهزایا یێت نوكه خانهنشین بووین.
ل دۆر ئازادكرنا باژێڕێ مووسل
ئهڤه دهمهكه حكوومهتا ئیراقێ و هێزێت ههڤپهیمانا ولایهنێت سوننی ل ئیراقێ داخویانیا د دهن كو ئازاد كرنا باژاڕێ مووسلێ ژ دهستێت داعشێ یا نێزیكه، ههر چهنده ئهڤه ژ سالهكێ پتره ئهو ژڤانا د دهن، ڤێ ههیڤێ یان ههیڤا دی، دێ دهست پێ كهن و ههتا نوكه چو ژڤانێت وان دروست نه دهركهتینه، لهوما خهلكی باوهری ب وان ژڤانا نه مایه، ههر وهسا فهره بێژین ئهڤه دهمهكه، دامو دهزگههێت حكوومهتا بهغدا، ناڤێ پێشمهرگهی ژی د گهل وان هێزێت ناڤهاتی د ئینیت كو ئهو ژی دێ پشكدار بن د گهل وان، لێ ل دۆر پشكداریا پێشمهرگهی، مه چهند سهرنج ل دۆر وی بابهتی یێت ههین.
مه دڤێت بێژین، ههتا نوكه سوپایێ ئیراقێ، شیان و پێڤههاتنهكا باش نیشا نهدایه د وارێ رزگاركرنا ئاخا ئیراقێ دا ژ تیرۆریستێت داعش، باشترین نموونه ژی لسهر وێ چهندێ، رزگار كرنا ههردوو باژێڕێت سوننه مهزههبێت تكریت و رهمادی نه و پاقژكرنا دهورو بهرێت وان ههردوو باژێڕا ل ههردوو پارێزگههێت صلاح الدین و ئهنبار، كو ههتا نوكه ژی بدروستی ژ پاشمایێت داعشێ نههاتینه پاقژ كرن.
ئانهكۆ سوپایێ ئیراقی ههتا نوكه ژی وهك سوپایهكێ بێ سهر وبهر و شهپ وشۆڕ تێته دیتن و گهلهك جارا هێزێت ههڤپهیمانا ژی ئێماژه ب وێ چهندێ كریه، سهرهڕای وی چهكێ پێشكهفتی یێ ئهمریكا د دهتهوان، ههر ژ فڕۆكێت اف 16 و ههتا تانكێت نوی وههمێ جۆرێت چهكی، كو چێدبیت رۆژهكێ ژ رۆژا ئهمریكا پهشێمان ببیت بۆ دانا وی چهكی . ههر وهسا هێزێت ههڤپهیمانا بتنێ دێ پشتهڤانیا هێزێت ئیراقی ب هێزا ئهسمانی كهن و چهندین جارا وان تهكهز كریه، ئهو هێزێت پهیاده یێت ئهمریكی رهوانهی ئیراقێ ناكهن، دا شهڕی لسهر ئهردی د گهل داعشێ بكهن، نهمازه ئهڤ ساله سالا ههلبژارتنا یه ل ئهمریكا و سهرۆكێ ئهمریكا خۆ و حزبا خۆ نا ئێخته د وێ ئهزموونێدا، ئهگهر پشكداریێ ژی بكهت دێ ب هێزهكا كێم بیت، بناڤێ شارهزایێت لهشكهری.
ل وی دهمی، هێزا چهلهنگ و خودان ئازایی وخودان ئهزموون دێ بتنێ هێزا پێشمهرگهی بیت، كو ئهڤه ساڵ ونیڤهكه د ئهزموونهكا سهركهفتی دایه دژی داعش.
گرنگیا باژاڕێ مویسل بو كوردان گهلهك پتره ژ گرنگیا ههردوو باژێڕیت تكریت و رهمادی،چنكی باژاڕێ مویسل و دهورو بهرێت وی پڕی كوردن و رێژا كوردا د گههته 40% ژ سهرجهمێ خهلكێ پارێزگههێ ههمیێ، ههر وهسا باژاڕێ مووسل لسهر سنوورێ كوردستانێ یه، نه ههر ئهڤه بهلكۆ لایێ چهپێ ژ مووسل، درێژه پێدانا ئهردێ كوردستانێ یه و ژ ئاخا كوردستانێ تێته هژمارێ، شارهزایێت دیرۆكی و جوگرافی دبێژن، لایێ چهپێ ژ باژێڕی گهلهك یێ نویه وهێشتا بیرا هندهك ناڤ ساڵڤه چوویا تێت، دهمێ چو خانی ل لایێ چهپێ نههاتینه ئاڤاكرن.
لهوما دڤێت كورد گهلهك گرنگیێ ب وی بابهتی بدهن و ل بیرا وان بیت كو لایێ چهپێ ئهردێ كوردستانێ یه و گوندێت كوردێت شهبهك ههتا بهر دهرگههێ ( باب شمس ) ل روژههلاتا مووسل تێن. فهره دهمێ پێشمهرگێ مه پشكداریا ئازاد كرنا مووسل دكهت و ههر وهكی پێشتر مه گۆتی، بارێ گران دێ لسهر ملێت وان بیت،ئهو چهند ل بیرا سهركردێت مه بیت، كو لایێ چهپێ پشكهكه ژ ئهردێ كوردستانێ، ههر چهنده هنده تاخێت عهرهبا، نوی یێت هاتینه ئاڤاكرن وهكی (مدینه الزهور) ئهوا ل سالێت شێستا ژ چهرخێ بووری هاتیه ئاڤاكرن،لێ ئهرد ههر ئهردێ كوردستانێ یه.
لهوما فهره سهركردێت مه ڤێ حسابێ بكهن و پشكداریێ د ئازاد كرنا مووسل دا، لپهی رێككهفتنهكا نڤیسی بكهن لناڤبهرا ههمی لایێت پشكدار، دا مافێ كوردان بێته پاراستن.
نيشاندان
WP Facebook Auto Publish Powered By : XYZScripts.com