پ.د. خەلیل مستەفا عوسمان
ئەو هۆشداریێن ڕاستەوخۆ و بەردەوام یێن ژ لایێ سەرکردایەتییا هەرێما کوردستانێ ڤە دهێنە دان، جڤاكا نيڤدەولەتی و حوكمەتا فیدڕال ل بەغدا دادنێتە بەر بەرپرسیارییا وان یا مێژوویی؛ چونکی لێدوانێن دووماهیێ یێن سەرۆکێ حوكمەتا هەرێمێ، مەسرور بارزانی، بۆ ڕۆژنامەیا جیهانییا «فاینانشاڵ تایمز»، ب ڕۆهنی تیشکێ دئێخستە سەر ئاڵۆزیێن ڕەوشا ئەمنی و ئەو مەترسیێن سیاسی یێن هەڕەشێ ل ئارامییا دەڤەرێ دکەن. ئەڤ هەلوەستێن ئاشکرا و وێرانە، ئاماژەیەکا جدی نیشا ددەن کو هەرێم کەفتییە د ناڤبەرا دو گڤاشتنێن سەخت دا؛ ژ لایەکێ ڤە بەردەوام دهێتە ئارمانج کرن ب مۆشەک و درۆنان، ژ لایەکێ دی ژی هاتییە بێبەشکرن ژ دەستڤەئینانا سیستەمێن بەرگرییا ئاسمانی یێن پێدڤی بۆ پاراستنا ئاسمانێ خۆ. خۆدانەدەرکەفتنا بەغدا ژ ئەرکێن خۆ یێن دەستووری بۆ پاراستنا ئاسمانێ ئیراقێ و هەڤوەلاتیێن هەرێمێ، هەڤدەم ل گەل دانانا ڕێگرییان ل هەمبەر کڕینا سیستەمێن بەرگریێ ژ لایێ هەولێرێ ڤە، بزاڤەکا ڕۆهنە بۆ لاوازکرنا هەرێمێ ب مەبەست. ئەڤە د دەمەکێ دایە کو هەرێما کوردستانێ بوویە ئارمانجەکا ساناهى بۆ ڕەوانەکرنا پەیامێن سەربازی یێن دەڤەرێ بۆ واشنتۆنێ. هەروەسا، بەردەوامبوونا ڤێ ڕەوشێ و ڕەتکرنا پرۆسەیا چەکدانانا میلیشیایان، تنێ گەف نینە بۆ سەر ئاراميا ڕاستەقینە، بەلکو تێکدانا ب مەبەستە بۆ سیستەمێ فیدڕالی و بۆ وێ ئەزموونا کارگێڕی و سیاسی یا کو کوردان ب دەهان سالان خەبات و قوربانی بۆ دابوو؛ چونکی هەر دەمێ هێزێن چەکدار یێن دەرڤەی قانوونێ ل پایتەختێ فیدڕال سەردەست ببن، ڕۆلێ دەولەتێ و دامەزراوەیان دهێتە پەراوێزکرن، و ل داویێ ژی قەوارەیێ هەرێمێ دکەڤیتە بن گەفا بەلاڤەبوون و ژناڤبرنێ. ژ لایەکێ دی ڤە، هوشداریدانا سەرۆکێ حوكمەتێ دەربارەی داهاتویێ نەدیار یێ ڕەوشێ ل سەر شێوازێ ڤەکێشانا هەڕەمەکی یا هێزێن ئەمریکا و هەڤپەیمانان، ئاگەهدارکرنەکا ئیستراتیجییا پێشوەختە. دوبارەکرنا شاشییا سالا ٢٠١١ و چۆلکرنا مەیدانێ، دێ بیتە ئەگەرا دروستبوونا ڤالاهیەکا مەزنا ئەمنی؛ ئەو ڤالاهیا کو ئەنجامێ وێ تنێ ڤەگەڕیانا ئاڵۆزییان و ڕەخساندنا زەمینەیەکا بپیت، دبیت بۆ سەرهەلدانا دوبارە یا گرۆپێن توندڕەو و ڕێکخستنەڤەیا ڕێزێن وان. کورتیا وێ پەیاما کو هەولێر بەردەوام ئاراستەی جڤاكا نێڤدەولەتی و بەغدا دکەت، د ڤی هەلوەستێ دیار دا بەربەست دبیت: نەشێن د دەمێن ئارام دا تەماشەی هەرێما کوردستانێ بێتە کرن وەک هەڤپەیمان و هەڤپشک د ڕووبەڕووبوونا ئاڵۆزییان دا، بەلێ د دەمێ ڕوودانا قەیران و هێرشان دا ب تنێ و بێی چ سیستەمێن بەرگریێ بهێتە هێلان. پاراستنا ئاسایشا هەرێمێ و پشتەڤانیکرنا شيانێن وێ یێن بەرگرییێ ئێدی تنێ پرسا ناڤخۆیی یان هەڵبژارتنەکا سیاسی نینە، بەڵکو بەرپرسیارییەیا هەڤپشک و ئەخلاقییا بەغدا و هێزێن نێڤدەولەتی یە ب هەڤپشک. ڕاستیا جیۆپۆلیتیکی دیاردکەت کو هەر لاوازکرنەکا ئارامییا کوردستانێ یان دەستکاری د قەوارەیێ وێ یێ دەستووری دا، د سنوورێن وێ یێن جوگرافی دا نامینیت، بەلکو دێ درێژبیت بۆ تێکدانا هەڤسەنگی و ئارامییا تەڤایا دەڤەرا ڕۆژهەلاتا ناڤەڕاست. ل داویێ، ئەڤرۆ هەرێما کوردستانێ د ڕەوشەکا ئێکلاییکەر دا ڕاوەستیایە؛ تاقیکرنا شەریکاتییێ ل گەل جڤاكا نێڤدەولەتی و پابەندبوونا بەغدا ب دەستووری ب درووشمان ڤە دیار نابیت، بەڵکو ب پێنگاڤێن کرياری دهێتە پیڤان بۆ پاراستنا ئاسایشا هەرێمێ و شيانين وێ یێن بەرگرییێ. هێلانا هەولێرێ بێی پاراستنەکا ئەولەهى یا پێدڤی تنێ سەرکێشییەکی سیاسی نینە، بەلکو گەفەکا ڕاستەقینەیە بۆ سەر تەڤایا هەڤسەنگییا ئارامییا دەڤەرێ؛ مێژوویێ بەردەوام دیارکرییە کو کەفتنا ئێکەم پارچە ژ كەرەستەيێن ئەولەهيێ ل ڤێ دەڤەرێ، زیانێن وێ تنێ ل ئێک جهـ نامینن، بەلکو پڕشنگێن وێ دێ تەڤایا نەخۆشیا وێرانکاریێ دا ل ڕۆژهەڵاتا ناڤەڕاست بەلاڤ کەن.