ئەڤ سالە گەنمێ کوردستانێ دێ گەهیتە 600 هزار تەنان
دلۆڤان ئاكرەیی:
ل دووڤ بریارا وەزارەتا ناڤخۆیا حكۆمەتا هەرێما كۆردستانێ، هەر ترۆمبێلەكا بیانی دەمێ ل هەرێما كۆردستانێ بیت هەتا ل سەرانسەریا ئیراقا فیدرال، چونكو ئەم حكۆمەتەكا ئێگرتینە ئەڤ ترۆمبێلە ئەگەر سەرپێچیان بكەت، یان ل جهێن قەدەغە ب راوەستیت و دگەل سەرپێچیا كامیرێ چ پێ نەڤێت و ئەڤ هەمی سەرپێچی یە دهێنە توماركرن، ناڤهاتی گۆت: دەمێ ڤەگەریانا ڤان ترۆمبێلان ب رێیا خالێن سنۆری و گۆمركی دێ پێرابوونێن یاسای دگەلدا هێنەكرن.
رێڤەبەرێ گشتیێ چاندنا پارێزگەها دهۆكێ دیاركر، ل هەرێمێ لژنەكا بلند و فەرمی د ناڤبەرا وەزارەتا چاندنێ دگەل وەزارەتا بازرگانیا هەرێما كوردستانێ هاتیە پێكئینان و پشكەك ژ ڤێ لژنەیێ چوونە بەغدا بۆ گفتوگۆكرنێ دگەل وەزارەتا چاندنا ئیراقێ و وەزارەتا بازرگانیا فیدرالی ل دور وی رێژەیا گەنمی كو ئەو بڕە گەنمێ هاتیە دەستنیشانكرن بۆ هەرێما كوردستانێ ٢٩٢ هزار تەنە، نەكو ٤٠٠ هزار تەن وەك دهێتە گۆتن. ئەڤ ٢٩٢ هزار تەنە دێ ب بهایێ ٧٠٠ هزار دیناران بۆ هەر تەنەكێ هێتە وەرگرتن و ئەو ١٨٠ هزار تەنێن دی یێن د دەرڤەی ڤێ پلانێ دا، دهێتە گۆتن كو دێ ب بهایەكێ دی و كێمتر هێنە وەرگرتن كو ئەڤە ژی دێ ئاریشەكا مەزن پەیدا كەت، چونكی جۆتیار نزانت دێ چەند ژ گەنمێ وی هێتە وەرگرتن و دێ ب چ بها بیت.
ئەحمەد جەمیل، رێڤەبەرێ گشتیێ چاندنا پارێزگەها دهۆكێ بۆ رۆژنامەیا (ئەڤرۆ) گۆت: ئەڤساڵە ئەز باوەر دكەم ئاریشە دێ گەلەك یا زەحمەتتر بیت، ژبەر سێ ئەگەرێن سەرەكی كو ئەگەرێ ئێكێ، بەرهەم دێ گەلەك یێ زێدە بیت، چونكی ڕێژەیا بارانبارینێ ئەڤساڵە گەلەك یا باش بوو ل پارێزگەهان ب تایبەت پارێزگەها دهۆكێ ب ئاوایەكی كو نێزیكی ٩٠٣ هزار دۆنەمێن عەردی یێن هاتینە چاندن، و پێشبینی دكەین ئەو بڕێ گەنمێ دێ ئامادە بیت بۆ بازاركرنێ و چوونە سایلۆیان د ناڤبەرا ٥٠٠ بۆ ٦٠٠ هزار تەنان دا بیت تنێ ل دهۆكێ و ئەگەرێ دووێ، پێشبینی هەیە كو تنێ ئێك دۆنەم پتر ژ تەنەكێ بەرهەمی بدەت و ئەگەرێ سێیێ، ل ساڵێن بووری، گەنمێ پارێزگەهێن جیران وەك نەینەوا كێم بوو ژبەر هشكەساڵییێ، لەوما بازرگان و جۆتیاران گەنمێ خۆ دئینانە سایلۆیێن كوردستانێ، بەلێ ئەڤ ساڵە باران ل وێ دەڤەرێ ژی یا باش بوو و بەرهەمێ وان یێ زێدەیە، لەوما سایلۆیێن ناڤەڕاست و باشوور دێ هێنە پڕكرن و ئەو دەرگەهە ژی دێ ل بەر جۆتیارێن مە هێتە گرتن.
سەبارەت ب لێكتێگەهشتنەكێ كو بەری وەرزێ چاندنێ هاتبا كرن دا كو جۆتیار یێ ئاگەهدار بیت ئاشكراكر، دڤیا ئەڤ گفتوگۆیە ل هەیڤێن ١١ یان ١٢ یا ساڵا بووری هاتبانە كرن، و ڕێژە و ڕووبەر هاتبانە دەستنیشانكرن پێش چاندنێ و ئەگەر پلانەكا هۆسا هەبا، ئەم دا بێژینە جۆتیاران و بۆ وان دا دیاركەین كو ڕووبەرێ وی یێ دەستنیشانكریە و ئەو رێژا بەرهەمی كو دێ ل وی هێتە وەرگرتن چەندە و یێ دی ل سەر بەرپرسیاسیەتیا تە بخۆیە، یان ژی مە دابینكرنا بەدیلان بۆ جۆتیاری دیتبا، بەلێ حوكمەتا فیدرال ب مەبەست ڤێ هەماهەنگیێ دگەل هەرێمێ ناكەت و ل بەغدا پلانەكا دیاركری هەیە بۆ جۆتیارێن خۆ، بەلێ ل دەڤ مە جۆتیار ئازادە چەند بچینیت و پێدڤی بوو وەزارەتا چاندنا ئیراقێ و یا هەرێمێ پێكڤە پلانەكا گشتگیر بۆ هەمی ئیراقێ دانابا و هەمان سەرەدەریا جۆتیارێ ناڤەڕاست و باشوور دگەل جۆتیارێ هەرێمێ ژی هاتبا كرن و مە هەمی زانیاری و ناڤێن نێزیكی ٧ هزار جۆتیاران ل پارێزگەها دهۆكێ ب هویركاری و ناڤێن كێڵگەیان ڤە (پلانێن كێڵگەیی) فرێكرینە بەغدا، بەلێ بەرسڤ ناهێتە دان.
ل دۆر وێ چەندێ ئەگەر ئەڤ بڕیارە وەك خۆ بچیتە سەری، دێ چەوا گەنم ل سەر جۆتیاران هێتە دابەشكرن رۆهن كر، دێ ب شێوازێ هەڤكێشەكا بیركاری یا ڕێژەیی بیت واتە هەمی جۆتیار دێ تێدا پشكدار بن، بەلێ ب ڕێژەیی وەك میناك ئەگەر جۆتیارەكی ١٠٠ تەن بەرهەم هەبن، سایلۆ دێ تنێ ١٥ یان ٢٠ تەنان ژێ وەرگریت و یێ دی دێ مێنیتە ل سەر ملێ جۆتیاری. ئەڤ سیستەمە دێ ل سەر هەمی جۆتیاران هێتە جێبەجێكرن ب ئێكسانی؛ یێ ١٠٠٠ تەن هەبن دێ ١٥٠ تەن ژێ وەرگرن، و یێ ١٠٠ تەن هەبن دێ ١٥ تەن ژێ وەرگرن. ئەڤە د دەمەكێ دایە كو ساڵا بووری، سەرەڕای كێمبارانیێ، بەغدا ڕێژەیا ٤٠٠ هزار تەن بۆ هەرێمێ دانابوو، پا چەوا ئەڤساڵە كو بەرهەم گەلەك پترە، ڕێژەیێ كێم دكەن؟
ل دۆر تەكنەلۆجیا و جۆرێ تۆڤێ ئەڤساڵە كو هاتیە چاندن و كارتێكرنا وێ ل سەر زێدەبوونا بەرهەمی گۆت: ئەڤ تۆڤێن نوكە ل بازارێن مە دا هەین، زۆربەیا وان تۆڤێن «هایبێرد/هەجین» و جۆرێ (F1) نە كو كار د سەر دا هاتیە كرن (دەستكاری هاتیە كرن) ل سەر بنەمایێن زانستیێن پێشكەفتی بۆ باشتركرنا كوالێتیێ. ئەڤ تۆڤە هاتینە گەشەپێدان بۆ هندێ كو بەرهەمەكێ زێدە بدەن، بەرگریەكا بهێز هەمبەر نەخۆشیان هەبیت، و بەرگڕیا گۆڕانكاریێن سەقایی بكەن.
ئەڤە ژی ئەگەرەكێ سەرەكی یێ زێدەبوونا بەرهەمێ ئەڤساڵەیە. بەلێ ل دەڤەرێن دی هێشتا هندەك جۆتیار هەنە تۆڤێ خۆ یێ كەڤن یێ دەست دەستی دچینن، كو ئەڤ جۆرە بەرهەمەكێ كێمتر ددەت و بەرگریا وێ یا كێمە. ژ لایێ زانستی ڤە، هەرێما كوردستانێ پێشكەفتنەكا مەزن د جۆرێ چاندنێ دا كریە و نوكە ب ڕێیا «سەتەلایتی» ژی مرۆڤ دشێت ب هووری بزانیت كا ڕووبەرێ چاندنێ یێ ڕاستەقینە چەندە.
ڕێژەیا دیاركری ژ لایێ بەغدا ڤە: ٢٩٢ هزار تەن (ب بهایێ ٧٠٠ هزار دینار)
بڕێ دەرڤەی پلانێ: ١٨٠ هزار تەن (ب بهایەكێ كێمتر و نەدیار)
ڕووبەرێ چاندنێ ل دهۆكێ: ٩٠٣ هزار دۆنەمێن فەرمی یێن توماركری
پێشبینیا بەرهەمێ دهۆكێ: ٥٠٠ بۆ ٦٠٠ هزار تەنان
سیستەمێ وەرگرتنێ: هەڤكێشەكا ڕێژەیی (وەرگرتنا تەنێ ١٥٪ بۆ ٢٠٪ ژ بەرهەمێ هەر جۆتیارەكی)
