تراژیدییا بهایێ مرۆڤی د «گوهۆڕین»ا کافکای دا
سەروان نهێلی
د کارەکێ ئەدەبی یێ نموونەیی دا، فرانس کافکا د ڕۆمانا «گۆهڕین» دا پەردەیێ ل سەر ڕاستیەکا تال و ڤەشارتی د جڤاکێ نووخاز دا لادەت. گریگۆر سامسا، ئەو گەنجێ هەموو ژیانا خوە کربوو قوربانی بۆ دابینکرنا پاریەکێ نانی بۆ خێزانا خوە، ب بتنێ د شەڤەکێ دا ژ مرۆڤەکێ «بەرهەمهێنەر» دهێتە گوهۆڕین بۆ گیانەوەرەکێ «بێ مفا». ئەڤ گوهۆڕینە بتنێ گوهڕینەکا فیزیکی نینە، بەلکو ئەزمونەکا مەزنە بۆ چەمکێ بهایێ مرۆڤی.
مرۆڤ وەک ئامرازەکێ پارە کۆمکرنێ
کافکا نیشا مە ددەت کو د جیهانا سەرمایەدارییێ دا، بهایێ مرۆڤی نە د ناخێ وی دایە، بەلکو د وی مفا و «بەرهەمی» دایە یێ کو پێشکێش دکەت. هەتا ئەو دەمێ گریگۆر دهات و دچوو و پارە دئینانە مال، ئەو «ستوینا مالێ» و «کوڕێ خوەشتڤی» بوو. لێ دەمێ کو شیانا کارکرنێ ژ دەست دایی، بهایێ وی ژی دگەل کارێ وی ژناڤچوو. خێزانا وی، کو جاران ب رێز ڤە تەماشە نە دکرێ، ئێدی وەکو «بارەکێ گران» و «تشتەکێ کرێت» لێ دنێڕی.
شەڕێ ناخ و دەرڤە، ئەرێ مرۆڤایەتی گەهشتیە کیڤە؟
ئێک ژ تراژیدیترین خالێن ڕۆمانێ ئەوە کو گریگۆر د بن وێ (قەپاخا) کرێت یا کێزەکێ دا، هەستێن خوە یێن مرۆڤایەتی ژ دەست نادەت. ئەو هێشتا حەز ژ مۆزیکێ دکەت، خەما دایک و بابێن خوە دخۆت و ژبەر بتنێبوونێ دنالیت. ل ڤێرە کافکا پسیارەکا کوور ئاراستەی مە دکەت: ئەرێ مرۆڤایەتی د شێوەیێ دەرڤە دایە یان د هەست و ناخێ مە دا؟ دەمێ خێزانا وی گوهێ خوە نادەنە ناخێ وی و بتنێ ژ بەر ڕەنگێ وی یێ دەرڤە ژێ دوور دکەڤن، ئەڤە مەزنترین تاوانە بەرامبەر مرۆڤایەتیا وی دهێتە کرن.
خیانەتا خێزانێ و غەریبوون
تراژیدیا گریگۆری ل وێرێ ب دوماهی ناهێت کو جڤاک غەدرێ لێ دكەت، بەلکو ل وێرێ یە کو خێزانا وی- ئەو کەسێن کو دڤیا بێ مەرج حەز ژێ بکەن- دبنە دوژمنێن وی. خووشکا وی، کو جاران نێزیکترین کەس بوو، ل دوماهیێ ب بێ دلوڤانی دبێژیت: «دڤێت ئەم ژ ڤی تشتی قورتال ببین». ئەڤ ڕستەیە نیشانا وێ چەندێ یە کو بهایێ مرۆڤی ل دەڤ مرۆڤێن دی، هندەک جاران بتنێ گرێدایی بەرژەوەندیێن دەمی یە.
رۆمانا «گوهڕین» خۆدیکا روویێ کرێت یێ جڤاکەکی نیشا مە ددەت کو مرۆڤی وەک مەکینە (ئالە) دبینیت. «کافکا» مە هشیار دکەت کو ئەگەر ئەم بهایێ مرۆڤی بتنێ ب «کار» و « مفای» ڤە گرێبدەین، ئانكو هینگی ئەم هەموو د ناخێ خوە دا یێن هاتینە گوهڕین و بووینە بوونەوەرێن بێ وژدان. «گریگۆر سامسا» قوربانیێ سیستەمەکی بوو کو تێدا مرۆڤایەتی هاتیە بەرزەکرن، و چیڕۆکا وی هێشتا ژی وەک زەنگەکا هشیارکەر بۆ مە هەموویان دهێتە لێدان و دمینیت.
