حوكمەتا ئیراقـێ ل سـالا 1968 گوندێ دەحلكـێ ب ناپالمان بومبە بارانكـر
رەمەزان دەشتمری/ زاخۆ
8-8
ل هەیڤا هەشت سالا 1984ی ئەم بۆ جەولێ چوین و ل ئێڤاری ئەم ل گوندێ گوفكا ژێری بین و ل سپێدەهیا ڕۆژا 24/8/1984ی گوتن ئەڤە هێرشا لەشكرێ حكومەتا ئراقێ و دگەل فەوجێن جاشان بۆ سەر دەڤەرا گوندێ راسعەینێ و ئەردا هات. ئەم و دگەل سەید نایف و سەبری بامەرنی ئەم بۆ بەراهیكا ئەڤێ هێزا حكومەتا ئیراقێ چوین و مە ب گولەیێن ئاربیجیان و ب گولەیێن ساروخێ تەقە ل لەشكری و جاشان كرن. ئەوبی شەرێ مەزن و دژوار كەتە پشتا گوندێ ناڤشكێ. ل ڤێرێ هەڤال سەبری بامەرنی بریندار بی. پشتی بورینا سێ ڕۆژان ژ ئەڤی شەڕی بریار هات دا ریكخراوا مە یا خەبات بۆ دەڤەرا چیایێ سپی بهێت ڤەگوهاستن. ب ڕاستی ل ئەوان هەرسێ ڕۆژا فڕوكەیێن هەلیكوپتر یێن ئیراقێ ب هەمی شیانێن خوەڤە جهێن مە یێن پێشمەرگەیی گولەباران دكرن. ل ئەوی دەمێ ب تنێ پێشمەرگەیی چەكێن دوشكێ ئەڤێن ژجورێ چواردە و نیڤ بەرڤانی ژ پێشمەرگەیی و دەڤەرێ دكرن.
ل ئەوی دەمی هەژمارا پێشمەرگەیێن ڕیكخراوا مە یا خەبات هەژمارا بیست و دوو پێشمەرگەیان بین ئەم بۆ گوندێ باجلێ هاتین مە بەرێ خۆە دایێ پێشمەرگەیی ڕیكخراوا شەهید شەهباز سالح ئەوژی حاجی پشو بریندارە و نالەنالێن ئەوی یە و ئاخفتن ژی ژێ ناهێت. ل ڤێرێ ژنبرا حاجی پشو هەڤژینا شەهید سمایل پشو گوت: گەلی پێشمەگەیان هوین هڕن بۆ شەڕی و ژ ندێ جەنازێ حاجی ڤەشێریین. ئەم بۆ ڕۆژا چوارێ گەهشتن بۆ بنێ گوندێ ئەرمشتێ ل ئەوی دەمی كاك فوئاد نیرانێ بەرپرسێ لیژنا ناوچا زاخۆ بی. گوتە من حاجی: تو پێشمەرگەیێن خۆە ببە هەڕە بۆ ئەوان گران دناڤبەرا گوندێ دولا و گوندێ ئەرمشتێ دا هێزێن حكومەتا ئیراقێ پێكولێ دكن كو ل دۆر مە بزڤڕن. ئەویی بۆب ۆ ئەوان گرێن بەرامبەری گزندێ چەمێ مەسلمەتێ هاتین و ئەم ل ئەوان سەرملان بەلاڤبوون. من بەرێ خۆە دایێ كاك نوری خدر ئەوژی یێ ل تەنشتا مە شەرێ لەشکری و جاشان دكەت. ئەوان دوشتەكا دوازدە و نیڤ یا هەیی یا تەقی ل فروكەیێن هەلیكوپتەر دكەت. بەلێ سێ چوار گولە پێ دچن و یا ژ كار دكەڤت. ئەوبی ئەم ل وێرێ ماین هەتا ڕۆژا 29/8/1984ی لەشكرێ حكومەتا ئیراقێ ز دگەل فەوجێن جاشان ب سەر شوڕی پاشدا زڤڕین. بەلێ ب مخابنی ڤە د ئەڤی شەرێ بۆ سەر بارەگایێ لیژنا ناوچا زاخۆ و لیژنا ناوچا دهەكێ هاتی یازدە پێشمەرگەیێن قەهرەمان هاتن شەهید كرن و پتر ژ هەڤدە پێشمەرگەیێن دیتر هاتن بریندار كرن. پشتی ئەڤ شەرە ب دوماهیك هاتی كاك فوئاد میرانێ گوتە من وەرە تو دێ بی بەرپرسێ ڕیكخراوا بارەگایێ لیژنێ، بەلێ من ئەڤ چەند نەڤیا و من نە گوتە كاك فوئاد میرانی ئەز پێشمەرگەمە و نەشێن ل بارەگایێ لیژنێ ڕوینم خوار و دڤێت ل دەڤەرێ خزمەتێ بكەم و جارجار قەتە شەڕا دگەل لەشكرێ حكومەتا ئیراقێ بكم. ئەوبی ل سالا 1985 ی ئەز بۆ ڕێكخراوا عەین زالا هاتم ڤەگوهاستن و بیم جێگرێ ڕیكخراوێ و ل ئەوی دەمی فەرماندە محەما قاسم بەرپرسێ ئەڤێ ڕێكخراوێ بی. ئەوبی ل ڕۆژا 2/10/1986ی جارەكادیتر لەشکرێ حكومەتا ئیراقێ یا ئەوی سەردەمی و دگەل فەوجێن جاشان بۆ سەر بارەگایێ لیژنا ناوچا زاخۆ ئینان و ل پشتا گوندێ دوبانكێ پیشمەرگەیێ رێكخراوا خەبات ئەوژی كوڕخالەتێ من عەلی یوسف هات شەهیدكرن. بەلێ ب مخابنی ڤە هێزا لەشكرێ ئیراقێ و دگەل زریپوش و دەبابان و ب پشتەڤانیا فڕوكەیێن هەلیكوپتەران شیان بارەگایێ لیژنا ناوچا زاخۆ ب سوژینن و ئاگری تێ بەردەن. هەر وەسا ل سالا 1985ی ل ئەوی حكومەتا ئیراقێ بڕیارەك دەخستن ئەو خێزانێن كەس و كارێن ئەوان ل نا شۆڕەشێ ژ ناڤ باژێڕان دەرئێخستن. ل ئەوی دەمێ بابێ من و دگەل دایكا من ژكومەلگەها تلكەبەرێ حكومەتێ گرتن و ل ترومبێلێن لەشکری سیاركرن و ل پشتا گوندێ ئاڤگەنیێ بەردان و گوتن هەڕن قەستا كوڕێن خۆە ل ناڤ شۆڕەشێ بكەن. ئەوبی ل سالا 1987ی حكومەتا ئیراقێ یا ئەوی سەردەمی هێلا سور دناڤبەرا خۆە پێشمەرگەیی دەینا و دەڤەر كرە دەڤەرەكا قەدەغەكری و ئەم نەچاربین مە مالێن خۆە بۆ گەلیێ پساغا برن و ل جهەكێ دبێژنێ مێرگا عەڤدالی ل وێرێ ئاكنجی بین. ئەوبی دەمێ داستانا كانی ماسێ هاتی ئەنجامدان ل ئەوی دەمێ ئەز وەك بەرپرسێ ڕیكخراوا عەینزالا بۆ ئەڤێ چالاكیێ دگەل هەژمارا پازدە پێشمەرگەیان بۆ ئەڤێ داستانێ چووین. ئەوبی جەنابێ دختور و ڕۆژ توری شاویس ە فەرماندە حەمید خواستی و و دگەل محەمەد سالح بوتی و سەید نایف و دگەل چەند هەڤالێن دیتر چاڤگەڕاندن بۆ نەخشێ لێدانا ناحیا كانی ماسی هات دەوینان ئەوبی ل شەڤا 14/9/1987ی بڕیارا لێدانا كانی ماسێ كرن. پێشمەرگەیێ دێرین حاجی حەسەن ماسێ ب ڕۆندكێن گرێ ڤە گوت: ئەم ل گەلیێ بازێ كۆمبوون پێشمەرگە بۆ لێدانا كانی ماسێ هاتی دەینان، ل ئەوی دەمێ ڕێكخراوا عەینزالا و دگەل هەژمارەكا رێكخراوێن پێشمەرگەیی بۆ دەرگەهێ سەرەكی یێ بارەگایێ لیوایێ هاتین ڕاستپاردن. و شەهید محەمەد سالح بۆتی بۆ ڕەبیا گرێ سور هات دەستنیشانكرن. ل ئەوی دەمی ئەز و شەهید محەمەد سالح بوتی ب ڕەخ ئێكڤە دروینشتی بین. چەوا گوزتن كاك محەمەد سالح ئەو دێ بۆ ڕەبیا گرێ سور چیت. ل ڤێرێ من هند دیت كاك محەمەد سالح بوتی و كەنی و گوت: ڕەبیا گرێ سور ژمە دئیتن سوینا سور و ئەڤ گوتنە گوت و بێ دەنگ بی. دگەل دەمژمێرێن دەستنیشانكری هەر كەسەك ل جهێ بۆ هاتی دیاركرن و و د ئێك دەمدا مە ل ناحیا كانی ماسێ دا. هەر دئەوێ شەڤێ دا ناحیا كانی ماسێ هات ڕزگاركرن. بەلێ ب مخابنیڤە بل سپێدێ دەنگ و باس گەهشتن مە و گوتن ل ڕەبیا گرێ سور هەڤال محەمەد سالح بوتی هات شەهید كرن. ب ڕاستی ئەز ب شەهیدبونا كاك محەمەد سالح بوتی گەلەك خەمبار بووم و هەتا نوكە ئەڤ گوتنا وی ل هزرا من مایە و دیمەنێ ڕوینشتنا ئەوی دەمێ ئەم ل گەلیێ بازێ ل پێشچاڤێن من ناچن. ئەوبی پشتی داستانا ناحیا كانی ماسێ و ل دویف بڕیارا لیژنا ناوچا زاخۆ ئەز بۆ ڕیكخراوا دلبرین هاتم ڤەگوهاستن و بیم جێگرێ ڕێكخراوێ هاتم دەستنیشانكرن. ئەوبی ئەم بۆ داستانا فەوجا شەرانشێ هاتین و د ئەڤێ چالاكیێ دا فەوجا شەرانشێ هات ڕاكرن و چەندین چەك و تەقەمەنی وەك دەستكەفتی مەو ڕاكرن و هەژمارەكا زور ژ جاشان وەك ل كەفتن ددەستێ مەدا. د ئەڤێ داستانێ دا هەڤالێ یێ پێشمەرگە عادل محەمەد سەفر برینداربی. هەتا ڕۆژا 25/8/1988ی ئەم د ئەركی دا ماین و ل دەمێ ئەنفالێ ئاوارەیی باژێڕێ ئامەدێ بین و ل وێرێ ئاكنجی بین. مە ڕۆژانێن خۆە ئەوێن نەخوەش ل كەمپا ئامەدێ بوراندن. ل دەومێ سەرهلدانا بهارا سالا 1991ی ب سەرفرازی ئەم بۆ كوردستانیە هاتین و جارەكادیتر من بەردەوامیە دا خزمەتا پێشمەرگایەتیێ. ل ڤێرێ ئەز بیم جێگری ئامر هێز یا ب ناڤێ هیزل هەتا سالا 1996ی ئەز بۆ بارەگایێ لیژنا ناوچا زاخۆ هاتم ڤەگوهاستن و بیم بەرپرسێ پێشمەرگەیێن لیژنا ئیستسماراتێن زاخۆ. هەتا سالا 2010ی و ل دویف بڕیارا وەزارەتا پێشمەرگەیی ئەو ژی بواستە هەتا ب پلەیا ڕائید هاتیم خانەنشیكرن، ل دوماهیێ پێشمەرگەیێ شۆڕەشا 26ی گولانێ حاجی حەسەن ماسێ گوت: ب ڕێكا ئەڤێ ڕۆژنامێ داخوازێ ژ سەركردایەتیا پارتی دیموكراتی كوردستان دكەم مە ژ بیرنەكەن، وەكی هەڤالێن مە ژ دانا پەخشینا ترومبێل و مەدالیا بارزانی بێ بەهر نەكەن، و هەر ساخ و سەركەفتی بن و هەر ئاڤەدان بیت كوردستان.