زمـانـێ كـوردی ل بـەغدا مافـەكێ رەوا و غـەدرەكـا بـەردەوام
ئـەیـاد بـەرواری
دەستوورێ بەردەوام یێ ئیراقێ كو ل سالا 2005 ێ هاتییە پەسەندكرن، نە بتنێ دەقەكێ یاسایی یێ ئاسایی یە، بەلكو بنەمایێ پێكڤەژیانێ و پاراستنا هەڤسەنگییا د ناڤبەرا پێكهاتەیێن وەلاتی دا یە. د ناڤ جەرگێ ڤی دەستووری دا، مادەیا (4) ب رەنگەكێ رۆهن و ئاشكرا دبێژیت كو زمانێن عەرەبی و كوردی، بێی چو جوداهی دو زمانێن فەرمینە ل هەموو ئیراقێ.
لێ جهێ داخێ یە، پشتی بۆرینا پتر ژ20 سالان ل سەر پەسەندكرنا ڤی دەستووری ژ ئالیێ وەلاتیێن ئیراقێ ڤە، هێشتا زمانێ كوردی ل پایتەختێ ئیراقێ یێ غەدر لێ كرییە و هاتییە پشتگوه هاڤێتن. پرسیار ئەوە: بۆچی نوونەر و بەرپرسێن كورد ل بەغدا وەك «مێهڤان» سەرەدەریێ دكەن و زمانێ خۆ یێ رەسەن پشت گوهـ دهاڤێژن؟ بۆچی هەتا نوكە سەرۆكێن كورد یێن ئیراقێ وەك پێدڤی كار ب ڤی مافێ یاسایی نەكرییە؟
ژ ئالیێ شەرعییەتا یاسایێ ڤە، چو جوداهی د ناڤبەرا كوردی و عەرەبی دا نینە و هەردو هەڤسەنگن. هەر تشتەكێ ب زمانێ كوردی ل دامودەزگەهێن دەولەتێ بهێتە گۆتن یان نڤیسین، هەمان هێزا یاسایی هەیە یا كو زمانێ عەرەبی هەی. ل ڤێرێ ئەركێ سەرەكی دكەڤیتە سەر ملێن سەرۆككۆماری، كو وەك پارێزەرێ دەستووری، دڤێت د هەموو كۆمبوون، روونشتنێن جڤاتا وەزیران و دیدارێن نێڤدەولەتی دا زمانێ كوردی بهێتە بكارئینان. ئەڤە نە بتنێ مافە، بەلكو ئەڤە ب خۆ رێزگرتنە ل سەنگ و مەزناهییا دەستوورێ وەلاتی.
راستی ئەوە كو جۆرەكێ «گرێیا دەروونی» یان راهاتنەكا سیاسی ل دەڤ هندەك بەرپرسان پەیدا بوویە. بۆچی دڤێت هەر كوردەكێ ل بەغدا پۆستەكێ وەربگریت، ب عەرەبییەكا رەهوان باخڤیت؟ لێ بەرپرسێن عەرەب پێدڤی نەبن پەیڤەكێ ب كوردی بزانن؟ ئەڤە نیشانا مانەڤەیا كولتوورێ جارانە كو زمانێ عەرەبی وەك زمانێ دەسهەلاتێ و یێ دی وەك پاشكۆ ددیت. هەروەسا نەبوونا بنەمایێن تەكنیكی یێن وەرگێڕانێ و خەمسارییا ئالیێن سیاسی د رێككەفتنێن پێكئینانا حوكمەتێ دا، ئەڤ كێشەیە گرانتر كرییە.
بۆ چارەسەركرنا ڤێ نەهەڤسەنگییێ، پێدڤییە پەنا بۆ دادگەها فیدرالی وەك بهێزترین چەكێ یاسایی بهێتە برن، دا كو هەموو دەزگەه بهێنە نەچاركرن زمانێ كوردی بكاربینن. بڕیارێن ڤێ دادگەهێ د ڤەبڕینە و دشێن رەوشێ بگوهۆڕن. هەروەسا گڤاشتنە بۆ دابینكرنا پێدڤیێن وەرگێڕانێ و بكارئینانا فشارێن مەدەنی و میدیایی، رێكێن كاریگەرن بۆ سەپاندنا ڤی مافی.
هەروەسا پێدڤییە پێنگاڤێن كریاری بۆ چەسپاندنا زمانێ كوردی كو نوونەرێن كورد ل بەغدا، ل هەر جهەكێ بن، ب زمانێ كوردی باخڤن و گڤاشتن ل سەر جڤاتا نوونەران بهێتە كرن بۆ دەركرنا یاسایەكێ كو سزایێن دارایی بۆ پشتگۆهـ هاڤێتنا زمانی دابنیت و میدیا و رێكخراو رەخنەیان ل وان بەرپرس و نوونەران بگرن یێن كو بەرانبەر زمانێ دایكا خۆ خەمسارن، هەروەسا گرنگە د هەموو كۆمبوونێن فەرمی دا، دڤێت تیمێن وەرگێڕانێ ل گەل بەرپرسێن كورد بەرهەڤ بن.
كێشە نە د دەقێ دەستووری دا یە، بەلكو د ئیرادەیا سیاسی یا نوونەرێن مە دایە ل بەغدا و مانەڤەیا زمانێ كوردی وەك زمانەكێ پشتگوه هاڤێتی، دەسپێكە بۆ ژ دەستدانا هەموو مافێن دی یێن نەتەوەیی. ئەرێ هەكە بەرپرسەك شەرم ژ زمانێ دایكا خۆ بكەت، دێ شێت ب دروستی بەرەڤانیێ ژ مافێن دارایی و ئاخا كوردستانێ ژی كەت.؟ دەم هاتییە ب شانازی ڤە ب كوردی بپەیڤین، چونكی ئەڤە رێزگرتنە ل دیرۆك و ناسنامەیا مە.
