سروودا سەختەکاران -٢

وەرگێڕان و بەرهەڤکرن:
د. عارف حیتۆ

کانتۆ (30)

ل وی دەمێ یونۆن ژبەر سیمیلیێ، ژ خەلکێ (تیبە) تووڕە بووی، هەروەکو گەلەک جاران ژێ تووڕە دبوو(١)، حەویا ئەتاماسی ل چ عەردا نەدهات، مینا شێتان لێ هاتبوو، ئەڤجا هەکو هەڤژینا خوە ب دو زاڕۆکانڤە دیتیی، کو هەر ئێک ل سەر دەستەکێ وێ بوو، گازیکرێ: «دا تۆڕێ ڤەدەین، دا د ڕێدا شەپاڵێ و هەردو بەچکەشێران بگرم»؛ پاشی کێلبێن خوە یێن تیژ درێژکرن، ئەو زاڕۆکێ ب ناڤێ لیرکۆس ژێ ستاند، بادا و ل کەڤرەکی دا، ئینا وێ خوە ب زاڕۆکێ دیڤە خەندقاند(٢).
و دەمێ بەخت ژ وان ترۆیی یێن د وێرانە هەر تشتەکی، ڤەبووی و کەفتییە بن پیا، میر و میرگەھ ژناڤچوون؛ و پشتی هیکوبا یا خەمگین و بەلەنگاز و دیل، پولیکسینا ب مرییانی دیتی و وێ دلکەسەرێ گۆڕێ کوڕێ خوە ل بەر لێڤا دەریایێ خویاکری، مینا دێهلان د ڕەوی و دلێ وێ ژێ فڕی بوو، نێ خەم و کۆڤانان ئەو سەوداسەر کربوو(٣).
لێ چ خوداڤەندێن تۆلڤەکرنێ، نە ل (تیبە) و نە ل ترۆی، چ جاران و ل سەر چ کەسان هۆسا نەبووینە، خو ل دەمێ کڕۆشینا (نهش) هۆڤان یان ئەندامێن مرۆڤان ژی، هۆسا توند نەهاتینە دیتن، هەروەکو من د دو ڕەشەیێن ڕویس و زەرپەتخیدا دیتیی، وان هوڕ دکرە کڕۆشینێ، مینا بەرازەکی هەکو ژ کۆتانێ دەردکەڤیت و هەر تشتەکێ بکەڤتە بەر دەڤی دکڕۆشیت. ئێکی ژ وان هاتە دەڤ کاپوکیۆی و کێلبا خوە د سێڤکا حەفکا ویدا برە خوار(٤)، ئو هەکو وی ڕادکێشا، عەردێ ڕەق زکێ وی دسەلخاند. ئەو ئەریزۆییێ هەر دڕەجفی(٥)، گۆتە من:
– ئەڤ دڕندێ هە، گیانی سکیکی یە(٦)، ئەو هەردەم یێ تووڕەیە و خەلکی هۆسا دهنجنیت و دکڕۆشیت.
– ئوووف، هیڤی دکەم ئەوێ دی ددانێن خوە د تەدا نەبەتە خوار، دبیت بۆ تە زیان نەبیت، ئەگەر بێژییە مە کا ئەو کییە، بەری ژ ڤێرە دوور بکەڤیت.
– ئەو جانێ کەڤنارێ میڕا یا دەهمەنپیسە(٧)، ئەوا ل بابێ خوە عاشق بووی و توخیبێ هەمی ئەڤینی یێن ڕەوا بەزاندین. وێ خوە ب میناکێ ئێکا دی یا خەملاندی و هۆسا یا هاتی دا گونەهێ ل گەل بکەت. ئەوێ دچیتە وێراهە ژی، یێ خوە دناڤ میناکێ بووزۆ دوناتیدا ڤەدشێریت، وەسیەتەک ب روخسارێ حەقیێ نڤیسی بوو کو ماهینا شاها رەفێ ب دەستڤە بینیت(٨).
پشتی ئەو هەردو تووڕەبوویی یێن من ب هووری هێڤ دکرێ بۆرین، من چاڤێن خوە ل وارا دزڤڕاندن داکو نەفرەتی یێن دی یێن سەختەکاری د پارەیدا کرین، ببینم. من ئێک دیت ئەگەر ژ کەمەرێ پێدا نەیێ شەقکریبا، دا ب میناکێ تەمبۆرێ بیت. ئاڤبەندییا گران(٩)- ئەوا ئەندامان ب شلەیەکێ نەمێژڕاو کرێت دکەت، هەتاکو وە لێ دهێت کو دێم دگەل زکی نەیێ هەڤگونجایی بیت- وە لێ دکەت کو لێڤێن وی بمیننە ڤەکری، وەکو ئەوێ تا هاتینێ، کو ژبەر تێهنیبوونێ، لێڤەک بەر ب سەلالڤە دچیت و یا دی بەرەف ئەرزنکێڤە دڕەجفیت.
وی گۆتە مە: «هوون ئەوێن بێ ئەشکەنجە د ژیانا خوەلیکیدا مایی، نزانم ژبەر چییە! هوون هێڤکەنێ و ب هووری ل دەردەسەرییا هێژایێ ئەدامۆ بنێڕن(١٠): هەکو یێ ساخ، هەر چییا من ڤیا با یا ب دەست منڤە هاتی، وەلێ نهۆ، حەیف و مخابن کو هزرەتا من چپکەکا ئاڤێ بیت! ئەو ڕووبارکێن ژ گرێن کازینتینۆیا کەسک دهوڕیێنە ئارنۆی(١١)، جۆکێن وێ د تەڕ و تەزینە، هەردەم ل پێش چاڤێن منن، ئەڤە نە ژ قەستایە، چونکو میناکێ جۆبارێن وێ هەستکرنەکا ب هشکبوونێ ددەنە من، دژوارترە ژ وێ نەساخییا گوشتی ژ ڕوویێن من ڤەدکەت. و ئەڤ دادپەروەرییا مجد و هەردەم ب دویڤ منڤە، وی جهێ من تاوان لێ کری، دکەتە ڕێکەک کو ئاخینکێن پتر ژ من دەرکەڤن.
ل کەلها ڕۆمینا کو من فلۆرنەکا ب میناکێ مەعمەدانی مۆرکری سەختە کربوو(١٢)، نێ ژبەر وێ بوو لەشێ من ل سەلال هاتییە سۆتن. لێ ئەگەر من جانێ گویدۆی یان ئەسکەندەری یان برایێ وان ل ڤێرە دیتبان، من بەرێ خوە نەددا کانیکا براندا(١٣). ئەگەر ئەو ڕەشەیێن ل دۆر مە دزڤڕن ڕاست ببێژن، ئێک ژ وان د ژوورڤەیە، لێ ما دێ چ مفای گەهینتە من، من یێ خوە قەیدکری و نەشێم بلڤم؟ لێ ب ڕاستی، ئەگەر هێشتا یێ سڤک بام، و شیابام د سەد سالاندا بهۆستەکێ پێشڤە بچم، دا کەڤمە سەر ڕێکێ و دا دناڤ ڤی خەلکێ تشابەتکریدا لێ گەڕیێم، هەرچەندە ئەڤ جهە یازدە میلان دزڤڕیت و پانییا وێ ژی ژ نیڤ میلی کێمتر نینە. نێ ژبەر وان ئەز یێ کەفتیمە دناڤ ڤێ کۆما سەختەکاراندا: وان ئەز نەچار دکرم وان فلۆرنان چێکەم کو سێ قیراتێن وان ژ کانزایەکێ سەختە بیت»(١٤).
من گۆتێ: «ئەو کیژان هەردو گومڕا و پویچە مرۆڤن، دویکێلەک ژێ بلند دبیت مینا وێ دویکێلا ژ دو دەستێن ل سڕا زڤستانێ تەڕبوویی بلند دبیت، ئەو ب پێکڤە نووسیایی ل لایێ تە یێ ڕاستێ د درێژکرینە؟».
وی ل من ڤەگەڕاند: «هەکو کەفتیمە د ڤێ کوورکێدا، من ل ڤێرە دیتبوون و هێشتا نەلڤینە، باوەر ناکەم چ جاران بلڤن. ئێک ژێ ئەو سەختەکارەیە یا یوسف تاوانبارکری(١٥)، یێ دی ژی سینۆنێ درەوینە کو گریکیێ ترۆییە(١٦): ئەو ژ دژوارییا تایێ گەلەک دویکێلێ بەرددەن».
ئێک ژ وان، مستەک ل زکێ وییێ هشک دا، دبیت ژبەر هندێ بیت کو ب دلی نەبوو ب ڤێ خرابکاریێ بهێتە نیاسین. دەنگێ مستلێدانا وی مینا لێدانا دەهۆلێ بوو، هێژایێ ئەدامۆی ژی ب دەستێ خوە یێ ڕەق زلـەهەک ل ڕوویێ وی دا و دگۆتێ:
– ئەگەر ئەز ژ هەردو لایێن خوەیێن گرانڤە هاتبمە نەلڤکرن، من دەستەکێ بەردایی ژبۆ ڤان ئەرکان هەیە.
– هەکو ئەز دچوومە دناڤ ئاگریدا، دەستێ تە ب ڤێ بەرهەڤبووییێ نەبوو: لێ هەکو تە سەختەکاری دکر، دبیت یێ وەسا، یان توندتر بوو بیت.
– تو د ڤێ چەندێدا یێ ڕاستی، لێ هەکو ترۆییان پرسیارا ڕاستگۆییێ ژ تە دکر، تو نە شاهدەکێ ددادپەروەر بووی.
– ئەگەر من سەختەکاری د ئاخفتنێدا کر بیت، تە یا د پارەیدا کری، ئەز ژبەر ئێک گونەھ ل ڤێرەمە، لێ تو ژبەر کۆمەکا گونەهێن پتر ژ کریارێن شەیتانی ل ڤێرەیی!
– بلا هەسپ ل بیرا تە بیت، ئەی ئەوێ تە سۆزا خوە شکاندی، هەما هەر بمینە دناڤ وێ ئەشکەنجێدا ئەوا هەمی جیهان پێ دزانیت.
– بلا ئەشکەنجەدانا تە ژی ئەو بیت کو ئەڤ تێهنا دژوارا ئەزمانێ تە شەق شەق دکەت و ئەو ئاڤا گەنییا زکێ تە هۆسا دکەتە بەربەستا چاڤێن تە، هیڤییە هەر بەردەوام بیت.
– هۆسا هەردەم دەڤێ تە ژبۆ ئاخفتنێن خراب ڤەدبیت؛ چونکو ئەگەر ئەز یێ تێهنی بم و یێ تژی ئاڤەکا پیس بم، تو یێ ب تایێ ڤەگرتیی و سەرێ تە یێ دئێشیت، نەهەوجەیی کو گەلەک پەیڤان ببێژی داکو خۆدیکا نارسیسی بئالیسم(١٧).
ل وی دەمێ سەیدایێ من گۆتی: «نهۆ، ل سەر بەرێخوەدانێ یێ بەردەوام بە! چ نەمایە دێ دگەل تە ب شەڕ هێم». هینگی من ب ئاگەهەکا تەڤاڤ گوهدارییا وان هەردووان دکر. لێ هەکو من بهیستی یێ ب تووڕەییڤە ل گەل من دئاخڤیت، ئەز لێ زڤڕیم و یێ پڕی شەرمینی بووم، هێشتا ئەو شەرمکرنە ژ ناخێ من دەرنەکەفتییە. وەک وی کەسێ خەونێ ب مەترسییەکا د ڕێدا دبینیت، هەر د خەونێدا لاڤا دکەت کو خەون بیت و حەز دکەت تشتێ قەومی نە قەومی با، ئها ب وێ حەزکرنێ، من دڤێیا داخوازا لێبۆرینێ بکەم و نەدشیام باخڤم. لێ من داخوازا لێبۆرینێ کر و یا ژمنڤە من نەکرییە(١٨).
لەوا سەیدایێ من گۆت: «شەرمینییەکا ژ یا تە کێمتر بەسە کو شاشییەکا مەزنتر ژ شاشییا تە ژێ ببەت، ڤێجا هەر پەشێمانییەکێ ژ خوە دوور بکە و ژبیر نەکە کو دێ هەردەم ب ڕەخ تەڤە بم، ئەگەر قەدەرێ تو برییە جهەکی و خەلکێ وێ بکەڤنە دناڤ شەڕەکێ وەک ڤێ شەڕەدەڤێدا؛ هینگی دێ حەزەکا پویچ بیت ئەگەر حەز بکەی ببهیسی».

دەهمەن:
تێبینی: تەمامکارییا سروودا بەری خوەیە.
(١) یونۆن: د میتولۆژیا یۆنانیدا؛ کچا ساتۆرن و ڕیایێیە و خویشکا جۆبیتێری و هەڤژینا وییە. ئەو ژ خەلکێ تیبە تووڕە دبیت، چونکو هەڤژینێ وێ حەز ژ سیمیلی یا کچا کادمۆسێ شاهێ تیبە دکر.
(٢) ئەتاماس: شاهێ ئارکومنۆس بوو ل گزیرتەیا بۆیتزیا، دیسا ل بن تووڕەبوون و ئازراندنا یونۆنێ، وی کوڕێ خوە لیرنۆس کوشت، ئینا هەڤژینا وی ئینۆ- کو خویشکا دی یا سیمیلیێ بوو، خوە ب زاڕۆکێ خوەیێ دیڤە (مێلیچرتیس) هاڤێتە دناڤ دەریایێدا و خەندقین.
(٣) هیکوبا: هەڤژینا پریامێ شاهێ ترۆی بوو، ژبەر شکەستن و سۆتنا باژێڕێ خوە خەمگین و بەلەنگاز ببوو. پشتی تەرمێ کچا خوە (پولیکسینا) و گۆڕێ کوڕێ خوە (پولیدورۆس) دبینیت، خەما وێ پتر لێ دهێت، ئەڤجا شێت و سەوداسەر دبیت.
(٤) ئەڤە کاپوکیۆ دا سیەنا یە: کیمیاگەر و جادۆباز (پێشتر ئاماژە پێ هاتییە دان)، هەڤالێ دانتییە.
(٥) ئەڤە گریفولینۆ د ئەریتزۆ یە (پێشتر ئاماژە پێ هاتییە دان)، ژ ڕەشەیێ دی دترسیت.
(٦) گیانی سکیکی: هەڤوەلاتییەکێ فلورەنسییە، سیمۆن بووزۆ دوناتی داخوازا شیرەتا وی کربوو کا چ ل وەسیەتا بابێ خوە بکەت، ئەسکیکی ژی گۆتێ کو مرنا بابی نەڕاگەهینیت؛ سکیکی جلکێن بووزۆ دوناتی کرنە بەر خوە و وەسیەتەک د بەرژەوەندا خوە و سیمۆنیدا نڤیسی. ئەڤ بووزۆ دوناتییە نەڤیێ وی بووزۆ دوناتییە ئەوێ ڕێگر و ناڤێ وی د کانتۆ یا (٢٥)دا هاتیی.
(٧) میرا: کچا سنیراسێ شاهێ قوبرسە، ل بابێ خوە عاشق ببوو، دەمێ دایکا وێ نە ل مال، ب هاریکارییا دادۆکێ، خوە ب میناکێ ژنەکا دی خەملاند و چوو دەڤ بابێ خوە و گونەهەکا حەرام دگەل کر. دەمێ بابێ وێ پێحەسیای؛ دڤیا بکوژیت، لێ ئەو ڕەڤی ناڤ وەڵاتێن عەرەبان و ببوو دارەک کو ئەدونیس ژێ دەرکەفت (ل گورەی میتولۆژیا یۆنانی- ڕۆمانی).
(٨) دانتی، بووزۆ دوناتی وەکو نموونە دئینیت کو سکیکی جلکێن وی کربوونە بەر خوە و وەسیەتەک ب ناڤێ وی نڤیسی بوو، ماهینەک بۆ خوە د وەسیەتێدا نڤیسی بوو، ناڤێ ماهینێ شاها ڕەفێ (ملکە القگیع) بوو.
(٩) ئاڤبەندی: ئانکو زک وەرمتن، هەکو تژی ئاڤا نەمێژتی دبیت (الاستقسا‌و- Ascites).
(١٠) ئەدامۆ دابریشیا: سەختەکارەکێ پارەی بوو ل دەف بنەمالا گویدی کار دکر، ل سالا (١٢٨١)ێ، هاتە سۆتن.
(١١) کازینتینۆ: مێرگەکا مشتی گرێن کەسکە ل هنداڤی دەڤەرا ئارنۆ کو ئەدامۆی ل وێرێ پارەیێ سەختە چێدکر.
(١٢) کەلها ڕۆمینا: جهێ بنەمالا گویدی بوو ل کازینتینۆ.
– فلۆرن: پارەیێ فلورەنسا بوو؛ ل لایەکی وێنێ یوحەنایێ مەعمەدان ل سەر بوو کو پارێزەرێ فلورەنسا بوو، ئو وێنێ گولزەمبیلێ (سیسنێ) ل سەر ڕەخێ دی بوو کو دروشمێ باژێڕی بوو.
(١٣) مەرەم هەرسێ برانە ژ بنەمالا گویدۆی؛ گویدۆیێ دووێ- کۆنتێ ڕۆمینا، ئەسکەندەر و ئەگینولفۆ. ڤان هەرسێ برایان کارێ سەختەکارییا پارەی ب ئەدامۆی ددا کرن.
– کانییا براندا: دبیت کانییەک بیت ل دەردۆرا کەلها ڕۆمینا.
(١٤) قیرات یەکەیا پیڤانا بەرێن گرانبەهایە؛ هەر ئێک قیرات دبیتە (٠,٢) گم، ئانکو دبیتە پێنجێکا گرامێ (١ گم= ٥ قیرات). هەروەسا ژبۆ بێگەردییا زێڕی ژی دهێتە بکارئینان، زێڕێ (٢٤ قیرات) بێگەردترینە، چەند قیراتێن زێڕی ژ (٢٤)ێ، کێمتر بن، هژمارا کانزایێن تێکهەل دگەل زێڕی پترە (بۆ نموونە زێڕێ ١٨ قیرات؛ ئانکو شەش کانزایێن دی ژی دگەل زێڕیدانە). ئەدامۆی فلۆرن چێدکرن کو (٢١) قیرات زێڕ بیت و (٣) قیرات فافۆن بیت، لەوا خویاکرنا ڤێ سەختەکاریێ نە یا ب ساناهی بوو.
(١٥) ئانکو زولەیخا یا هەڤژینا پوتیفارێ میسرێ، هەکو ژ درەو یوسف پێغەمبەر تاوانبارکری کو هەوڵدانا تەعداییا سێکسی لێ کرییە.
(١٦) سینۆن: ئەو کەسێ گریکییە کو ژ درەو خوە کرییە ئێخسیرێ ترۆییان و پاشی هەسپێ داری یێ مشتی جەنگاوەر برییە د ژوورڤە و بوویە سەدەمێ کەفتن و سۆتنا باژێڕێ ترۆی.
(١٧) خۆدیکا نارسیس: ئانکو ڕوویێ ئاڤێ.
(١٨) ئانکو نەئاخفتنا وی باشترین داخوازا لێبۆرینێیە.

کۆمێنتا تە