كی ناهێلیت گوهۆڕین چێ ببن؟
سەرجان مەحموود
ئەمریكاو وەلاتێن زلهێز، وەك دەولەتێن خوەدان نەخشە و بەرنامەیێن دارێشتی یا دەمدرێژ دهێنە بناڤ كرن. ئانكو دەولەتێن زلهێز ستراتیژیێن دەم درێژ دادرێژن و د چارچووڤەیا وێ ستراتیژیێ دا تەكتیكێن خوە ل دویڤ ڕەوشا هەی دیار دكەن.
وەك دهێتە زانین هەتا شەڕێ جیهانی یێ دویێ كۆنترۆل و ئاسایشا جیهانێ د دەستێ بریتانیا دا بوو، بریتانیا سنووران دەستنیشان دكر و ل پڕانیا جیهانێ، تایبەت ژی ل ڕۆژهەلاتا ناڤین و ئەفریقیا مالباتێن كرێگرتی ئینا سەر دەستهەلاتێ، مالباتا سوود ل سوودیێ، ئەبدوڵا یێ ژ قابەیلا هاشمی یا ژ سعوودیێ بۆ ئوردنێ و برایێ وی فەیسەل ژی بۆ ئیراقێ وەك شاه هاتن ئەركداركرن. ئەڤرۆ ژی پڕانیا گوهۆرینێن ل ڕۆژهەلاتا ناڤین و دیاركرنا هێلێن ئەنەرژیێ و دارێشتنا بنەما یا پەیمانێن نێڤدەولەتی هەر ل بریتانیا دهێتە ئامادەكرن.
د ناڤبەرا سالێن ۱۹٥۰و هەتا دەستهەلاتا ترامپی ل ئەمریكا ئاسایشا جیهانێ كەڤتە ژێر كۆنترۆلا ئەمریكا. د ناڤا هەموو شەڕ و ئالۆزی و پلانێن پشتی سالێن ۱۹٥۰ دا ئەمریكا هەیە. لێ ئەمریكا چ وەختەك بێ بریتانیا و ئەقلمەندێن جوهی نەشیا یە ستراتەژیەكا یەك ئالی دابرێژییت. وەك هێزا شەڕی، ئابۆری و تەكنیكی پۆلیس ئەمریكا یە، لێ د وارێن ئەقل، هێزا پلانگەری و دارێشتنێن دەمدرێژ دا كۆنترۆلا ڤەشارتی بریتانیا یە. هەتا ئەم ڤێ داویێ بنێرن هێزا كو ئەهمەد شارا ل سووریێ ئینا سەر دەستهەلاتێ و وی دپارێزیت ژی بریتانیایە. ل گەل دیزاینا سونەیان دا، د دیزاینا شیعەیان دا ژی ئەقلمەند و دیاركەر هەر بریتانیا یە. هەكە ئەڤرۆ ئیران هەتا نها ژی نەڕوخیا یەو بەرەڤانیێ دكەت، ژێدەرێ وێ بریتانیا یە. د سالێن بهێت دا هەكە دۆسیا یا دەستهەلاتدارێن پشتی سەدامی ژی ل ئیراقێ وەرن ڤەكۆلین كرن دێ ئیێك ب ئیێك ئاشكەرا ببەن كو دیاركەرێ دەستهەلاتدارێن ئیراقا نوو ژی هەر بریتانیایە.
ل هەر چار پارچەیێن كوردستانێ ژی ب دەهان مالباتێن مەزن كو ژ سالێن ۱۹۲۳ ڤە ب دەستهەلاتدارێن توركیا، سووریا، ئیراق و ئیرانێ ڕا بزاڤێ دكەن و پالپشتێن دەستهەلاتێ نە مالباتێن ب كرێ گرتی و پەروەردەیێن بریتانیایە. هەری داوی كۆدەتایا ل سووریێ و شكەستنا كوردان و ڤەگوهەستنا ئەحمەد شاڕا ژ زیندانێن ئیراقێ بۆ دەستهەلاتا سووریێ، یەك ژ سەركەفتنێن بریتانیا یە. ل هەرێما كوردستانێ ژی دڤێت هەلوەستێ توند یێ وەلاتێن هەرێمێ، یێن ئورۆپا و خوە بێ دەنگكرنا ب ناڤ وەلاتێن دۆستێن كوردان یا پشتی ڕیفراندومێ باش بهێتە خوەندن و بنەما شكەستنا ل كەركووكێ و دەڤەرێ ڤەقەتیای باش بهێتە كۆلاندن ئانكۆ ڤەكۆلین كرن.
د ڕەوشا ئەڤرۆ دا هێزا كو ل كۆنگرەسا ئەمریكاو دپلۆماسیا ئەمریكا دا خوەدان باندۆرە، لۆبیا بریتانیا یە و د وەرگرتنا بریارا ڤەكشینا ئەمریكایێ ژ سووریێ وو ئیراقێ ئانكۆ هەرێما كوردستانێ ژی ئەو هێزا مەزنە. ئەم ڤەگەرن دەستپێكا نڤیسا خوە، د ڕەوشەكە وەسا هەستیار دا كو ڕۆژانە ب دەهان درۆنێن ئیرانێ و حەشدا شەعبی ئێرش دهینن سەر هەرێما كوردستانێ، بریارا ڤەكشینا ئەمریكا نە كارەكێ وەسا نۆرمال و ئاسای یە. گەلەك ئاشكەرە یە كو بریتانیا نە ئامادەیە ل ڕۆژهەلاتا ناڤین سنووران بگوهۆریت و دەستهەلاتێن هەرێمی بهێنە ئاڤاكرن.
