ل رۆژا جیهانیا مامۆستایان نامهك بۆ وهزیرێ پهروهردا ههرێمێ ـ سندۆقێ ب دامهزرینه ـ
د. جمعه عهباس بهندى
هونهرمهندێ مسرێ یێ بلیمهت و بناڤودهنگ محهمهد سوبحی د بهرنامێ خوهدا (مافیش مشكله خالص) ل كهنالێ CBC بهری چهند سالهكان، د ناڤا خهلهك ژ خهلهكێن بهرنامهی دا گۆت: ههكه ته بڤێت جڤاكهكی ههڕڤینی، سێ كهساتیان دناڤا وی جڤاكی دا بشكێنه و ژناڤببه و بهایێ وی كێم بكه.
یا ئێكێ: خانما د مالدا كاردكهت ب چاڤهكێ كێم سهحكێ، ئانكو بلا خوه كێم ببینت، وی دهمی دهركهڤتنا ژنێ یا پێدڤی و نهپێدڤی بۆ ژدهرڤه، دێ بهلانسا مالێ تێكدهت و تێكدانا بهلانسا مالێ دێ بیته تێكدانا بهلانسا جڤاكی.
یێ دووێ: نههێلانا كهسێ پێشهنگ چاڤلێكهر (قدوه)، ئانكو رهمزێن وی جڤاكێ د چاڤێن واندا و تایبهت د چاڤێن گهنجێن واندا بشكێنه و نههێلن ئهو كهسهكی ببینن چاڤلێبكهن وی دهمی، دێ ئهو گهنج بهربهلاڤهبن و كهسێ نابینن ل دۆر كۆمبن، پارتێن كوردی د رێیا راگههاندنێ دا چ رهمز بۆ كوردان نههێلن و ههمی پهلخاندن د چاڤین نفشێن داهاتی دا.
كهسێ سیێ: یێ ئهوی دڤێت بێته شكاندن (مامۆستایه ـ معلم) ئهوژی ب رێیا كێمكرنا بهایێ وی د ناڤا جڤاكی دا، و ئێك ژ رێیێن كێمكرنا بهایێ وێ، كێمكرنا نهرخێ بهایێ بهرههمێ وی یه، بهرههمێ مامۆستای ژی ههردهم پاشهرۆژا مللهتانه و ئهو مللهتێ پاشهرۆژێ نه ئاڤانهكهت، دێ ههردهم جڤاكهكێ پاشڤهمای و كهتی بیت.
لهورا بیاڤێ پهروهردی و تایبهت مامۆستایی رۆلهكێ گرنك و بهرچاڤ یێ ههی د ئاڤاكرنا مروڤ و بهرێن ـ الحجر والبشر ـ ههر مللهتهكی دا.
بیاڤێ پهروهردێ ژی نائێته ئاڤاكرن ب رهنگهكێ راست و دروست، گهر ل سهر سێ خالا نهراوهستین:
خالا ئێكێ: ژینهگهها خواندنێ، ئانكو ئاڤاهیێ قوتابخانێ و ههمی پێدڤی یێن وی، وهك رهز و باخچه و تاقیگههـ و رۆناهی و ئاڤ و كههرهب و سیستهمێ گهرم و ساڕكرن و ساخلهمی.
خالا دووێ: پرتووك (منهج)، ئانكو دڤێت ئهو پرتووكا خواندنێ، ئهوا قوتابی ل سهر فێردبیت و دبێته پهروهردهكرن، دڤێت د ئاستێ قووناغ و ژیانا ڤی سهردهمی دا بیت، دا قوتابیێ مه ههتا رادهكێ بشێت ل گهل دۆلابا فێركرنا مللهتێن پێشكهڤتی بچیت، ئهڤ چهنده ژی هندێ داخوازدكهت چاڤخشاندنهك بهێتهكرن د ههمی پهیرهو و پرۆگرامێ خواندن و پهروهردا ههرێما كوردستانێ.
خالا سێی: مامۆستا، ئانكو دڤێت مامۆستا ههردهم یێ چهكداربیت ب رێ و شێوازێن بووی یێن فێركرنا قوتابیان، ب دهستواژهكا دی، دڤێت بهردهوام خولێن ئهكادیمی و هونهرێ گههاندنێ بۆ مامۆستا بهێنه ڤهكرن ود ههمان دهمدا دڤێت ههمی پێدڤی و مافێن مامۆستایان بهێنه دابینكرن، وهك:
1ـ ههر مامۆستایهك نهبتنێ پێدڤی جههكێ نشتهجێبوونێ یه (شوقهكا) ئهرزانه حوكمهت ب وان دروست بكهت، بهلێ دڤێت دههمان دهمدا رووبهرێ وێ 150 مهتران كێمتر نهبیت، و بلا ب قستهكێ درێژبیت.
2ـ ههر مامۆستایهك پێدڤی ترومبێلهكا باشه ب شێوێ قست بۆ بهێتهدان وهك وان ئهوێن دگۆتن ئهڤه مافێ منه!!
3ـ دهمێ قوتابخانه دهێنه ئاڤاكرن، دڤێت ههر ژدهستنیشانكرنا ئهردی ههتا برینا شهریتا سۆرا ڤهكرنێ د دهستێن وهزارتا پهوردێ دا بن، چنكو ئهو دزان كیڤه دڤێت و پێدڤی چنه.
4ـ دهمێ قوتابخانه دهێنه ئاڤاكرن، دڤێت ههر مامۆستایهكی ژۆرا خوهیا تایبهت ههبیت ههكه خوه 2×3 بیت، دیسا دڤێت ههر قوتابخانهكێ پرتووكخانهك ههبیت بۆ قوتابیان و جههكێ باش یێ خوارنێ بۆ مامۆستا و قوتابیان.
5ـ نابیت ب چ شێوهیان قوتابخانه ل سهر جادێن سهرهكی بهێنه ئاڤاكرنا، ژبهر گهلهك ئهگهران، ژ وان دهنگێ ترومبیلان و مهترسیا وان ل سهر ژیانا قوتابیان، دهمێ ژ جادێ دبوون، دیسا ئهو جهێ دڤێت مفا ژێ بهێته وهرگرتن وهك جههكێ بازرگانی.
6ـ یا باش ئهوه ههر جههكێ قوتابخانهك بهێته ئاڤاكرن، د ههمان جهـ دا ل قورنهتهكا وی جهی ئاڤاهیهكێ چهند نهۆم بۆ مامۆستایێن وێ قوتابخانێ بێته دروستكرن، ئهڤ ئێكه ژی دێ چ جاران ناهێلیت ستافێ قوتابخانهكێ كێمببیت و د ههمان دهمدا چ مامۆستا داخوازا ڤهگوهاستنێ ناكهن بۆ جههكێ نێزیك مال.
7ـ ل دهڤهرێن ژدهرڤهی باژێران تایبهت ناڤچه و گوندان، دڤێت خالا شهشێ ژڤێ نڤێسینێ بهێته جێبهجێكرن.
8ـ ئاڤاهیێن نوكه بۆ قوتابخانان دهێنه ئاڤاكرن، پتریا وان ب كێرناهێن بۆ سیستهمێ خواندنێ، چنكو نه هزارا وهرزێ ههڤینێ تێدا كریه و نه زڤستانێ، ژبلی بان و دیوار نه دعازلن بۆ گهرم و سهرمایێ و دهنگان.
9ـ دێ باشتر بیت ههكه د ههر قوتابخانهكێ دا، هۆلهك بهێته دروستكرن وهك داینگههـ (حچانه) دا مامۆستایا دایك بشێت پتر خزمهتا قوتابخانا خوه بكهت ب دل و مێشكێ خوه.
10ـ دڤێت وهزارهتا پهروهردێ و تایبهت ئێكهتیا مامۆستایێن كوردستانێ ل گۆنگرێ بێت یێ مامۆستایان دا، ل سهر خالا ئابوونێن مامۆستایا براستن، ژ بهر ڤان خالان:
ٲـ ههكه ژمارا مامۆستایێن ههرێما كوردستان، ب تنێ سهدو پێنجی هزار بن و ههكه ههر ئێك سالانه، ب تنێ پێنجی هزار بدهته ئێكهتیا خوه وهك ئشتراك دێ گۆژمێ وان بیته حهفت ملیار وپێنچ سهد ملیۆن دینار، ئانكو شهش ملیۆن و دوسهد و پێنجی هزار دۆلار.
ب ـ ههكه حوكمهتا ههرێمی ژیی بۆ وان سالانه (دو ملیۆن دۆلاران) دانیته سهر وی دهمی دێ مه پتر ژ ههشت ملیۆن دۆلارا ههبن.
ج ـ ب ڤی پارهی وهزارهتا پهروهدێ دێ شێت قستێن شۆقێن مامۆستا دهت و د گهل قستێن ترومبێلێن وان و د ههمان دهماندن دێ هاریكاریا مامۆستایێن نهساخ كهت.
دـ دیسا دێ شێت ب سهدان مامۆستایا دامهزرینن وهك گرێبهست (وانهبێژ) بۆ ههر جههكێ پێدڤی.
تێبینی:
1ـ دڤێت سندۆقهت بهێته دامهزراندن بۆ كۆمكرن و رێڤهبرنا ڤان پاران پێكبهێت ژ نههـ كهسان، سێ ژ وان ژ وهزارهتا پهروهردێ و سێ ژی ژێ ئێكهتیا مامۆستایا و سێ ژی ژ وهزارهتا دارایی و دێ یا باشتربیت ههكه پارێزگهههكێ ژی مامۆستایهك تێدا بیت وهك نوونهرێ وان، و نابیت نوونهرێن ههر سێ وهزارهتا ژپلا رێڤهبهرێ گشتی كێمتربیت و د ههمان دهمدا نابیت نوونهرێن پارێزگههان ژ بیست و پێنج سالان كێمتر خزمهت ههبیت.
2ـ باشه ههكه ئهم ئیشتراكا سالانه ژ پێنجی هزاران بكینه سهد هزار، ئانكو ههر ههیڤێ كێمتر ژ دههـ هزار و حوكمهت ژی رێژا خوه دوجاران زێدهكهت وی دهمی دێ مه سالانه پتر ژ شازده ملیۆن و پێنج سهد هزار دۆلار ههبن، ڤێجا هوون هزرا خوه بكهن دێ چهند خزمهتا مامۆستا هێتهكرن.
3ـ ل دووڤ رێنمایێن ڤێ سندۆقێ دێ رێ هێتهدان بۆ ههر لایهنهكی و تایبهت كۆمپانی و رێكخراوان دیاریان پێشكێشكهن بۆ ڤێ سندۆقێ، بهلێ ل دووڤ رێنما و قانوونێن ههرێما كوردستانێ.
4ـ دیسا بۆ زێدهكرنا ڤی بهری دێ رێ هێته دان ل دووڤ قانوونێن پهیوهندیدار ئهڤ پاره بهێته وهبهرهێنهر ب رێیا بهنكێن ئههلی پشتی وهرگرتنا ههمی زهماناتێن قانوونی و دهراڤی یان كرین و فرۆتنا بازرگانی تایبهت (عهقارات ومقاوهلات).
5ـ دیسا دڤێت ئهڤ پاره یێ پاراستی بیت ب حوكمێ قانوونهكا تایبهت، ب دهستواژهكا دی خوه حوكمهتا ههرێمێ ژی نكاریت دهستكاریێ تێدا بكهت یان ڤهكێشت.
6ـ ههر مامۆستایهكێ پشكداریێ د ڤێ سندۆقێ دا نهكهت، نهشێت یێ ژێ مفادار بیت.
7ـ باشتر ئهوه ناڤێ وهزارتا پهروهردێ بهێته گوهۆرین بۆ وهزارهتا پهروهرده و فێركرنێ، چنكو كارێ وهزارهتێ نهبتنێ پهروهردهیه، بهلكو فێركرن و بهرههڤكرنا قوتابی ژ ئارمانج و گهوههرێ وێ یه.
8ـ د سهرهدانا خوهدا بۆ پارێزگهها دهۆكێ ب ههلكهڤتا سالا نوو یا خواندنێ سهرۆكێ حوكمهتا ههرێما كوردستانێ رێزدار مسرۆر بارزانی د پهیڤهكا خوهدا بهحسێ گرنگیا كهرتێ پهروهردێ و بهایێ مامۆستایێ و ناما وی پیرۆز د ئاڤاكرنا مللهتان دا كر، داخواز دكهم ئهڤا مه ل سهری نڤێسی و گۆتی بكهڤن دا ناڤ و سهمتا گۆتنا وی دا و مفا ژێ بهێته وهرگرتن.
دكتوراه فی الفقه المقارن
