پەروەردە ل بەرانبەر گوهۆرینێ.. بۆچی دڤێت سیستەمێ خواندنێ ژ چارچووڤەیێ كلاسیك دەركەڤیت؟
ئیمان لەزگین
ل ژێر سیبەرا گوهۆرینێن بلەز یێن تەكنەلۆجیا و زانستی د جیهانا ئەڤرۆ دا، ئێدی چ جڤاك نەشێن پێش بكەڤن، ئەگەر بنیاتێ وان یێ پەروەردەیی ل سەر رێبازێن كەڤن و كلاسیك راوەستیا بیت. خواندن نەبتنێ وەرگرتنا زانیاریان و ژبەركرنا وانە بۆ دەمێ ئەزموونان، بەلكو پرۆسەیەكا بەردەوامە بۆ ئاڤاكرنا كەسایەتیا مرۆڤی و ئامادەكرنا وی بۆ روی ب ڕوویبوونا ژیانێ. ژبەرهندێ، دەمێ وێ چەندێ هاتیە كو سیستەمێ خواندنێ ل وەلاتێ مە ب چاڤەكێ نوی بهێتە تەماشەكرن و ژ وی بازنەیێ كەڤن دەركەڤیت. ژبەركو سیستەمێ خواندنێ یێ كلاسیك، پتر یێ ئاڤاكریە ل سەر بنەمایێ «كورتكرنا بابەتان و ژبەركرن»، قوتابی دكەتە وەرگرەكێ بێدەنگ بێی كو فێری گەنگەشەكرن و هزركرنێ ببیت.د ڤی سیستەمی دا، مامۆستا بتنێ ژێدەرێ زانیاریایە و ئەركێ قوتابی ژی بتنێ كۆمكرنا نمرەیانە. ئەڤ رێبازە، شیانێن داهێنانێ و رەخنەگرتن و هزركرنا كویر ل دەڤ نڤشێ نوی لاواز دكەت. د دەمەكی دا كو جیهانا ئەڤرۆ پێدڤی ب مێشێكێن وەسانینە بتنێ پەرتووكان ژبەر بكەن، بەلكو پێدڤی ب كەسانێن وەسا هەیە كو بزانن چاوا كێشەیا چارەسەر بكەن و چاوا هزرا رەخنەیی بكەن، چاوا داهێنانێ بكەن. ژ بەر هندێ ل دەستپێكا هەر پێنگاڤەكا گوهۆرینێ، د سیستەمێ پەروەردەی دا مە پێدڤی ب مامۆستایەكێ داهێنەر و هوشیار هەیە. مامۆستایێ ئەڤرۆ نەشێت ب تنێ پشت بەستنێ ب وان رێبازێن كەڤن بكەت یێن كو بەری چەندین سالان ل سەر فێربووی. پێدڤیە مامۆستا خۆدان پێزانینێن بەرفرەهـ بیت ل سەر سیستەمێن پەروەردەیی یێن جیهانی (وەكو سیستەمێ فینلەندی، ژاپۆنی، یان ئەورۆپی). دڤێت مامۆستا بزانیت كا ل جیهانا پێشكەفتی چاوا ل گەل ئاست و جوداهیێن داهێنانێ یێن قوتابیان سەرەدەری دهێتە كرن و چاوا تەكنەلۆجیا و سیستەمێن فێربوونێ یێن مۆدێرن تێكەلی پۆلێن خواندنێ دكەن. دەمێ مامۆستای دیتنەكا جیهانی بۆ پەروەردێ هەبیت، دێ شێت پۆلەكا زیندی و چالاك ئاڤا كەت كو تێدا قوتابی پتر حەز ژ زانستی بكەن. هەژی ئاماژە پێدانێ یە كو گوهۆرینا سیستەمێ خواندنێ تنێ ب دیوارێن قوتابخانێ ڤە گرێدایی نینە، بەلكو ئە ڤێ پێش ئێخستنێ پێدڤی ب وەرچەرخانەكا هزری د ناڤ جەرگێ خێزانێ دا ژی دا هەیە. دایك و باب پێدڤییە دیتنا خۆ بۆ پاشەرۆژا زارۆكێن خۆ بگوهۆرن. راستیا وێ چەندێ قەبوول بكەن كو سەركەفتن د خواندنێ دا بدەستڤەئینانا، نمرەیا (100) نینە د تاقیكرنان دا، لەومائەركێ خێزانێ یە پشتەڤانیا حەزێن زارۆكی بكەن، پشتەڤانیا وان بكەن بۆ خواندنا پەرتووكێن دەرەكی و دەرگەهێ دانوستاندنێ ل گەل ڤەكەن، دا كو پێكڤە رۆلەكێ ئەرێنی د گوهۆرینا دیتنا گشتی یا جڤاكی دا بگێڕن.
داكو سیستەمێ مە یێ پەروەردەیی بگەهیتە ئاستێ وەلاتێن پێشكەفتی پێدڤییە، قوتابی ببیتە سەنتەرێ پرۆسێسا خواندنێ، مامۆستا ژی رۆڵێ رێبەر و ئاراستەكەر هەبیت هەروەسا پێدڤیە، گرنگی ب فێربوونا زمانان، تەكنەلۆجیا، كارێن گرۆپی و هونەرێ ئاخفتنێ بهێتەدان. سەرەرای دانانا پڕۆگرامێن خواندنێ یێن كو پالپشتیا قوتابی بكەت بۆ گەریان ل دووڤ زانیاریان و چاوانیا بدەستڤە ئینانا وان. بێگومان رێكا پێشكەفتنێ د ناڤ پۆلێن خواندنێ ڕا دەرباز دبیت. لێ ئەگەر مە نفشەكێ سەركەڤتی و خۆدان شیان بڤێت و مە بڤێت پاشەرۆژەكا گەش و ئاڤا بۆ وەلاتێ خۆ دروست بكەین، پێدڤییە پێنگاڤێن وێرەكانە بهێنە هاڤێتن د نویكرنا سیستەمێ بنەڕەتی یێ پەروەردێ دا. لەوما دەركەفتن ژ چارچووڤەیێ كلاسیكن ئێدی نە هەلبژارتنەكە، بەلكو پێدڤیەك (حەتمی) مسۆگەر و نیشتمانی یە، داكو نفشەكێ هوشیار و داهێنەر و خۆدان باوەری ب خۆ ئاڤا بكەین.
