ژ ئۆتۆنۆمیێ بۆ فیدرالی و ئارمانجێن پاشەرۆژێ
مللەت عسمەت
سیاسەت و ئەزموونا سیاسی ل هەرێما كوردستانێ د بەگراوندا خۆ یا دیرۆكی دا و پشتی قۆناغا دامەزراندنا هەرێما كوردستانێ، پێدڤیە بكەڤیتە دخواندنێن زانستی دا و ڤەكۆلین، ل دۆر بهێنە ئەنجامدان. د ڤێ گۆتارێ دا پارتی دیموكراتی كوردستان وەك نموونە دێ بەحس كەین.
ل دویڤ تیۆریا ریالیزمێ (NEOREALISM) سەرەدەریێ د ناڤ هەڤسەنگیا دەسەلاتێ دا دكەت، ئەكتەرێن سیاسی ب تایبەت د ناڤ سیستەمێن فرە-نەتەوەیی دا، هەردەم بۆ گەهشتن ب ئارمانجێن خۆ یێن نەتەوەیی و نشتیمانی خەباتێ دكەن. پارتی دیموكراتی كوردستان (پارتی) وەك ئەكتەرەكا سەرەكی د هەرێما كوردستانا ئیراق دا، ستراتیژیەكا درێژخایەن بكارئینایە كو ژ داخوازیا ئوتونومیێ (١٩٧٠) هەتا سیستەمێ فیدرالی یێ (٢٠٠٥)ێ د دستووری دا هاتیە جێگیركرن، هەتا نوكە بەردەوامە د شەڕێ پاراستن و بەرفرەهكرنا ڤان دەستكەفتان دا.
پارتی دیموكراتی كوردستان چەوا خۆدانا گۆتارەكا سیاسی یا دروستە؟
– دیرۆك؛ ژ قۆناغێن دیرۆكیدا پارتی دروست هاتیە رێكا خەباتێ و دیرۆك وەكی میراتەكێ شۆرەشگێری دگەلدا مایە.
– فیدرالیزم: وەكی ئامرازەكێ سیاسی یێ دەستكەفتن و پاراستنا مافان بجهدئینیت.
– گەلی كورد و پێكهاتێن رەسەنێن دەڤەرێ؛ وەك قوربانیین دائیمی و مەزلومیەتا دیرۆكێ خەباتێ بۆ دكەت.
ئێك: دیرۆك وەك چەكەكێ سیاسی
“مستەفا بارزانی” یێ جەنەرال و رابەر، ناسنامەیا پارتی دیموكراتی كوردستان، ئەو سیمبۆلا مەزنا مەزلومترین نەتەوا بێ دەولەت یێ كو ناڤێ نەتەوا خۆ بلندكری و ناڤێ وی ژی د خەباتێ دا هندی ناڤێ نەتەوا وی بلندبووی و دۆزا گەلێ كوردستانێ بۆ قۆناغەكا نووی دەربازكری پشتی وێرانترین رەوشا جیهانێ كو شەڕێ دووێ یێ جیهانی بوو. شەرعیەت دانا پارتی ب بنەمالا سەروەران یا بارزان دینەمۆیا بەردەوامیا ڤێ خەباتا سیاسی یا سەردەمە.
ل دویڤ تیۆریا ریالیزمێ ئەڤ مۆدێلا سیاسی یا ل هەرێما كوردستانێ و ب فورمەكا دیموكراتی دهێتە پەیرەوكرن ب خۆ سەلماندنا واقعیەتێ یە د رۆژهەلاتا ناڤەراست دا و تەجروبەكا سیاسی یا مودێرنە و ئەگەر كوردستان دەولەتبا چ ژ دەولەتێن پێشكەفتیێن سیاسەتا ریالیستی بكاردئینن جوداتر یان كێمتر نەدبوو.
دو: هێمایێن كولتووری: دروستكرنا ناسنامەیەكا جڤاكی
د پێشەنگیا خەباتا نەتەوەیی و نشتیمانی دا پارتی دیموكراتی كوردستان، هێمایێن نەتەوەیی و دەربرین ژ واقعێ كورستانێ كرینە هێما ژ وان (ئاڵایێ كوردستان، جلوبەرگێن كوردی بەردەوام ل بەر رابەرێ نەتەوەیی جەنابێ “سەرۆك بارزانییە”، چیایێن كوردستانێ رەمزێ بەرخۆدانا گەلێ كوردستانێ. – شەهید پیرۆزیە و مۆزەخانە و مۆنۆمێنتێن شەهیدان بیرئینانا بەردەوامە ژبۆ كو ببیتە بیردانكا نشتیمانی. ب مەرەما دروستكرنا هەستەكێ جڤاكی، كو تێدا پارتی = كوردایەتی = قوربانی = خەبات”.
سـێ: گەلێ كوردستانێ هەردەم قوربانی بوویە
ئەڤ درووشمە بنیاتێ گۆتارا پارتی یە. پارتی مێژوویا كوردان وەك “زنجیرەكا خیانەت و قوربانیدانێ” دیاردكەت و د راستی دا ژی ئەڤ جینۆسایدا كوردان، ئێزدیان، كرستیانان ل دەڤەرێن جودا جودا ل سەر بنیاتێ نەتەوەیی و ئایینی پێدڤیە ببنە جینۆسایدێن جیهانی و بنگەهێ دامەزراندنا دەولەتا نەتەوەیی یا مودێرن و پارتی پتر خەباتێ بۆ بكەت و برینێن خۆ یێن نەتەوەیی و نشتیمانی دەستنیشانكەت و دەرمان كەت.
– نموونەیێن جینۆساید و قڕكرنێن (١٩٧٥، ١٩٨٨، كورەوا ١٩٩١)ێ.
– خیانەتا جیهانی (١٩٢٣ پەیمانا لۆزان، خیانەتا ٢٠١٧ ڕیفراندۆما سەربەخۆییا ناڤخۆیی ل ١٦ ئوكتوبەرێ.
– كۆمكوژیێن وەك جینۆسایدێن ئەنفال و هەلەبجە.
چـار: فیدرالیزم وەك ئامرازەكێ ستراتیژی
پارتی دەستوورێ ٢٠٠٥ێ وەك بلندترین دەستكەفتێ خەباتا خۆ پشتی ٢٠٠٣دبینیت. د ڤێرە دا فیدرالیزم نە بتنێ سیستەمەكێ ئیدارییە، بەلكی:
شەرعیەتدانا مێژووییە كو مە ب خوینا خۆ ئەڤ دەستكەفتە وەرگرتینە و فیدرالیزم ئامرازەكێ سیاسیە واتە ڕێكە بۆ سەربەخۆیی یە” و ئەڤە نڤشكێ سیاسەتە ریالیزمێ یە.
هەر چەندە د جیهانێ دا نموونەیێن سەركەفتی یێن فیدرالیزمێ ب هەڤبەركرن ب وەلاتێن فرە نەتەوەیی هەنە، وەكی “ئەڵمانیا، سویسرا، كەنەدا”، بەلێ ئەرێ ئیراق ب كیژك ژ ڤان دهێتە هەڤبەركرن؟ سەرەرای ناهینە هەڤبەركرن لێ پارتی دیالۆگ ب رێگە چارە و ڤەگەریانا بهێز بۆ بەغدا وچارەكرنا ئاریشێن ئیراقێ كریە بەرنامەیێ خۆ یێ سیاسی ژبۆ مسۆگەركرن و بدەستڤەئینانا مافێن هەرێما كوردستانێ.
ژ ڤان چەمك و تیۆریێ د ڤێ گۆتارێ دا بكارئینایین، پارتی ب قۆناغ بەندی ئامرازێن سیاسی بۆ خەباتا خۆ بكارئیناینە و نەبوونا هیچ مافەكێ نەتەوەیی بەرەف ئوتونومیێ و دیموكراسیەت بۆ ئیراقێ هەتا دامەزراندنا هەرێما كوردستانێ و چەسپاندنا فیدرالیزمێ د دەستوورێ هەردەمی دا، بۆچیدەنگی ب پارتی دیموكراتی كوردستان بدەین؟ ب كورتی؛ دا ئارمانجێن پارتی ب ریالیزمێ بدەستڤەبهێن و دێ دبەردەوام بن هەتا ئارمانجا دوماهیێ.
