یاداشتنامەیا لێكتێگەهشتنێ د نـاڤبەرا ئـەمـریكا و ئیرانـێ دا
ژ لایێ ستافێ FP ڤە هاتییە نڤیسین
و. ژ ئنگلیزی: شـەمال ئـاكـرەیـی
ل 17ی حوزەیرانا 2026ێ، گۆڤارا فۆرن پۆلەسیForeign Policy یا ئەمریكی یا ناڤدار، گۆتارەك كو ژ لایێ ستافێ FP ڤە هاتییە نڤیسین بەلاڤكریە، بەحسێ یاداشتنامەیا لێكتێگەهشتنێ یا كو د ناڤبەرا ویلایەتێن ئێكگرتی یێن ئەمریكی و ئیرانێ دا هاتییە ئیمزاكرن دكەت و دیاردكەت كو ئەڤ یاداشنامەیە، وەك چارچووڤەیەكێ سیاسی ـ ئێمناهیێ دەسپێكی یە، نەك رێككەفتنەكا دویماهیێ یە.
هزرا ناڤەندی یا كو گۆتار ل سەر هاتییە ئاڤاكرن ئەوە كو هەردو لایەن، زێدەباری دوژمنكارییا وان یا دێرین، یێن گەهشتینە لێكتێگەهشتنەكا دەمكی كو ئارمانجا وێ یا سەرەكی رێڤەبرنا ئالۆزییانە، نەك ب دویماهیئینانا وانە ب شێوەیەكێ ریشەیی.
گۆتار ب رۆهنكرنا سروشتێ ڤێ یاداشتنامەیێ دەستپێدكەت و داكۆكیێ ل سەر وێ چەندێ دكەت كو ئەڤە نە رێككەفتنەكا گشتگیرە بۆ ئاشتیێ و نە ژی كۆپییەكا پێشڤەبری یا رێككەفتنا ئەتۆمی یا بەرێ یە (پلانا كارێ گشتگیر یێ هەڤپشك – ب كورتكری (JCPOA، بەلكو پتر نێزیكی «ئاگربەستەكا رێكخستی»یە و دەمێ وێ شێست رۆژن و قۆناغەكا تاقیكرنا سیاسی و ئێماناهیێ یە و ئارمانج ژێ ڤەكرنا دەرگەهەكێ دانوستاندنێن بەرفرهترە د پاشەرۆژێ دا. گۆتار دیار دكەت كو ئەڤ رێككەفتنە ژ رویێ سروشتی ڤە یا لاواز و نازكە، چونكی د شیان دایە هەر خال و بەندەكا تێدا ب شێوەیێن جودا بهێنە راڤەكرن، راگرتن یان ل كارخستن ئەگەر ئاستێ باوەڕیێ د ناڤبەرا هەردو لایەنان دا داكەڤت.
د تەوەرێ راگرتنا ئالۆزیێن سەربازی دا، گۆتار ئاماژێ ب وێ چەندێ دكەت كو گرنگترین پێنگاڤ د ڤێ یاداشتنامێ دا، راگرتنا تەمام یا كارێن دوژمنكاری یە د ناڤبەرا ویلایەتێن ئێكگرتی و ئیرانێ دا كو هەڤڕكیێن نەراستەوخۆ ژی ل مەیدانێن كو باندۆرا ئیرانێ ل سەرە ل رۆژهەلاتا ناڤین ڤەدگریت. ل ڤێرێ بابەت، نە ب دویماهیئینانا هەڤڕكیێ یە، بەلكو رێگریكرنە ژ گوهۆڕینا وێ بۆ روی ب رویبوونەكا ڤەكری. ب چەند پەیڤێن دی، ئەڤ رێككەفتنە چارەسەرییا ئەگەرێن ئالۆزیێ ناكەت، بەلێ بۆ ڤی دەمی، رێگریێ ل سەرهلدانا وێ دكەت. گۆتار ئاماژێ ب وێ چەندێ ژی ددەت كو ئەڤ یاداشنامەیە ژ ئەنجامێ هندێ هاتییە كو هەردو لایەن یێن گەهشتینە وێ قەناعەتێ كو بەردەوامبوونا ئالۆزیێ دێ بیتە ئەگەرێ مەزاختن و تێچوونەكا ئابۆری و سەربازی یا وەسا كو نەهێتە كۆنترۆلكرن.
ئێك ژ گرنگترین وان تەوەرێن كو گۆتار رۆناهیێ دئێخیتە سەر، بادەكا تەنگاڤا هورمزێ یە كو خالەكا هەستیارە د تەرازییا نێڤدەولەتی دا. رێككەفتن داكۆكیێ ل سەر دوبارە دەستەبەركرنا ئازادییا هاتنوچوونا دەریایی د تەنگاڤێ دا دكەت، ل گەل كێمكرنا وان گەفێن كو ب دائێخستن یان ل كارئێخستنا وێڤە گرێدایینە. ئەڤ خالە رەهەندەكێ ئابۆری یێ جیهانی یێ راستەوخۆ هەیە، چونكی پەیوەندی ب دابینكرنا پترۆل و وزەیێ ڤە هەیە. ستافێ فۆرن پۆلیسی، رۆهن دكەت كو ویلایەتێن ئێكگرتی ل دویڤ سەقامگیرییەكا ب لەز بۆ ڤێ رێكا دەریایی یا زیندی (تەنگاڤا هورمز) دگەڕییا. د هەنبەر دا ئیرانێ جۆرەكێ دانپێدانا نەراستەراست ب رۆلێ خۆ وەك كارەكتەرەكێ سەرەكی د بیاڤێ دەریایی دا ب دەستڤەئینا، هەرچەندە ئەڤ چەندە ب شێوەیەكێ فەرمی نەهاتیە دارشتن ژی.
سەبارەت لایەنێ ئەتۆمی، گۆتار دیار دكەت كو ڤێ یاداشتنامەیێ داخوازا هەلوەشاندنا پرۆگرامێ ئەتۆمی یێ ئیرانێ ب تەمامی نەكرییە، ئەو بابەتێ كو د قۆناغێن بەری نوكە دا داخوازەكا سەرەكی یا ئەمریكی بوو، بەلكو یاداشتنامە فۆكەسێ ل سەر «پیتاندن و رێڤەبرنا وێ» دكەت. ئیران دێ پێگیر دبیت ب پێشڤەنەبرنا چەكێ ئەتۆمی، ل هەنبەر دەستپێكرنەڤا دانوستاندنێن هویر ل سەر ئاستێن پیتاندنێ و میكانیزمێن چاڤدێرییا ناڤدەولەتی.
دەربارێ سزایێن ئابۆری، گۆتار رۆهن دكەت كو ویلایەتێن ئێكگرتی ل سەر سڤككرنەكا پێنگاڤ ب پێنگاڤ و ب مەرج بۆ وان سزایێن ل سەر ئیرانێ هاتینە سەپاندن قاییل بوویە. ئەڤ چەندە رێپێدانێ ب هنارتنا سنووردار یا پترۆلا ئیرانێ و دوبارە بكارئینانا هندەك ژ سەرمایەیێن دارایی یێن بەستی (تەجمیدكری) بخۆڤە دگریت، بەلێ ب مەرجێ پێگیربوونا ئیرانێ ب پێشڤەچوونێ د هەردو بادەكێن ئەتۆمی و رەفتارێن وێ ل دەڤەرێ دا. گۆتار دیار دكەت كو ئەڤ خالە یا بوویە ئەگەرێ گەنگەشەیەكا مەزن د ناڤخۆیا واشنتۆنێ دا، ب شێوەیەكێ كو هندەك ژ سیاسەتمەداران دبینن كو پێشكێشكرنا دەستپێشخەریێن ئابۆری بۆ ئیرانێ بەری ب دەستڤەئینانا سۆز و بەلێنێن رۆهن، دبیت پێگەهێ گڤاشتنا ئەمریكی لاواز بكەت.
ژ رویێ جیۆپۆلۆتیكی ڤە، گۆتار شرۆڤەكرنا خۆ بەرفرهتر لێ دكەت دا كو ئاماژێ ب وێ چەندێ بدەت كو ئەڤێ رێككەفتنە ب تنێ پەیوەندی ب واشنتۆن و تەهرانێ ڤە نینە، بەلكو رەنگدانەڤا وێ دێ ل سەر هەمی دەڤەرێ دەردكەڤیت، ب تایبەتی وەلاتێن كەنداڤی، ئیسرائیل، ئیراق و لوبنانێ. ئارمانجا ئاشكەرا یا ڤێ یاداشتنامەیێ، دوبارە رێكخستنەڤا تەرازییا دەڤەرێ یە ب رێكا كێمكرنا ئەگەرێن شەڕێ راستەوخۆ و دوبارە رێكخستنا كاریگەریێ بێی رویدانا پێكدادانەكا سەربازی یا بەرفرەه. ل گەل هندێ ژی، ستافی فۆرن پۆلەسی پشتراست دكەت كو شەڕێن ب وەكالەت ب دویماهی نەهاتینە، بەلكو ب تنێ «ب شێوەیەكێ پارچەیی یێن هاتینە بەستاندن ئانكو ڕاگرتن».
د هەنبەر دا، گۆتار خواندنەكا رەخنەیی یا رۆهن پێشكێش دكەت، ب شێوەیەكێ كو دبینیت سێ ئاریشەیێن سەرەكی هەنە گەفا ل ئەڤێ رێككەفتنێ دكەن:
ئێك: هەبوونا مژاوییەكا (نە رۆهنییەكا) مەزن د دارشتنا بەندێن یاداشنامەیێ دا.
دو: نەبوونا باوەڕییەكا دروست ب هەڤدو.
سێ: نەبوونا گەرەنتیێن دۆمدرێژ بۆ بجهئینانێ.
ژبەر ڤان ئەگەران، هندەك ژ شەهرەزایان وەسا دبینن كو ئەڤە نە رێككەفتنا ئاشتیێ یە، بەلكو ب تنێ «میكانیزمەكە بۆ رێڤەبرنا قەیرانەكا دەمكی».
د پوختەیێ گۆتارێ دا، وەسا خۆیا دبیت كو یاداشتنامەیا لێكتێگەهشتنێ وەرچەرخانەكا گرنگە د شێوازێ رێڤەبرنا پەیوەندییێن د ناڤبەرا ئەمریكا و ئیرانێ دا، بەلێ ئەڤ چەندە رامانا وێ چەندێ نادەت كو دویماهییا هەڤڕكیێ یە د ناڤبەرا وان دا. ئەڤ یاداشتنامەیە پتر نێزیكی ئاگربەستەكا سیاسییە كو دشێت بهەڕفیت یان بهێتە پێشڤەبرن. ب كورتی، هزرا ناڤەندی یا گۆتار دیاردكەت ئەوە كو هەردو لایەن هێشتا نەگەهشتینە سازشەكا راست و دروست، بەلكو یێن گەهشتینە قۆناغەكا نوی د رێڤەبرنا گرژی و ئالۆزییان دا كو تێدا روی ب رویبوون یا هاتییە پاشئێخستن بەلێ هێشتا چارەسەر نەبوویە.
