كارتێكرنا تهكنهلوژیایێ لسهر زارۆك و سنێلهیان
- بهیار باڤى –
وهكو دیار تهكنهلۆژیایێ گهلهك خزمهتا جڤاكێ مرۆڤایهتى كریه و ئهڤ جڤاكه ژ گهلهك ئالیان ڤه پێش ئێخستیه بتایبهت ل ئهڤان بیست و پێنج سالێن دوماهیێ وهاتنا سهتهلایتێ و موبایلێ و ئهنتهرنیتێ … هتد
لێ سهرهرایى ئهڤێ پێشكهفتنێ و مفایێن وێ بۆ مرۆڤى , دێ بینن وهكو چهكهكێ دو سهره ههكهر ب باشى نههێت بكارئینان زهرهر و زیانێن خۆژى ههنه,بتایبهت بۆ زارۆك وسنێلهیان, ژگهلهك ئالیانڤه پهروهردهیى,دهروونى ,جڤاكى, ئابورى :
• ژئالیێ پهروهردهیى ڤه : ل ئهڤێ قوناغا ژیێ مرۆڤى بتایبهت ل ههر شهش سالێن دهستپێكێ زارۆك پێتڤى جۆره پهروهردهیهكێ یه دهربرینێ ژكهتوارێ زارۆكى بكهت و بهندهك رهوشت و بهایێن پهروهردهیى ئایینى بهێته پهروهر دهكرن ببن بنهما و شهنگست بۆ كهسایهتیا وى یا پاشهرۆژێ .. ژبهركو زانایێن جڤاكى پهروهردهیى ودهرونى داكوكیێ لسهر ئهوێ چهندێ دكهن كو ئهڤ شهش سالێن دهستپێكێ ل ژیانا كهسى گرنگترین قوناغه بۆ چێكرنا كهسایهتیا پاشهرۆژێ و وهكو بنستر دهێته ههژمارتن كو ئهڤ كهسایهتیا هه خۆ لسهر بگریت ..وههكهر دئهڤێ قوناغێ دا ئهڤ كهسه كهفته دبن كاریگهریا ئهڤێ تهكنهلۆژیایێ ڤه ئێدى نهشێت ئهڤێ كهسایهتیا ساخلهم و گونجاى ل پاشهرۆژێ پهیدا بكهت , زێدهبارى وهرگرتنا هندهك بهاو و رهوشتێن جودا وههڤدژى یێن جڤاكێ وى كو رهنگه ببن ئهگهرێ پهیدابونا هندهك كێشه و ئاریشهیان بۆ ئهوى و خێزانا وى ..
• ژ ئالیێ دهروونى ڤه : دئهڤێ قوناغا زاروكینى و سنێلهییێ دا , ئهڤ كهسه پێتڤى ب ژینگهههكا ئارام و تهنا و مێشكهكێ جهگیره .. لێ ژبهركو ئهڤ
ئالاڤێن تهكنهلۆژیایێ بههزاران مالپهر و بابهتێن جۆراوجۆر بخۆڤه دگرن, ل ئهڤى دهمى دێ هزرا ئهڤى زارۆكى یان سنێلى ژى بهربهڵاڤ بیت و ژئالیێ دهروونى ژى ڤه دێ نهیێ جهگیر بیت ( جهستهیێ ل جههكى و هزرا ل جههكێ دى , یان جیهانهكا دى یا جودا ژ جیهانا ئهو تێدا ) !
و بئهڤى رهنگى دێ ژئالیێ دهروونى ڤه ئالووز و نهئارام بیت و نهئارامى و ئالووزى یا دهروونى وهكو نهخۆشیهكێ یه بۆ خودانى ..
• ژ ئالیێ جڤاكى ڤه : مرۆڤ ب سروشتێ خۆ بونهوهرهكێ جڤاكى یه ( كائن اجتماعی ) و پێتڤى تێكهلى و دان و ستاندنێ یه دگهل كهسێن دهورو بهر, ئانكو ژینگهها جڤاكى بتایبهت لقوناغا ههرزهكاریێ ( حدپ ) و سنیلهییێ ( مراهقه) ,لێ دهما وهختێ وى پتر ب ئاڵاڤێن تهكنهلۆژى ڤه یێ گرێداى بیت ههتا رادهیهكى دبیته ئێخسیرێ ئهڤان ئاڵاڤان و نهشێت وهختێ خۆ رێكبێخت و گهلهك جاران پترى یا وهختێ وى ب بوراندنا ئهڤان ئاڵاڤێن تهكنهلۆژى ڤه دبوریت ( ژبهركو یێ هى بوى لسهر و نهشێت ژێ دویر كهڤیت ) وئهڤه ههمى دێ لسهر حهسێبا هندهك پهیوهندى و ئیلتیزاماتێن جڤاكى بیت كو نهشێت پێك بینیت چ دانوستاندنا پێتڤى دگهل كهس وكار وئهندامێن خێزانێ یان ژى كهسێن دهوروبهر وجڤاكى ب شێوهیهك گشتى, وى دهمى تێكهلیێن وى یێن جڤاكى كێم دبن و دبیته ئهگهرێ لاوازى یهكا بهرچاڤ ل كهسایه تیا وى ل پاشهرۆژێ ..
• ژ ئالیێ ئابوورى ڤه : هى بوون و راهاتن و مژوول بون بۆ دهمهكێ درێژ لسهر ئهڤان ئاڵاڤێن تهكنهلۆژى زیانهكا ئابوورى ( ماددی ) ژى ب كهسى دگههینیت ژ دوو ئالیان ڤه ؛ چهندى بكاربینى بهرامبهر كۆژمهكێ پارهى یه بۆ ئهوێ كومپانیایێ ( رهصیدێ موبایلێ , یێ ئهنتهرنێتێ … ) و ههر وهسا دور كهتنا كهسى ژ كارى وبهرههم ئینانێ ل دهمهكیدا كو ئهو وهختێ ئهو لسهر ئهڤان ئامێران دبورینیت(بتایبهت ئهوێن رۆژانه چهند دهمژمێرهكا پێڤه دبوورینن ) ههكهر ب كارهكى ڤه مژوول ببن رهنگه داهات و پارهیهك باش بۆ خێزانا خۆ دابین بكهن .. و بئهڤى رهنگى زیانهكا ئابورى ژى دگههیته ئهوان و ههروهسا خێزانا ئهوان .
