ل ههلبژارتنێن 2019 ركابهرێ ئهردوگانى و پارتیا داد و وهرار كیه؟
عومهر سندى /فریزلاند
دهمهكێ درێژه ئاخفتن ل سهر وێ یهكێ ههبوو عهبدولله گول سهرۆك كۆمارێ بهرێ یێ توركیا ههڤالبهندێ نێزیكێ ئهردوغانى سهرۆك كۆمارێ توركیا یێ نها و یهك ژ ئاڤاكهرێن پارتیا داد و هرارێ دیسان ڤهگهره ژبۆ ناڤ جیهانا پولهتیكێ لێ نها بابهت ژ ئاخفتنێ دهركهتیه و بوویه كریار و ڤهگهریانا گولى بۆ ناڤا پولهتیكێ یا رۆهن بووى ل دهمێ بهۆرى عهبدولله گول ل گهل ئهحمهد داود ئوغلو و عهلى باباجان و جمهیل چیچهك كو ههموو ژى ئاڤاكهرێ پارتیا داد و وهرارن ل گهل نێزیكى پێنجى پهرلهمهنتهرێن بهرَ یێ ههمان پارتى كۆمبوونهك ساز كربوون. ئهڤه ژى گرۆڤه و نیشانێن جودابوون و پارچهبوونا پارتیا ناڤهاتینه ئهڤا ل سهرى ئاخفتنا رۆژنامهڤان و شرۆڤهكارێ تورك نیهاد گهنجه، ههلبهت توركیا وهلاتهك گرنگه د دهڤهرێدا وهكو وهلاتهك ب هێز ژ ئالیێ ئابوورى و لهشكرى و جوگرافى، لێ ژبۆ مه كوردان ژ ههموو كنارانڤه گرنگه لهوماژى نڤێسینژى ل سهر پولهتیك و پێشهاتێن ڤى وهلاتى گهلهك گرنگه ڤى وهلاتى یانژى رژێما سیاسى ل ڤى وهلاتی بۆ ماوێ 100 سهد سالانه د دهستێ دهینایه سهر مهزنترین پارچه ژگوردستانا چارپارچه ئهو ژى باشۆرێ كوردستانێ یه، هژمارا كوردان ل ڤى وهلاتى ژ 35 سیه و پێنج ملیۆنان دهربازبوویه بێكو سادهترین ماف ههبن ئهڤه ژى بلا بۆ گۆتارهكا دنبه. ئهگهر مێزهى دیرۆكا وهلاتێ تركیا بكین، دێ بینى وهلاتهكه قهت ئارامیا سیاسى لێ پهیدانهبوویه د ماوێ كێمتر ژ سهد سالان سێ دستوور هاتینه گوهۆرین، ژبلى راستڤهكرنا ڤێ داویێ چار (دهربه) كۆدهتایێن لهشكرى ژبلى یا پێرار 65 شێست و پێنج حوكمهت و دستوورێ نها ژى ههر بهرمایكێ وى دستووریه یێ كهنعان ئێڤرین و گرۆپهك گهنهرالێن لهشكرى پشتى كۆدهتایا سالا 1980 دهیناى ههموو پارتیێن توركى د پهرلهمانیدا داخواز دكن كو دستوورهك نوو وهره دهینان، لێ پشتى دو سالان ژ دیالۆگ و دانوستاندنان ل سهر ڤى بابهتى لیژنا دستوورى د پهرلهمانیدا نهكارى ڤێ داخوازێ بجه بینه، تشتێ بالكێش ژبۆ شرۆڤهكاران و یێن پسپۆر د كاروبارێن توركیا دا كو پشتی پشتى پارتیا داد و وهرار هاتیه ئاڤاكرن ل سالا 2001 ب سهرۆكاتیا سهرۆك كۆمارى نها رهجهب ئهردوگان و ل سالا 2002 ێ دهستههلات وهرگرتى ئوپوزسیۆنا توركى د ههلبژارتنێن پهرلهمانى و شارهداریاندا سهركهفتن بدهستڤه نه ئانینه ههر تم و تم پارتیا داد و وهرار سهركهفتى بوویه و دهستههلات بوویه, ئهڤه بوویه 16 سال د دهستههلاتێ دا لێ ئهڤ پارتیه قهت جارهكێ هنده حێج و حهمهر و گۆرخوهش نهبوویه وهكى جارا ل 16 ى ئهپریلا دهربازبووى 48.59% ل رێفراندۆمێ ئیناى، چونكى بهرهیهك ب هێز بهرسینگێ وێ گرتبوو و ژ ئالیك دن ریفراندۆمهك چارهنڤیسسازبوو ژبۆ كهسایهتیا ئهردۆگانى بخوه ژبهرهندێژى ب سهرهك بلند و سینگهك بهرفرهه یێ خوه ئاماده دكه ژبۆ ههلبژاردنێ داهاتی ل سالا 2019 ێ ئوپهراسیۆنێن لهشكری ژى ل باكۆرێ كوردیتانێ دژى پارتیا كاركهرێن كوردستانێ و قهندیلى، ههروهها هێرشێن ل دژى رۆژئاڤایێ كوردستانێ ب تایبهت عهفرینێ پشكهكه ژ ههوا ههلبژارتنان ل داوى گۆتارێن خوهدا دوهى 16/01/2018 ل ههمبهر فراسیۆنا ئاكهپێ ئهردوگانى سوزا ههرفاندنا ئهفرینێ دایه دهنگدهرێن خوه و گهف ل ئهمریكاژى كرن و ئهو ل سهر تێلا دژاتیا ئهمهریكا كوردان ئاوازان لێ دده ژبۆ مهرهما دهستڤه ئینانا دهنگێن رهگهزپهرستێن تورك كو پرانیا وان دژى ئهمهریكا و كوردانن ژبهر ڤێ پشتراستی سهروكێ پارتیا داد و وهرار (ئاك پارتى) ههموو ئالیێن ئوپوزسیونێ ب (جهههپه) و (مهههپه) و(ههدهپه) ڤهژى كوكن ل سهر وێ یهكێ كو دكاندیدهك زور بهێز ل ههمبهر ئهردوگانى ههبه ئاماژێن دهستپێكێ بهرهڤ ناڤێ سهرۆكێ بهرێ یێ كۆمارا توركیا و ههڤالبهندێ بهرێ یێ ئهردوگانى دچن ههلبهت ناڤێن دنژى ههنه لێ ئوپوزسیۆن ل نا ڤهك بهێز دگهرن كو سیاسیهك لێهاتى و خوهدى باگرهوهندهكى پاقژبه و ژ ئالیێ كوردانژیڤه نهخواز نهبه، چونكى ههرتم دهنگێن كوردان بالانسێ ل ههلبژاردنان دگوهۆرن ب دیتنا من عهبدوللا گول د ناڤ كورداندا سیمایهكى خوازیاره ددهمێ سهروكاتیا ویدا پروسێسا ئاشتێ دهستپێكر و خوهدى و ناڤداره ب نهرمیا پۆلهتیكا خوه ئهگهرێ دووهم ههرى نێزیكێ وى مروڤ دكاره بێژه راوێژكارێ وى داوود ئوغلۆیه كو رهفتار و پۆلهتیكا وى ل ههمبهر دۆزا كوردى ڤهكریبوو دووركرنا ویژى ژ ئهگهرێ شهرێ ئاكپارتیێ بۆ ل دژى كوردان كو ئهو نهرازیبوو گرۆپا گولى ههموو ژى ژبلى داود ئوغلو باباجان و ئهتهلایژى ل ههمبهر كوردان نهرمبوون، دیسا دبه ههدهپێ بخوهژى كاندید ههبه ههر د ناڤا ئوپوزسیۆنێدا ناڤهك دنژى ب ئهشكهره دبێژه ئهز ل ههلبژاردنێن داهاتى ههڤركا ئهردوگانیمه ئهو ژى وهزیرا ناڤخویا توركیا یا بهرێتر (میرال ئاكشنار)ه كو بهرى دهمهكێ كورت ژ ئیسال پارتیهك نوو ب ناڤێ (ئیێ پارتى) ئانكو پارتیا قهنج یانژى باش ئاڤاكر ل كۆنفرانسێ پارتیا خوهدا خانما ئاكشنار ئاماژه دایه كاندیدبوونا خوه ژبۆ سهرۆكاتیا كۆمارى ل ههلژارتنێن 2019 ێ ل توركیا. ههتانى نها ب فهرمى گولى نهگۆتیه ئهزكاندیدم, لێ سهرۆكێ بهرێ یێ پارتا گهلا كۆمارى دهنیز بایكال د دیدارهكێدا ڤێ داویێ ل گهل كهنالێ سی ئێن ئێن داخواز ژ سهرۆكێ پارتیا خوه كمال كلیچدار ئوغلو كر كو یان بلا خوه كاندید بكه یانژى بلا مهیدانێ ژبۆ عهبدوللا گول چۆل بكه و گۆت دبه گول ببه كاندیدێ 49% ژ دهنگان كو ئاماژهیه ژبۆ وان دهنگێ ئوپوزسیونێ راستڤهكرنا دستوورى ل داوى ریفراندۆم بدهستڤه ئانینه دیتنا شرۆڤهكاران و رۆژنامهڤانان و پسپوران د كاروبارو پولهتیكا توركیا دا ئهوه كو تاكه كاندیدێ بهێز و سیمایهك خوازیار ژبۆ ههموو جڤاكێ توركیا عهبدوللا گوله ل ههمبهر تهیب ئهردوگان وهك خواندنا من ژبۆ سیاسهتا توركیا ههر كاندیدهكێ بڤێت سهركهفتنا مهزن ژبۆ سهرۆكاتیا كوماكومارێ بدهستگه بینیت دڤیا دهنگێن كوردان مسۆگهر بكت و رهوشا سهروك كوۆارێ نها ل گهل كوردان رهوشهك ئالۆزهبه.
