گرفتاریا ناسنامێ و گومانا ههبوونا دۆزا نهتهوهیى!
تهحسین ناڤشكى
راسته زانایێ دهروونیێ جیهانى، ((ئهریك ئهریكسۆن)) (ErikErikson) دووڤچوون و لێكۆلینێن خوه یێن دهروونى ل سهر ههموو توێژێن جڤاكى دكرن ل پهى گریمانا خوه یا ناڤدار (وهرار جڤاكى)، لێ وى پتر گرنگى د دا توێژهیا سنێله و گهنجان، ژ بهر كو وى وهسا ددیت كو سنێله و گهنج ژ ههر توێژهكا دى پتر ههست ب گرنگیا ناسنامهیا خوه یا مرۆڤینى ددهن و ژ بهر وان گوهۆرینێن خورتێن هرمۆنى و ههلچوونى و فیزیكى د وێ قووناغا ژیێ وان دا كو دبته قووناغا پێنجێ د رێزبهندیا تیۆریا وى دا د لاشێ وان دا پهیدادبن. ((ئهریكسۆن))ى ژ سهبۆرا خوه یا سنێلهیێ دزانى كو رهنگه سنێله و گهنج، ژ ههر قووناغهكا دى یا تهمهنى پتر ههر دهم تووشى گرفتاریا ناسنامهیێ (ازمه الهویه) دبن، ژ بهر هندێ ههر دهم پرسیاران ئاراستهى خوه دكن: بۆچى و چاوا و ژبهرچ ئهو هاتینه سهر دونیایێ؟ رهنگه نهێنیا گرنگى دانا ((ئهركیسۆن))ى ب گهنج و خوینگهرمان بۆ وێ خالێ دزڤڕت كو خوهدیێ وى ئێك ژ قوربانیێن لێگهڕیانا بهردهواما ناسنامهیێ بوویه و د ناڤبهرا دینێن فهلاتیێ و جهوویاتى دا، د ناڤبهرا نهتهوهیا دانیماركى، ئهلمانى و ئهمریكى دا، د ناڤبهرا رهگهزێ باكۆرى و باشۆرى دا، وى ههر دهم خوه بهرزه دیتیه، ههتا دهمێ ل ئهمریكا ژى ئاكنجى بووى، ههردهم ل دووڤ ناسنامهیا خوه یا نهتهوهیى چوویه و لێ ههر نهشیا وهك پێدڤى ژ وهلاتێ خوه یێ رهسهن كو دانیماركه ب دهستڤهبینت. ههكه نها مرۆڤ ب چاڤهك زانستى ل ئاكنجیێن ههرێما كوردستانێ تهماشه بكهت، دێ بینین نهسنێله و گهنج ب تنێ تووشى گرفتاریا لێگهڕیانا ناسنامهیێ بووینه، رهنگه پرانیا توێژێن جڤاكى ههكه نهبێژین ههموو تووشى ڤێ گرفتاریا مالوێران بووینه. نیشان ژى بهتر د كۆچهریا بهردهواما كوردستانیان دا دیاردبن كو ههر دهم بهرێ وان ل كۆچهر بوونێه و ژ ڤى ژیوارى بڕهڤن و ل وهلاتێن خوهدى ئهزموونێن دهمۆكراسى ئاكنجى ببن. واته، ههكه نها جارهكا دى كۆچهریا ملیۆنى یا بهارا 1991 بزڤڕت، رهنگه كوردستان چۆل ببت و تنێ زهنگین و كهسانێن ژ حزبێن كوردستانێ مفادار بمینن و ئهڤێن دن ههموو دێ وهلاتى ب سێ بهركان تهلاق دن! ههر ژ بهر هندێ یه كو ههر دهمێ خهتهرهك بچووك ژى ب سهر ههرێمێ دا دهێت چاڤێ پرانیا خهلكێ وێ ههردهم ل رهڤ و بازدانیێ یه و بهرههڤ نینن بهرگریێ ژ ئاخا خوه بكهن. ئهڤه ژى لێدانا زهنگا سۆره كو ههرێما كوردستانێ گهلهك ب زهحمهت بشێت، ههكه ب هاریكاریا خهلكهك دن نهبت سهروهریا سینۆرێن خوه همبهر ههر خهتهرهكا نهچاڤهڕێكرى بپارێزت. ههلبهت دهمێ وهلاتى دبینت، قهیرانا چهسپاندنا قانوونێ یه، دادپهروهرى تنێ د ناڤبهرا حزبێن دهستههلاتێ دا دهێته پهیرهوكرن و خهلكێ دى ههمى ژێ بێبههره، هینگێ ئۆتۆماتیكى قهیرانا وهلاتیبوونێ پهیدادبت و گومان تایبهت بۆ تهخهیا گهنجان چێدبت كو تشتهك پیرۆز ههیه ب ناڤێ دۆزا كوردى كو تنێ خهبات و قوربانیدانا قارهمانێن وێ بۆ رزگاركرنا ئاخا وهلاتى و بهانه و پرهنسیپان بت! ژ بهر كو ئهو یێن دبینن تێگههێ رزگاركرنا ئاخا كوردستانێ تنێ پێخوارنه و تیڤله، كاكلا وێ پایه و پۆسته و پارهنه، نهگرنگه د ململانا پرۆسێسا حزبى یا نهشهریڤ دا، ل سهر بههرا ههر پیرۆزهیهكێ سهرانێن خوه ب سیاسهتڤان ددهن ناسین خوه بگههینن وان دهستكهڤیان و ههر ئێك بۆ خوه ڤهدكێشت. ههر دهمێ ئهڤ هزره بۆ وهلاتیێ ههرێمێ دبته رهوشهنبیریهك سهرههڤى (تراكمى) مهعریفى ته بڤێت نهڤێت، ههكه بشێت ئهو دێ ل سهر ههمى دهستههلاتێن ههین (سیاسى، جڤاكى، ئۆلى) پشتهڕێ (متمرد)بت و ناسنامهیێن پیرۆز دێ ل بهر چاڤێن وان رهش بن و ههمى بزاڤان دكهن كو ناسنامهیهك ئالترناتیڤ بۆ خوه ببینت، ههكه خوه ل سهر بههرا ههمى پیرۆزیێن وان ژى بت دێ بدهستڤههینت، ئهوێ ناسنامهیێ ژى بهتر ل ئۆرۆپا و ئهمریكا و وهلاتێن دى دبینت كو خوه لێبكهنه خودان و وهك مرۆڤ چاڤێ خوه بدهنێ. ههكه هات گهنجێ ههرێمێ نهشیا وێ ناسنامهیا ئالترناتیڤ ب دهستڤه بینت، هینگێ دێ وژدانا وى ئاریێت و كهڤیته ژێر كۆمهكا گڤاشتنێن شهپرزهیێن دهروونى، ههكه نههێت چارهكرن، دێ بته بارگرنیهك مهزن ل سهر جڤاكى و زیانهك مهزن دێ پهیدا كهت. رهنگه تاكێ پرانیا وهلاتێن جیهانێ تووشى گرفتاریا ناسنامهیێ ببت تایبهت تهخا سنێله و گهنجان ببت، جودایى ل ناڤبهرا وهلاتێ مه و یێن وان، ب پلهیا ئێكێ ئهو وهلات دهولهتێن خودان ئالا و سهروهرى و سینۆرن، لێ هێشتا ئهم دهڤهرهكین ژ پاشكۆیێ وهلاتهك مهزههبى تائیفی كو دبێژنێ ئیراق و چارهكرنا كێشهیێن وێ بهتر ب ههڤركیا بهرژهوهندیێن وهلاتێن ئهقلیمى و زلهێزڤه گریدایه. واته سهرانێن سهركرداتیێن دهستههلاتا ههرێمێ ههر دهم بۆ خوه ڤێ دكهنه بههانه كو سووچێ ژ سهر خوه رادكهن و دهاڤێژنه سهر ملێن سهرانێن شیعه و سوننهیان ژ ئالیهكى و ژئالیهك دى ههر حزبهك د هاڤێته سهر پاتكا حزبا دى كو گرفتاریێن وهلاتى چارهنهبن و بهردهوام د گیخا قهیرانان دا گێژهڤانكێ بكن. كهواته هندى كو رهوش وهها بت رۆژ بۆ رۆژێ دێ قهیرانا لێگهڕیانا ناسنامهیێ ل دهڤ وهلاتیێ ههرێمێ، تایبهت تهخهیا گهنجان بهردهوامبت و هزر د چارهكرنێ دا ناهێتكرن. ئهڤه دیتنا قارهمانێن سیاسهتا حزبێن ههرێمێ برێڤهدبن، لێ رهنگه ئهڤه رێژهیهك بت ژ ئهگهرێ ئاریشهیێ د دژیوارێ ههیى دا. رێژهیا بهتر دزڤڕته وێ رهوشا خوهشگوزارى یا بێسینۆر و بێهوودهیى كو سهركردهیێن ههرێمێ كهتینه تێدا كو ڤالاهیهك مهزن ل ناڤبهرا وان و خهلكى دا پهیداكریه و گهلهك ژ واقعى دوور كهڤتینه و د بورجێن عاجى دا دژین! ئهڤه بیرا مرۆڤى ل خهلیفه و ئهمیرێن ئمپراتۆریا عهباسى و هندهك دهستههلاتێن دى یێن رزى دهینن، دهمێ كهتین د خوشگوزاریهك وهسا خوهش دا كو كارێ وان بهتر ببوو كۆمكرنا جاریان و مالێ دنیایێ و رهوشا مللهتى ژ بیر كربى، دووماهیێ ژ نشكانڤه غهزوا ((هۆلاكۆ))ى ژ رۆژههلاتیڤه هات و دووماهى ب سیستهمێ وێ ئمپراتۆریا عهباسیا گهندهل هینا، پشتى خهلیفهیێ بسورمانان ((موعتهسهم بیللاهـ)) ب رێكا ههرشاندنا د تهلیسى دا نهرمژاندى و دووماهى ب ژیانا وى هیناى!
