ئهو لاپهرێن گهنج نهخوینن!..
ئهو لاپهرێن گهنج نهخوینن!..
سهید تاهایێ نههری چ گۆتیه دهربارهى مهلایان؟!..
د. سالار عوسمان
ـ سهید تاهایێ نههری، یان سهید تههایێ شهمزینانى
ـ سهید تههایێ شێخ محهمهد سهدیق عوبیدوللا تاها ئهحمهد)، ل سالا ١٨٩٣ ژ دایكبوویه و ل سالا ١٩٣٩ وهغهركریه، ئێكه ژ كهسایهتیێن سیاسی یێن رهوشهنبیرێن كورد، كو ب مخابنى ڤه وهك پێدڤیه بایهخهك پێ نههاتیهدان و بهرهبابێ نها ژى، ژ بهر هندێ بایهخهكێ كێم ددهنه دیرۆكا نهتهوهیان، باش نانیاسن!!..
ـ بهحسكرنا دروست ل ههر كهسایهتیهكا مێژوویی، بهحسكرن ل سهرجهم لایهنێن ژیانێ، كو ئهڤه پتر كارێ مێژوونڤێسانه و تایبهتمهندیا زانستیانه، ئهو لایهنێن جودا ڕۆهن و شرۆڤه بكهین، لێ ئهوا د ناڤ مهبهستا مه دا، تایبهت د ستوونهكا ڕۆژنامهنڤیسیانهی ئاوان دا، كو مهودایا زۆر كورته، تهنێ تیشكخستنه سهر ئێك كورته گفتوگۆیه، كو سهید تههایێ نههری ل گهل پشكهكى ژ مهلایێن سهردهمێ خوه كریه!..
ـ چیرۆك ئهڤهیه: سهید تهها شهمزینانی ل ٢٣ ئهیاری سالا ١٩٢٣ دبیته قایمهقامێ رهواندۆز، د دهمێ كاركرنێ دا بایهخهكێ زۆر ددهته وارێ رهوشهنبیری، تایبهت زمانێ كوردی و چاپخانه و كرانهڤهیێن كۆمهلایهتی، ل ناڤ وان ههولان دا، كو بۆ زهمهنێ هینگى: (واته ٩٥ سال بهرى نها)، رامانهكا مهزن ههیه، دوچاری كێشهیان دبیت، ل گهل مهلایێن وى دهمى، چونكو سهید تهها بڕیار ددهت خهلك و فهرمانگهه تنێ ب كوردی سوحبهت و نڤیسینان بكهن، لێ ڤهدگیرن: ڕۆژهك دچیته جڤاكهكى زارۆ و دبێژنێ: چێتر ب عهرهبی سلاڤى ئێك نهكهن و ب زمانێ كوردی سلاڤى ئێك بكهن!.. وهسا باشه نێزیك بینهڤه ژ چیرۆكا گفتوگۆیا د ناڤبهرا سهید تاهایێ نههری و مهلایان.
ـ دیاره سهید تههایێ نههری، یان سهید تههایێ شهمزینانی ل سالا ١٩٢٦ قوتابخانا رهواندۆز یا سهرهتایی دادهمهزرینیت و مهلایان، تایبهت دو مهلا لێ ل ههللا ددهن و دبێژن: سهید تاها زارۆیێن مه خراب دكهت و زانستێ شهیتانان فێر دكهت، سهید تاها بانگی دو مهلایان دكهت و دبێژیتێ: ل قوتابخانێ وانهیێن ئایینی دهێنه خواندن و هوون بخوه دزانن ڤان وانانهیان بێژن، دو مهلا زۆر خوهشحالدهبن و دهبنه مامۆستایێ ڤێ قوتابخانێ و ئێدى كێشهكه چارهسهر دهبیت!.
ـ حكمهت د ڤێ گفتوگۆیێ دا چیه؟!
١ـ بایهخێ زمانێ كوردی و خواندن ب زمانێ كوردی لایێ سهید تاها، ل وى سهردهمى، واته نێزیكى سهدهیهكێ بهرى نها!..
٢ـ عهقلێ ڤهكرى یێ سهید تاها و عهقلێ داخراویی یێ مهلایان و ڕاكێشانان بۆ سهر ڕاستهرێ!.
٣ـ باوهریبوونا سهید تههایى ب دیالگا ڕووبهڕوو، كو ژ ڕوویێ سایكۆلۆژی ڤه، حهتا ئهوپهرێ هێزێ و ب رواب خوهبوونی تێدایه و ههم دیسا ڕێزگرتنیشه ل بهرامبهر!..
٤ـ پشكداریكرنا خهلكى پشكهكه ژ چارهسهریێ، تهنانهت خهلكه ناڕازی ژى ژ ئیداره و بڕێڤهبرن و گۆڕانكاری كۆمهڵایهتی و كلتووری، چونكو دووماهى جار مهلا هاتنه ناڤ پرۆسێ دا و بوونهپشكیهك ژ پرۆسێ.
٥ـ ڕزگاركرنا ئایینى ژ زمانێ عهرهبی، چونكو ب درێژایا مێژوویێ، پشكا زۆرا نهحاڵیبوونا مرۆڤى ب سهرچاڤێ تێنهگههشتن د زمانى، ههر ل ڤێره دا پێدڤیه ئاماژه بۆ ڕۆلی مهزنی مامۆستا ههژار مۆكریانی بكهین، ل وهرگێڕانا قورئانا پیرۆز بۆ زمانێ كوردی، كو دهرفهته بێ دودلی بێژم: ئهڤ ههولێن مهزن و پڕمان یێن مامۆستا ههژار مۆكریانی حهتا نها شرۆڤه و خوێندن بۆ نههاتینهكرن و ڕۆژهكا دی تۆێژهك بهرسڤا ئهو پرسیاره بدهتهڤه: ئهرێ ههژار مۆكریانی بۆ قورئانا كریه كوردی و مهبهست چبوو؟!..
٦ـ سهید تاهایێ ڕۆناكبیر ل وێ ڕاستیێ ڕۆناهیێ تێگههشتیه، كو زمان و هزر پهیوهندیهكا كوور ل ناڤ دا ههیه و ئهوا ژێ بهێت باش بیر بكاتهڤه، دڤێت زمانێ ڕهوان بێ و ب كورتی بیرا نهتهوهیی دروست، بێ زمانێ نهتهوهیی چێنابێت و ئێدى ل ناڤ ههر كهلله سهرئێك دا زمانهك ههیه و دڤێت كهللهسهری كورد زمانی كوردی تیدا بییت!..
سهرنج: مفا من ژ كتێبا (سهید تاهایێ نههری: ڕێبین سهعید مهلا:٢٠١٦) وهرگرتیه.
