زمانێ دایكێ، ئەو ناسنامەیا چ جاران نەمریت
متین وەرمێلی
ڕۆژا جیهانی یا زمانێ دایكێ دكەڤیتە ٢١ شواتێ. ئەڤ ڕۆژە ژ لایێ ڕێكخراوا یۆنسكۆ (UNESCO) ڤە ل سالا ١٩٩٩ هاتە ڕاگەهاندن و بۆ جارا ئێكێ ل سالا ٢٠٠٠ هاتە ساخكرن.
• چیرۆكا ڤێ ڕۆژێ: ئەڤ ڕۆژە هاتییە دیاركرن بۆ بێرهاتنا قوتابیێن وەلاتێ بەنگلادیش، یێن كو ل ساڵا ١٩٥٢ێ هاتینە كوشتن ژبەر كو داخواز دكر زمانێ وان (بەنگالی) ببیتە زمانەكێ فەرمی.
زمانێ كوردی، سەنگەرێ مان و نەمانێ
١. زمان وەك ئامرازێ خەباتێ
بۆ گەلێ كورد، زمان بتنێ ئامرازەكێ ئاخفتنێ نەبوویە، بەلكو مەزنترین «سەنگەرێ بەرگریێ» بوویە. د درێژاهیا مێژوویێ دا، هەمی هەولێن داگیركەران بۆ ژناڤبرنا زمانێ كوردی بووینە، چونكی وان دزانی: «كوشتنا زمانێ مللەتەكی، كوشتنا هەمی مێژوو و پاشەڕۆژا وی یە.» لێ گەلێ كورد ب تێكهەلبوونا خوین و مرەكەبێ، ڕێ نەدا ئەڤ چرایە بڤەمریێت.
٢. ستەما دوژمنی: شەڕێ دژی پەیڤێ
داگیركەران ب هەمی شێوەیێن دڕندانە شەڕێ زمانێ كوردی كرییە:
• قەدەغەكرنا فەرمی: د چەندین قۆناغان دا، ئاخفتن ب زمانێ كوردی ل جهێن گشتی و فەرمی ببوو «تاوان»، و هەر كەسێ ب زمانێ دایكێ ئاخفتبایە دهاتە زیندانكرن و ئەشكەنجەدان.
• گۆهوڕینا ناڤان: هەولدان بۆ عەرەبكرن و تورككرنا ناڤێن گوند، چیا، و باژێڕێن كوردستانێ (وەك هەولێن گۆڕینا ناسنامەیا دەڤەرێن مە).
• سۆتاندنا پەرتووكان: چەندین جارا كتێبخانەیێن كوردی هاتینە سۆتاندن دا كو نەوەیێن نوی چ تشتەكێ ل سەر ڕەسەنایەتییا خۆ نەزانن.
٣. خەباتا كوردان بۆ زیندی مانەڤا زمانی
ل هەنبەر ڤێ ستەمێ، خەباتەكا مەزن هاتەكرن كو چ كێمتر نەبوو ژ خەباتا چەپەری:
• قوتابخانەیێن نهێنی: دەما زمان قەدەغە بوویی، د ناڤ ئەشكەفت و ژێر زەمین و مزگەفتان دا، مامۆستا و زانایێن كورد ب نهێنی نڤێسین و خویندنا كوردی فێری زارۆكان دكر.
• شۆڕش و زمان: هەر شۆڕشەكا كوردی، دگەل خوە چاپخانەیەك و ڕۆژنامەیەك هەبوو (وەك گۆڤارا هەوار و ڕۆژنامەیا كوردستان)، دا كو پەیڤا كوردی ب ئازادی بگەهیننە هەمی ماڵان.
• خەباتا زیندانان: زیندانیێن كورد د بن گرانترین ئەشكەنجەیان دا، ب هەلبەست و سروودێن كوردی بەرسینگا جەلادان دگرت، و زمان دكرە هێز بۆ خۆڕاگریێ.
٤. بەرەڤ زمانەكێ ستاندارد: سەركەفتنا دوماهییێ
ئەڤڕۆ ئەركێ مە یێ نەتەوەیی ئەوە كو ڤێ خەباتێ بگەهینینە ئەنجام ب ڕێكا «ستاندارتكرنا زمانی»:
• ئێكگرتنا ڕێزمانێ: پێدڤییە ئەم ژ چارچووڤەیێ زاراڤەیێن دەڤەركی دەركەڤین و بەرەڤ ڕێزمانەكا یەكگرتوو بچین كو هەمی كورد تێدا كۆم ببن.
• میدیا و زانكۆ: بكارئینانا زمانەكێ بلند و ئەكادیمی د ڕاگەهاندن و ناڤەندێن زانستی دا، دا كو كوردی ببیتە زمانێ زانست و تەكنەلۆژیایێ.
• پاقژكرنا زمانی: لادانا پەیڤێن بیانی یێن كو داگیركەران ب زۆری ئێخستینە ناڤ زمانێ مە و زیندیكرنا پەیڤێن ڕەسەن یێن كوردی.
