شانۆیا مەرجی ئەو پەیمانا بێدەنگ یا د ناڤبەرا ئەکتەری و بینەری دا

بینەر محەمەد

شانۆ، وەک هەر هونەرەکێ دی، خودان یاسا و رێسایێن خوە یێن تایبەتە، کو د درێژاهیا مێژوویێ دا هاتینە دارێژتن. ئێک ژ گرنگترین و بەلاڤترین شێوازێن شانۆیێ کو هەتا ئەڤڕۆ ژی باندۆرا وێ یا ل سەر تەختێ شانۆیێ مای، ئەو شێوازە یێ کو ب «شانۆیا مەرجی یان «المسرح الشرگی» دهێتە ناسین. ئەڤ شێوازە ل سەر بنەمایێ پەیمانەکا( وەهمی) د ناڤبەرا شانۆکار و جەماوەری دا ئاڤا دبیت.
​بۆچی دبێژنێ شانۆیا مەرجی؟ ئەڤ ناڤە ژ وێ چەندێ هاتیە کو مەرجەک یان «شەرتەکێ» بێدەنگ یێ هەی؛ بینەر قەبوول دکەت کو ئەو تشتێ ل سەر دەپێ شانۆیێ رووددەت ڕاستی یە، و ئەکتەر ژی وەسا رەفتارێ دکەن کو کەس ل وان نانێڕیت.
گرنگترین رەگەز ل ڤێرە «دیوارێ چارێ» یە. ئەکتەر د ناڤ سێ دیوارێن ژۆرەکێ دا کار دکەن، و دیوارێ چارێ یێ کو بەر ب جەماوەری ڤەیە، دیوارەکێ نەدیارە. ئەکتەر ب چ رەنگان چاڤێ خوە نادەنە بینەران و ب شێوەیەکێ راستەوخۆ دگەل وان ناپەیڤن، ئەڤە ژی بۆ وێ چەندێ یە دا کو بینەر هەست ب راستییا روودانێ بکەت.
​د شانۆیا مەرجی دا، پابەندبوون ب بنەمایێن کلاسیکی یێن فەیلەسۆف ئەرستۆی گەلەک یا دیارە. چیرۆک ل سەر سێ بنەمایێن سەرەکی دهێتە ئاڤاکرن ئەو ژی ئەڤەنە:
​ئێکەتییا دەمی: روودانێن شانۆیێ د دەمەکێ دیارکری دا دهێنە رویدان.
​ئێکەتییا جهی: رویدان زۆربەی جاران ل ئێک جهـ یان چەند جهێن دیارکری دبن.
​ئێکەتییا بابەتی: شانۆگەری ل دۆر ئێک کێشە یان بابەتێ سەرەکی دزڤریت.
​ئەڤ رێکوپێکیە د نڤیسین و دەرهێنانێ دا، وەسا دکەت کو بینەر ب بێدەنگی و ب لۆژیک دگەل چیرۆکێ بژیت و هەست ب تێکهەلبوونێ بکەت.
​ژ بلی ئەڤا مە گۆتی،
​شانۆیا مەرجی هەول ددەت ژیانێ وەک خۆ نیشا بدەت. د دیکۆر، جلک، و ئاخفتنێن ئەکتەران دا، هەول دهێتە دان کو هەمی تشت «لۆژیکی» بن. ئەگەر ئەکتەرەک ل سەر دەپێ شانۆیێ کرە گری، دڤێت ئەگەرەکێ لۆژیکی بۆ وێ گریێ هەبیت، و ئەگەر کەنی ژی ب هەمان رەنگ. ل ڤێرە جوداهیا وێ دگەل شانۆیا جەڤەنگی یان «سیمبۆلی» دیار دبیت، چونکی ل ڤێرە جیهان جیهانەکا رێکخستی یە.
بەلێ شانۆیا مەرجی د چەرخێ نوی دا، ئانکو
​ د سەدەیێ بیستێ و بیست و ئێکێ دا گەلەک قوتابخانەیێن نوی یێن شانۆیێ پەیدا بوون، کو دیوارێ چارێ شکاند و جەماوەر کرە پشکەک ژ نمایشێ و زارڤەکرنێ، بەلێ شانۆیا مەرجی هەر وەک بناغە و ستوینا سەرەکی یا هونەرێ درامایێ ماڤە، ئەڤ جۆرە شانۆیە شیایە ب درێژاهیا سەد سالان پەیوەندیەکا بهێز د ناڤبەرا «راستی و ئاشۆپێ» دا دروست بکەت و ببیتە قوتابخانەیەک کو هەمی شانۆکارێن مەزن ل سەر وێ فێر بووینە.
​

کۆمێنتا تە