هـەڕێما كوردستانـێ و قوونـاغـەكا هەستیار د ناڤبەرا بەغدا و واشنتونێ دا
سـەلـوا محەمـەد نهێلی
دەستپێكێ ئەگەر ئەم ئاماژە ب رەوشا ئیراقی بدەین و ل دویڤدا دێ بینین كا چ باندۆر ل سەر هەرێما كوردستانێ هەیە. ئەگەر لێ بنێرین ئیراق نها د ناڤبەرا (تەهران و واشنتۆن) دا د چ كاودان دا دەرباز دبیت، و ڕزگاربوون د ڤی دەمی دا كارەكێ گەلەك یێ ب زەحمەتە، بەلێ ئەگەر ئەم ل كەتوارێ سیاسی یێ ئەڤرۆ (٢١ نیسانا ٢٠٢٦) بنێرین، چەند ڕێیێن دیاركری هەنە كو دبیت ئیراقێ ژ ڤێ تەنگاڤیێ خلاس ببیت، ئێك ژ وان بژارەیا بێلایەنی ئەڤە تاكە ڕێیە كو ئیراق پێ قورتال ببیت، ئەو ژی ئەوە كو خوە ژ شەڕێ ئیران و ئەمریكا دوور بكەت. ئەڤە ژی پێدڤی ب هندەك پێنگاڤان هەیە وەك هەلبژارتنا كاندیدەكێ (نەتەوەیی) ئانكو دیاركرنا سەرۆك وەزیرەكێ نە یێ گرێدایێ تەهرانێ بیت و نە ژی یێ واشنتونێ، دا كو ترامپ ژی مەرجێن خوە یێن بڕینا هاریكارییان لابدەت.
دو:كۆنترۆلكرنا گرۆپێن چەكدار: ئەگەر حوكمەتا بەغدا نەشێت ڕێگریێ ل گرۆپێن سەر ب ئیرانێ ڤە بكەت كو هێرش بكەنە سەر بنكەیێن ئەمریكا، بێگومان ترامپ دێ ب چاڤێ دوژمنایەتیێ ژ بەغدا نێریت
دیسان كڤاشتنا گەلی (خەلكێ ئیراقێ) خەلكێ ئیراقێ ب تایبەت پشتی وان خۆنیشادانێن بەر نها ئێدی وان نەڤێت وەلاتێ وان ببیتە گۆڕەپانا جەنگێ و لایەنێن سیاسی ناچار بكەت، بەرژەوەندییا ئیراقێ پێش بەرژەوەندییا ئیرانێ بێخن، دیسا ڕێگریێ ل «فەرمانێن ئیسماعیل قائانی» بكەن، ئەو ژی ئەگەر زیانێ ب ئابوورا ئیراقێ بگەهینن. هەر وەسا وەلاتێن عەرەبی و دەڤەری، دشێن رۆڵ خوە د ڤی واری دا هەبیت وەكی سعوودیە و ئیمارات، نوكە پەیوەندیێن باش ل گەل بەغدا هەنە. ئەو دشێن وەك بەربەستەكی بن. بۆ نموونە: ئەگەر ترامپ هاریكاری و پشتەڤانیا ئابووری ببڕیت، وەلاتێن كەنداڤی دشێن جهێ وێ پڕ بكەن داكو ئیراق نەكەڤیتە بن بارێ برسایەتێ ڤە، ب مەرجەكێ كو ئیراق خۆ ژ ئیرانێ دوور بكەت.. چونكو ئەگەر خوە نەڤەكێشیت؛ دێ تووشی مەترسیێن هەرە مەزن بیت، ژبەركو ئەگەر ئالیێن شیعە یێن (ب هاندانا قائانی) ل سەر كاندیدكرنا كەسەكێ وەك مالیكی، ئیراق دێ ڕووبەڕووی مەترسیا ئابووری ژی بیت ب وان هاریكارییا ئەمریكا و سزایێن بانكی. هەر وەسا شەڕێ ناڤخۆیی پێكدادان د ناڤبەرا گرۆپێن جودا یێن ئیراقی دا. ئانكو قورتالبوونا ئیراقێ د نها دا ل سەر پێتۆلا (ژیرییا سیاسی) ڕاوەستایە. ل ڤێرە ئەرێ سەركردەیێن ئیراقێ ئەو غیرەتێ و ئەو ئیرادەیێ هەنە كو بێژنە قائانی «ئێدی بەسە دەستێوەردان»… یانژی ترساوان ژ گرۆپێن چەكداری یە؟.
بێگومان، هەبوونا ڤان گرۆپێن چەكدار و چالاكییێن وان ل ئیراقێ مەترسییەكا ڕاستەوخۆ یە بۆ سەر هەرێما كوردستانێ ژی. ئەڤە ئێكە ژ ئالۆزترین بابەتێن سیاسی و جڤاكی یە ل دەڤەرێ دا پەیدابووی. مێژوو و پێشهاتێن نوی یێن نیسانا ٢٠٢٦ نیشاددەن كو هەرێم هەردەم د ناڤ بازنەیا ئارمانجێن ڤان گرۆپێن چەكداری دایە، ب تایبەت دەمێ ئالۆزی د ناڤبەرا تەهرانێ و واشنتۆنێ دا دگەهنە بەرزترین ئاست.
ئەڤە ژی چەند خالێن سەرەكینە كا ئەڤ گرۆپە چاوا دبنە مەترسی بۆ سەر هەرێمێ ئێك ژ وان فشار بۆ سەر هەڤپەیمانان، ئانكو (ئەمریكا) ژبەر كو هەرێما كوردستانێ وەك هەڤپەیمانەكا وەفادار یا ئەمریكا ل دەڤەرێ دهێتە نیاسین، گرۆپێن چەكدار ژی هەرێمێ وەك جهەكێ ساناهی دبینن بۆ تۆلڤەكرنێ. هەر دیسا هێرشێن درۆن و مووشەكی، وەك مە نها و د سالێن بۆری ژی دا ب چاڤ دیتین، بنگەهێن نێزیك فڕۆكە خانەیا هەولێرێ و حەریرێ دهێنە ئارمانجكرن ب بهانەیا هەبوونا هێزێن ئەمریكی و نها ژی بۆ تەمامیا باژێر و پارێزگەهێن كوردستانێ….ئێك ژ خالێن دی ئەوە تێكدانا ئارامیێ، ئارمانج ژ ڤان هێرشان ئەوە كو وەسا نیشابدەن كو هەرێم جهەكێ ئارام نینە بۆ وەبەرهێنان و دیپلۆماسییا بیانی.
هەر دیسا مەترسی ل سەر زەڤیێن غاز و پەترۆلێ ئێك ژ مەترسیێن هەرە مەزن یێن ئەڤرۆ، وەكی بەری نها بنگەهێ كارەبایا نیشتیمانی ئارمانجكری. ئەڤجار ئەڤ زەڤیێن غاز و پەترۆلێ ئەوە ئارمانجگرتنا ژێرخانا ئابووری یا هەرێما كوردستانێ یە، وەكی كێڵگەیێ كۆرمۆر، ژبەركو ئەڤ گرۆپە دزانن كو غازا هەرێمێ ستوینا ئابوورییا كوردستانێیە، لەورا ب لێدانا ڤان جیهان وان دڤێت فشارێ بێخنە سەر حوكمەتا هەرێمێ دا كو ل دویڤ داخوازێن تەهران و بەغدایێ بچیت. د ڤێ ڕەوشا هەستیار دا، هەرێم پێدڤی ب ڤان پێنگاڤانە ژبۆ خوە پاراستن ژ هەر ئالۆزیەكی ئێكەم پێنگاڤ ئێكگرتنییا ناڤخۆیی: هەلبەت هەر چەند ئالیێن سیاسی یێن كوردستانێ ئێكگرتی بن، ئەگەر ئالیێن سیاسی یێن هەرێمێ د ڤی دەمێ هەستیار دا بشێن ناكۆكیێن خوە بدەنە ئالیەكێ دا كو پێكڤە بەرهنگاری ڤێ مەترسییا گرۆپێن چەكدار ببن. فشارێن ڤان گرۆپان دێ كێمتر كارتێكرنا خوە ل سەر هەبیت. هەردیسا هەرێما كوردستانێ پێدڤی بهێزكرنا پەیوەندیێن دبلۆماسی نیڤدەولەتی بەردەوام هەنە؛ ژبۆ هەماهنگیێ پشتەڤانیا نێڤدەولەتی (نەتەوەیێن ئێكگرتی و هەڤپەیمانان)؛ ب تایبەت حوكمەتا فیدرال یا ئیراقێ. فشارێن نێڤدەولەتی ل سەر وەلاتێن جیران و گرۆپێن چەكداری دشێن رۆلەكێ مەزن بۆ دویرخستنا شەڕ و ئالۆزیان ژ سەر هەرێمێ ببینن. مەترسییا ڤان گرۆپان بتنێ بۆ سەر بەغدا نینە، بەلكو ئارمانجا وان یا سەرەكی ئەوە كو هەرێما كوردستانێ لاواز بكەن دا كو نەبیتە مینبەرەك بۆ سییاسەتا ئەمریكا ل دەڤەرێ دا.
دا ژ بیرنەكەین قورتال بوون ژ گرۆپێن چەكداری یێن نەقانوونی یان دەرەكی، پێدڤی ب كارەكێ بەردەوام و ستراتیژی هەیە ل سەر چەندین ئاستان: ئێمناهیا ئابووری و جڤاكی زۆربەیا جاران ئەڤ گرۆپە مفا ژ هەژاری و بێكاریێ وەردگرن بۆ راكێشانا گەنجان. دیسان خزمەتگوزاری ل دەڤەرێن سنووری بهێنە باشتركر. هینگێ جڤاك ب خۆ دێ بیتە بەربەست ل هەنبەر بەلاڤبوونا وان هزروبیرێن چەكداری یێ نەقانوونی. خالا هەرەگرنگ؛ هشیاریا نەتەوەیی و جڤاكی وەك: رۆلێ راگەهاندنێ و پەروەردەكرنێ گەلەكا گرنگە بۆ تێگەهاندنا خەلكی كو نە بتنێ دەولەت و دامەزرینەریێن فەرمی خۆدانێن شەرعی یێن چەكینە. چارەسەری نە هند یا ب ساناهی یە، بەلێ ب ئێكدەنگیا لایەنێن سیاسی و پشتەڤانیا بەغدا و جیهانێ، هەرێما كوردستانێ دشێت ژ ڤان ئاستەنگان دەرباز بكەت.
