ل ئیراقێ نێزیكێ 13 ملیۆن پارچەیێن چەكی د دەرڤەی كۆنترۆلا دەولەتێ دانە
پشتی دەربازبوونا زێدەتری دوو سالان ل سەر دەستپێكرنا پرۆژەیێ حوكمەتا ئیراقێ یێ «كڕین و توماركرنا چەكێ وەلاتییان» ژ بۆ بجهئینانا درووشمێ «كۆنترۆلكرنا چەكی د دەستێ دەولەتێ دا»، هێشتا ئەنجامێن وێ هەوێ د جهێ گەنگەشەیێ دانە. د ناڤ نەبوونا ئامارێن دروست و بەردەوامبوونا دیاردەیێن چەكداری ژ دەرڤەی رێكارێن فەرمی، پرسیار ل سەر شیانا دەولەتێ دمینیت بۆ دوماهیئینانا ڤێ دیاردێ.
پێشبینیێن ئەمنی یێن نەفەرمی ئاماژە ب وێ چەندێ ددەن كو نێزیكێ 13 ملیۆن پارچە چەكێن سڤك و ناڤنجی د دەستێ وەلاتییان دانە، كو پشكەكا مەزن ل سەرمایێن لەشكەرێ ئیراقێ یێ بەرێ (پشتی 2003) نە. د هەمان دەم دا، چو ئامارێن دروست ل سەر قەبارەیێ چەكێ د دەستێ گرۆپێن چەكدار (كو ب 70 گرۆپان دهێنە خەملاندن) نینن.
وەزارەتا ناڤخۆیا ئیراقێ ل كانوونا دوویێ یا سالا 2024ێ دەست ب پرۆژەیێ «كۆنترۆلكرنا چەكی» كر، لێ هەر چەندە هەتا دووماهیا 2025ێ نێزیكێ 250 هزار فۆرم هاتبوون توماركرن، لێ حوكمەتێ بڕیار دا دەمێ توماركرنێ هەتا دووماهیا 2026ێ درێژ بكەت، چنكو ئەڤ هەژمارە د ئاستێ پێشبینیێن حوكمەتێ دا نینن.
ئەفسەرەكێ پولیسێن ئیراقی دیار دكەت كو وەلاتی ب گشتی حەز ناكەن چەكێ خۆ تومار بكەن یان بفرۆشن، چنكو گەلەك خێزان چەكی وەك ئامرازەكێ پاراستنا كەسی دبینن، نەك وەك سەرپێچییەكا یاسایی. هەروەسا گەلەك خەلك دبێژن: «بۆچی ئەم چەكێ خۆ بدەینە دەولەتێ، د دەمەكێ دا گرۆپێن چەكدار و هۆزێن دیتر خوەدانێ ترسانێن مەزنێن چەكی نە؟».
زیاد بەیاتی، چالاكڤانێ مافێن مرۆڤی دبینیت كو ئاریشەیا سەرەكی نە تۆماركرنە، بەلكو نەبوونا دادیێ یە. دبێژیت: «حوكمەت نەشێت وەلاتۆیان قایل بكەت چەكێ خۆ رادەست بكەن، د دەمەكێ دا وەلاتی دبینیت گرۆپێن چەكدار و ململانییێن هۆزەكی ل گەلەك پارێزگەهان بەردەوامن».
بەیاتی دوپات دكەت كو ئێكلاكرنا ڤی بابەتی ب كڕینا چەكێ تاكەكەسی نابیت، بەلكو پێدڤی ب ئاڤاكرنا «هەستێ ئارامیێ» یە، داكو وەلاتی باوەریێ ب دەولەتێ بینیت كو شیانێن پاراستنا وێ هەنە و چو پێدڤی ب چەكێ د ناڤ مالێ دا نەبیت.
هەر چەندە درووشمێ «كۆنترۆلكرنا چەكی» بەردەوامە، لێ د ناڤبەرا ئاریشەیێن ئەمنی، سیاسی و میراتێ شەڕێن دەربازبووی، ئەڤ دۆسییە یا مایە ئێك ژ ئالۆزترین كێشەیێن ئیراقێ، كو بێی گەرەنتیكرنا ئارامیێ، زەحمەتە ب ساناهی بهێتە چارەسەركرن.
