د ناڤبەرا هەڤسەنگییا نوی و برێڤەبرنا ئالۆزیان دا
شهاب ئاكرەیی
دیدارا دۆنالد ترەمپ و شی جین پینگ نە تنێ رویدانەكا پرۆتۆكۆلی یا ئاسایی بوو، بەلكو ئاماژەكا روون بوو، كو جیهان چوویە د ناڤ قووناغەكا نوی یا دوبارە رێكخستنا هەڤسەنگی یێن نێڤدەولەتی دا، هەر دو هێزێن مەزن یێن ئابووری و سەربازی ل ڤێ جیهانێ د وێ چەندێ دگەهن، كو بەردەوامبوونا تەڤلهەڤی یا جیهانی دێ بیتە مەترسی ل سەر بەرژەوەندی یێن وان هەردووكان، ژ بەر هندێ دیارە كو ڤێ لۆتكەیێ لێكگەهشتنێن وەها بخۆڤە گرتینە كو ژ ناڤونیشانێن راگەهاندی دەرباز دبن.
دیارترین خال د ڤێ دیدارێ دا، هەبوونا حەزەكا هەڤپشك بوو، ژ بۆ كێمكرنا توندی یا شەڕێ بازرگانی، و رێگریكرن ل توندبوونا كێشەیان د مەلەفێن تەكنەلۆژی یا، وزە، و زنجیرە یێن دابینكرنا جیهانی دا، ئەمریكا بزاڤێ دكەت كو مەزناهییا خۆ یا ئابووری بپارێزیت بێی كو بكەڤیتە د ناڤ روویبەرویبوونەكا گران و ب باج دا دگەل چینێ، ژ لایەكێ دی ڤە پەكین دخوازیت بەردەوام بیت ل سەر بلندبوونا خۆ یا ئابووری دویر ژ گەمارۆ و سزایان و پێكدادانێن سەربازی یێن راستەوخۆ.
بەلێ ئەڤ چەندە ب وێ رامانێ نینە كو پەیوەندی یێن ئەمریكا و چینێ بوونە هەڤالینیەكا ستراتیژی، چونكی ململانێ یا د ناڤبەرا وان دا كویرترە ژ ناكۆكیێن بازرگانی ب تنێ، ئەڤە ململانێ یە ل سەر سەركردایەتیكرنا سەدسالی یا نوی، دگەل هندێ ژی، لدویڤ دیدێن شرۆڤەكاران، دیارە هەردو لایەن گەهشتینە وێ باوەریێ كو “برێڤەبرنا هەڤركیێ” گەلەك باشترە ژ تەقاندنا جیهانێ ب شەڕەكێ سار یان گەرم كو ئەنجامێن وی شەڕی نەهێنە كۆنترۆلكرن و پێشبینیكرن.
ل رۆژهەلاتا ناڤین، مەلەفێ ئیرانێ ب هێز د پەراوێزا ڤێ دیدارێ دا هەبوو، چین-ێ پێدڤی ب سەقامگیری یا وزە و بازرگانی یا جیهانی هەیە، و ئەمریكا ژی ناخوازیت تەقینەكا نوی روی بدەت كو ببیتە ئەگەرێ بلندبوونا بهایێ نەفتێ و پتر لاوازكرنا ئابوورێ وێ، ژ بەر هندێ، رەنگە ئەم د ناڤ قووناغەكا فشارێن دارێژتی دا بین ل سەر ئیرانێ، دگەل هێلانا دەرگەهێن دانوستاندنێن نەراستەوخۆ ب ڤەكری.
د ڤی بیاڤی دا، گەری یا هورمز وەك گرێیا هەرە مەترسیدار دمینیت، دائێخستنا وێ ب رامانا پەككەفتنا پشكەكا مەزن یا بازرگانی یا وزێ ل جیهانێ دهێت، و ئەڤە ئەو تشتە یێ واشنتۆن و پەكین و تەنانەت هێزێن هەرێمی ژی ناخوازن ببینین، ژ بەر هندێ، سیناریۆ یێن هەرە نێزیك نە شەڕەكێ گشتگیرە، بەلكو بەردەوامبوونا ئالۆزی یێن سنووردار و شەڕێن ب بریكار و نیشاندانا هێزا سەربازی یا حسابكری یە.
چین ژ لایێ خۆ ڤە, ب لۆژیكێ بەرژەوەندی یێن رویت سەرەدەریێ دگەل ئیرانێ دكەت؛ ئەو نەفتا ئیرانێ دخوازیت، بەلێ ناخوازیت قەیرانێن ئیرانێ و ململانێ یێن وێ یێن ئایدیۆلۆژی بۆ خۆ هاوردە «ئیمپۆرت» بكەت، پەكین دزانیت كو هێزا وێ یا راستی د ئابووری دایە، نە د چوونە ناڤ روببەرویبوونێن سەربازی یێن گران دا بۆ بەرەڤانیكرن ژ هەڤپەیمانێن خۆ.
پشتی ڤێ لۆتكەیێ، رەنگە جیهان بكەڤیتە قووناغەكا نوی كو ناڤێ وێ “سەقامگیری یا لەرزۆك و ناسك” بیت، تەباهی و ئاشتكرنەكا رێژەیی د ئابووری و وزێ دا، ل هەمبەر بەردەوامبوونا ململانێ یێن خۆلەمێشی و مژاوی، سایبەری و سیاسی، جیهان بەر ب فرەجەمسەریێ دچیت، بەلێ بێی كو مەزناهی یا ئەمریكا ب تەمامی بكەڤیت.
د دوماهیێ دا ئاماژێ ب وێ چەندێ دكەم یا سەرۆكێ چینێ، شی جینبینگ بۆ ترامپی گۆتی: «هەڤكاری مفا و قازانجێ دگەهینیتە هەردو لایان، لێ بەرهنگاربوون و رویبەرویبوون زیانێ ب هەردوكان دگەهینیت؛ فەرە ئەم ببینە شریك و هەڤپشك نەك ببینە نەیار و دژبەر.»
و پێشبینی دكەم كو دێ ب ڤی ڕەنگی جیهان هێتە برێڤەبرن.
ئەوا ئەڤڕۆ روی ددەت نە چێكرنا ئاشتیەكا بەردەوامە، بەلكو برێڤەبرنەكا هویر یا تەڤلهەڤیێ یە، دا كو نەبیتە ئەگەرێ هلوەشینەكا گشتی یا جیهانی.
