پارێزەرێ كـوردستانـێ و سیمبۆلا قوربـانیدانـێ
ئەلند مزووری
هەڤسۆزی و ئێك هەلوەستییا هەر كوردەكی هەنبەر پێشمەرگەی، وەفادارییە بۆ وێ خەباتا مەزن و وی ئەركێ پیرۆزێ وی ئەنجامدای بۆ كورد و كوردستانێ. چونكو پێشمەرگە نەبتنێ هێزەكا چەكدارە، بەڵكۆ سیمبۆلا مان و كەرامەتا گەلێ كوردستانێیە.
پێشمەرگە ئانكۆ كوردستان، ئانكۆ مللەت، پێشمەرگه ئەو هێزە یا كۆ دگەل هەبوونا خۆ، دژی ستەمێ بەرخۆدان كری و بەرەڤانی ژ پیرۆزی و خاكا كوردستانێ ومافێن ڕەوایێن گەلێ كورد كری، خۆدان دیرۆكەكا پری سەروەری و قۆربانیێن مەزنە، پێشمەرگە بۆ دۆزا پیرۆزا گەلێ كورد، بۆ مرۆڤاتیێ بۆ ئازادیێ بۆ ژیانێ هاتیە هەبوونێ وبۆ سەرفەرازیێ جەنگی یە، پێشمەرگە هێزەك بوویە یاكو هەر دەما دوژمنان گوه ل ناڤێ وان دبوو هەمی رێك ل بەروان دبوونە ئەژدەها، ئەو سەهم و سیتاڤك بوویە یاكو د خەودا ژێ خەو ژ چاڤێن وان درەڤاند و ژترسا گوهلێبوونا ناڤێ وان دڤەجنقین، هێزەك بوویە چ جاران خۆ نەچەماندی یە هەنبەر ستەمێ و بێدادیێ.
– دامەزراندن و مێژوویا پێشمەرگەی و ڕامانا ناڤێ وی:
پێشمەرگە وەك هێزەكا ڕێكخستی و فەرمی، بۆ سەردەمێ دامەزراندنا كۆمارا كوردستان ل مەهاباد (١٩٤٦) دزڤریت، ل سەر دەستێ قازی محەمەد (سەرۆكێ كۆمارا كوردستان) ئەڤ ناڤە وەك ناسنامەیەكا فەرمی بۆ شۆرەشگێڕێن كورد ل وی سەردەمی هاتە دانان و پەسندكرن. د هەمان دەم دا، سەركردەیێ نەتەوەیی مەلا مستەفا بارزانی ڕۆلەكێ سەرەكی و دیرۆكی دڤێ كۆمارێ دا هەبوویە وەك فەرماندەیەكێ خۆدان شیان د ناڤ ڤێ هێزێ دا، یێ تایبەت بۆ بداڕشتنا پلانێن لەشكری یێن نوی بۆ پێشمەرگەی، هەر وەسا ئێك ژ ستوینێن سەرەكی یێ شۆرەشێن كوردستانێ بوویە.
ناڤێ «پێشمەرگە» ژ دو پەیڤێن كوردی پێكدهێت: (پێش) و (مەرگ)، كۆ ب ڕامانا (ئەو كەسێ پێش مرنێ دكەڤیت) یان (ئەوێ گیانێ خۆ ددانیتە پێش پاراستنا خاك و نەتەوەی).
پێشمەرگە د فەرهەنگا كوردی دا نەك بتنێ سەربازە، بەلكۆ شۆرەشگێڕەكێ خۆدان دۆزە كا پیرۆزە، كۆ یێ ئامادەیە مەزنترین بهایێ ژیانێ كو ئەو ژی (گیانە) پێشكێشی ئازادیا كوردستانێ بكەت.
– ئەرك و پەیاما پێشمەرگەی:
ئەگەر هەر ژ دەستپێكا دیرۆك پەیدابوونا پێشمەرگەی بنێرین دێ بینین كۆ خۆدان پەیامەكا مررۆڤایەتی بوویە بۆ پاراستنا گیانێ تاكێ كورد و نەهێلانا وێ زولم و ستەما لسەر گەلێ كورد و وان هەمی گەل و نەتەوەیێن دی. چ جاران پێشمەرگە هێرشبەر یان داگیركەر نەبوویە، بەلكو هەگرێ پەیامەكا پیرۆزا مرۆڤایەتیێ بوویە، بەرەڤانی ژ خاك و ئاڤ و پاراستنا سنوورێن كوردستانێ كریە. هەردەم بزاڤكریە بۆ پاراستنا كەرامەت و مافێن ڕەوا یێن گەلێ كورد د بن سێبەرا ئالایێ پیرۆزێ كوردستانێ. لێ هەردەم پەیاما سەرەكی یا پێشمەرگەی پێكڤەژیان بوویە، پاراستنا هەمی پێكهاتە و ئاینێن جود یێن ل كوردستانێ دژین وەك (كورد، عەرەب، توركمان، كریستیان، ئێزدی و…) بێی جوداهی.
– خەبات و قەهرەمانیێن پێشمەرگەی (ژ دەستپێكێ هەتا ئەڤڕۆ).
دیرۆكا پێشمەرگەی دیرۆكەكا تژییە ژ داستانێن بەرەڤانی و خۆراگریێ و تێدا سەلماندیە كو چ هێزێن مەزن نەشیاینە ئیرادەیا وی بشكێنن. شۆرەشێن ڕزگاریخوازی یێن (ئیلۆن و گولان)ێ پێشمەرگە شییا د ناڤ سەختترین بارودۆخ دا و ب كێمترین لەشكر و سادەترین چەك، ل هەنبەری سۆپایێن مەزن و ب هێزێن دەڤەرێ ڕابوەستیت و دۆزا كوردی ل جیهانێ ب دەتە نیاسین.
ڕاپەرینا مەزنا ١٩٩١ پێشمەرگەی ڕۆلەكێ مەزن دگێرا وەك داینەمۆیا گەل بۆ ڕاپەرینێ و رامالینا باژارێن كوردستانێ ژ ڕژێما بەعسا دكتاتۆر.
د دیرۆكا نوی دا پێشمەرگە شیا ناڤ و دەنگیا قەهرەمانیا خۆ بگەهینتە هەمی قۆرنەتێن دونیایێ، د جەنگا مەزنا دژی تێرۆرستێن داعش دا، د دەمەكێ دا كۆ مەزنترین هێزێن سەربازی یێن دەڤەرێ نەشیان خوە ل بەر رابگرن، پێشمەرگە تاكە هێز بوو كو ل سەر ئەردی شیای ئەفسانەیا داعشی بشكێنیت. د ڤێ جەنگا سەپاندیا تیرۆرستێن داعشێ پێشمەرگەی نە بتنێ بەرەڤانی ژ كوردستانێ كریە، بەڵكۆ ب نوونەراتیا هەموو جیهانێ بەرەڤانی ژ مرۆڤایەتی كریە و جیهان ژ مەترسیەكا مەزنا تێرۆرێ پاراستی یە، كو ئەڤە بوو ئەگەرێ هندێ جیهان هەمی ب ڕێزڤە ناڤێ پێشمەرگەی بینیت و شانازیێ پێ بكەت.
لێ بابەتێ ئەڤرۆكە یێ گەرم مەیدانا سیاسی دا ل ئیراقێ هەلوەشاندن و رادەستكرنا چەكی میلیشیاتا و هێزێن بسەر لایەنێن سیاسی یێن جوداجودا بۆ دەستێ حكۆمەتێ وەك مەنزۆمەكا سەرەكی یا بەرەڤانی و پاراستنا ئاخا دەولەتا ئیراقێ، هەولەكە كو وان هەمی هێزێن چەكدار بێخنە ب سەر سۆپایێ ئیراقێ ڤە، ئەڤ بریارە كو ب شێویەكێ راستەو خۆ ژ لایێ نێردەرێ ئەمریكا ڤە هاتیەدان، مەرەم پێ ئەوە كو وان هێزێن لایەنگەری بۆ ئیرانێ هەی چارچووڤە بكەن و وێ دەمارا سەرەكی یا شیعەیێن ئیراقێ ب شیعەیێن ئیرانێ ڤە گرێددەت بهێتە برین.
هەر د ڤی چارچووڤەی دا، گەلەك هەول و بۆچوون دهێنەدان، كو هێزێن پێشمەرگەیێ كوردستانێ تێكەلی ڤێ بریارێ بكەن، بەلێ ب چ ڕەنگ و شێوەیان ئەڤ بریارە ژ پێشمەرگەیێن هەرێما كوردستانێ ناگریت، چونكو ل گۆرەی دەستوورێ ئیراقێ یێ سالا 2005، هەرێما كوردستانێ پێگەهەكێ یاسایی و دەستووری یێ تایبەت هەیە، بتایبەتی د بابەتێ هێزێن پێشمەرگەی دا. دەقێ دەستووری ب رۆنی دانپێدانێ ب پێشمەرگەی كریە وەك هێزەكا پاراستنێ یا فەرمی بۆ هەرێمێ، لەورا چ بڕیارێن گرێدایی ب هەلوەشاندن یان رادەستكرنا چەكی ژ وان ناگریت. ئەگەر ئەڤ چەندە دگەل هەرێمێ بهێتە كرن و ڤێ بریارێ ل سەر ب سەپینن، ئەڤە پیلان و دوژمنكاریەكا سۆر سۆرە و یا هەڤدژە دگەل بنەمایێن دەستووری، هە وەسا جادەیا كوردی ژی ب چ ڕەنگان قەبوول ناكەت، چونكو چ جاران هێزا پێشمەرگەی نەبوویە هەرەشە ل سەر چ لایەكی و چ دەولەتەكا هەڤسوی، بتنێ چەكێ خۆ بۆ پاراستنا گەل و وەلاتێ خۆ ل دژێ داگێركەر و دوژمنان دا بكارئینایە.
ل گۆرەی بڕگەیا پێنجێ ژ بەندێ (121) د دەستوورێ ئیراقێ دا، هاتیە دیاركرن كو حوكمەتا هەرێمێ ماف هەیە هێزێن پاراستنا ناڤخۆیی وەك پۆلیس، ئاسایش، و زێرەڤانێن هەرێمێ كو (پێشمەرگە دكەڤیتە د بن ڤێ چارچووڤەیێ دا) پێكبینیت بۆ پاراستنا هەرێمێ.
ئەگەر ل شەرعیەتا دەستووری بنێڕین، پێشمەرگە نە میلیشیانە، بەلكو هێزەكا شەرعی و یاسایی یە و د دەستوورێ ئیراقێ دا دانپێدان ب هەبوونا وان هاتیەكرن. بڕیارێن بەغدا یێن گرێدایی ب هەلوەشاندنا گرۆپێن چەكدار، نەشێن ب چ شێوەیان ل سەر پێشمەرگەی بهێنە سەپاندن، چونكو هێزێن پێشمەرگەی بەشەكن ژ سیستەمێ بەرەڤانیا نشتیمانی یا ئیراقێ د بن فەرماندەییا هەرێمێ بخۆ دانە. ل سەر ڤێ بنەمایی، هەر بڕیارەك یان بزاڤەك بۆ لاوازكرن یان سەپاندنا مەرجان ل سەر چەكێ پێشمەرگەی، وەك بنپێكرنەكا ئاشكرا یا دەستوورێ ئیراقێ و گەفە ل سەر ئاسایشا نەتەوەیی یا هەرێمێ، و ژ لایێ یاسایی و جەماوەری ڤە یا رەتكری یە.
جوداهی د ناڤبەرا پێشمەرگە و میلیشیایان دا:
بڕیارێن تایبەت ب ژچەككرن یان نەهێلانا گرۆپێن چەكدار، ب چ رەنگان هێزێن پێشمەرگەی ناڤەگرن، چونكو پێشمەرگە فەرماندەییەكا سەربازی یا فەرمی یە د بن چەترا فەرمانێن وەزارەتا پێشمەرگەی دا كار دكەت. هەر چەندە پێشمەرگە ل گۆرەی دەستووری بەشەكە ژ سیستەمێ گشتی یێ بەرەڤانیا ئیراقێ، لێ دەسهەلاتا رێكخستن، پڕچەككرن و فەرماندەییا وێ د دەستێ دامەزراوەیێن فەرمی یێن هەرێما كوردستانێ دا یە. هەر وەسا دیرۆكا دامەزراندن و هەبوونا هێزا پێشمەرگەی یا دیر و درێژە، ئەگەر بەراورد بكەین دگەل میلیشیاتێن ئەڤرۆ د مەیدانا سیاسیا ئیراقێ دا هەین، كو پتریا وان ژلایێ ئیرانێ ڤە هاتینەدانان، بۆ مەرەمێن دیار، لێ ئەگەر ئەڤ میلیشیاتە بۆ بەرژەوەندیا پاراستنا ئاخا ئیراقێ و سەروەریا وێ هاتبانە دامەزراندن، گەلەك ژ ڤان میلیشیاتان د دەمێن بۆریدا چەندین هێرش ب درۆنان كرینە سەر دەڤەرێن جودا بەرهەمئینانا گازێ و باژێرێن كوردستانێ.
