زمـانـێ گفتوگـۆیـێ
ئيحسان ئــامێدی
زمانێ گفتوگۆیێ شێوازەكێ ئاخفتنكرنا ئارامە پشتبەستە ب نیازپاكیێ و گوهداریكرنەكا باش و ریزگرتنێ ل رایا یێ دیتر و لێكگوهۆرینا بیروهزر و بۆچوونان، ب شێوەیەكی كو ناكۆكی چێ نەبن و بگەهنە لێكتیگەهشتنەكا هەڤپشك ل سەر پرس و كێشەیێن هەیین.
هەر دەمێ كێشەك یان ناكۆكیەك هەبیت، واتە مافەكێ هاتیە پێشیلكرن و مافداری ماف هەیە داخوازا مافێن خۆ بكەت، و دڤێت ل هەر وی دەمی دا پێشیلكار بەرهەڤیا خۆ نیشابدەت بۆ چارەسەریێ و دەرگەهێ گفتوگۆیێ و دانوستاندنێ ڤەكەت، دا ئەو پرس نەبیتە ململانێ و پێكدادان.
بەژراندنا هەبوونا پرسەكا هەڤپشك، وێ دگەهینیت كو ئەڤە پتر ژ لایەنەكی یە، ئانكو دو لایەن و پترن و پێدڤی ب دانوستاندنێ نە و ئەڤە ب گۆتنەكا باش و دەستپێشخەریەكا گونجای و گوهداریكرنەكا سەرخۆ و لەزنەكرن د بەرسڤدانێ دا سەقایەكێ گونجای بۆ چارەسەركرنێ چێدكەت، بەروڤاژی دەنگبلندی و تووڕەیی و ڕكاتی و ئاخفتنێن زڤر و مەرج دانان و گەڤ، كارڤەدانا نەرێنی چێدكەت و پرسێ ئالۆزتر لێدكەت و كێشەیێ مەزنتر لێ دكەت و لیكتێگەهشتنێ دویردئێخیت.
مرۆڤ چ تاك چ كۆم، چ د كارەكێ جڤاكی دابیت یان ئابووری یان یێ سیاسی پێدڤی ب گفتوگۆ و دانوستاندنێ یە دا ب ئارامی بەرژەوەند بجهبیت، ئەڤێ ژی شێواز و میكانزم و زمانێ خۆ یێ تایبەت هەیە.
ئەڤە بۆ مرۆڤی وەكو تاك د جڤاكێ دا گەلەك گرنگە و بۆ خێزانێ كو بنگەهێ چێكرنا جڤاكی یە گرنگترە و بۆ هەمی پێكهاتێن جڤاكی و هەمی پرۆسەیا ژیانێ هەمان گرنگی هەیە، لەوان پا پێدڤییە مرۆڤ خۆ د هەمی رێرەوا ژیانێ بگەهینیت و بزانیت چاوا دێ باشتر سەرەدەریێ دگەلدا كەت و یا چێترینە ئارامیێ و سەرخۆیێ و زمانخۆشیێ د گفتوگۆیان دا بكاربینیت.
زمانێ گفتوگۆیێ تایبەتمەندیا خۆ هەیە، هەروەكو دیبلۆماسیەتێ زمانێ خۆ یێ تایبەت هەی، نیشادانا نیازپاكیێ و بكارئینانا پەیڤێن دلخۆشكەر و چێكرنا باوەریێ رۆلەكێ گرنگ بۆ لێكنێزیكبوونی و لێكتێگەهشتنێ و گەهشتن ب ئەنجامێن ئەرێنی دبینن.
توندی و دژواری و گۆشار و گەف وەكو ئامرازەك دهێتە بكارئینان بۆ نەچاركرنێ و هندەك دبێژنێ دبلۆماسیەتا توند یان یا نەچاركرنێ، لێ ئەڤە ناكەڤنە د خانەیا دپلۆماسیەتێ دا و پتریا جاران ئەنجامێن نەرێنی لێ دەردكەڤن.
د كارلێكییا جڤاكی دا، هەروەكو د كارێ سیاسی دا هزر و گۆتن و كارێن باش رێخۆشكەرن بۆ ڤەكرنا دەرگەهێن دانوستاندنێ و لێكتێگەهشتنێ، لێ دەمێ ئەو نەبن، گفتوگۆ دبیتە شەڕێ راگەهاندنا پەیڤ و زاراڤان و بەر ب خرابیێ ڤە دچیت!.
د سیاسەتێ و گفتوگۆیان دا مەرج نینە هەمی داخواز و مەرج بجهبهێن و ب زمانێ دپلۆماسیەتێ پەیڤ و زاراڤ رۆلێ خۆ ل سەر دژواریا گفتوگۆیان دبینیت، بۆ نموونە ل جهێ خۆ بدەستڤەبەردان دشێن بێژن ل بەرهاتن و ل جهێ دەستبەردان دشێن بێژین لێكتێگەهشتن و ل جهێ مەرجان بێژن داخواز، ل جهێ رەدكرنێ و دیاركرنا نەرازیبوونێ دشێن ب شێوازەكێ سەرخۆ و ئارام بێژن، ئەڤ دیدارا باش بوو، دێ لێنێرین و ئەم پیدڤی پتر دیداراینە، ئەم د وە دگەهین، بەلێ دڤێت باوەری چێبیت، ئەڤ بابەتە پێدڤی پتر ڤەكۆلینێ یە و پێدڤیە ڤەگەرین ل گەل هەڤال باخڤین!.
ئەڤ پەیڤێن نەرم، ئارامیێ و باوەریێ چێدكەت و دەرگەهێن گفتوگۆیێ ڤەكری دهێلن و رێ خۆش دكەن بۆ لیكتێگەهشتنێ و چارەسەركرنا قەیرانان.
و دەمێ نیازپاكی نەبیت و لێك دویری و ڕكاتی هەبیت، دەربرینێن توند دەردكەڤن، پرس پتر ئاسێ دبیت و كێشە ئالۆزتر لێ دهێن، ئێدی دەڕبرینێن توند و زڤر دەردكەڤن وەكو ئەم د پشتراست نینین ئەم د نیگەرانین ئەم د رازی نینین، ئەم رەد دكەین، ئەم مەحكۆم دكەین، مافێ مەیە ب پێرابوونێن خۆ رابین و دەستهەلاتێن خۆ بكاربینین.
د هەمی رەوشان دا دڤێت تێك بگەهن كو پێكڤە د باشن و بهێزن و ئەڤە پێدڤیەكا جڤاكی و نەتەوەیی و سیاسی یە دڤێت كار بۆ بهێتەكرن.
د داب و نەریتێن كوردەواریێ دا، هەمی ئێل و هۆز و بنەمالان برا گەورەیی هەیە، گوهداری بۆ هەیە و رێز لێ دهێتە گرتن و بریار یا ویە و ملكەچ بوون بۆ هەیە!.
و د سیستەمێ حوكمرانیا مەدەنی دا دەستوور و قانوون هەنە و قانوون سەروەرە و یا كارپێكەرە، هۆسا ئارامی و سەقامگیری چێدبیت.
ئەڤجا د ڤێ قووناغێ دا هەرێما كوردستانێ یا خواستینە یان برا گەورەیێ بپەژرینیت و ل وی دەمی برایێ گەورە و سەرۆك و رێبەرێ مللەتی سەرۆك بارزانی یە، نەمازە كو ل كوردستانێ كەس ژ جەنابێ وی هێژاتر و دلسۆزتر و سەربۆرتر و شارەزاتر و ب شیانتر نینە، كو پێدڤییە ڤەگەریان و گوهداری بۆ هەبیت و فەرمانێن وێ بجهبیینن، یان قانوون سەروەربیت و قانوونان بجهبینینن و كاڕا بكەت و پێگیری پێ بكەن.
و د هەردو رەوشان دا دڤێت گوهداری و ملكەچ بوون بۆ هەبیت، دا پرۆسەیا سیاسی و هەمی بیاڤێن ژیانێ بباشی برێڤە بچن. پسیار ل ڤێرە ئەوە ئەرێ دێ هۆسا چیتە سەری، نە برا گەورەیی هەبیت و نە قانوون سەروەر بیت!؟
