دیپلۆماسییا نەرم.. چاوا كەلتوور و هونەر دبنە هێزا بنەڕەتی یا وەلاتی؟
دلسۆز تەلحە
د جیهانا سیاسەتا ئەڤڕۆ دا، چەمكێ هێزێ گوهۆڕینەكا بەرچاڤ ب خۆ ڤە دیتییە. د بەرێ دا مەزناهیا وەلاتی ب ژمارەیا سەربازان، چەكێن گران و هێزا ئابووری دهاتە پێڤان، كو ئەڤە د فەرهەنگا سیاسەتێ دا ب هێزا ڕەق (Hard Power) دهێتە نیاسین. بەلام د سەردەمێ نوكە یێ گەهاندنێ و جیهانگیریێ دا، مۆدێلەكا گەلەك بهێزتر و كاریگەرتر هاتیە گۆڕەپانێ كو بەرنیاسە ب دیپلۆماسییا نەرم (Soft Power). ئەڤ هێزە پشتبەستنێ ل سەر چەكی ناكەت، بەلكو ب ڕێیا كولتوور، هونەر، ئەدەب، دراما و بەرهەمهێنانا هزری، دل و مێشكێ مللەتێن دی دگریت و وێنەیەكێ مەزن ب وەلاتی ددەت.
سیاسەتا ئاقلانە بەرێ خۆ ددەتێ كو دروستكرنا وێنەكێ ئەرێنی بۆ وەلاتی، گەلەك سڤكتر و كێم مەزاختیترە ژ ململانێیێن سەربازی. دەمێ وەلاتەك بشێت سینەما، مۆزیك، و كولتوورێ خۆ ب شێوازەكێ سەردەمانە ئامادە بكەت و بۆ جیهانێ بەلاڤ بكەت، ئەو ب ئۆتۆماتیكی سەرنجا بازرگان و گەشتیاران بەر ب خۆ ڕادكێشیت. بۆ نموونە، ئەم دبینین كا چاوا هندەك وەلاتێن ئاسیا ب ڕێیا دراما و مۆزیكێ، یان وەلاتێن ئۆڕۆپی ب ڕێیا وەرزشێ و یانەیێن تەپاپێ، دشێن كارتێكرنا خۆ یا سیاسی ل سەر بڕیارێن نێڤدەولەتی زێدە بكەن. ئەڤە دیار دكەت كو هونەر تنێ بۆ خۆشگوزەرانیێ نینە، بەڵكو ئامرازەكێ ئاست بلندێ دیپلۆماسییا نیشتمانی یە.
ل سەر ئاستێ دەڤەرێ ژی، وەلاتێ كو ژینگەهەكا دەولەمەند یا كولتووری هەبیت، شێوازێ ناڤودەنگیا وێ د ناڤ جڤاكا نێڤدەوڵەتی دا جودایە. هەبوونا فێستیڤالێن نێڤدەوڵەتی، پێشەنگەهێن پەرتووكان، و پشتگیرییا هونەرمەند و نڤیسەران وەلاتەكێ ب هێز د ناڤ نەخشەیا دیپلۆماسی دا ئاڤا دكەت. سیستەمێ زیرەكێ سیاسەتێ پێدڤییە تێبگەهیت كو پشتگوهـ ئێخستنا بیاڤێ كەلتووری، سستبوونا پێگەهێ سیاسی یێ وەلاتی یە د كۆبوونەوە و پەیوەندیێن دەڤەرێ دا. دەمێ تە گۆتارەكا رەوشەنبیری یا بهێز هەبیت، خەلك ب خۆشی ڤە حەز دكەت ببتە هەڤپەیمانێ تە و ڕێزێ ل دۆزا تە بگریت.خالا بنەڕەتی ئەوە كو دیپلۆماسییا نەرم باوەریا د ناڤبەر مللەتان دا دروست دكەت. چەك سنووران دپارێزیت، و كولتوور ژی سنووران دبڕیت و بچیتە د ناڤ مالا خەلكێ جیهانێ دا. ئەڤ چەندە هێزەكا بێ وێنە ددەتە وەلاتی دا كو ب شانازی ب ناسنامەیا خۆ باخڤن و ل سەر ئاستێ جیهانی دهێنە نیاسین.
دەمێ وێ هاتییە ئەم تێگەهێ سیاسەتێ ژ بیاڤێ تەنگ یێ ململانێ و درووشمان دەربێخین بەر ب بیاڤێ بەرهەمهێنانا فەرهەنگی. پشتەڤانیكرنا هونەر، ئەدەب و چالاكیێن كولتووری، تنێ مەسرەفەكێ لاوەكی نینە، بەلكی وەرگرتنا وەبەرهێنانەكا ستراتیجی یە د پاشەرۆژ و دیپلۆماسییا وەلاتی دا. مللەتەك كو خۆدان كەلتوورەكێ زندی و زەلال بیت، چو جاران د نەخشەیا سیاسی یا جیهانێ دا پاش ناكەڤیت.
