دلسوز تەلحە

د جڤاكێ مە یێ ئەڤڕۆ دا، ژن بوویە پشكەكا سەرەكی و كاریگەر ژ چالاكیێن ئابووری و جڤاكی. كاركرنا كچێ و هەبوونا داهاتەكێ سەربەخۆ بۆ وێ، تنێ بارێ ئابووری یێ ماڵێ سڤك ناكەت، بەڵكو گۆهڕینەكا كویر د كەسایەتی، باوەربخۆبوون، و ئاستێ بەشداریكرنا وێ د بڕیارێن خێزانی دا دروست دكەت. دەمێ كچ دبیته بەشەك ژ دابینكرنا بژێویێ، ڕوڵێ وێ ژ كچەكا بێدەنگ و بێ دەستهەلات دهێتە گۆهڕین بۆ ئاڤاكەرەكا خێزانێ و پاشەروژا وێ و مالباتا وێ. سەربەخۆیا دارایی لایەنەكێ دەروونی یێ گەلەك بهێز ددەتە كچێ. ئەو هەست دكەت كو بزاڤ و خواندنا وێ بەرهەم هەبوویە و نوكە شۆنتبلێن دیار د پێشخستنا ژیانا خۆ و خێزانا خۆ دا هەیە. ئەڤ باوەریا خۆیی ڕێ ب وێ ددەت كو ب ئازادی و ب ژیری تەماشەی پاشەرۆژێ بكەت، بێی كو هەست ب بێدەسەڵاتیێ یان گرێدان ب كەسەكێ دی بكەت. د ناڤ خێزانێ دا ژی ئەڤ چەندە سەنگ و بهایێ بڕیارا وێ د بەرهەڤكرنا بڕیارێن گرنگ دا بلندتر لێ دكەت، چونكی ئەو نوكە هەڤپشكەكا ڕاستە یا بارگرانی و خۆشیێن ژیانێ. هەروەسا، ئەڤ ڕۆڵێ نوو یێ ئابووری، هەستێ هەڤسۆزیێ د ناڤبەر هەڤژینان یان ئەندامێن ماڵێ دا بهێزتر دكەت. دەمێ كچ خودان داهاتێ خۆ بیت، ئەو دشێت د هاریكاریا مالێ دا بەرپرسیارەتیێ بگرێتە سەر ملێن خۆ، چ د پەروەردەكرنا زارۆكان دا یان ژی د ئاڤاكرنا پرۆژەیێن پاشەرۆژێ دا. ئەڤ چەندە ب چ ڕەنگان ڕامانا جودابوونێ یان خۆمەزنكرنێ نینە، بەڵكو نیشانەكە بۆ پێگەهشتنا ڕۆشنبیری و جڤاكی كو تێدا هەڤكاری جهێ پاشڤەمانێ دگریت. ب هزرا من پشتەڤانیكرنا كچێ بۆ ب دەستڤەئینانا سەربەخۆیا دارایی، وەبەرهێنانەكا سەركەفتی یە د ئاسایش و ئارامییا خێزانێ دا. ماڵباتەك كو ئازادی و سەربەخۆیا كچێن خۆ بپارێزیت، نفشەكێ هشیار و ب باوەر بۆ جڤاكی پەروەردە دكەت. دەم هاتییە ئەم بەرەڤ پێشچوونا ئابووری یا كچان وەك هێز و شانازییا خێزانێ ببینین، نە وەك هەڤڕكیەك بۆ بڕیاردانێ.

دلسۆز تەلحە

د جیهانا دیجیتالی یا ئەڤڕۆ دا، دیاردەكا سەیر و مەترسیدار د ناڤ جڤاكا مە دا سەرهلدایە؛ ئەو ژی گوهۆڕینا بنەمایێن باوەرییا گشتییە. جاران، دەمێ كەسەكی پرسیارەك یان ئاریشەیەك د بیاڤەكێ تایبەت دا هەبا چ د بیاڤێ ساخلەمی یان پەروەردە یان جوانكاری یان هەتا ئابووری دا با دچوو ل دەڤ كەسێن پسپۆڕ و خۆدان باوەرنامە و خۆدان ئەزمۆن دگەڕیا. بەلێ نوكە، ب شێوەیەكێ بێسەروبەر، ناڤودەنگییا ئۆنلاین یا بلۆگەر و كەسایەتییێن سۆشیاڵ میدیایێ جهێ ڕاستگۆیی و پسپۆڕییا زانستی گڕتیە.
ئەڤ دیاردە ل سەر بنەمایێ باوەریا بێ پاداشت كاردكەت. ئانكو بكارهێنەر بێی كو چ ڤەكۆلین یان پشتڕاستكرنەكا زانستی بكەت، ب ساناهی باوەری ب ئاخفتن و ئامۆژگاری و ریكلامێن كەسەكی دئینیت، تنێ ژ بەر هندێ كو ئەو كەسە خۆدان هەزار فۆلوەرسایە یان ڤیدیۆیێن وی ژمارەیەكا گەلەك یا لایك و كۆمێنتان دئینن! ئەڤە خەلەتییەكا مەزنا لۆژیكی یە كو خەلك ڕێكلام یان ئاخفتنەكێ وەك ڕاستییەكا بەلگەدار وەردگرن، د دەمەكی دا كو پڕانییا وان ئاخفتنان تنێ بۆ مەرەمێن بازرگانی و كۆمكرنا پارەی نە.
مەترسییا ڤێ بابەتێ وی دەمی مەزنتر دبیت كو دكەڤیتە ناڤ بیاڤێن هەستیار یێن ژیانا ڕۆژانە. بۆ نموونە د بیاڤێ جوانكاری و دروستكرنا بەرهەمان دا، گەلەك كەس ب ڕێنمایییا ڕاستەوخۆ یا بلۆگەرەكی بەرەف كڕینا بەرهەمێن جوانكاریێ یان دەرمانان دچن، بێی كو بزانن ئەرێ ئەڤ كەرەستە ل گەل پێست و ساخلەمییا وان دگونجیت یان نە. هەروەسا د بیاڤێ پەروەردە و دەروونناسیێ دا، هندەك كەسێن سۆشیال میدیایێ ڕێنماییان ل سەر ئاڤاكرنا خێزانێ و پەروەردەكرنا زارۆیان ددەن، بێی كو چ بسپۆریەكا زانستی هەبیت، ئەڤە ژی دبیتە ئەگەرێ تێكچوونا بڕیارێن خێزانی و زیانگەهاندن ب دەروونێ تاكێن خێزانێ.
ئەڤ گوهۆڕینە، پرسیارەكا ڕژد ل سەر ڕۆلێ رەوشەنبیری و هشیارییا جڤاكی دكەت. بۆچی ژمارەیا لایكان بوویە پێڤەرێ ڕاستگۆیێ؟ و بۆچی زانست و ئەزموونا مەیدانی ژبەر ڕەنگینییا شاشەیان بەر ب پاش چوویە؟
بۆچوونا من ئەوە كو دەم هاتییە ئەم هشیارییا خۆ ئاڤا بكەین و جوداهیێ د ناڤبەرا ناڤودەنگ و بسپۆڕییێ دا بكەین. سۆشیال میدیا كەرستەكێ باشە بۆ كەیفخۆشی و دیاركرنا بەهرەیان، بەلێ چ جاران نابیت ببیتە چاڤكانییا بڕیارێن مە یێن ساخلەمی و ئابووری و ژیانێ، پاراستنا مێشكێ ساخلەم و پشت گرێدان ب كەسێن پسپۆڕ و ڕاست، تاكە ڕێكە دا كو جڤاكێ مە ژ سەردابرنا دیجیتاڵی بپارێزیت.

دلسۆز تەلحە

مرۆڤ د سرۆشتێ خۆ دا حەز دكەت یێ خۆشتڤی بیت ل دەف خەلكی و كەس ژێ دڵگران نەبیت و ئەڤە ژی دبیتە ئەگەر كو و مرۆڤ بەردەوام بترسیێت كەسەكێ ژ خۆ سل بكەت، ئەڤ چەندە كێشەكا دەروونیە كو ئەم دبێژینێ شەرمینكرنا جڤاكی یان ڕازیبوونا خەلكی ل سەر كیستێ خۆ، گۆتنا پەیڤا (بەلێ) بۆ هەر تشتەكی، بۆ هەر داخوازاەكێ و هەر روونشتنەكێ، هێدی هێدی ووزەیا مرۆڤی كێم دكەت و بها ترین تشتێ ژیانێ كو دەمـە ژ دەست ددەت فێربوونا هونەرێ گۆتنا (نە) نیشانا دلڕەقیێ نینە، بەلكو ڕێزگرتنە ل خۆ و كێشانا هێلەكا ساخلەمە بۆ پاراستنا ئارامییا ژیانێ.
دەمێ ئەم نەشێین بێژین (نە) د ڕاستی دا ئەم دبینە خزمەتكارێن بێ مووچە بۆ بڕێڤەبرنا كارێن خەلكێ دی، دەمێ بێی حەزا دلێ خۆ، دەمێ خۆ ددەیە كارەكی یان دچییە روونشتنەكا بێ مفا بتنێ دا كو فلان كەس عاجز نەبیت، تو د ناخێ خۆ دا دلتەنگی و قەهرەكێ بۆ خۆ دروست دكەی، ووزەیا مە یا سنۆردارە دەمێ ئەڤ ووزێ د جهێ خەلەت دا د مەزێخیت چ تشت بۆ پڕۆژەیێن گرنگ یێن ژیانا تە و خێزانا تە و ئارامییا مێشكێ تە نامینیت، گۆتنا (نە) ب تشتێن بچووك و كێمبها د ڕاستی دا گۆتنا (بەلێ) یەكا مەزنە بۆ ئارمانجێن دروست یێن ژیانا تە.
بۆچی گۆتنا ڤێ پەیڤێ هند یا گرانە ل دەف مە؟ چونكی كلتۆرێ مە گەلەك جاران وەك خۆپەرستی یان بێڕێزی دبینیت، بەلێ گۆهۆڕینا ڤێ دیتنێ پێدڤی ب هشیاریێ هەیە، مرۆڤێ سەركەفتی، ئەو نینە كو هەموو دەما یێ بەرهەڤ بیت بۆ كەیفا خەلكی، بەلكو ئەو كەسە یێ كو خودان پلان د ژیانا خۆ دا، مرۆڤ دشێت ب كەیف و ئەدەب و ب شێوازەكێ نەرم داخوازەكێ ڕەت بكەت بێی كو بەرامبەر عاجز ببیت. بۆ نموونە: سوپاس بۆ تە، بەلێ د نوكە دا دەمێ من ڕێ نادەت كو ئەز ڤی كاری ب دروستی ئەنجام بدەم.
ل دووماهییێ ژیان پێدڤی ب هەڤسەنگیێ هەیە هەكە ئەم فێر نەبین كەنگی و ل كیڤە سنۆران بۆ دەوروبەران دا بنیین، ژیان ب بێ دلۆڤانی هەموو دەم و ووزەیا مە دێ خوت، گۆتنا (نە) پارێزەرێ سەرەكی یێ ساخلەمییا دەروونی یە د ڤێ ژیانا قەرەبالغ دا، دەمێ تو فێر دبی بێژی (نە) تو باوەری ب خۆبوونێ دووبارە چێدكەی و نیشا هەموو كەسان ددەی كو دەمێ تە یێ گرانبهایە، كێشانا سنۆران نیشانا دووركەفتنێ نینە ژ مرۆڤایەتیێ، بەلكو ڕێزگرتنەكا كویرە ژ وێ ژیانا كورت ئەوا خودێ دایە مە دا كو ب دروستی بڕێڤە ببەین.

دلسۆز تەلحە

گەلەك جاران دەمێ ئەم ل سەر شاشەیان یان د ناڤ جڤاتەكێ دا گوه ل پەیڤا سیاسەتێ دبین، ئێكسەر مێشكێ مە دچیتە سەر دەنگوباسێن گران، شەڕێ دەستهەلاتێ، هەڤركیێن حزبی یێن بەرتەنگ و كۆمبوونێن بەرپرسان ل پشت دەرگەهێن گرتی و ل بن سیبەرا سار یا ئامێرەیێن تەكنەلوژیایێ دا. ئەڤ چەندە دبیتە ئەگەر كو گەنجێ مە یان كچ و كوڕێن مە یێن خۆدان كار و پرۆژە، هەست بكەن كو سیاسەت تشتەكێ غەریب و دوورە و چو پەیوەندی ب ژیانا وان یا ڕۆژانە و كێشێن وان ڤە نینە. بەلێ ڕاستی هۆسا نینە هەر بڕیارەكا سیاسی یا ل سەر ئاستێ بلند بهێتە دان، كارتێكرنێ ل سەر زەنگلا دەرگەهێ دكانەكا بچووك یا كچان ل سەنتەرێ باژێڕی یان بازارێ بن جاددێ دكەت. سیاسەتا دروست ل سەر جاددێ یە نە د ناڤ ئاڤاهییێن بلند دا.
ئەڤرۆ جیهان یا بووییە بازارەكێ مەزن و بێ سنوور كو پێلێن نوو یێن بازرگانییا دەرڤە هەمی تشت ڕاپێچ كرینە. كۆمپانیێن مەزن یێن بیانی و بازرگانێن زەنگین یێن دەرڤە بەرهەمێن ئەرزان و فەیك و بێ كوالێتی دهاڤێنە د ناڤ بازارێ مە دا و چاڤێن خەلكی پێ تێر دكەن، ئەڤ لافاوە دبیتە ئەگەر كو كارێ كاسبكارێ مە یێ سادە، یێ كو بۆ خودانكرنا خێزانا خۆ دجەنگیت و ب ئارەق هێزا خۆ نانی ژ ناڤ دەڤێ شێری دئینیت بن پێ بكەڤیت. یان وێ كچكا دەرچوویا زانكۆیێ كو چاڤ ل ڕێیا دامەزراندنێ بوو و ل دوماهیێ ب هزار كێم و كاسی و قەرزان پرۆژەیەكێ بچووك ب ناڤێ خۆ ڤەكری یا خۆ د ناڤ تەنگاڤی و خنكاندنێ دا ببینیت. دەمێ گەنجێ مە چ دەلیڤەیێن كاری د كەرتی گشتی دا نەبن و ناچار بیت ب تنێ و بێ پشتەڤانی ڕووبڕووی سیستەمێ ئابووری یێ دژوار و بێ دلۆڤانی یێ بازاڕی ببیت، ئەركێ ئالیێن پەیوەندیدار ل ڤێرێ دوجار گرانتر لێ دهێت. پرسیار ل ڤێرێ ئەوە: دەمێ بازار و ئابوورێ مە هەمی بكەڤیتە دەستێ بڕیار و بەرهەمێ دەرڤە و گەنجێن مە د بن سێبەرا بێ هیڤیبوونێ دا بژین، ما چ بهایێ گۆتن، فلسەفە و درووشمێن ڕەق یێن سیاسی دمینیت؟
بۆچوونا من ئەوە كو سیاسەتا ب دروستی و یا پێدڤی بۆ ڤێ قووناغێ ئەوە تو بزانی چاوا كچ و كوڕێن باژێڕێ خۆ د ناڤ ڤی بازارێ مەزن دا بپارێزی و دەلیڤەیێن ڕاست بۆ چێكرنا پاشەڕۆژا وان ئاڤا بكەی دا كو نەچار نەبن وەلاتی بجه بهێلن. پێدڤییە ل شوونا مژوولبوون ب ئاریشەیێن دەمكی یاسا و ڕێنمایی یێن ڕۆهن هەبن بۆ پشتەڤانییا ڕاست یا بەرهەمێ خومالی. پێدڤییە باج و بارگرانیێ یا كریێ و پشكنینان ل سەر ملێن كاسبكارێن بچووك كێم ببن دا كو بشێن ل سەر پێیێن خۆ ڕابوەستن و نانی بۆ خێزانێن خۆ دابین بكەن. پاراستنا وێ جەوهەرا زەحمەتێ كو گەنجێ مە ب دل و روح پێشكێش دكەت و پاراستنا بژێۆیا خەلكی مەزنترین دبلۆماسییەت و كارێ سیاسی یە كو مرۆڤ ژ دل شانازیێ پێ بكەت. هەكە ئەم نە بینە خۆدان ل بازار و فەرهەنگ و بەرهەمێ خۆ كەس ژ دەرڤەی سنووران خەمێ ژ مە ناخۆت. دەمێ هاتی سیاسەت ژ هۆلێن گرتی و ساڕ یێن كۆمبوونان بهێتە د ناڤ كۆلانێن دهۆكێ دا و ببیتە چەترەك و سیبەرەك بۆ پاراستنا خەونێن گەنجێن مە.

دلسۆز تەلحە

ئەم یێن د سەردەمەكی دا كو پتریا مرۆڤان ل دووڤ رێكێن بلەز و سادە ڤە دچن بۆ بدەستڤەئینانا زەنگینیێ یان ناڤودەنگیێ، تێگەهیێ ب دروستی یێ كار و بەرهەمهێنانێ یێ كەفتیە بن سیبەرا سستیێ!. گەلەك جاران ئەم هزر دكەین كو كاركرن بتنێ ئەركەكێ ڕۆژانەیە بۆ دابینكرنا پاریێ ژیانێ. بەلێ د ڕاستی دا كار پیرۆزترین ئەركێ مرۆڤایەتیێ یە كو پێگەهیێ مرۆڤی د جڤاكی دا دیار دكەت.
جڤاك ب درووشمێن چەسپاندی و نڤیسینێن سەر كاغەزێ، یان ب هیڤی خازیێن بێ ستوین ئاڤا نابن. وەڵات ب خوهدان و واستییانا وان دەستان پێش دكەڤن كو ل سەر كارگەهان و د ناڤ زەڤیان دا و ل پشت مێزێن نڤیسینێ، یان د ناڤ بازاران دا كار دكەن. هەر دەستەكێ كو بەرهەمەكی پێشكێشی جڤاكی بكەت، چ فیزیكی بیت یان هزری یێ پشكدارە د ئاڤەدانكرن و پێشكەفتنا وەلاتی دا. دەستپێكرن و پشتەڤانییا پێنگاڤێن بچووك، كلیلێن سەرەكی یێن ڕزگاربوونا گەنجانن ژ پاشڤەماینێ.
دەمژمێرێن درێژ ل سەر دۆشەكێن تەمبەلیێ و چاڤەرێبوونا دەرفەتێن زێڕین یێن كو ژ ئەسمانی ببارن، چ جاران مللەت دەرنەخستینە ژ قەیرانان. تەمبەلی نە بتنێ ئابووریێ ژناڤدبەت، بەلكو هێز و شیانێن دەروونی و جڤاكی یێن تاكی ژی ژ ناڤدبەت. ئەو گەنجێ كار دكەت و بەرهەمەكێ هەرچەند یێ بچووك ژی بیت دروست بكەت د ڕاستیێ دا ناسنامە و كەرامەتا خۆ دپارێزیت. پشتگرێدان ب خۆ و زڤڕاندنا چەرخێ بەرهەمهێنانێ، تاكی تێر دكەت و جڤاكی ژ پشتگرێدانا ب دەرڤە ڕزگار دكەت.
گۆشەیا بیناهی ئەڤڕۆ داخواز دكەت كو بەرێخودانا مە بۆ كاری بگۆڕیت. كار نە وەك بارگرانی بەڵكو وەك شانازیەكا مەزن بهێتە دیتن. مرۆڤێن داهێنەر و بەرهەمهێنەر ئەو كچ و كوڕن كو ب كێمترین سەرمایە و د ناڤ هەر بارودۆخەكی دا دەست ب كارەكی بكەن و نە بنە بار ل سەر ملێن جڤاكی. وەلات پێدڤی ب دەستێن خوهدایی هەیە، چونكی چ دیرۆك ناهێنە نڤیسین ب دەستێن وان كەسێن كو ژ تەمبەلیێ پێڤەتر چ كارێن دی نەكربن. وەرن دا پێكڤە كاركرنێ بكەینە كولتوور و بەرهەمهێنانێ بكەینە ناسنامەیا خۆ.

دلسوز تەلحە

بەرێ د جڤاكێ مە دا، كەسانێن دانعەمر نە تەنێ ئەندامێن خێزانێ بوون، بەلكو رێبەرێن ماڵێ بوون. پەیڤا باپیرەكی یان داپیرەكێ بڕیارا دووماهییێ بوو، و روینشتنا ل دەورێ وان وەك روینشتنا ل بەر كانییا زانین و ئەزموونێ بوو. بەس ئەڤرۆ، دگەل ڤێ پێشكەفتنا بلەز یا تەكنۆلۆژیایێ، وسا دیارە كو جهێ ڤان خودان سەربۆڕان كێمەكێ لێ هاتیە گوهۆڕین. لڤێرە پرسیارا هەرە گرنگ ئەوە ئەرێ رێزا دانعەمران كێم بوویە، یان سەردەمێ نوی ئەو پشت گوهـ ئێخستینە و زانینا مۆبایلێ و زانینا ژیانێ
ئێك ژ كێشەیێن سەرەكی یێن نفشێ نوی ئەوە،هزردكەن چونكی ئەوان پتر زانیاری ل سەر ئینتەرنێتێ و مۆبایلێ هەنە، ئێدی پێدڤی ب چ كەسێن دی نینە. گەنجێ مە یێ ئەڤرۆ، ل شوونا پسیارا رێكا درست یا ژیانێ ژ باپیرێ خوە بكەت، پەنایێ دبەتە بەر سۆشیاڵ میدیایێ، ئەڤە دبیتە ئەگەر كو دانعەمر د ناڤ ماڵێ دا هەست ب نەپێدڤیبوونێ بكەن. گەنج ژبیر دكەت كو مۆبایل پێزانینان ددەت، بەس دانعەمر حیكمەت و ئەزموونێ ددەن كو ئەو چ جاران د ناڤ شاشەیێن سار دا ناهێتە دیتن.
تەكنۆلۆژیا دیوارێ دویركەفتنێ
جۆرەكێ ڤەقەتیانێ پەیدا كریە. د دەمەكێ دا كو نفشێ نوو یێ مژویلی جیهانا دیجیتاڵی یە، دانعەمرێن مە یێن د جیهانا بیرهاتن و ئاخفتنێ دا ماین. ئەڤ هەڤدژییە دبیتە ئەگەرێ هندێ كو باپیر و داپیر ل ژوورەكێ ب تەنێ بمینن، و كەس نەبیت بێهنەكێ دگەل وان باخفت یان گوهێ خوە بدەتە چیرۆكێن وان یێن جاران. ئەڤ بێدەنگییا مە ل بەرانبەر وان جۆرەكێ نەخوشیا دەرونی یا كویر ل دەڤ وان پەیدا دكەت كو ژ هەر ئێشەكا جەستەیی ب هێزترە.
رێز بنیاتێ ئەخلاقێ مە.
دایباب و باپیر و داپیر، ئەو كەس بوون یێن كو ئەڤرۆیا مە ئاڤا كری، رێزگرتن ل وان نە تەنێ ئەركەكێ ئایینی و نشتیمانی یە، بەلكو نیشانا وەفادارییا مرووڤی یە. كێمبوونا رێزێ ل هندەك جاران نە رامانا بێ ئەخلاقیێە بەلكو رامانا وێ نەگرنگی پێدانا وایە كو وەك پشتگوهـ ئێخستنا رەهـ و ڕیشالێن دارێ یە چەند دار بلند ببیت، ئەگەر رەهێن وێ یێن ب هێز نەبن، دێ ب بایەكێ سڤك كەڤیت.
پەیاما مە بۆ نفشێ نوو ئەوە پێدڤییە ئەم بزانین كو دانعەمر بەرەكەت و بێهنا ماڵێن مە نە. دەما ئەم گوهێ خوە ددەینە وان، ئەم رێزێ ل مێژوویا خوە دگرین. مۆبایل و تەكنۆلۆژیا دێ هەر هەبن و دێ گوهۆڕین ژی لێ هێن، بەس مرووڤایەتی و ئەو هەستێن كویر یێن د چاڤێن دانعەمرەكی دا هەی، ب چ ئامیران ناهێنە كڕین. بلا ئەم نەهێلین تەكنۆلۆژیا مە ژ روحا خێزانێ دویر بێخیت.

دلسوز تەلحە

ئاخفتن ئەو چەكە كو گەلەك كارتێكرنێ ل سەر جڤاكی دروست دكەت، هەر پەیڤەكا بهێتە گۆتن وەكی بەرەكی یە كو مروڤ ب هاڤێژیتە د گۆمەكا ئاڤێ دا كو پێلێن وێ بگەهنە هەموو جهان، ئاخفتنێن باش و خۆش ئەو ئاخفتنن كو پەیامێن ئەرێنی و هاندان تێدا هەنە دەمێ كەسەك پەیڤێن باش و هاندان تێدا بكاربینیت ئەو وەكی تیشكێن رۆژێ نە بۆ ئەوێن گوهدار، ئاخفتنێن باش دشێن هەستێ باوەری ب خۆ بوونێ د ناڤ خەلكی دا بلند بكەن و پەیوەندیێن جڤاكی بهێزتر دكەن و سەقایەكێ ئەرێنی دناڤ كاری و سازی و فەرمانگەهان دا پەیدا دكەت و هاریكاریێ د ناڤ كۆمەلگەهێ دا زێدە دكەت و خەمێن دەروونی و نەخۆشیێن گیانی كێم دكەت، بۆ نموونە، دەمێ مامۆستایەك قوتابیێن خۆ هانددەت ب پەیڤێن ئەرێنی، ئەو نە بتنێ ئاستێ فێربوونێ بلند دكەت، بەلكو هاریكاریا پەیداكرنا جڤاكەكێ پشتەڤان و هەڤكار ژی هاریكاریێ دكەت.
ژلایەكێ دی ڤە ئاخفتنێن خراب یان نەخۆش، وەكی ژەهرەكێ دشێن جڤاكی ژناڤ ببەن و دبنە ئەگەرێ برینداركرنا هەستێن كەسان و پەیداكرنا ناكوكیێن جڤاكی و كێمكرنا هەستێ باوەری بخۆ بوونێ و خۆ قەبوولكرنێ و چێكرنا سەقایەكێ ترسناك بۆ ژیانێ و كاری و زێدەكرنا خەمێن دەروونی و نەخۆشیێن گیانی وەكی خەمۆكی، بۆ نموونە، دەمێ رەخنەیێن نەرێنی و بێڕێزی ل سەر كەسەكی دهێتە كرن، نە بتنێ ئەو كەس دهێتە برینداركرن، بەلكو كەسێن دەوروبەر ژی كارتێكرن ل سەر وان دروست دبیت، رۆلێ مەدیایێن جڤاكی، د سەردەمێ نوكە دا مەدیایێن جڤاكی بوونە جهێ سەرەكی یێ گوهاڕتنا ئاخفتنان. هەر پەیڤەكا باش یان خراب د بەرپەرێن میدیایێن جڤاكی دا دشێن ب چركەكێ بگەهیتە هزاران كەسان، ئەڤە هەم دەرفەتەكا مەزنە و هەم مەترسیەكا مەزنە، لەوما پێدڤییە هەموو مرۆڤ هشیاری پەیڤێن خۆ بن و بەرپرسیارەتیا خۆ بزانن د ئاخفتنێ دا.
گرنگیا تێگەهشتنا پەیڤان، گرنگە مرۆڤ تێبگەهیت كو هەر ئاخفتنەك، چ باش بیت یان خراب، كارتێكرنەكا درێژ ل سەر كەسێن دەوروبەر دروست دكەت، وەكی چەوا كو دارا باش بەرێ باش ددەت، ئاخفتنێن باش ژی بەرهەمێن باش د ئینیت بۆ جڤاكی. لەوما پێدڤییە هەموو كەس، د هەر ئاستەكێ جڤاكی دا، هشیاری پەیڤێن خۆ بیت. ئەو پەیڤێن كو ئەم د ئاخڤین دشێن ببنە دەرمان یان ببنە ژەهر، ئەڤە ژی د دەستێ مە هەر ئێكی دایە كا كیشكێ ب هەلبژێریت، ئەنجام، كارتێكرنا ئاخفتنێن باش و خراب ل سەر جڤاكی گەلەكا كویرە، ل دەمێ ئاخفتنێن باش بشێن هاریكاریا پێشكەفتن و ئێكرێزیا جڤاكی بكەن، ل بەرامبەردا ئاخفتنێن خراب ژی دشێن ببنە ئەگەرێ پارچەبوون و نەخۆشیێن دەروونی، بلا هەر ئێك ژ مە هەولبدەت كو پەیڤێن باش و خۆش بكاربینیت، دا دشێت كارتێكرنەكا ئەرێنی ل سەر جڤاكێ خۆ بهێلیت.

دلسوز تەلحە

هزركرن هێزەكا مەزنە كو گەلەك جاران ب تەمامی ناهێتە تێگەهشتن، هزركرن ئەو پرۆسەیا كو ئەم هەموو رۆژان پێ رادبین، لێ كێم جاران سەر رادوەستین دا بزانین چەوا كار دكەت و چەوا دشێت ژیانا مە بگوهۆڕیت.
هزركرن نە بتنێ پرۆسەیەكا سادە یا مێشكی یە، بەلكو هێزەكە دشێت جیهانێ بگوهۆڕیت، هزرێن مە ئێكسەر كارتێكرنێ ل سەر هەست و رەفتارێن مە دكەن، دەمێ كەسەك هزرێن ئەرێنی دكەت، دێ هەستێن ئەرێنی هێنە رێكا وی و دێ رەفتارێن وی ئەرێنی بن، بەلێ دەمێ كەسەك هزرێن نەرێنی دكەت، دێ هەستێن و كارێن وی ژی نەرێنی بن، ئەڤە پەیوەندییەكا بهێزە دناڤبەرا هزر، هەست و رەفتاران دا كو گەلەك جاران ناهێتە تێگەهشتن.
ئێك ژ گرنگترین فاكتەرێن هێزا هزركرنێ ئەوە ئەم دشێن رێك بێخین و فێرببین چەوا ب باشترین شێوە هێزر و بیرێن خۆ بكاربینین چونكە راهێنانا مێشكی وەكی راهێنانا لەشی یە و چەند ئەم مێشكێ خۆ پتر كونترۆل كەین دێ بهێزتر كاركەت، ئەڤەژی وێ چەندێ دگەهینیت كو هەركەسەكێ دشێت ب هێزا هزتكرنێ خۆ پێش بێخیت گەلەك تەكنیكێن پراكتیكی هەنە كو مرۆڤ دشێت بكار بینیت دا هێزا هزركرنا خۆ بهێزتر بكەت.
ئێك ژوان تەكنیكا خواندنە، خواندن دبیتە ئەگەرێ بەرفرەهبوونا هزركرنێ و زێدەكرنا زانیاریان، هەر دەمێ كەسەك پەرتووكەكێ دخوینیت، هزرێن نوو فێر دبیت و نێرینا وی بو جیهانێ دهێتە گوهۆڕین.
تەكنیكەكا دی یا گرنگ بۆ بهێزكرنا هێزا هزركرنێ بێدەنگ بوون دگەل خۆ ئاخفتنە ئانكو مەدیتەیشنە، مەدیتەیشن هاریكاریا مرۆڤی دكەت كو هشیاری و پلاندانا خۆ باشتر كۆنترۆل بكەت، ب مەدیتەیشنێ، مرۆڤ فێر دبیت هزرێن خۆ بێخیتە سەر تشتەكێ دیاریكری و هزرێن بێزاركەر دوور بێخیت، ئەڤە گەلەك گرنگە ژبو بهێزكرنا هزركرنێ.
هەروەسا گرنگە كو مرۆڤ گوهۆڕینێ د بۆچوونا خۆ دا بكەت، گەلەك جاران، ئەم هزرێن خۆ دكەینە د قالبێن دیاریكری دا و نوو ناكەین، ئەڤە دبیتە ئەگەرێ كێمبوونا داهێنانێ، لەوما گرنگەل هەموو دەمان هزرێن نوو ڤەكری بین و ب چاڤەكێ رەخنەگر ل ئاریشەیان بنێرین.
ئەو كەسێن كو هێزا هزركرنا خۆ باش بكار دئینن، دشێن ژیانا خۆ باشتر كۆنترۆل بكەن و باشتر بڕیاران بدەن و ئاریشەیان چارەسەر بكەن و كارێن داهێنەرانە ئەنجام بدەن، دەمێ مرۆڤ هزركرنا خۆ كۆنترۆل دكەت، د راستییێ دا ئەو ژیانا خۆ ژی كۆنترۆل دكەت، ژ لایێ زانستی ڤە دەمێ هزركرن كارتێكرنێ ل فیزیكا لەشی دكەت چونكی دەمێ كەسەك هزرێن نەرینی بكەت.

دلسوز تەلحە

لێبۆرین ڕامانا وێ ئەوە مرۆڤ هەموو كەرب و خەم و دلتەنگیێن خوە بەرامبەر كەسەكێ شاشی كربیت ب هاڤێژیت و دلێ خوە پاقژ و مەزن بكەت، لێبۆرین بەرامبەر كەسێ شاشی كری نە بتنێ دلۆڤانی یە، بەلكو بۆ مرۆڤی ب خوە ژی ئازادی یە، ژ بارەكێ گران ئەو ژی كەرب و كینە، لێبۆرین ژ وان ساخلەت و كار و كریارانە یێن بلند و ژ هەژی، كو بتنێ كەسێن خودان دلێن مەزن دشێن بكەن، لێبۆرین ب ڕامانا هندێ ناهێت كو شاشی د دروستن بەلكو لێبۆرین مرۆڤ خوە قورتال دكەت ژ ئاریشە و كەرب و كینیەكا شاشا كەسێ بەرامبەر، دەمێ مرۆڤ ل كەسەكی دبۆریت دبیتە دەرگەهەكێ ڤەكری بۆ ئاشتی و پێكڤەژیانێ.
هەرچەندە لێبۆرین كارەكێ ب ساناهی نینە، لێ بێگومان ئەو رێكەكە ژ بۆ ڤەگەڕیانا ئارامیێ بۆ دل و دەروونی، گەلەك جاران مرۆڤ دكەڤیتە ناڤ كاودانێن دژوار دا دەمێ كەسەك زیانێ دگەهینیتە مرۆڤی یان نە حەقی لێ دهێتە كرن و دلێ وی دهێتە ئێشاندن ل ڤان دەمان مرۆڤ هزرا تۆلڤەكرنێ دكەت، لێ راستی ئەوە كو تۆلڤەكرن نە دەرمانە بۆ برینێنا بەلكو برینان كوورتر دكەت، لێبۆرین ئەگەرە مرۆڤ دەستان ژ تۆلڤەكرنێ بەردەت، نە ژ بەر هندێ كو یێ شاشە نەهێتە سزادان، بەلكۆ ژ بەر هندێ كو ئەو یێ لێبۆری ب خوە ئازاد ببیت ژ زنجیرێن كەرب و كینێ ئەڤ كریارە دبیتە چاڤكانیا هێزەكا مەزن، چونكی مرۆڤ شیانێن خوە بكار دئینیت بۆ ئاڤاكرنا پرێن دۆستانیێ ل جهێ دیوارێن دوژمناتیێ، ئەو كەسێن لێبۆرین ل دەف هەی رێكێ ددەن پەیوەنیێن جڤاكی درێژتر ببن.
هەموو مرۆڤ دشێن شاشیان بكەن، بەلێ لێبۆرین وەدكەت رەحم و دلۆڤانی دناڤ جڤاكی دا هەبیت، لێبۆرین ژی وەكی هەر كارەكێ دی، پێدڤی ب راهێنانایە، مرۆڤ ب رۆژەكێ نابیتە بسپۆر د لێبۆرینێ دا و پێدڤیە ل سەر مرۆڤی كو هەر رۆژ هەول بدەت و دلێ خوە ڤەكەت و هزرێن نەرینێ یێن خوە ب گوهۆڕیت و هەول بدەت دەربازی دلێ یێ دی ببیت، گەلەك ژ مە ل وێ باوەریێ نە كو لێبۆرین لاوازییە. لێ راستیدا لێبۆرین نیشانا هێزەكا مەزنە، چونكی كەسێ لاواز نەشێت ببۆریت، بتنێ كەسێن خودان هێزا گیانی دشێت دلێ خوە ڤەكەت و لێببۆریت و ئەڤە دبیتە دەسپێكا ژیانەكا نوو، دەسپێكا چارەسەریێ، دەسپێكا ئاشتیێ، لەورا دڤێت هەر ئێك ژ مە هەول بدەت لێبۆرینێ بكەتە پشكەكا ژ ژیانا خوە، دا ئەم بشێین ژیانەكا باشتر ئاڤا بكەین.

دلسوز تەلحە

پەندێن كوردی، ئەو جەوهەرێن زێڕینن یێن بەرهەمێ هزر و سەربۆرا گەلێ مەنە كو ژ نڤشەكی بۆ نڤشەكی دی هاتینە ڤەگوهاستن، ئێك ژ وان پەندان كو پری حیكمەت و ڕامانە: (ئەزمانێ درێژ داركوكێ سەرێ خودانی یە).
ب جەوهەرێ‌ خوە، ئەڤ پەندە نیشا ددەت كو زێدە گۆتن و ئاخفتنێن بێ مفا، نەخوازیێ زیانێ‌ بۆ خودانێ خوە دئینن. داركوك، ئەو تەیرێ كو ب كوتانا خوە یا سەر داری دهێتە نیاسین، خودان ئەزمانەكێ درێژە كو بۆ وی دبیتە ئەگەرێ گەلەك جاران دەنگێ وی جهێ وی دیاردكەت و نێچیرڤان ب ساناهی دزانن ئەو ل كیرێ یە، ئانكو داركوك ب ئەزمانێ خوە، خوە دئێخیتە مەترسیێ، ئەڤ پەندە ل ناڤ جڤاكێ‌ مە دا ژ بۆ وان كەسان دهێتە بكارئینان یێن كو گەلەك د ئاخڤن و نهێنیا خوە ناپارێزن، هەروەسا بۆ وان كەسان ژی دهێتە گۆتن یێن كو دەمێ نە گونجای دا دئاخڤن، یان تشتێن كو نابیت بهێنە گۆتن، دبێژن.ل ناڤ جڤاكێ‌ كوردی دا، ئاخافتنا پر و بێ سنور نیشانا كێماسیێ یە، نە یا سەركەفتنێ، كەسێ كو هەموو نهێنیێن خوە بۆ هەر كەسەكی بێژیت، دبیتە مینا داركوكێ كو ب ئەزمانێ خوە، خوە دەردئێخیت، هەرچەندە ژلایەكێ دی ڤە داركوك ب ئەزمانێ خوە یێ درێژ دبیتە تەیرەكێ سەركەفتی د ڤەگرتنا خوارنا خوە دا، ژلایەكێ دی ڤە، هەمان ئەزمان دبیتە ئەگەرێ ئاشكەرابوونا جهێ وی بۆ نێچیرڤانان.
ئەڤ پەندا حەكیمانە، دخوازیت مرۆڤی پالبدەت كو كێم ب ئاخڤیت و پتر گوهداریێ بكەت،مرۆڤێ كو زێدە دئاخڤیت، یان ئاخفتنێن نە پێدڤی بێژیت، مینا داركوكێ یە كو خوە دئێخیتە مەترسیێ، پەندەكا دی یا كوردی كو ڕامانا وێ نێزیكی ڤێ پەندێ یە، دبێژیت (دەڤێ ڤەكری، سەرێ گرتی) ئانكو، ئەگەر مرۆڤ زێدە ئاخڤتنێ بكەت، گەلەك جاران كێشەیان بۆ خوە چێ دكەت، هەروەسا، پەندەكا دی دبێژیت (سەد جاران ب هژمێرە، جارەكێ ببڕە) كو رَامانا وێ ئەوە مرۆڤ بەری ئاخڤتنێ، دڤێت گەلەك هزرا خوە بكەت كا چ دێ بێژیت.
ل دوویف كلتۆرێ كوردی، مرۆڤێ عاقل ئەو كەسە یێ كو دزانیت كەنگی ب ئاخڤیت و چ بێژیت، نە ئەو كەسێ كو هەموو تشتان دزانیت و دبێژیت، د ناڤ جڤاكێ‌ مە دا، مرۆڤێ كو گەلەك دئاخڤیت دبێژنێ (ئەزمان درێژ) كو پتر ژڤێ پەندێ دهێتە زانین د ناڤ جڤاكێ كوردی دا كو كورد گەلەك پێگیرن ب دابونەریتێن خوە، پارستنا نهێنی و سر و هەستێن خوە، خوە پاراستنە ژ زێدە گۆتنێ و خەلك پتر رێزی لوی دگرن یێ كو ئەم دبێژینێ ژیانا خوە نیشا مە نەدایە، ئانكو خوە پاراستن ژزێدە گۆتنێ گەلەكا گرنگە، ب كورتی(ئەزمانێ درێژ داركوكێ سەرێ خودانی یە) شیرەتەكە كو نڤشێن كوردان یێن بەرێ ژ مەرا هێلاینە، دا ئەم بزانین گرنگیا كونترۆلكرنا ئاخافتنا خوە و بكارئینانا ئەقلی بەری ئەزمانی، ئەڤ پەندە هێشتا ژی د رۆژا ئەڤرۆ دا ڕامانا خوە هەیە و بۆ مە دبێژیت كو ئاخافتنا زێدە و بێ هزر دشێت مە بێخیتە د ناڤ گەلەك كێشە و تەنگاڤیان دا.