كـورد و ئیرانـا نوكە و خـواندنـەك سایكۆپۆلیتیك
د. نەسرەدین ئیبراهیم گۆلی
2 – 2
ئێك ژ ئالیگر و تیۆریزانێن گرۆپێ ئێكەم دكتۆر مەجید مۆحەمەدییە، كو ژبلی باوەرا وی یا ب هێز ب شیانێن خەلكێ د هەڕفاندنا دەستهەلاتا سیاسی ل ئیرانێ، داخواز دكەت خەلكەكێ خۆبەخش ل وەلاتێ سێیەم وەكی ئیسرائیلێ چەكدار ببن و مەشق و ڕاهینانێ ببینن بۆ وی دەمێ كو پێدڤی بكەت وەك چەكدار پشتەڤانی سەرهلدانا خەلكێ ئیرانێ بكەن. هەر ئەڤ تیۆریزانێ نەتەوەپەرستێ فارس ل كەنالێن ڕاگەهاندن و سۆشیال میدیایێ ب توندترین شێوە دژی پارتێن سیاسی یێن كورد ڕادوەستیت و وان ب نەتەوەپەرست و پاشكەفتی و چەپ و جوداخواز ددەتە نیاساندن، ئەڤ بەرەیە هەر ئەون یێن كو ل دویڤ ڕێبازا كۆڕێ شاهی كو بەری ماوەیەكی هێشتا هیچ نەبوویە و چ دەستهەلاتەكا فەرمی و سیاسی ل ئیرانێ نەهەی بانگەشەیا بكارئینانا هێزێ دژی كوردان دكری. ئەڤ بەرەیە د دەمێ نۆكە دا داخوازێ ژ ئەمریكا دكەن كو ب زوویترین دەم ژناڤ پرۆسەیا لەشكری و سیاسییا ئیرانێ خۆ ڤەكێشیت و دەلیڤەی بدەتە خەلكێ ئیرانێ بخۆ ڕابن سەرخۆ و دەستهەلاتا سیاسییا نۆكە بڕۆخینن، ب تایبەت كو وەكی ماتیو گۆلد، دیپلۆماتێ بەریتانی، د گۆتارا خۆ یا ڤی ماوەی ل دۆر «پێدڤیاتی یێن هەڕفاندنا ئیرانێ« ل رۆژنامەیا واشنتۆن پۆست بەلاڤكری، ئەڤ سەرهلدانە ئەڤ مەرجە تێدا هەبن كو سەرهلدان ل هەمی باژێڕا و ب ڕێكخستی بیت و بنەمایێن چەكداری تێدا هەبیت، و كار لسەر هندێ بێتەكرن كو كەوادر و ئەندامێن تەخێ ناڤین د ناڤ دەستهەلاتێ دا دەستا ژ پشتگیرییا حوكمەتێ بەردەن و بێنەناڤ ڕێزێن خەلكا سەرهلدای.
ژ لایەك دیتر هەر د ناڤ ئۆپۆزیسیۆن و خەلكا ئیرانێ دا جوینەكێ دەرڤەگەرا ژی یێ هەی، كو وەك چاوا د تیۆرێن سەری دا هاتین، ئەون یێن كو باوەرا وان ئەوە كو كۆمارا ئیسلامییا ئیرانێ، د ماوەیێ نێزیكی نیڤ سەدە ژ دەستهەلاتا خۆ ب ڕێكا دەستگرتن ب سەر هەمی سامانێ ئابووریێ وەلاتی و هند بۆ خۆ چەك و ئامیرێن تەپەسەركرنێ، و دویڤەلانك و ڕەشەك، ل ناڤخۆی ئیرانێ و دەرڤەی ئیرانێ و ل بەرەیێ مقاومە، یێن شیعە وەكی زەینەبیون و فاتمیون و حزبوللا و … هتد، یێ كۆمكری كو دشێن د هەر تەنگاڤییەكێ دا هاریكارییا دەستهەلاتێ بكەن و ب توندترین شێوە خەلكێ تەپەسەر بكەن، و ژبەر هندێ و ل دویڤ ئەو ئەزموون و سەرهلدانێن بەری نۆكە ب بهایەكێ مەزن و كوشتنا هزاران كەسان بدوماهیك هاتی، ئەو وەسا دبینن خەلك ل هەمبەر دەستهەلاتا سیاسی لاوازن و شیانا هندێ نینە وێ بڕۆخینن، و ژبەر هندێ ئەو پەنایێ بۆ هندێ دبەن یان ژی خۆزیكێن هندێ دخوازن كو وەلاتەك دیتر وەكی ئەمریكا و یان ئیسرائیل ب ڤی ئەركی ڕابن و كۆمارا ئیسلامی بهەڕفینن. ئەڤ گرۆپە یێ ژ شیانێن خەلكێ بێ هیڤی بووی، بەلێ یان نزانن یان خۆ ل نەزانینێ ددەن كو وەكی ئەزموونێن بەری نۆكە، هیچ وەلات یان دەستهەلاتەكا سیاسی ب تنێ ب بۆردومانێ و فڕۆكەیا ناهێتە ڕۆخاندن و نموونە ژی هەر ئەڤ حكومەتا ویلایەتا فەقیهە یاكۆ د ماوەیێ شەڕێ 12 ڕۆژی و یێ 40 ڕۆژی یێ ئەمریكا و ئیسرائیلێ ب دەهان فەرماندەیێن لەشكری و سیاسی و ڕێبەرێ ئیرانێ كوشتن و 18000 پێگەه و بارەگهێن لەشكری و سیاسی و ئابووری یێن وان هاتینە ژناڤبرن، بەلێ وان كەسێن دیترێن تووندتر ل شوینا وان دەیناندن و سەر ژ نوی ب هاریكاری یێن چین و ڕۆسیایێ و زانیاری یێن وان یێن تەكنەلۆجی و سیخۆری و چەكسازی خۆ ڕاگرت و ژناڤ نەچۆیە. ژلایەك دیترڤە د ئەجێندایا فەرمییا ئەمریكا و ترەمپی، وەك سەرۆكێن بەری خۆ، دا بابەتێ ڕۆخاندنا ئیرانێ بوونا خۆ نینە و ل دویڤ ئەزموونێن ئەفغانستان و ئیراقێ پشتی تاوانا 11 سپتەمبەردا ئەمریكا بەرهەڤ نینە سەربازێن خۆ بینیتە ناڤ ئاخا ئیرانێ و وان بدەتە كوشتن و ببیتە جهێ نەڕەزاتییا ڕەئیا گشتی ل ئەمریكا دژی خۆ. و ئیسرائیل، بەلكۆ خوازیاری هەڕفتنا ئیرانێ بیت، وەك ژێدەرێ گەفێن ڕاستەوخۆ بۆ ژناڤبرنا ئیسرائیلێ وەك د ئایدیۆلۆژیایا مەزهەبێ شیعە دا هاتی، و هەروەسا پشتەڤانیكرن ژ بەرەیێ مقاومە و نەخاسمە حزبوللا یا لۆبنانی و حەماسێ، بیت، بەلێ ژبەر هندێ كو شیانێن وێ سنووردارن و وەك جیۆپۆلێتیك ژی دویرە ژ ئاخا ئیرانێ و چ سنوورێن جۆگرافیایی دناڤبەرا وان دا نینن، نەشێت ب كارێ هەڕفاندنا ئیرانێ ڕابیت، هەر چەندە ئەڤە مرادەكا مەزنا وانە و هەر كارەكێ ژ دەست هاتی یا كری و یا ژێ بهێت دێ كەت. ئەڤ گرۆپە وەسا دبینن بەرژەوەندی یێن ئەمریكا و ئیسرائیلێ د ڤێ قووناغی دا هەڤتەریب و پارالێلن ل گەل خۆزیكێن خەلكێ نەڕازی یێن ئیرانێ.
و د ڤێ نابەینێ دا ژی بابەتێ كوردان ل ڕۆژهەلاتا كوردستانێ تایبەتە. ژلایەكی كورد د ناڤ خۆ دا نەهند ئێكگرتینە و وان ژی جۆرەك ژ هەر دو جوینێن هزرێن سەری یێن دەرڤەگەرا و ناڤداگەرایی یێن د ناڤ دا هەین، بەلێ ئاستەنگێن وان زێدەترن ژ یێن تەڤایا ئیرانێ. ژ لایەكی ڤە بەشەك ژ كوردان (ڕێژەیا وان ب فەرمی نەهاتیە زانین) هێشتا ئەون یێن خۆ ب ئالیگرێن پاشاتیێ ددەنە زانین و هەتاكو خەلكێ لۆرستانێ (وەك ئامارەك ژمارا وان نەدیار) خۆ وەك نەتەوەك جودا ژ كوردان دهژمێرن، ئاستەنگن ل بەر لڤینا سیاسییا كوردان ل ڕۆژهەلاتا كوردستانێ. ژ لایەك دیترڤە و وەك ئەوا ب فەرمی د سیاسەتا ئەمریكا و وەلاتێن ئەورۆپی بەرامبەر كوردان و نەتەوەیێن دیترێن ئیرانێ دهێتە دیتن كو هیچ ئاسۆیەكێ پشتەڤانیكرن ژ جۆدابوونا وان ژ ئیرانێ و دابەشكرنا ئیرانێ تێدا نینە، بەلكو بەروڤاژی د هەلوەستێن خۆ دا بزاڤا پاراستنا ئێكپارچەییا ئیرانێ ژی دكەن و هێجەتا وان ژی ئەوە كو هەروەكۆ وان نەڤێت ب دابەشبوونا ئیرانێ بەرەلایی و بێ سەروبەری د ناڤدا چێببیت، هەمان ئەو نیگەرانییا وەلاتێن كەنداڤێ ژی و دبیت ژی ئەگەرەك دیتر ئەو بیت ئەڤ چەندە ڕەوشا جێگیرییا سیاسی ل ڤی وەلاتی تێكبدەت و پێلەكا دیتر یا ئاوارەیا بەرێ خۆ بدەنە ئەوروپایێ، ئەو ئەوروپایا ب ڤەكرنا دەرگەهێن خۆ بۆ هاتنا پەنابەران، د نۆكە دا یا كەفتییە لەپێن خۆ و هەتاكۆ بوویە هێلینا گرۆپێن تیرۆریستی و هەروەسا ئیسلاما سیاسی د وان وەلاتان دا هند بالادەستە كو كارتێكرن ل سەر بڕیارێن وان یێن سیاسی و جڤاكی و ئابووری كرینە.
هەرچەندە كوردان وەك سیاسەتەكا پراگماتی بزاڤێن خۆ نێزیككرن ل نەیارێن ئیرانێ تێدا دیارن، بەلێ هەر وەكی مە گۆتی، سیاسەتا وان ئالی یێن كوردان بۆ خۆ وەك دۆست یان پشتەڤان هەلبژارتی د دەمێ نۆكەدا هند د بەرژەوەندییا كوردان دا دیار نینن و هندەكێن وەكی ئیسرائیلێ ژی شیانێن سنووردارێن هەین و ژبەركو ئەو بخۆ گیرۆدەی چەندەها ئاریشەیێن خۆ یێن هەرێمی و سیاسییە ل دەڤەرێ نەشێن هند ببنە جهێ باوەریێ بۆ كوردێن ڕۆژهەلات، و ژ لایەك دیتر ڤە ئەڤ خۆ نێزیككرنە ل ئیسرائیلێ د جیهانا ئیسلامی دا ل دەڤەرێ دا هند هێجەتا خۆش دكەت نەتەوە و وەلاتێن دیتر ب چاڤەك دوژمنكارانە تەماشەی كوردان بكەن و نەخاسمە كۆمارا ئیسلامییا ئیرانێ و ب دڕندەترین شێوە دژی كوردان رشەفتار بكەت و نموونا وێ ژی كریارێن لێكدانا بارەگا و جهێن ئاكنجی بوونا پارتێن ڕۆژهەلاتا كوردستانێیە ل هەرێما كوردستانێ ب مۆشەك و درۆنان كو ب دەهان شەهید و برینداران هەبوویە. لێ هەر چاوا بیت د دەمێ نوكەدا و پشتی گورزێن كوژەكێن ئەمریكا و ئیسرائیلێ ل كۆمارا ئیسلامییا ئیرانێ و كاودانێن بەردەوام د گوهۆڕینێ دا یێن سیاسی و لەشكری ل دەڤەرێ و دەركەفتنا سەرەداڤێن دروستبوونا هەڤپەیمانی یێن هەرێمی و نێڤدەولەتی دژی ئیرانێ، و نەڕۆهنییا چارەنڤیسا هەلبژارتنێن داهاتوویێن ئەمریكا و ئیسرائیلێ، كوردان چ ڕێكەك ژبلی ئێكگرتن و ئێكدەنگی د ناڤخۆدا و ڕێكخستنا جەماوەری و نهێنی دناڤ ڕێكخستنێن ڕۆژهەلاتا كوردستانێ، ئێك هیڤییا دیتر یا هەی و ئەو ژی چاڤەڕێیاتییەكە داكۆ ببینن ل پاشەڕۆژێ دێ چ پێشهاتێن سیاسی و لەشكری ل ئیرانێ و دەڤەرێ و جیهانێ چێبن، نەخاسمە كو ئیران د گۆپیتكا لاوازییا لەشكەری و سیاسییا خۆ دایە و وەك دزانین د گۆڕەپان و هەڤكێشە و بۆیەرێن مرۆڤی دا هندەك جاران چریسكەك دبیتە ئەگەرێ گوهۆڕینێن مەزن، و نموونا وێ ژی دەستپێكا بهارا عەرەبی بی كو ب خۆسۆتنا كاسبكارەكی ل تونسێ بی و جیهانا عەرەبی ب سەر ئێك دا ئیناند، و هیچ نەبیت كورد، بشێن كۆمەك دەستكەفتێن سیاسی و جڤاكی و كولتووری بدەستخۆڤە بینن. ل بیرا مە بیت ڕۆخاندنا ویلایەتا فەقیەه ل ئیرانێ دێ وەرچەرخانەك مەزن د هەمی ئالی یێن سیاسی، ئابووری، جڤاكی، كولتووری، و سایكۆلۆژی ل هەمی دەڤەرێ بیت و هند ژی دێ مەزنترین مفا گەهیتە نەتەوەیێ كورد ل ئیرانێ و هەمی پارچەیێن دیتر و نێرینا دەڤەرێ بۆ دۆزا كوردان گوهۆڕینەك ڕادیكال بینیت.
* پرۆفیسۆرێ هاریكار/ زانكۆیا زاخۆ
