دەمێ قوتابی بەرسڤێ دزانیت و تبلا خۆ بلند نەکەت
عەلی عەبدولخالق
دادێ.. ئەڤرۆکە سەیدایی وانە بۆ مە شرۆڤە دکر و ل دوماهیێ پسیارەکا ب زەحمەت ئاراستەی مەکر، کەسێ تبلا خۆ بلند نەکر، من بتنێ بەرسڤ دزانی بەلێ من ژی تبلا خۆ بلند نەکر، نزانم بۆچی من وەکر؟ ئەز گەلەک پەشمان بووم؟ هەکە من بەرسڤ دابا دا (٥) پلا دەتە من و دا من ژی نیاسیت و ناڤێ من ب زیرەکی چیت، خۆزی من بەرسڤ دابا و بلا یا خەلەت با، مادا سەیدا سەرێ من لێدەت؟.
گازندە یا بێ مفایە هندی باخڤم ژێ چوو دەر. ئەڤا ل سەری کۆمەکا پسیار و گازندایە، قوتابیەکا کچ یا بۆ دایکا خوە دئاخڤیت، ب راستی وەختێ قوتابی بەرسڤێ دزانیت و تبلا خوە بلند نەکەت، ئەڤە دیاردەکا بەربەلاڤە و بۆ چەندین ئەگەران ڤەدگەریێت(دەروونی، جڤاکی، فێرکاری، هەتا دوماهیێ) نها ژی دێ بەحسی گرنگترین وان ئەگەران کەین یێن ڤێ رەفتارێ ڕاڤەدکەن وەکی:-
(ئـەگـەرێن دەروونـی و کەساتی)
١- ترسیان ژ خەلەتیێ:- قوتابی دترسیت بکەڤیتە تایێ شەرمێ ل گەل هەڤالێن خوە یان مامۆستایێ خوە ئەگەر بزانیت بەرسڤا وێ نەگەلەک یا راستە.
٢- شەرم و خوە دویرئێخستن:- هندەک قوتابی حەزدکەن دویرببن و هەکو ئەم دبێژین، (نە د ناڤ بەحس و خەبەران دا بن)، چونکی ب هزرا وان بلندکرنا تبلێ دێ بیتە هۆیێ هندێ هەموو بەرێ خوە بدەنێ و پسیار و بەرسڤ زێدەببن….
٣- لاوازی یا باوەریێ ب دەروونێ خوە:- هندەک قوتابیان باوەری ب شیانێن خوە نینن و گومان یا ل سەر پێزانینێن خوە هەی و پلا سەد ژ سەدێ د درست بن ژی.
ئـەگـەرێن جڤاکـی و ژینگەهـی
١- ترسیان ژ ترانێن هندەک هەڤالان:- قوتابی تبلا خوە بلند ناکەت دترسیت هەڤالێت وی بێژنێ تو فەلسەڤچی وتو خوە ددانی ژ مە هەمیان چێتر.
٢- سروشتێ ژینگەها پولێ:- ئەگەر سەیدایێ توند بیت و رەخنێ ل بەرسڤێن خەلەت بگریت ل ڤێرێ قوتابی دێ خۆ دەتە پاش و بەرسڤێ بزانیت ژی هەر پشكداریێ ناکەت.
دێ چـاوا مامۆستا ڤێ ئاریشەیێ چارەسەر کەت؟
١- ستراتیژیا (دەمێ چاڤەرێکری):- پێدڤیە سەیدا وەختێ پسیارێ ژ قوتابیان دکەت و بەری قوتابیەکی بهەلبژێریت بۆ بەرسڤدانێ، فەرە ژ ٣ چڕکەیان هەتا ٥ چڕکه بێهنا خوە فرەه بکەت داکو دەلیڤە بۆ قوتابیێن دودل ژی هەبیت کو هەست ب ئارامیێ و دلرەحەتی ل دەڤ وان پەیدا ببیت داکو ئەو ژی بشێن تبلا خۆ بلند بکەن.
٢- نڤێسین بەری ئاخڤتنێ:- پێدڤیە سەیدا داخوازێ ژ قوتابیان بکەت کو ل دەسپێکێ هەر ئێک بەرسڤێ ل سەر کاغەزی بنڤیسیت و ئەڤ چەندە ژی دێ بیتە هۆیێ هندێ کو قوتابی باوەری ل دەڤ پەیدا ببیت و بێ دودلی تبلا خۆ بلند کەت.
٣- کارێ هەڤپشک:- پێدڤییە سەیدا داخوازێ ژ قوتابیان بکەت کو خوە بکەنە گرۆپ گرۆپ یان جۆت، ئانکو دو قوتابی خوە بکەنە ئێک و هزرا خوە د بەرسڤا درست دا بکەن و ئەڤ چەندە ژی دێ باوەریێ ل دەڤ وان پەیدا کەت و هەموو دێ تبلا خوە بلندکەن.
ل دوماهیێ ژی دێ بێژینه قوتابی: چ جاران دودل نەبە د بەرسڤدانێ دا، ژبەرکو ئەو قوتابی و مامۆستا ژی هەر مرۆڤن وەکو تە و کەسەک نینە خەلەت نەبیت و ئەم راستیا تشتان، نزانین هەتا خەلەت نەبین و ئەڤ خەلەتییە ژی دێ بۆ مە بیتە پالدەرەک کو جارەکا دی شاش نەبیتە ڤە.