گەف و پیلانێن ل دژی هەرێما کوردسـتانێ
سەرجان مەحمود
ل ئێراقێ دەستهەلاتێن بەری ٢٠٠٣ و پشتی وێ ژی بەردەوام ل سەر یەک هزرێ دا بوون، یێن بەری ٢٠٠٣ دخواستن کورد ژ بنەما ڤە ژ هۆلێ ڕاکەن و بۆ ڤێ یەکێ چەندین جار جینۆساید، کیمیاباران و ئەنفال ل دژی کوردان ئەنجامدان. پشتی سالا ٢٠٠٣ و شەڕێ رزگاریا ئیراقێ ژی وەسا دیارە هزرا وان نەهاتیە گوهۆڕین. هەر چەندە دەستوورەک گشتی ل ئێراقێ هاتە نڤیساندن و ب دەنگێ گەلێن ئیراقێ هاتیە پەسەندکرن ژی، لێ پشکەک ژ سیاسەتمەدارێن ئیراقێ هەتا نها ژی ل دژی دەستووری نە و دخواستن هەلوەشینن.
ئیراق نە دەولەتەکە ناڤەندییە و سیستەما فیدرالی و قەوارەیا سیاسی یا هەرێما کوردستانێ د دەستووری دا جهـ گرتییە. دەستهەلاتدارێن ئیراقێ چەند ب هێز دبن ئەو هیندە چاڤێن خۆ بەردەنە هەرێما کوردستانێ و دخواستن جارەکا دی ڤەگەرنە ڤە سەر سیستەمێ تۆتالیتەر و دکتاتۆر. ژ خۆ ل ڕۆژهەڵاتا ناڤین هەتا نها ژی دەستهەلاتێن هەنە ل سەر بنەمایێ تاكڕەوی و دکتاتۆری کار دکەن و هندەک ژ سیاسەت و سیاسەتمەدارێن ئیراقێ ژی دخواستن جارەکا دی ڤەگەرنە ڤە سیستەمێ تاكڕەوی و هەموو ئیراق و کوردستانێ کۆنترۆل بکەن.
ئەو ئەقلێ کو ل سووریێ ڕۆلێ خۆ گێرا و کورد ژ مافێن وان و خۆسەرییا وان بێبەهر کر نها ژی دخوازیت ل ئیراقێ و هەرێما کوردستانێ ب ئەركێ خۆ ڕابیت و ل ژێر ناڤێ ئیراقەکا بهێز و ئێكگرتی، سیستەمێ تاكەکەسی بدەتە فەرزکرن و قەوارەیا سیاسی یا هەرێما کوردستانێ ژ هۆلێ ڕاکەت. بەلێ ئەو عەقلێ تێکدەر و ئەڤیندارێ سیستەمێن تۆتالیتەر و دکتاتۆریەتێ تۆم باراکە. ئەڤ تۆم باراکێ کو نوونەرێ سەرۆکێ ئەمریکا ل سووریێ و ئیراقێ یە دخوازیت سیاسەتا شۆڤینی یا عەرەبی ڤێ جارێ ژی ل ئیراقێ سەر بێخیت.
ئالیێ کو عەلی زەیدی ئینا دەستهەلاتێ و دۆسیەیێن گەندەلی و گەندەلکاران دا بەر دەستێ وێ ژی عەقلییەتێ تۆم باراک و داگیرکەران بوو. تۆم باراک دخوازیت وەکو سووریێ ل ئیراقێ ژی دەستهەلاتەکا تۆتالیتەر بدەتە دروستکرن و بۆ ڤێ یەکێ ژی فیدرالییێ وەکو ئاستەنگ دبینیت. هەڤپەیمانێن تۆم باراک یێن ل سووریێ، تورکیا، سعوودیێ و قەتەرێ ژی ڕۆلێ خۆ د دەستنیشانکرنا دەستهەلاتا نوو یا ئیراقێ دا دگێرن.
گەنگەشەیێن ل سەر پشکا هەرێما کوردستانێ د بودجەیا ئیراقێ دا نە بێ مەرم و پیلان دهێته کرن. ل ژێر گەنگەشەیێن بودجەیێ دا ئارمانجا وان کێمکرنا دەستهەلاتا هەرێما کوردستانێ یە. هەکه د ڤێ مەسەلەیێ دا گەهشتن ئارمانجا خۆ د قووناغا دویێ دا دەستەسەركرنا هەموو بێرێن پەترۆلێ و کۆمپانیێن پەترۆلێ یێن هەرێما کوردستانێ یە، د قووناغا سێیەم دا ژی مەبەستا وان ژ هۆلێ راکرنا ماددەیا ١٤٠ و بێ باندۆركرنا دەستوورا ئێراقا فیدرالیە. ژ بەر کو ئارمانجا سەرەکی نەهێلانا قەوارەیا سیاسیا هەرێما کوردستانێ و ژ کار ئێخستنا فیدراڵیزمێ یە.
ل دویڤ هزرا من دڤێت بەرسڤا سەرۆک وەزیرێن هەرێما کوردستانێ مەسرۆر بارزانی ل سەر پەترۆل و بودجەیێ ل زاخۆ یێ کو دابوو شاندێ ئیراقی، سیاسەتمەدارێن کورد ل بەغدایێ دوبارە بکەن و ڕژدییێ لێ بکەن. ل بەغدایێ مە پێدڤی ب سیاسەتەکا ئێكگرتی و ئێكدەنگ هەیە و تاکە پاراستنا قەوارەیا سیاسی یا هەرێما کوردستانێ ژی ئێكدەنگی و ئێك هەلوەستییە. دڤێت ئارمانجا وان کەسێن کو ل بەغدایێ سکالایێن ل دژی هەرێمێ تۆمار دکەن بهێنە ئاشکرا کرن و شەرمزار کرن.
