كورد ژ بۆیهرێن نێڤدهولی یێن نوو ل كیڤهنه؟
پشتی چهندین سالان ژ بێدهنگیێ، ل وی دهمێ كو ههرێما كوردستانێ ب باژار و پارێزگههێن خوه ڤه مژوولی ههوهكا ئاڤهدانیێ و ڤهژاندنهكا ئابووری یا فهر بوویه، ههر وهسا بزاڤێ دكهت بۆ خورتكرن و ئاڤاكرنا دیمۆكراسیێ ب ههمی رهنگێن خوه ڤه ل ههرێمێ، ههر وهسا چێژێ ب ئاسایشێ دبهت یا كو ل سهرانسهری عیراقێ ههمیێ میناكا وێ نهبوو.. ل بهرهیهكێ دیتر ژی تهڤلی چهندین دیالۆگ و لێك تێگههشتنێن كوور بوو ل گهل حوكمهتا فیدارلی ل دۆر كۆمهكا بادهكێن ههلاویستی وهكو (پترۆل، بۆدجه، مووچهیێن پێشمهرگهی و كارمهندان. . هتد) ب ئارمانجا گههشتنا چارهسهریێن قانوونی ل گۆر دستووری كو خزمهتا بهرژهوهندیا گشتی یا وهلاتی دكهت.
• بێهنا دوژمنان ب ڤێ چهندێ ههمیێ نههات، رابوون هزر ل هندهك ئارمانجێن دیتر كرن و ژ بهر هندهك ئهگهرێن دیتر.. ؟ رێخستنا دهولهتا ئیسلامی (داعش) ل تهباخا ل سالا بۆری (2014) رابوون ههڤدژیهكا ب چهك ئینانه سهر باژارێن مه یێن ئارام ل ههرێمێ وهكو پایتهخت (ههولێر، دهۆك) پاشی ب لهز بهر ب پارێزگههێن دیتر ڤه چوون ژ وهلاتی و پاشی بۆ وهلاتێن ههڤسوی.. ئارمانج ژی رۆخیانا باژارێن مهزن بوون و پارێزگههێن تهمام د دهستێن وان دا (نهینهوا، سهلاحهدین، ئهنبار.. هتد) ئهو دهڤهرن یێن پرانیا سونی! ل گهل ڤێ ههڤدوژیێ شهڕڤانێن داعشێ هند سهرپێچیێن جهرگبر ل ههمبهری مافێن وهلاتیێن بێگونهه ئهنجامدان ژ ئاكنجیێن دهڤهرێن (دهشتا نهینهوا، شنگار، تلكێف. . هتد) ئهڤ كریارێن ههنێ ژ كوشتنێ بگره، بهرزهكرن، مشتهخبوونا هزاران ژ پێكهاتێن دهڤهرێ ژ (مهسیحی، شهبهك، كوردێن ئێزدی) به ب دهڤهرێن دیتر ل نیڤا ههرێمێ (دهۆك، ههولێر، سلێمانیێ، كهركووك) بۆ لێگهریانا سهقامگێریێ.. ب قانوونی ئهڤ كریاره دچنه ل ژێر دهرگههێ تاوانێن نێڤدهولی دا (وهكو تاوانێن شهری. تاوانێن دژی مرۆڤاتی) وهكو گهفهكا مهترسیدار بوو ل سهر ئاسایش و ئهولههیێن نێڤدهولی..
د لایهنێ حكومی دا ههمی سازی و یهكهیێن ئیداری ل حوكمهتا ههرێمێ كهفتنه تێكۆشانێن دژوار بۆ لێگهریانا پهناگههێن ئێمن بۆ ڤان هزاران خێزانێن ئاواره و دابینكرنا پێدڤیێن گرنگ یێن ژیارا خزمهتگوزاری بۆ وان..
هێزێن پێشمهرگێن قارهمان بهرسنگێ ڤێ دژاتیا كهربگرتی گرت و هێرشێن وان یێن خویناوی یێن دوبارهكری. پشتی هینگی سهرۆكێ ئهمریكی راگههاند كو مایتێكرنا ب لهز (ب رێیا فرۆكهیێن شهڕی) بكهت بۆ قورتالكرنا كوردان و باژارێن گرنگ وهكو ههولێر و دهۆك ژ مهترسیا كهفتنا د دهستێن داعشا تیرۆرست دا، و یا دویێ ژی بۆ پاراستنا وهلاتیێن كێمینهیان و یا سیێ بۆ پاراستنا بهرژوهندیێن وان یێن ستراتیجی.
پشتی ڤان پێشهاتان پشتهڤانیا لۆجستی یا لهشكری گههشت ژ وهلاتێن (ئهلمانیا. فرهنسا، بریتانیا، ئسترالیا. كهندا) بۆ هێزێن پێشمهرگهی و ل دووڤدا بریارا نێڤدهولی ژ جڤاتا ئاسایشێ دهركهفت ب ههژمارا (2170) ب ئارمانج و شهڕكرنا رێكخراوێن تهكفیریی ل عیراقێ و سووریێ (داعش. نوسڕه) ب رێیا بڕینا ژێدهرێن تهمۆیلێ.
ئهڤان گوهۆرینان پهرژانهكێ مۆرالی یێ ب هێز پهیداكر بۆ هێزێن پێشمهرگهی بۆ زێدهكرنا شیانێن وان و خۆراگریا وان بۆ بهرگریكرن ژ ئهردێ كوردستانا بهاگران ب درێژیا بهرهكی درێژتر ژ (1050) كم د نهخۆشترین بارودۆخێن ئهسمانی دا و كێمیهكا پێشچاڤ د كهلوپهلێن لهشكری دا. پتر ژ سالهكێ و شهرێ بهردهوامه و یێ گهرمه و ب شێوازێن نووك و پێشمهرگه ل سهر ههلنهببوو، سهرهرای ڤێ چهندێ بهلێ ئهو د گرێداینه و ب سهرهبهزی بهرگریێ ژێ دكهت، قوربانیێن وان گههشتنه پتر ژ 1300 شههید و 7000 برینداران، بهلێ ئهڤه ههمی ژ پێخهمهت دهرخستن و دوورخستنا شهرێ ڤان گرۆپێن تاوانبار و بالا وان ژ وهلاتیێن مه ڤهببیت و مانا باژارێن مه یێن سهرقامگیر.
• یا دیاره كو ویلایهتێن ئێكگرتی یێن ئهمریكی دهولهتهكا مهزنه ب هێزه، ههڤپهیمانێن خوه ههنه و دوژمنێن خوه ههنه، ل سهرانسهری جیهانێ د بهربهلاڤن، بهرژهوهندیێن خوه و ئارمانجێن تێكهههل ههنه گهلهكن و دناڤئێك دانهد ئاشكرانه و دیارن و هندهكێن دیتر د نهێنینه و نه د ئاشكرانه، ههر وهسا نهخشهكێشانێ بۆ ستراتیجی و سیاسهتێن دوور ددانیت و هندهكێن دیتر دنێزیكن. بجهئینان و ئهنجامدانا ڤان بهرنامان شیان و ژێدهرێن بهشهری و لهشكری یێن مهزن خوازیت زێدهباری ل بهرچاڤوهرگرتنا هندهك بهلانسان و بارودۆخێن نێڤدهولی.
• ویلایهتێن ئێكگرتی وهكو ههر دهولهتهكێ ل جیهانێ جارهكێ داخباره ب ئیردارا بهرنامه و سیاسهتان ب سیاسهتا وێ حزبا ل سهر دهسههلاتێ، بۆ نموونه سیاسهتا حزبا دیمۆكراتی یا برێڤهبرنا دهسههلاتێ برێڤهدبهت، نها بهر ب نهرماتیێ ڤه دچت بۆ سهردهریكرێ یان مژهوی یه د ههلویستان دا و حهز ڤهبرینا ب لهز ناكهت یان ئاماژێ ژ عهسكهرتاریێ بكهت یان شهران بكهت و ئهڤهیه نهشیانا خوه یان نهرماتیا خوه یا لهشكری راڤهدكهت، د پتر ژ پارێزگههێن عیراقی دا یێن تووشی دوژمنكاریا داعشێ بووین سهرهرای گرێدانا ویلایهتێن ئێكگرتی ب رێككهفتنا چارچووڤێ ستراتیجی ڤه ل گهل دهوهتا عیراقی.. بهلێ ل كوردستانێ رهوش یا جودابوو و پشتهڤانی یا باش بوو و بهردهوام بوو و ب تایبهت ب ههردو لایهنێن لهشكری و مۆرلالی. . ئهنجام ژی ههكه ئهمریكا خواست دا كاریت داعشێ بشكێنیت ل دهمهكێ نێزیك. بهلێ شهران نهێنیێن خوه و ئارمانجێن خوه یێن ستراتیجی ههنه. و دهربارهی داعشێ، ئهو پرۆژهكێ سیاسی هزری یه هاتیه دهڤهرێ بۆ بجهئینانا هندهك ئهجندهیێن گرنگ، ئارمانجێن وێ یێن ئاشكرا بریه بهر ب:
• بهلاڤكرنا هزرێن رادیكالی، رۆخاندنا شارستانیێن مرۆڤاتی، شێلاندنا ناكۆكیێن ئینی و مهزههبی و نهتهوی، مهزاختنا تێهن و ژێدهرێن بهشهری و سامانێن سروشتی، ئهنجامدانا قهدهرهكا مهزن ژ سهرپێچیێن جهرگبر یێن مافێ مرۆڤی، پێشێلكرنا تێگههێ ئیسلامێ ل ناڤ جڤاكێن نێڤدهولی دا.. بهلێ بهرنامێ وی نهیێ ئاشكرا دبیت پشكداریكرن د هندهك ستراتیژیاتێن كاریگهر دا وكو راوهستانا بهرفرههبوونا شیعی د ناڤبهرا دهولهتێن دهڤهرێ دا! دو، پشكداریا ناڤهرۆكین د دوباره پهریكهركرنا رۆژههلاتا ناڤین و دهڤهرا عهرهبی بۆ نهخشهیێن نوو یێن جودا ژ ئهوا رێككهفتن ل سهر كرین ل بهری دهمی كو بنگوجیت ل گهل سیاسهت و بهرژهوهندیێن وهلاتێ، مهزن. ب كورتی و ب پۆخته دبیت ئهم ل ههمبهر شهرهكێ جیهانی بین ل گۆر تهوهرێن ئابووری و یان سیاسی بهلێ نهك ب وی تێگههێ لهشگری یێ رههایی، ئهڤ پێشهاتێن ههنێ مسۆگهر دێ بیته ئهگهرێ زێدهكرنا دهردهسهریێن وهلاتیان و دێ ئاشتیا مللی و جڤاكی بهر ب مهترسیهكا چاڤهرێكری چیت. دهربارهی كوردان بۆ جیهانی َ سهلماند ب ب ڤان شهران و قووناغێن خهباتا وان یا درێژ كو گهلهكێ ئاشتیخوازه حهز ژ خێرێ دكهت، خهریبی ئازادیێ و مهدهنیهتێ یه، حهز ژ هشكباروهیێ ناكهت ب ههمی رهنگێن خوه ڤه، توندیێ دووردئێخیت، باوهری ب لێبۆرینێ و پێكڤهژیانێ ههیه.. ههر وهسا هێزهكا رێكخستی ههیه ب زیرهكی بهرگرێی ژ ئاخا خوه دكهن، زێدهباری قوربانیێن زۆر، خوراگریا قارهمانانه و پێشچاڤ، باشیا سهردهریكرنا وان ل گهل دهستهیێن نێڤدهولی ل جیهانێ و كونسلیێن دیپلۆماسی ل كوردستانێ و شارهزایا ههژی یا سهركرداتیا وێ، ئهڤ ههمی پرسگرێكه ر استیێن ژیوارینه بهرێ مرۆڤی دددهنه گهشبینیێ و مهساجێن ئهكتیڤ ددهنه مرۆڤی، بهلێ ئهرێ قهناعهت و كارتێكرن كریه سهر مهحافلێن نێڤدهولی؟ ئهرێ كورد ل كیڤهنه ژ ڤان بۆیهران و پێشهاتێن نها، كۆمهكا پرسیارانه خوه دسهپینن، ئهو ژی: ـ
1ـ ئهرێ ڤان فاكتهران هاریكاریا كوردان كریه كو بچنه د ناڤ یاریا نێڤدهولی دا؟
2ـ ئهرێ شیاینه كارتێكرنێ ل سهر رایا گشتی و جڤاكێ نێڤدهولی بكهن؟
3ـ ئهرێ شیاینه ببنه پشكهك ژ ململانێ و یهكسانیێ كو دێ سیها خوه ل سهر كاودانێن نوو كهت یا كو دێ ئهنجامێن راستیانه ل سهر ئهردی ههبن؟؟.
دلۆڤانی نهك وهكو سیاسهتێ یه. دی بهرسڤێ بۆ خویندهڤانێ هێژا هێلم. رۆژئاڤا و جڤاكێ نێڤدهولی خوهدی زانینهكا گشتینه ب رهوشا كوردان كو پشكهكا مهزنا یا نهژادیه ل دهڤهرێ بێی كیانهكێ سیاسی یێ نێڤدهولی و بووینه قوربانی سیاسات و رێككهفتنێن چهرخێ بۆری.
دبیت ئهم ل ههمبهری كاودانێن نوو بین چونكو شهر و شهماتان ئێدی بازنهكێ دیتر بخوهڤه گرتیه، وهلاتێن مهزنێن جیهانێ دێ بزاڤێ كهن جهێ خوه موكم و خوجه بكهن، دهولهتێن بچووك دێ بزاڤێ كهن بچنه د ههڤپهیمانان دا ل گهل وهلاتێن مهن دا پاراستنا جهێ خوه بكهن، جیهانا عهرهبی و رۆژههلاتا ناڤین د دۆخهكێ تهقهلهقێ دا دژین، سیستهمهكێ نێڤدهولی ئێدی گهلهكێ نێزیك بووی، هرچا رۆسی تهڤلی دهڤهرێ بوویه و ب هێز هاتیه د شهرێ دا، ئهنجامێن كاریگهر بجهئیناینه ب لێدانا رێكخراوێن تیرۆری (داعش.. هتد). دهڤهر یا د ناڤ روودانێن ب لهز و ژ نشكانڤه دبۆریت.. گوهۆرینێن نێڤدهولی یێن نوو ب سهر گۆرهپانا نیڤدهولی دا دهێن، ئهو ژی یا ب قهلهقه و سیها خوه دئێخیته سهر كاودانێن گشتی و ژ وان ژی رهوشا كوردان ژ وان ژی رێكهفتنا (مینسك) یا تایبهت ب روودانێن ئوكرانیا، ههر وهسا رێككهفتنا ناڤۆكی ل گهل ئیرانێ پشتی دانوستاندنێن سهخت بۆ چهندین سالان بهردهوام بووین یان وهكو د زمانێ دپیلۆماسی دا دبێژنێ (5+1) و یا سیێ ژی مایتێكرنا رۆسی یا ب لهز و راستهوخوه د شهرێن دهڤهرێ دا (سووریێ) و ل دووماهیێ رێكهفتنا چارقۆلی یا تایبهت ب شانا پێزانێنێن ههوالگێری ل عیراقێ و ل دووماهیێ سهرهدانا سهرۆكێ سووری یا ژ نشكانڤه بۆ رۆسیا، رێككهفتنا ڤییهنا. ڤان بۆیهر و پێشهاتان سپرایزهكا مهزن پهیداكر كو دێ هێزا مهزن یا كاریگهر ل گۆرهپانێ بهر ب گوهۆرینان ڤه بهت د هندهك ژ بهرنامه و سترتیژیان دا بۆ بدهستڤهئینانا ئێك. دهسكهفتێن ژ دل كو دهنگڤهدانا خوه یا ئهكتیڤ و كاریگهر ههبیت ل سهر پێڤاژۆیا لێكتێگههشتنێن پاشهرۆژێ و دو لێگهریانا ههڤپهیمان و ههڤپشكێن نوو ل دهڤهرێ بۆ تهمامكرنا بهلانسێن نێڤدهولی، ئێدی بهرژهوهندیێن یێن تهڤلی ههڤه دبن و یێن كارتێكرنێ دكهنه سهر پرانیا سیاسهتان.
ل ههمبهری ڤان پیشهاتان و كاودانێن مهترسیدار ب رهنگهكێ نێڤدهولی فهره ل سهر كوردان خوه مژوولی كارێن بێ رامان نهكهن یێن كو دێ قهیرانان پهیدا كهن و رهوشا گشتی تێكدهن و كوردستانێ بهر ب گۆرهپانێن ههرێماتی و ناڤخوهیی ڤه بهت.. ل ژێر بههانا دهربرینێ ژ داخوازیێن گشتی یێن وهلاتیان و ههر وهكو ل حهفتیێن بۆری هاتیه روودان.. وهكو ڤان روودانان كو گهفان ل ئاسایشێ و ئاشتیا مللی دكهت یا مهترسیێ و كارتێكرنێ كهته سهر روشا كوردان ب رهنگهكێ نێڤدهولی.. گهلهك خوینا پاك هاته رێتن، یا فهره بهرژهوهندیا بلند یا كوردستانێ بهێته ل بهرچاڤوهرگرتن و ههلبهت ئێكبوونا مالا كوردی دهێته ههژمارتن ئێك ژ ستوونێن گرنگ بۆ بجهئینانا خهونێ و مهرهمێن مهزن، فهره ل سهر مه دهمی و بارودۆخان وهبهرهینین و دهلیڤه ژدهست نهچیت.. سلاڤ بۆ گیانێ شههیدێن پێشمهرگهی.
و/ ئهڤرۆ
