ئازادی و روشنبیری
د سالێن (70)دا ل زۆریخ پایتهختێ سۆیسرا كۆنگرێ نیڤدهولهتی د بوارێ مافێن مرۆڤان هاته بهستن كو پرانیا سهرۆك و بهرپرسێن جیهانێ یا جاران تێدا پشكدار بوون. جیمی كارتهر سهرۆكێ وی دهمیێ ئهمریكا و محهمهد رهزا پههلهوی شاهێ ئیرانێ دوو سهركردێن دیارێ وێ كۆمبوونێ بوون. د پهیڤا خودا جیمی كارتهر سهرۆكێ ئهمریكا ب درێژی بهحسێ رهوشا مافێ مرۆڤان ل جیهانێ كر و ژ نیشكهكێڤه تیشك ئێخسته سهر مافێن مرۆڤان ل ئیرانێ و ب دژواری رخنه ژ تههرانێ گرتن ب سهدهما سنۆرداركرنا ئازادیا تاكه كهسی و سیاسی و رهوشهنبیریێ و. .. هتد. شاهێ ئیرانێ ههمێ ئهو تۆمهت رهدكرن و د بهرسڤا سهرۆكێ ئهمریكا دا گۆتی دهستههلاتا ئیرانێ ل گۆری ئاستێ رهوشهنبیریا وهلاتیێن خو دهرگههێن ئازادیێ ڤهكرییه و بهردهوام ئازادیا زێدهتر دایه وهلاتیێن خو. رهزا پههلهوی تهكهز كر كو ههر دهمێ ئازادی دگهل رهوشهنبیریا جڤاكی نهگۆنجیت د وی دهمی دا كێشهیین مهزن درۆست دبن و كارتێكرنهكا خراب سهر وهلاتی ههیه.
رۆیدانێن پشتی كۆمبوونا زۆریخ ل ئیرانێ راستیا داخویانیا شاهێ وی وهلاتی ئاشكراكر و ئهڤرۆكه ژی ل سهر گۆرهپانا باشۆرێ كوردستانێ ئهو چهند ژی دهێته دیتن و بهیستن. د جیهانێ دا ههر تشتهكی بهایێ خویێ تایبهت یێ ههی كو ئهگهر بهایێ وێ ب تهمامی نههێتهدان گرنگیا خو نابیت. ئازادی ژی كهرهستهكه كو راستهراست یا گرێدایێ ب ژین و ژیارا وهلاتیان ڤه. ئازادی وهك قهمهكا دوو سهره كو ئهگهر ب كهڤیته د دهستێ نهزانهكی دا د وی دهمیدا دبیته ئالهتهكێ مهترسیدار و مهترسیێ بو خو و جڤاكی درۆست دكهتن. داكو زێدهتر ئهڤی بابهتی شرۆڤه بكهین نمونهكا دی دهینه دیاركرن، ئازادی جۆرهكێ ترۆمبێلایه كو ههمی سالان ب جۆرهكێ نوی و پێشكهفتی تر دكهڤیته بازاری دا كو بو ژیارا ئهڤرۆ زۆرا گرنگه و كهس نهشێت هزرێ د وێ چهندێ دا بكهتن كو رۆژهكێ ژ خهوێ رابیتن و ترۆمبێل نهبن. سهربارێ ئهڤێ راستیێ ل دهستۆری ب نهشۆفیران ناهێتهدان بو شۆفێری كرنی و ههر كهسهكێ پێگیرێ یاسایێ نهبیت دهێته سزادان. حوكمهت ب رێیا یاسایێ ئازادیا كهسهكی دێ سنۆردار كهتن پێخهمت پاراستنا سهر و مالێ گشتی.
ئازادی و دیموكراسی د چارچوڤێ یاسا ههر وهلاتهكی دهێته شرۆڤهكرن لهورا ههمی وهلاتێن رۆژئاڤا و رۆژههلات، زهنگین و ههژار ریكلامێ دكهن بو دیموكراسیهتێ و ئازادیێ! ههر ژ بهر ڤێ جاوازیا رهوشهنبیریێ یه كو ئازادی و دیمۆكراسیا هندهك وهلاتان ب جۆرهكێ دیكتاتۆری دهێته خواندن. بلا ئهڤ راستییه بهرچاڤێن مه بیت كو دهستپێكا دیكتاتۆریهتێ ب ئازادیێ بوویه! ئازادیا نه رێكخستی كو بووچونا بهرامبهر رهد دكهت و بتنێ خو ب راست و درۆست دزانیت.
ئازادی نه وانهكا قۆتابخانێ یه بهلكو وهك خوینێ دناڤا دهمارێن جڤاكیدایه كو پهروهردهكرنا وێ ئهركێ ههمی پارت و رێكخراوێن جڤاكا سڤیله. ئێكهم رستهیا پهرتوكا ئازادیێ دیاركرنا سنۆرێ ئازادیا تاكهكهسی یه پێخهمت پاراستنا كهرامهتا وهلاتیان و ههر ل دهستپێكا پهرتۆكێ هێلا سۆر بو پاراستنا ئازادیا كهسێن دی دیار كرییه. پارت و رێكخراوێن باشۆرێ كوردستانێ ههر ژ كهڤن دا خواندنهكا جاواز بو دیمۆكراسیهتێ ههبووینه و ب درێژاهیا ژیێ خویێ سیاسی كادر و لایهنگهرێن خو پهروهرده كرینه. پارستنا وهلاتی ژ ململانا سیاسی و هوشیاریا جڤاكی و ئاڤاكرنا جڤاكهكێ سڤیل و پێشكهفتی و ئێك دوو قهبیل كرن ب ههمی رهنگ و درۆشمهكی و. .. هتد ژ گرنگترین كارێ وانا بوویه. هزرا ئاڤاكرنێ بهرههمێ ئازادیێ یه و ئهو جڤاكێ ب عهقلێ خو سهرهدهریا رۆیدانا دكهتن كێمترین زیانێ دبینیت. ل ئهلمانیا فهرمانبهرێن هێلێن شهمهندهفهرێ بو پاراستنا مافێ خو دهست ب مانگرتنێ كرن لێ بهری دهستپێكرنا مانگرتنێ ب رێیا راگههاندنێ و سهندیكا تایبهتا خو ههمی ئالی ژ مانگرتنا خو ئاگههداركرن. ئهوان فهرمانبهران نه ئاگر بهردا ترۆمبێل و دهزگههێن حوكمهتێ نه رێكا هاتووچۆنا خهلكی ئاسێ كرن. ل وهلاتێ لوبنان بو ماوهیێ پتری (8) مهها ڤالاتیا سیاسی درۆست بوو و ئهنجامدا ب دههان كێشهیێن خزمهتگۆزاری درۆستبوو لێ خهلكێ لوبنان ئالا و لۆگۆیێن پارتێن سیاسی نهسۆتن، بهرۆڤاژی خهلكێ لوبنان ب ههمی نهتهوه و ئایین جودا، رێزێن خو زێدهتر كرنه ئێك و ل دۆماهیێ پرسا حوكمهتێ چارهسهربوو. ب دههان نمونهیێن دی ههنه، هندهك وهلات ژی ههنه خواندنا وانا بو ئازادیێ و دیموكراسیێ یا جاوازه. خهلكهك یێ ههی كو دفكریت بو ههر كێشهكێ پێدڤییه جاده بهێته ههژاندن. سۆتن و برین و شكاندن یا بوویه كهلتۆرێ وانا. ئهو هزر د وێ چهندێ ناكهن كو ههر تشتهكێ بهێته سۆتن و شكاندن ب پارهی دهێته نویژهنكرن و ئهو پاره ژ بهریكا وی دبیت و مرۆڤێ عاقل پشتهڤانیا وێ چهندێ ناكهتن. ئهڤه ئهو ئازادیه كو ئهڤرۆ ئهم ل باشۆرێ كوردستانێ د بینین و هندهك ئالیێن سیاسی گازێ ب وی ئاگری دا دكهن كو ئهڤه كۆشتنا ئازادیێ یه.
نها ل سهر ههمی ئالیێن سیاسی پێدڤیه كو پێداچوونێ ب سیاسهتا خودا بكهن و لایهنگهرێن خو فێری ئازادیێ بكهن چنكو ئهگهر بناغا دیواری نهراست و درۆست هاتهدانان ئهو دیوار هندی بلندبیت دێ زێدهتر خار بیتن و رۆژهك دێ هێت ههر دێ خراب بیت.
