ئاشتی سالح

كۆنگرەیێ مێۆنشن ل ئەلمانیا ئێك ژ گرنگترین كۆمبوونێن سالانە یێن جیهانێ یە، كو سەركردە و بریاردەرێن سیاسی و ئابووری ژ سەرانسەری جیهانێ لێ كۆم دبن. ئەڤ كۆمبوونە بوویە دەلیڤەكا گرنگ بۆ سەرۆكێ هەرێما كوردستانێ، جەنابێ نێچیرڤان بارزانی، دا كو نوینەراتیا هەرێمێ ل سەر ئاستێ جیهانی بكەت.سالانە سەرۆك بارزانی دهێتە داخوازكرن دا كو پشكدارییا ڤی كۆنگرێی بكەت و ئەڤە بوویە نەریتەك. ئەڤ تشتە دبیتە جهێ شانازییێ ژ بەر كو ژ ناڤا هەمی سەرۆكێن هەرێمان و دەڤەرێن جیهانێ، سەرۆكێ هەرێما مە دهێتە داخوازكرن بۆ پشكداریكرنێ، ئەڤە ژی نیشانا گرنگیا هەرێما مە یە ل سەر ئاستێ جیهانی.
كۆنگرێ میۆنشن دەلیڤەكا زێڕینە بۆ دیتن و هەڤدیتنێن دوقۆلی ل گەل سەرۆك و سەركردەیێن وەلاتێن مەزن یێن جیهانێ. سەرۆك بارزانی دشێت ل وێرێ ل گەل گەلەك سەركردەیان ڕووب ڕوو ببینیت و گەنگەشەیا دۆزا كوردستانێ بكەت، بەرژەوەندییێن هەرێمێ پێشبێخیت، و پەیوەندییێن دیپلۆماسی یێن هەرێما كوردستانێ بهێزتر بكەت د ڤان كۆمبوونان دا، بەحسێ دانوستاندن و گوهۆڕینێن ئابووری یێن جیهانی دهێنەكرن. پرسێن وەك بازرگانی، وەبەرهێنان، ئابووریا جیهانی، قەیرانێن دارایی و ڕێكێن چارەسەركرنا وان دهێنە گەنگەشەكرن. ئەڤە دەلیڤەكا گرنگە بۆ سەرۆكێ هەرێمێ دا كو ببینیت كا جیهان بەرەڤ كیڤە دچیت و هەرێما كوردستانێ چاوا دشێت خۆ دگەل ڤان گوهۆڕینان بگونجینیت.
هەروەسا كۆنگرەیێ مێنشێنێ دەلیڤەیەكا گرنگە بۆ گرێبەستێن بازرگانی د ناڤبەرا وەلاتان دا. سەرۆكێ هەرێمێ دشێت ل گەل كۆمپانیێن مەزن و دەولەتێن خۆدان ئابووریێن ب هێز پەیوەندییان دروست بكەت و وەبەرهێنانێ بۆ هەرێمێ ڕاكێشیت. ئەڤە دێ بیتە ئەگەرێ پێشكەفتنا ئابووریا هەرێما كوردستانێ و پەیداكرنا دەرفەتێن كاری بۆ خەلكێ وێ د سەردەمەكی دا كو جیهان گەلەك ب لەز دگوهۆڕیت، بەشداربوونا سەرۆكێ هەرێمێ د ڤی كۆنگرێی دا گەلەك گرنگە. ئەڤ كۆمبوونە دەلیڤەیێ ددەتە هەرێما كوردستانێ دا كو دەنگێ خۆ بگەهینیتە گوهێ جیهانێ و نیشابدەت كو هەرێما مە بەشەكا گرنگە ژ سیاسەتا نێڤدەولەتی. هەروەسا، سەرۆكێ هەرێمێ دشێت ل وێرێ بەحسێ مەترسییێن تیرۆرێ، دۆزا ئاشتیێ، هەروەسا مەسەلا پەنابەران بكەت، و پشتەڤانیێ بۆ دۆزا كوردستانێ وەرگریت. بێگومان، دەنگێ هەرێمێ كۆمبوونێن دێ گەهیتە گوهێ هەمی جیهانێ، و ئەڤە دێ یارمەتیا پێشكەفتنا هەرێمێ ژ هەمی ئالیان دەت.
سەرۆكێ هەرێمێ گەلەك جاران د ڤی كۆنگرێی دا ئاخفتینێن گرنگ پێشكێش كرینە و هەر جار پەیامەكا ئاشتیێ و پێكڤەژیانێ بۆ جیهانێ هنارتیە. جەنابێ وی هەردەم هەول دایە دا كو وێنەیەكێ دروست و باش یێ هەرێما كوردستانێ نیشابدەت.
ئەڤ كۆنگرێ دەلیڤێ ددەتە هەرێما كوردستانێ دا كو خۆ وەك دەڤەرەكا ئارام ل ناڤا ڕۆژهەلاتا ناڤین دا بناسینیت، كو ب سالانە، پێشمەرگێن قارەمان ل دژی تیرۆرێ خەباتێ دكەن، و هەرێما كوردستانێ بوویە جهێ پەنابەرێن ژ هەمی نەتەوە و ئایینان.
بێگومان، كۆنگرێ مێنشێنێ ژبۆ سەرۆك نێچیرڤان بارزانی و هەرێما كوردستانێ دا دەلیڤەیەكا باش بوو كو ڕۆلێ خۆ یێ نێڤدەولەتی بهێزتر بێخن و پەیوەندییێن باش ل گەل وەلاتێن جیهانێ دروست بكەن. ب ڤی ئاوایی، ئەڤ كۆنگرە دبیتە دەروازەیەكا گرنگ بۆ دیپلۆماسیا هەرێما كوردستانێ ل سەر ئاستێ جیهانی.

ئاشتی سالح

لێبۆرین، ئەو ئیرادەیا كو دبیتە دەرگەهێ ئازادیێ ژ كەڤنە ئێش و ئازاران. دەمێ مرۆڤ كەسەكێ دی دبەخشیت، ئەو نە ب تنێ ئەوی كەسی ژ گونەهان ئازاد دكەت، بەلكو خوە ژی ژ زنجیرێن كینە و ركێ رزگار دكەت. لێبۆرین نە بەس كارەكێ ئاسانە، بەلكو پێدڤی ب هێزەكا مەزن و دلگەرمیەكا بەردەوام هەیە. ئەڤە كارەكێ روحییە كو دهێتە پێجێ ب تێپەربوونا دەمی و ب چێكرنا هەست و سۆزێن شیایی.
د ژیانا هەر رۆژێ دا، مرۆڤ بەرهەڤی گەلەك رەوشان دبیت كو تێدا دل دئێشیت. هندەك جاران كەس هاتیە ئێشاندن ژ ئالیێ كەسێن نێزیك ڤە. د ڤان جۆرێن رەوشاندا، لێبۆرین دبیتە دەرگەهێ ئازادیێ ژ ئەو تاریاتیێ كو مرۆڤی ڤەدگریت. لێ لێبۆرین ب ئێك رۆژێ ناهێتە بدەستڤەئینان، ئەڤە رێكەكا درێژە و پێدڤی ب بەردەوامیێ هەیە.
د جیهانا ئەڤرۆ دا، گەلەك تاكەكەس برینداربوونە ژ ئەگەرێ شەر و كێشە و پێكدادانان. ئەڤ برینە بوونە باندۆرێن نەیێن د ژیانا وان دا. لێ دەمێ مرۆڤ لێبۆرینێ دكەت، دەمەكێ نوی دەست پێ دكەت و شیانێن دوڤچوونا ژیانێ زێدەتر دبن.
لێبۆرین دەستپێكا چاكبوونێ یە. دەمێ مرۆڤ دبەخشیت، ئەو دەستپێدكەت ژ رابردووی رزگاربیت و هەست ب ژیانەكا نوی و سەربەخوە دكەت. لێبۆرین پێویستە بۆ گوهۆرینا مرۆڤی بۆ باشی. ب لێبۆرینێ، مرۆڤ دكاریت گەلەك ئازار و برینان ژ بیر بكەت و دەست پێكا ژیانەكا باشتر ب هەڤ را بكەت.
ئەو كەسێن دشێن ببەخشن، دێ رەوشا گیانی و دەروونی یا وان باشتر بیت. ژیانا وان ئاسان و سڤكتر دبیت. ژ ئاریشە و گرێكوێران رزگار دبن. دیتنا وان یا ژیانێ دگوهۆریت و هەستەكێ شیایی ل دەف پەیدا دبیت. هەر وەسا ژی لێبۆرین دبیتە ئەگەرێ باشتربوونا پەیوەندیێن وان ب كەسێن دی را.
ئەگەرچی ببەخشین د هندەك رەوشان دا دبیت یا زەحمەت و مەحال بیت، لێ دیسان ژی مرۆڤ دشێت بەرەڤ ئێك هەنگاڤ و ب دومایێ هەنگاڤ ببەخشیت. ئەو كەسێن دشێن ببەخشن، گەلەك دلۆڤان و دەستڤەكری نە ل هەمبەری خوە و كەسێن دی. لێبۆرین ئەو تیرۆژكا دلۆڤانیێ یە كو ژ دلێ مرۆڤی دەردكەڤیت و رۆناهیێ دزێنیتە سەر تاریاتیێ.
گەلەك كەس دترسن ژ لێبۆرینێ چونكی دزانن كو لێبۆرین پێدڤی ب ئازادیا كینێ هەیە. لێ مرۆڤ پێویستە ژ بیر نەكەت كو لێبۆرین رێك و ئاسانكەرێ بەرەڤ چێكرنا ژیانەكا نوی یە، كو تێدا دلۆڤانی و ئاشتی یا زال بیت.
دەمێ مرۆڤ لێبۆرینێ دكەت، ئەو دەست پێ دكەت ژ رابردوویێ رزگاربیت. د ڤێ چەندێ دا، دێ شیانێن وی بۆ بنیاتنانا داهاتی باشتر بن. چونكو مرۆڤ ئێدی خوە ب رابردوویێ ڤە گرێنادەت، ئەو دێ چەندین دەرفەتان بۆ خوە بینیت. ئەو دێ شێت دیتنەكا نوی یا ژیانێ بۆ خوە بدۆزیت، كو تێدا ئەوێ دلێ وی پر ژ ئاشتی و رەحەتیێ بیت.

ئاشتی سالح

د ڤان رۆژێن دوماهیێ دا، رۆلێن بەدەن و دلێ خەلكێ چەمچمالێ ب لێقەومیەكا مەزن هاتنە هەژاندن. لێقەومیەك كو ل گەل هەر بهیستنەكێ، دلێن هەموو كوردەكی دهەژینیت. ئەڤ لێقەومییە بوویە ئەگەرێ ژدەستدانا چەند كەسان و برینداركرنا گەلەكێن دی. د ناڤ ڤی خەم و ژانێ دا، خەلكێ مە یێ دلسۆز و خۆدان وەلات، ل دهۆكێ و ل هەموو دەڤەرێن كوردستانێ دەست ب پشتەڤانیەكا مەزن كرن، داكو ئالیكاریا برایێن خوە ل چەمچمالێ بكەن.
خەلكێ دهۆكێ، ل هەر چار گۆشەیێن باژاری، ل هەر گوند و باژێركێ، دەست ب كۆمكرنا ئالیكاریێن جۆراوجۆر كرن، ژ خوارن و ڤەخوارنان هەتا جلكان، ژ دەرمان و پێدڤیێن نەخوەشخانەیان هەتا پارێن پێشكێشكری. رێكخراوێن جڤاكی و دەزگەهێن حكومی، هەمی ب هەڤڕا كاردكەن داكو ڤان ئالیكاریان بگەهیننە خێزانێن زیانلێكەتی ل چەمچمالێ.
سەركەفتنا ڤێ ئالیكاریێ، نیشانا هەست و سۆزێن برایەتی و خوەشتڤییا كوردانە. گەلێ كورد هەردەم د رۆژێن تەنگاڤیێ دا، دەستێ ئالیكاریێ درێژی هەڤ دكەن و نابێژن ئەڤە یێ باكوورە، یێ باشوورە، یێ رۆژهەلاتە یان یێ رۆژئاڤایە. ئەم هەمی كوردین و خەم و ژانێن مە، یێن هەموویانە خەلكێ دهۆكێ یێ هەژار و دەولەمەند، ژن و زەلام، پیر و جەحێل، ب هەموو شیان و كارینان ڤە، ددەنە ئالیكاریا خەلكێ چەمچمالێ. چەندین كارڤان هاتنە ئامادەكرن بۆ هنارتنا ڤان ئالیكاریان بۆ چەمچمالێ و خەلكێ ل وێرێ. كەربێن مەزنێن ئالیكاریێ ل هەر كۆلانەكێ دهێنە دیتن، جێهێن تایبەت هاتنە دیاریكرن كو مرۆڤ بشێت ئالیكاریێ ببەتە وێرێ.
لێقەومیێن وەك ل چەمچمالێ، بێگومان، دبنە ئەگەرێ خەمەكا مەزن، بەلێ دبنە ئەگەرێ ئێكگرتنەكا مەزن ژی. دەمێ خەلكێ دهۆكێ و خەلكێ باژێر و گوندێن دی یێن كوردستانێ، دەستێ ئالیكاریێ درێژی برایێن خوە دكەن ل چەمچمالێ، ئەڤە نیشانا ئێكگرتنا گەلێ كوردە د هەر چار پارچێن كوردستانێ دا ئەڤرۆ ئەم هەمی ددەینە ل پشت هەڤ، و د رۆژێن تەنگاڤیێ دا ئالیكاریا هەڤ دكەین. ئەم هیڤیدارین كو خودێ رۆژەكێ ببەتە سەر مە دا ئەم دەستێ هەڤ بگرین و ببینە خۆدانێ ئاخا خوە و نەهێلین لێقەومیێن وەسا بوومەلەرزە و لەیزەر دوبارە ببن. ئەم هیڤیدارین كو خەلكێ چەمچمالێ و دەڤەرێ، زوو ساخ و سەلامەت ڤەگەرن مالێن خوە و بژیەكا خوەش و ئارام بەردەوام بن بژی كورد، بژی كوردستان، بژی برایەتی و پشتەڤانیا كوردان بۆ هەڤ!

ئاشتی سالح

جهێن گشتی، ئەو جهێن كو بۆ هەموو خەلكی نە، رۆلەكێ مەزن د ژیانا مە دا دگێڕن، ئەڤ جهێن گشتی، وەك باخچە، پارك، قوتابخانە، نەخۆشخانە، هەموو جهێن مە نە و مە هەموو كەسان دڤێت پاراستنا وان بكەین دەمێ ئەم د جهێن گشتی دا دژین، دڤێت ئەم هزر بكەین كو ئەڤ جهە نە ب تنێ یێ مەیە بەلكو یێ هەموو كەسی یە كو پێدڤی پێ هەی، ئەڤە ب وێ واتایێ دهێت كو ئەم دڤێت رێزێ ل ڤان جها بگرین، وان پاقژ بهێلین و ب شێوەیەكێ وەسا بكاربینین كو هەردەم دپاقژبن.
باخچەیێن گشتی ئێك ژ گرنگترین جهێن گشتی نە، ل ڤێرێ، زارۆك دگێڕن خەلك وەرزشێ دكەن، یان بەس بۆ بێهنڤەدانێ دچن، دڤێت ئەم ڤان باخچەیان پاقژ بهێلین، گیا و داران نەشكێنین و پاشماییێن خوە نە هاڤێژینە سەر ئەردی، هەروەسا دڤێت ئەم رێزێ ل هەڤدوو بگرین د دەمێ بكارئینانا ڤان جها دا، نەخۆشخانە ژی جهێن گشتی نە كو خزمەتا هەموو كەسا دكەن، دڤێت ئەم هاریكاریا كارمەندێن نەخۆشخانێ بكەین و پێگیریا رێنمایێن وان بكەین، ئەم دشێین ڤێ چەندێ بكەین ب رێكا پاراستنا نەخۆشخانێ پاقژ، دەنگێ خوە نزم بكەین ل دەمێ‌ سەرەدانان و رێزێ ل نەخۆشێن دی و كارمەندا بگرین.
قوتابخانە جهەكێ گرنگە بۆ پەروەردەكرنا زارۆكێن مە، دەمێ كو دایك و باب زارۆكێن خوە دهنێرنە قوتابخانێ، دڤێت ئەو هاریكاریا مامۆستایان بكەن و پێگیربن ب رێنمایێن قوتابخانێ‌، بازارَ جهێن گشتی نە كو خەلك تێدا كرین و فرۆتنێ دكەن، دڤێت ئەم پاقژیا ڤان جها بپارێزین، پاشماییێن خۆ نە هاڤێژینە سەر ئەردی و ب شێوەیەكێ بێدەنگ و رێك و پێك مامەلێ بكەین.
رێژی جهێن گشتی نە كو هەموو كەس تێدا دچن و دهێن، پێدڤی یە ئەم رێزێ ل یاسا و رێنمایێن هاتنوچوونێ‌ بگرین و نەبینە ئەگەرێ سەر ئێشی بۆ كەسێن دی، هەر وەسا دڤێت ئەم پاقژیا رێكا بپارێزین و پاشماییێن خوە نە هاڤێژینە سەر ئەردی.
ب كورتی، جهێن گشتی مولكێ هەموویانە و ئەو چەندە بەرپرسیاریەكا مەزن دئێخیتە سەر ملێن مە بۆ پاراستن و بكارئینانا وان ب شێوەیەكێ دروست، دڤێت ئەم باوەر بكەین كو ئەڤ جهە یێ هەموو كەسا نە، و ئەم هەموو تێدا پشكداربین، هەكە ئەم ب شێوەیەكێ درست چاڤدانا ڤان جها بكەین، دێ ژیانا مە هەموو كەسان خۆشتر و باشتر بیت.

ئاشتی سالح

توندوتیژی بەرانبەر زارۆیان ئێك ژ گرنگترین ئاریشەیێن جڤاكا مەیە كو رۆژانە دبینین و دبهیسین. هەر زارۆیەك ژ دایك دبیت، ماف هەیە ب ئازادی و ئارامی ژیانا خۆ بەردەوام بكەت. لێ مخابن گەلەك جاران، زارۆك دبنە قوربانیێن توندوتیژیێ، چ ل مالێ چ ل قوتابخانێ یان جهێن گشتی توندوتیژی ل گەل زارۆیان ب چەند جۆران دهێتە دەستنیشانكرن. ئەو دشێت توندوتیژیا لەشی بیت وەكی لێدان و پێدان، یان توندوتیژیا دەروونی وەكی قێركرن و بێڕێزیكرن، یان توندوتیژیا رەفتاری وەكی بێخوارن و بێج ل هێلان. هەمی ئەڤ جۆرێن توندوتیژیێ كارتێكرنا نەرێنی ل سەر كەسایەتیا زارۆكی دكەن، نەخاسمە ل قۆناغێن ژیانێ یێن دەستپێكێ ئەگەرێن توندوتیژیێ ل دژی زارۆكان گەلەكن. هندەك دایك و باب توندوتیژیێ وەكی رێكەكا پەروەردەیی بكاردئینن، ژبەر كو ب خۆ ب ڤێ رێكێ هاتینە مەزنكرن. هندەكێن دی ژ زیرەكیا نزم یان نەزانینێ، شێوازێن هەڵە بكاردئینن بۆ گوهۆرینا رەفتارێن زاروكێن خۆ. بێگومان، ئاریشەیێن ئابووری، كێشەیێن نەساخیێن دەروونی، و زێدەگاڤیا كەیفخۆشكەران ژی رولەكێ مەزن دلیزن د ڤێ چەندێدا كارتێكرنێن توندوتیژیێ ل سەر زارۆیان گرانن ژ ئالیێ لەشی ڤە، زارۆك دێ بریندار بن و ژ ئالیێ دەروونی ڤە، ترس و خەم و دودلی دێ كەسایەتیا وان داگیركەن. زارۆیێن قوربانیێن توندوتیژیێ، دێ ب زەحمەت باوەریێ ب خۆ و كەسێن دۆرهێلا خۆ ئینن، و پتریا جاران دێ توندوتیژیێ دژی كەسانێن دی بكاربینن دەمێ مەزن دبن چارەسەركرنا ڤێ كێشێ، پێدڤی ب هاریكاریا هەمی ئالیانە. دڤێت مللەت هشیار بیت سەبارەت ب مەترسیێن توندوتیژیێ، و دڤێت دایك و باب فێری رێكێن راست یێن پەروەردەكرنێ بن. قوتابخانە و دامودەزگەهێن پەروەردەیی ژی پێدڤیە بەرنامەیێن تایبەت بۆ هشیاركرنێ دانن. د هەمان دەم دا، حوكمەت پێدڤیە یاسایێن تایبەت دەربئێخیت بۆ پاراستنا زارۆیان و كەسێن توندوتیژیێ دژی زارۆیان دكەن، بێنە سزادان.ب كورتی، توندوتیژی بەرامبەر زاروكان ئاریشەیەكا مەزنە، لێ نەچارەسەر نینە. ئەگەر هەمی ئالی پێكڤە كاربكەن و هەر ئێك ئەركێ خۆ بجهبینیت، دێ شێین جڤاكەكا ئارام بۆ زارۆیێن خۆ چێكەین و دێ شێین كەسێن پاشەرۆژێ ب ئارامی و بێ توندوتیژی پەروەردە كەین.

ئاشتی سالح

دەمێ ئەم بەحسێ سەركەفتنا پارتی دكەین، ئەم پەیڤەكا ب هێز و دانپێدانەكا بەرفرەه دبینین كو خەلكێ كوردستانێ پێشكێش كریە. ئەو ملیۆن دەنگێن پارتی وەرگرتین، دەڕبرینەكا راستەقینە یە كو گەلێ كوردستانێ باوەریا خۆ ب سیاسەت و رێبازا پارتی هەیە.
ئەڤ سەركەفتنە نە ب رێكەفت هاتیە دەست، لێ ئەنجامێ ساڵێن درێژ ژ كار و خزمەتكرنا گەلی یە. پارتی هەر دەم دەست ژ دەستێ خەلكی بەرنەدایە و بەردەوام بوویە د پێشخستنا هەرێمێ دا. ژ رۆژا ئاڤاكرنا وێ، پارتی شەر كریە بۆ مافێن گەلێ كورد و هەر دەم بەرەڤانی ژ كەیس و خاكێ وی كریە.
تشتێ سەیر نینە كو گەلێ كوردستانێ ڤێ چەندێ د هەلبژارتنان دا دەردبڕیت. ب راستی، هەر پارتیەكا سیاسی ب كار و بەرنامەیێن خۆ دهێتە نیاسین. پارتی ژی ل سەر بنگەهێ خزمەتكرنا گەلی، دلسۆزی و راستگۆیی دهێتە نیاسین. چونكو پارتی هەر دەم بەرنامەیێن خۆ ب شێوەیەكێ كریاری پێشكێش كرینە و گەل ب چاڤێ خۆ دیتیە چاوا ئەو بەرنامە ل سەر ئەردی پێك دهێن.
ئەم دشێین بێژین كو هەلوەستێ پارتی ل هەنبەر پرسێن نەتەوەیی، چاڤدێریا پارتی بۆ ئاسایشا هەرێمێ و گەشەپێدانا ئابۆری ژ لایێ وێ ڤە، هەمی فاكتەرێن سەرەكینە كو بووینە ئەگەرێ بدەستڤەئینانا ڤێ باوەریا مەزن ژ لایێ خەلكی ڤە.
هەر وەسا دڤێت ئەم دەستنیشان بكەین كو زێدەبوونا ڤێ حەژێكرنێ بۆ پارتی د دەمەكی دا یە كو ناڤچە ب هندەك قەیرانێن سیاسی و ئابۆری رە دەرباز دبیت، ئەڤە ژی دیار دكەت كو خەلك باوەری ب سەركردایەتیا پارتی هەیە و دزانیت كو ئەوە بەرەكێ ئارامیێ و سەقامگیریێ.
د داویێ دا، ئەم دشێین بێژین كو ئەو ملیۆن دەنگ ژ لایێ خەلكی ڤە نەتەنها دەنگدانە ب پارتی، لێ بەلكو دەنگدانە ب داهاتیەكێ گەشتر. خەلكێ كوردستانێ دزانیت كو رێكا سەرفرازیێ د وەلاتەكێ ئازاد و سەربخۆ دایە، و پارتی ژ دەستپێكێ هەتا نها خەباتا وێ بۆ ئازادی و سەربخۆیێ یە. لەوما ڤێ یەكێ ژی هاندایە خەلك دا دەنگێ خۆ بدەنە وێ.

ئاشتی سالح

لیستا ٢٧٥ د دیرۆكا سیاسیا ئیراقێ دا بوویە ئێك ژ وان خالێن وەرچەرخانێ یێن كو گوهۆڕینێن مەزن ب خوەڤە دیتین. ئەڤ لیستە بۆ ئێكەم جار پشتی رۆخاندنا رژێما بەعس د سالا ٢٠٠٣ دا هاتە پێشكێشكرن و بوویە بنەما بۆ سیستەما دیمۆكراسی یا نوی ل وەلاتی. ئەڤ لیستە ژمارا ئەو ئەندامێن پەرلەمانێ بوون كو د پێكهاتەیا پەرلەمانێ دا هەبوون، و ژ وی دەمی هەتا نوكە ناڤێ وێ بوویە ناڤەكێ ناسكری د جڤاكا كوردستانێ دا.
یا هێژایی گۆتنێ یە كو پێكهێنانا لیستا ٢٧٥ هەنگاڤەكا گرنگ بوو ژ بۆ بجهئینانا دەنگێ خەلكێ ئیراقێ ب گشتی و یێ خەلكێ كوردستانێ ب تایبەت. هاتنا ڤێ لیستێ نەفەسەكێ نوی دایە چالاكیا سیاسی و پرۆسێسا دیمۆكراسی ل وەلاتی، و بوویە سەدەما گوهۆڕینێن مەزن د وارێ سیاسی، ئابووری، و جڤاكی دا.
ئەڤ لیستە هەروەسا بوویە سیمبۆلەك ژ بۆ پشكداریا رەنگاورەنگ، چونكی نوونەرێن ژ هەمی نەتەوە و ئایینێن جۆراوجۆر یێن ئیراقێ تێدا جه دگرتن. ئەڤە ژی نیشانا وێ چەندێ بوو كو خەلكێ ئیراقێ ب هەمی پێكهاتێن خوەڤە، دشیان یەكگرتی بژین و ب شێوەیەكێ ئاشتیانە ژیانا خوە ببەن. بەشداربوونا كورد و پێكهاتێن دی د لیستا ٢٧٥ دا نیشانا بەرەڤپێشچوونەكێ بوو بۆ چەسپاندنا پرەنسیپێن دیمۆكراسی یێن وەك مافێن هەمی پێكهاتەیان و پێكڤەژیانێ.
د راستیێ دا، لیستا ٢٧٥ نە تەنها ژمارەیەكە، بەلكو ئیرادەیا گەلێ ئیراقێ یە بۆ گوهۆڕینەكا راستەقینە. ئەڤ ژمارە نیشانا خەباتا سالێن دوور و درێژ ە بۆ رەواندنا دیكتاتۆریەتێ و ئاڤاكرنا سیستەمەكا دیمۆكراسی یا كو تێدا دەنگێ هەر كەسەكی جهێ خوە یێ راستەقینە وەرگریت.
دگەل وێ هەمیێ ژی، هەر وەكی هەر تشتەكێ نوی، لیستا ٢٧٥ ژی روبەروویی زۆر ئارێشە و ئاستەنگان بوویە. ئەنجامدانا هەلبژارتنان ل ژێر سێبەرا گرژی و ئالۆزیان دا، پاراستنا مافێ هەمی پێكهاتەیان، و ئاڤاكرنا سیستەمەكا سیاسی یا سەقامگیر، ئەركێن گران بوون ل سەر میلێن ئەندامێن ڤێ لیستێ.
د داویێ دا، لیستا ٢٧٥ وەك پێنگاڤەكا گرنگ د دیرۆكا گەشەسەندنا ئیراقێ دا دئێتە هژمارتن. ئەڤ لیستە بوویە بنیاتێ ئاڤاكرنا ئیراقەكا نوی یا كو سەروەریا یاسایێ و مافێن هەمی خەلكێ وێ تێدا جهێ خوە وەرگرن. ئەڤرۆ، ژبەركو ئەم ڤێ لیستێ د دیرۆكێ دا دبینین، دڤێت باش بزانین كو ئەڤ پێنگاڤە، پێنگاڤەكا مەزن بوو ژ بۆ ئاڤاكرنا سیستەما دیمۆكراسی ل ئیراقێ. خەبات و سەركەفتن، ژ بیركرنا وان ئاسان نینە.

ئاشتی سالح

ل ڤێ سەردەمێ دیجیتالی، ئەنترنێت بوویە بەشەك گرنگ ژ ژیانا مە یا رۆژانە، نەخاسمە بو زارۆكان، زارۆك ل دووف گەهشتن و پێشكەفتنا تەكنەلۆژیایێ پتر پێ ڤە دگرن و ئەڤە هندەك جاران بابەتەكێ مەترسیدارە، ئەنترنێت هەم ژێدەرەكێ‌ زانینێ یە و هەم ژی دشێت ببیتە جهێ زیانێ‌ بو زارۆكێن مە.
زارۆكێن نوكە پتر ژ زارۆكێن دەمێن بەری ب شارەزاینە د بیاڤێ تەكنەلۆژیایێ دا و ئەوان شیانێن فێربوونا زوو هەیە. دەمێ زارۆك كیبورد و ماوسێ بكاردئینن، وان تشتەكێ دروست دكەن و دفێربن، لێ مەترسی هەنە كو پێدڤیە دایك و باب هەردەم هاژێ هەبن.
ئەرێنیێن ئەنترنێتێ بو زارۆكان گەلەكن، ئەو دشێن ب رێكا ئەنترنێتێ پتر پەرتووكان بخوینن، ڤیدیۆ یێن فێركرنێ ببینن، و پتر ل سەر جیهانا دەرڤە بزانن، زارۆك هەروەسا دشێن ب رێكا گێم و ئەپێن فێركرنێ هزرا خۆ بكاربینن، ئەنترنێت رێ ددەت زارۆك ب هەڤالێن خۆ پەیوەندیێ بكەن، ب تایبەتی ل دەمێ نەخۆشی و بەلاڤبوونا ڤایرۆسان.
لێ نەرێنیێن ئەنترنێتێ ژی هەنە، گەلەك زارۆك دەما زێدە ددەنە ئەنترنێتێ و ئەڤە دبیتە ئەگەرێ كێمبوونا چالاكیێن جەستەیی، دایك و باب دڤێت ژمارا دەمژمێران دیاربكەن دا زارۆك سنوردار بن، هەروەسا ئەنترنێت جهەكە كو مرۆڤ دشێت راستی نەڤیانێن نە باش بیت. زارۆك دشێن راستی كەسێن خراب بێن، یان راستی پەیڤێن نەجوان بێن، یان ژی وێنە و ڤیدیۆ یێن نە باش ببینن.
كێشەیەكا دی ئەوە كو زارۆك دشێن تووشی ئالودەبوونا ئەنترنێتێ ببن، ئەڤ كێشە دبیتە ئەگەرێ كو زارۆك دەست ژ گەلەك چالاكیێن دی یێن گرنگ بەردەن وەكی خواندن و تێكەلبوونا جڤاكێ، زارۆكێن ئالودەبوویی دشێن ببنە ئەگەرێ نیگەرانی و پەریشانیا خواندنێ و ل دووف ڤەكۆلینان ئەو زارۆكێن پتر ژ چار دەمژمێران د رۆژەكێ دا ل بەر ئەنترنێتێ دبۆرینن، تووشی كێشێەین زێدە یێن دەروونی و سەرەدەریێ ببن.
هەروەسا جۆرێ وی ناڤەرۆكی یێ زارۆك ل سەر ئەنترنێتێ دبینن یان گوهداری لێ دكەن ژی گەلەك گرنگە، گەلەك ماڵپەر و ئەپ هەنە كو راستەوخۆ ب رێكا بازرگانیا ئۆنلاین زارۆكان دكەنە ئارمانج و ب شێوەكێ نە دروست كارتێكرنێ ل هزرا زارۆكان دكەن، زارۆك ب خۆ نوزانن كا كیژ تشت باشە و كیژ خرابە و ل ڤێرێ رۆلێ دایك و بابان ژ هەموویێ گرنگترە.
رێكێن زێدە ژی هەنە بۆ پاراستنا زارۆكێن مە ل سەر ئەنترنێتێ. بۆ نموونە، دایك و باب دشێن ئامرازێن كۆنترۆلا دایك و بابان بكاربینن دا چاڤدێریا وان بكەن كا زارۆك چ دبینن و دخوینن ل سەر ئەنترنێتێ، هەروەسا وەختێ ئینتەرنێتێ سنوردار بكەن و ماڵپەرێن نە گونجای قەدەغە بكەن.

ئاشتی سالح

گەنج ستوینێن سەرەكی یێن جڤاكێنە و بێی پشكداریا وان پێشڤەچوونێن جڤاكێن مە ناهێنە ئەنجامدان. ئەڤ نڤیسینە دێ رۆنكرنێ دەتە سەر گرنگیا دەنگێ گەنجان د هەلبژارتنێن داهاتی یێن هەرێما كوردستانێ دا، هەرێما كوردستانێ وەك هەمی وەلاتێن دی ئەڤرۆ پێدڤی یە ب هزرێن نوی یێن داهێنەر و توخمێ گەنجان كو چەرخێ گەشەكرنێ یێ وەلاتی بزڤرینن. گەنج خۆدان هزرێن نوی و شیانێن گرنگن كو دشێن گوهۆرینان بینن و وەلاتێ مە پێشە ببەن، تایبەتمەندیێن گەنجێن مە ئەوە كو ئەوان ڤیانەكا مەزن بۆ وەلاتی هەیە و هیڤیێن مەزن بۆ پاشەرۆژێ دكەن. ئەو ئامادەنە خزمەتا وەلاتی بكەن و چاكیێ بۆ وی بخوازن. لەوما ژی، پێدڤیە ئەم ب رێكا دەنگدانێ، دەرفەتێ بدەینە وان دا كو دەنگێ خۆ بلند بكەن و بریارێن كو ب وان ڤە گرێدایە، بۆ وان بهێنە وەرگرتن لیستا پارتی ٢٧٥ ب ڤێ چەندێ باوەری هەیە و هەردەم بەرنامەیێن تایبەت بۆ گەنجان دانایە كو ئارمانجا وان پێشڤەبرنا وەلاتی یە و پەیداكرنا دەلیڤەیێن باشتر بۆ گەنجێن مەنە. ئەڤ بەرنامە د وارێن خواندنێ، كاركرنێ، ساخلەمیێ، هەر وەسا د وارێن چاندی و هونەری دا باش دیاربووینە هندەك كەسێن نەحەز دڤێن مە بخاپینن و ئارمانجا وان پاشڤەبرنا وەلاتێ مەیە. ئەڤ كەسانە دشێن ب كار و گۆتنێن خۆ كار ل گەنجان بكەن و وان ژ دەنگدانێ دویربێخن. لێ گەنجێن مە هشیارن و دزانن چاوا ڤان گۆتنان جودا بكەن و راستیێ ژ درەوا بنیاسن.
گەنجینۆ! رۆژا هەلبژارتنا پاشەرۆژا وەیە. هەلبژارتن دەلیڤە بۆ وەیە كو هوین هزرێن خۆ دیار بكەن و ئەو كەسێن كو دێ نوونەراتیا هەوە كەن هەلبژێرن. ئەركێ وەیە هوین دەنگێ خۆ بدەنە لیستێن كو ب راستی دێ خزمەتا هەرێما مە و گەنجێن مە كەن.
ب كورتی، گەنج هیڤی و ئۆمێدا پاشەرۆژا وەلاتینە. پێدڤی یە گەنج ب رێژەكا باش پشكداریێ د هەلبژارتنان دا بكەن و ژبیر نەكەن كو دەنگێن وان گرنگیەكا مەزن بۆ پاشەرۆژا وەلاتی هەیە. هەر گەنجەك هەست ب بەرپرسیاریێ بكەت و ب دلسۆزی دەنگێ خۆ بدەتە لیستا پارتی ٢٧٥ كو ئەو ژی خزمەتكارێن دلسۆز یێن وەلاتینە.
هەر گەنجەك هزر بكەت كو گەر ئەو نەچیتە دەنگدانێ، دەنگێ وی دێ هەر كێمی بیت، دڤێت بزانیت كو هەر دەنگەك گرنگە و كۆما دەنگا دێ ئەنجامێ گوهۆریت. ژبەر ڤێ چەندێ، نە ب بتنێ گەنجێن مە دڤێت خۆ رابەرن ب ئەركێ دەنگدانێ، بەلكو دڤێت هان بدەن هەڤال و خزم و دۆستێن خۆ ژی كو دەنگێ خۆ بدەن ڤیانا وەلاتی ب دەنگدانێ دهێتە نیشادان، لەوما ب هەڤڕا بلا ئەم هەمی پشكداریێ بكەین و پاشەرۆژەكا گەش بۆ وەلاتێ خۆ و گەنجێن خۆ بهێلین.

ئاشتی سالح

ریفراندۆما كوردستانێ، ئەو گاڤا مێژوویی بوو كو ل ٢٥ ئیلۆنا ٢٠١٧ هاتە ئەنجامدان. ئەڤ ریفراندۆم بوویە نیشانا ئیرادەیا خەلكێ كوردستانێ بۆ دیاركرنا چارەنڤیسێ خۆ ب دەستێ خۆ. ل وی دەمی، خەلكێ كوردستانێ پرسیارەكا ساكار هاتە پرسین: «ئەرێ تو دخوازی هەرێما كوردستانێ و ئەو دەڤەرێن كوردستانی یێن دەرڤەی ئیدارەیا هەرێمێ ببنە دەولەتەكا سەربەخۆ؟»
ب رێژەیەكا بلند، نێزیكی ٩٣٪ ژ دەنگدەران ب «بەلێ بەرسڤ دا. ئەڤ ئەنجامە نیشا دا كو خەلكێ كوردستانێ ب ئاشكەرایی دخوازیت ل دەولەتا ئیراقێ جودا ببیت و دەولەتا خۆ یا سەربەخۆ دامەزرینیت.
ریفراندۆم ب سەركردایەتیا بەرێز مەسعود بارزانی، سەرۆكێ هەرێما كوردستانێ یێ وی دەمی، هاتە برێڤەبرن. وی گۆت: «مە بڕیار دایە كو ئێدی دەمێ هاتیە كو گەلێ كورد چارەنڤیسێ خۆ بدەستێ خۆ دیار بكەت.» ژ بلی وێ، وی دیار كر كو ئەڤ ریفراندۆم هەنگاڤەكا ئاشتیانە یە و د چارچووڤەیێ یاسایان دایە.
لێ، ل دەمێ ریفراندۆمێ، گەلەك وەلاتان دژی ئەنجامدانا وێ بوون. ئیراق، توركیا، ئیران، و تەنانەت زۆربەیا وەلاتێن رۆژاڤا دژی بوون. وان خەلكێ كوردستانێ دوماهیا ئەنجامدانا ریفراندۆمێ ژ ئاگەهدار كرن، لێ سەركردایەتیا كوردستانێ و خەلكێ وێ نەخواستن گوهداریا وان كار بكەن.
پشتی ریفراندۆمێ، دەولەتا ئیراقێ ب چەندین رێیێن نەیاسایی و زۆردار هێرش كرە سەر هەرێما كوردستانێ. هێزێن ئیراقی هێرش كرنە سەر دەڤەرێن كوردستانی یێن دەرڤەی ئیدارەیا هەرێمێ، بتایبەت كەركووك. هەروەسا ئیراقێ گەمارۆیێن ئابۆری ل سەر هەرێمێ سەپاندن، فڕۆكەخانەیێن وێ گرتن و بەشێ هەرێمێ ژ بودجەیا گشتی یا ئیراقێ بڕی.
ریفراندۆم، سەرەڕای ئەنجامێن وێ یێن نێگەتیڤ ل سەر هەرێمێ، هێشتا ژی دەنگەكێ بەرچاڤ بوو كو گەهشتە هەمی جیهانێ. وێ نیشا دا كو خەلكێ كوردستانێ خودان ئیرادەیەكا بەهێز ە و ئامادەیە قوربانیێ بدەت بۆ گەهشتنا ئارمانجێن خۆ یێن نەتەوەیی.
ریفراندۆم بوویە وانەیەك بۆ سەركردایەتیا كوردستانێ ژی. وێ دیار كر كو دڤێت پشتگیریا ناڤدەولەتی هەبیت بۆ ئەنجامدانا هەر گاڤەكا ستراتیژی، و دڤێت كوردستان هێزا خۆ زێدەتر بكەت دا بشێت ل هەنبەر مەترسیێن هەیی خۆ بپارێزیت.
ئەڤرۆ، ژ ڤێ ریفراندۆمێ را چەند سال دەرباز بووین، لێ هێشتا ژی وێ كاریگەریا خۆ هەیە. خەلكێ كوردستانێ ب شانازیەڤە باسێ وێ رۆژێ دكەت، كو وان چوونە سەر سندوقان و دەنگێ خۆ دا بۆ دەولەتا كوردستانێ. ئەڤ چەندە دیار دكەت كو ریفراندۆم نە ب تنێ رویدانەكا سیاسی بوو، بەلكو بوویە پشكەك ژ ناسناما كوردی.

# بـەرێ خـۆ بدەنە ڕیفرانــدۆمـێ: ئـاخفتنەكا سەر خـۆ

گەلێ هێژا یێ كوردستانێ، ئەز دڤێم بەحسێ تشتەكێ زۆر گرنگ بكەم ئەڤرۆ. ریفراندۆم، ئەو پەیڤا كو ئەم هەمی پێ ئاشنانە، دهێتە چ واتایێ؟ ریفراندۆم، ئەو دەمە یە كو ئەم وەك خەلك بڕیارا خۆ ددەین. ئەو دەمە یە كو دەنگێ مە یێ ئاسایی دبیتە هێزەكا مەزن.
ب راستی، ل وەلاتێ مە، ریفراندۆم رویدانەكا تایبەت ە. ئەم یێن بیر دئینین وی دەمێ كو هەمی خەلكێ مە ل ٢٥ ئیلۆنا ٢٠١٧ دەنگێ خۆ دا. چەند رۆژەكێن خۆش بوون، نە وسا؟ ل هەمی باژێر و گوندێن كوردستانێ، زەلام و ژن، پیر و جحێل چوونە سەر سندۆقان و ب كەیف و شادی دەنگێ خۆ دان.
هندەك دبێژن كو ریفراندۆم شاشی بوو. ئەوان دڤێت ئەم هەمی بیرا خۆ ببەین. لێ ئەز ژ وە دپرسم: ئەرێ خواستنا ئازادیێ د چ دەمی دا شاشی یە؟ ئەرێ دەنگدان بۆ داهاتیەكا باشتر چاوا دبیتە شاشی؟
مەزن و بچویكێن مە یێن شەهید یێن كو سەرێ خۆ دانە سەر رێیا ئازادیا كوردستانێ، ل مە دنێرن. ئەو ددەنە مە هێز و بەردەوامیێ. ئەو دبێژن: «هێشتا ئەركێ وە نەقەدیایە. بەردەوام بن.»
ئەرێ ئەم زێدەتر ژ سەد سالان ل هیڤیا ڤێ رۆژێ نەبووین؟ ئەرێ مە هزاران سال خەون ب وێ نەدیت كو ئەم دێ خودان مال و وەلاتێ خۆ بین؟ ئەرێ نە مافێ مەیە كو ئەم وەك هەمی مللەتێن جیهانێ بژین، ب ئازادی و رێزگرتن؟
ئەز باوەرم، هەتا هەتایێ وێ رۆژا پیرۆز ل بیرا مە بیت. وێ رۆژێ كو ئەم هەمی بووینە ئێك و مە گۆت «بەلێ» بۆ ئازادیێ. بەلێ، دەمەكێ زەحمەت بوو پشتی ریفراندۆمێ. ئەم روی ب روی چەندین ئاستەنگان بووین. لێ ب هێزا ئێكبوونا مە، ئەم ژی سەركەفتین.
ئەم نەڤێت ئەو رۆژێن رەش بینین دیسا. ئەم نەڤێت ئەنفال و كیمیاباران دیسا ل كوردستانێ چێبن. لەوما، ئەم دەنگێ خۆ بلند دكەین و دبێژین: «ئەم وێ هەرگیز پاشڤە نەچین. ئەم وێ هەردەم بەرەڤ پێش بچین.»
خەلكێ هێژا، ریفراندۆم نە بتنێ بۆ وی دەمی بوو. ئەو بوویە پەیمانەك د ناڤبەرا مە دا. پەیمانەك كو ئەم وێ هەردەم خەباتێ بكەین بۆ پاراستنا مافێن خۆ. كو ئەم وێ هەردەم بپارێزین ئەردێ خۆ و چاندا خۆ.
ریفراندۆم نیشانا هێز و ئیرادەیا مە بوو. نیشانا وێ چەندێ بوو كو ئەم مللەتەكێ زیندی و هشیار ین. د داهاتی دا ژی، ئەم وێ ب ڤێ هێز و ئیرادەیێ بژین. ئەم وێ گوهداریا دەنگێ دلێ خۆ بكەین و هەردەم بزاڤێ‌ بۆ وەلاتەكێ باشتر بكەین.