ئاشتی سالح

ل ڤێ سەردەمێ دیجیتالی، ئەنترنێت بوویە بەشەك گرنگ ژ ژیانا مە یا رۆژانە، نەخاسمە بو زارۆكان، زارۆك ل دووف گەهشتن و پێشكەفتنا تەكنەلۆژیایێ پتر پێ ڤە دگرن و ئەڤە هندەك جاران بابەتەكێ مەترسیدارە، ئەنترنێت هەم ژێدەرەكێ‌ زانینێ یە و هەم ژی دشێت ببیتە جهێ زیانێ‌ بو زارۆكێن مە.
زارۆكێن نوكە پتر ژ زارۆكێن دەمێن بەری ب شارەزاینە د بیاڤێ تەكنەلۆژیایێ دا و ئەوان شیانێن فێربوونا زوو هەیە. دەمێ زارۆك كیبورد و ماوسێ بكاردئینن، وان تشتەكێ دروست دكەن و دفێربن، لێ مەترسی هەنە كو پێدڤیە دایك و باب هەردەم هاژێ هەبن.
ئەرێنیێن ئەنترنێتێ بو زارۆكان گەلەكن، ئەو دشێن ب رێكا ئەنترنێتێ پتر پەرتووكان بخوینن، ڤیدیۆ یێن فێركرنێ ببینن، و پتر ل سەر جیهانا دەرڤە بزانن، زارۆك هەروەسا دشێن ب رێكا گێم و ئەپێن فێركرنێ هزرا خۆ بكاربینن، ئەنترنێت رێ ددەت زارۆك ب هەڤالێن خۆ پەیوەندیێ بكەن، ب تایبەتی ل دەمێ نەخۆشی و بەلاڤبوونا ڤایرۆسان.
لێ نەرێنیێن ئەنترنێتێ ژی هەنە، گەلەك زارۆك دەما زێدە ددەنە ئەنترنێتێ و ئەڤە دبیتە ئەگەرێ كێمبوونا چالاكیێن جەستەیی، دایك و باب دڤێت ژمارا دەمژمێران دیاربكەن دا زارۆك سنوردار بن، هەروەسا ئەنترنێت جهەكە كو مرۆڤ دشێت راستی نەڤیانێن نە باش بیت. زارۆك دشێن راستی كەسێن خراب بێن، یان راستی پەیڤێن نەجوان بێن، یان ژی وێنە و ڤیدیۆ یێن نە باش ببینن.
كێشەیەكا دی ئەوە كو زارۆك دشێن تووشی ئالودەبوونا ئەنترنێتێ ببن، ئەڤ كێشە دبیتە ئەگەرێ كو زارۆك دەست ژ گەلەك چالاكیێن دی یێن گرنگ بەردەن وەكی خواندن و تێكەلبوونا جڤاكێ، زارۆكێن ئالودەبوویی دشێن ببنە ئەگەرێ نیگەرانی و پەریشانیا خواندنێ و ل دووف ڤەكۆلینان ئەو زارۆكێن پتر ژ چار دەمژمێران د رۆژەكێ دا ل بەر ئەنترنێتێ دبۆرینن، تووشی كێشێەین زێدە یێن دەروونی و سەرەدەریێ ببن.
هەروەسا جۆرێ وی ناڤەرۆكی یێ زارۆك ل سەر ئەنترنێتێ دبینن یان گوهداری لێ دكەن ژی گەلەك گرنگە، گەلەك ماڵپەر و ئەپ هەنە كو راستەوخۆ ب رێكا بازرگانیا ئۆنلاین زارۆكان دكەنە ئارمانج و ب شێوەكێ نە دروست كارتێكرنێ ل هزرا زارۆكان دكەن، زارۆك ب خۆ نوزانن كا كیژ تشت باشە و كیژ خرابە و ل ڤێرێ رۆلێ دایك و بابان ژ هەموویێ گرنگترە.
رێكێن زێدە ژی هەنە بۆ پاراستنا زارۆكێن مە ل سەر ئەنترنێتێ. بۆ نموونە، دایك و باب دشێن ئامرازێن كۆنترۆلا دایك و بابان بكاربینن دا چاڤدێریا وان بكەن كا زارۆك چ دبینن و دخوینن ل سەر ئەنترنێتێ، هەروەسا وەختێ ئینتەرنێتێ سنوردار بكەن و ماڵپەرێن نە گونجای قەدەغە بكەن.

ئاشتی سالح

گەنج ستوینێن سەرەكی یێن جڤاكێنە و بێی پشكداریا وان پێشڤەچوونێن جڤاكێن مە ناهێنە ئەنجامدان. ئەڤ نڤیسینە دێ رۆنكرنێ دەتە سەر گرنگیا دەنگێ گەنجان د هەلبژارتنێن داهاتی یێن هەرێما كوردستانێ دا، هەرێما كوردستانێ وەك هەمی وەلاتێن دی ئەڤرۆ پێدڤی یە ب هزرێن نوی یێن داهێنەر و توخمێ گەنجان كو چەرخێ گەشەكرنێ یێ وەلاتی بزڤرینن. گەنج خۆدان هزرێن نوی و شیانێن گرنگن كو دشێن گوهۆرینان بینن و وەلاتێ مە پێشە ببەن، تایبەتمەندیێن گەنجێن مە ئەوە كو ئەوان ڤیانەكا مەزن بۆ وەلاتی هەیە و هیڤیێن مەزن بۆ پاشەرۆژێ دكەن. ئەو ئامادەنە خزمەتا وەلاتی بكەن و چاكیێ بۆ وی بخوازن. لەوما ژی، پێدڤیە ئەم ب رێكا دەنگدانێ، دەرفەتێ بدەینە وان دا كو دەنگێ خۆ بلند بكەن و بریارێن كو ب وان ڤە گرێدایە، بۆ وان بهێنە وەرگرتن لیستا پارتی ٢٧٥ ب ڤێ چەندێ باوەری هەیە و هەردەم بەرنامەیێن تایبەت بۆ گەنجان دانایە كو ئارمانجا وان پێشڤەبرنا وەلاتی یە و پەیداكرنا دەلیڤەیێن باشتر بۆ گەنجێن مەنە. ئەڤ بەرنامە د وارێن خواندنێ، كاركرنێ، ساخلەمیێ، هەر وەسا د وارێن چاندی و هونەری دا باش دیاربووینە هندەك كەسێن نەحەز دڤێن مە بخاپینن و ئارمانجا وان پاشڤەبرنا وەلاتێ مەیە. ئەڤ كەسانە دشێن ب كار و گۆتنێن خۆ كار ل گەنجان بكەن و وان ژ دەنگدانێ دویربێخن. لێ گەنجێن مە هشیارن و دزانن چاوا ڤان گۆتنان جودا بكەن و راستیێ ژ درەوا بنیاسن.
گەنجینۆ! رۆژا هەلبژارتنا پاشەرۆژا وەیە. هەلبژارتن دەلیڤە بۆ وەیە كو هوین هزرێن خۆ دیار بكەن و ئەو كەسێن كو دێ نوونەراتیا هەوە كەن هەلبژێرن. ئەركێ وەیە هوین دەنگێ خۆ بدەنە لیستێن كو ب راستی دێ خزمەتا هەرێما مە و گەنجێن مە كەن.
ب كورتی، گەنج هیڤی و ئۆمێدا پاشەرۆژا وەلاتینە. پێدڤی یە گەنج ب رێژەكا باش پشكداریێ د هەلبژارتنان دا بكەن و ژبیر نەكەن كو دەنگێن وان گرنگیەكا مەزن بۆ پاشەرۆژا وەلاتی هەیە. هەر گەنجەك هەست ب بەرپرسیاریێ بكەت و ب دلسۆزی دەنگێ خۆ بدەتە لیستا پارتی ٢٧٥ كو ئەو ژی خزمەتكارێن دلسۆز یێن وەلاتینە.
هەر گەنجەك هزر بكەت كو گەر ئەو نەچیتە دەنگدانێ، دەنگێ وی دێ هەر كێمی بیت، دڤێت بزانیت كو هەر دەنگەك گرنگە و كۆما دەنگا دێ ئەنجامێ گوهۆریت. ژبەر ڤێ چەندێ، نە ب بتنێ گەنجێن مە دڤێت خۆ رابەرن ب ئەركێ دەنگدانێ، بەلكو دڤێت هان بدەن هەڤال و خزم و دۆستێن خۆ ژی كو دەنگێ خۆ بدەن ڤیانا وەلاتی ب دەنگدانێ دهێتە نیشادان، لەوما ب هەڤڕا بلا ئەم هەمی پشكداریێ بكەین و پاشەرۆژەكا گەش بۆ وەلاتێ خۆ و گەنجێن خۆ بهێلین.

ئاشتی سالح

ریفراندۆما كوردستانێ، ئەو گاڤا مێژوویی بوو كو ل ٢٥ ئیلۆنا ٢٠١٧ هاتە ئەنجامدان. ئەڤ ریفراندۆم بوویە نیشانا ئیرادەیا خەلكێ كوردستانێ بۆ دیاركرنا چارەنڤیسێ خۆ ب دەستێ خۆ. ل وی دەمی، خەلكێ كوردستانێ پرسیارەكا ساكار هاتە پرسین: «ئەرێ تو دخوازی هەرێما كوردستانێ و ئەو دەڤەرێن كوردستانی یێن دەرڤەی ئیدارەیا هەرێمێ ببنە دەولەتەكا سەربەخۆ؟»
ب رێژەیەكا بلند، نێزیكی ٩٣٪ ژ دەنگدەران ب «بەلێ بەرسڤ دا. ئەڤ ئەنجامە نیشا دا كو خەلكێ كوردستانێ ب ئاشكەرایی دخوازیت ل دەولەتا ئیراقێ جودا ببیت و دەولەتا خۆ یا سەربەخۆ دامەزرینیت.
ریفراندۆم ب سەركردایەتیا بەرێز مەسعود بارزانی، سەرۆكێ هەرێما كوردستانێ یێ وی دەمی، هاتە برێڤەبرن. وی گۆت: «مە بڕیار دایە كو ئێدی دەمێ هاتیە كو گەلێ كورد چارەنڤیسێ خۆ بدەستێ خۆ دیار بكەت.» ژ بلی وێ، وی دیار كر كو ئەڤ ریفراندۆم هەنگاڤەكا ئاشتیانە یە و د چارچووڤەیێ یاسایان دایە.
لێ، ل دەمێ ریفراندۆمێ، گەلەك وەلاتان دژی ئەنجامدانا وێ بوون. ئیراق، توركیا، ئیران، و تەنانەت زۆربەیا وەلاتێن رۆژاڤا دژی بوون. وان خەلكێ كوردستانێ دوماهیا ئەنجامدانا ریفراندۆمێ ژ ئاگەهدار كرن، لێ سەركردایەتیا كوردستانێ و خەلكێ وێ نەخواستن گوهداریا وان كار بكەن.
پشتی ریفراندۆمێ، دەولەتا ئیراقێ ب چەندین رێیێن نەیاسایی و زۆردار هێرش كرە سەر هەرێما كوردستانێ. هێزێن ئیراقی هێرش كرنە سەر دەڤەرێن كوردستانی یێن دەرڤەی ئیدارەیا هەرێمێ، بتایبەت كەركووك. هەروەسا ئیراقێ گەمارۆیێن ئابۆری ل سەر هەرێمێ سەپاندن، فڕۆكەخانەیێن وێ گرتن و بەشێ هەرێمێ ژ بودجەیا گشتی یا ئیراقێ بڕی.
ریفراندۆم، سەرەڕای ئەنجامێن وێ یێن نێگەتیڤ ل سەر هەرێمێ، هێشتا ژی دەنگەكێ بەرچاڤ بوو كو گەهشتە هەمی جیهانێ. وێ نیشا دا كو خەلكێ كوردستانێ خودان ئیرادەیەكا بەهێز ە و ئامادەیە قوربانیێ بدەت بۆ گەهشتنا ئارمانجێن خۆ یێن نەتەوەیی.
ریفراندۆم بوویە وانەیەك بۆ سەركردایەتیا كوردستانێ ژی. وێ دیار كر كو دڤێت پشتگیریا ناڤدەولەتی هەبیت بۆ ئەنجامدانا هەر گاڤەكا ستراتیژی، و دڤێت كوردستان هێزا خۆ زێدەتر بكەت دا بشێت ل هەنبەر مەترسیێن هەیی خۆ بپارێزیت.
ئەڤرۆ، ژ ڤێ ریفراندۆمێ را چەند سال دەرباز بووین، لێ هێشتا ژی وێ كاریگەریا خۆ هەیە. خەلكێ كوردستانێ ب شانازیەڤە باسێ وێ رۆژێ دكەت، كو وان چوونە سەر سندوقان و دەنگێ خۆ دا بۆ دەولەتا كوردستانێ. ئەڤ چەندە دیار دكەت كو ریفراندۆم نە ب تنێ رویدانەكا سیاسی بوو، بەلكو بوویە پشكەك ژ ناسناما كوردی.

# بـەرێ خـۆ بدەنە ڕیفرانــدۆمـێ: ئـاخفتنەكا سەر خـۆ

گەلێ هێژا یێ كوردستانێ، ئەز دڤێم بەحسێ تشتەكێ زۆر گرنگ بكەم ئەڤرۆ. ریفراندۆم، ئەو پەیڤا كو ئەم هەمی پێ ئاشنانە، دهێتە چ واتایێ؟ ریفراندۆم، ئەو دەمە یە كو ئەم وەك خەلك بڕیارا خۆ ددەین. ئەو دەمە یە كو دەنگێ مە یێ ئاسایی دبیتە هێزەكا مەزن.
ب راستی، ل وەلاتێ مە، ریفراندۆم رویدانەكا تایبەت ە. ئەم یێن بیر دئینین وی دەمێ كو هەمی خەلكێ مە ل ٢٥ ئیلۆنا ٢٠١٧ دەنگێ خۆ دا. چەند رۆژەكێن خۆش بوون، نە وسا؟ ل هەمی باژێر و گوندێن كوردستانێ، زەلام و ژن، پیر و جحێل چوونە سەر سندۆقان و ب كەیف و شادی دەنگێ خۆ دان.
هندەك دبێژن كو ریفراندۆم شاشی بوو. ئەوان دڤێت ئەم هەمی بیرا خۆ ببەین. لێ ئەز ژ وە دپرسم: ئەرێ خواستنا ئازادیێ د چ دەمی دا شاشی یە؟ ئەرێ دەنگدان بۆ داهاتیەكا باشتر چاوا دبیتە شاشی؟
مەزن و بچویكێن مە یێن شەهید یێن كو سەرێ خۆ دانە سەر رێیا ئازادیا كوردستانێ، ل مە دنێرن. ئەو ددەنە مە هێز و بەردەوامیێ. ئەو دبێژن: «هێشتا ئەركێ وە نەقەدیایە. بەردەوام بن.»
ئەرێ ئەم زێدەتر ژ سەد سالان ل هیڤیا ڤێ رۆژێ نەبووین؟ ئەرێ مە هزاران سال خەون ب وێ نەدیت كو ئەم دێ خودان مال و وەلاتێ خۆ بین؟ ئەرێ نە مافێ مەیە كو ئەم وەك هەمی مللەتێن جیهانێ بژین، ب ئازادی و رێزگرتن؟
ئەز باوەرم، هەتا هەتایێ وێ رۆژا پیرۆز ل بیرا مە بیت. وێ رۆژێ كو ئەم هەمی بووینە ئێك و مە گۆت «بەلێ» بۆ ئازادیێ. بەلێ، دەمەكێ زەحمەت بوو پشتی ریفراندۆمێ. ئەم روی ب روی چەندین ئاستەنگان بووین. لێ ب هێزا ئێكبوونا مە، ئەم ژی سەركەفتین.
ئەم نەڤێت ئەو رۆژێن رەش بینین دیسا. ئەم نەڤێت ئەنفال و كیمیاباران دیسا ل كوردستانێ چێبن. لەوما، ئەم دەنگێ خۆ بلند دكەین و دبێژین: «ئەم وێ هەرگیز پاشڤە نەچین. ئەم وێ هەردەم بەرەڤ پێش بچین.»
خەلكێ هێژا، ریفراندۆم نە بتنێ بۆ وی دەمی بوو. ئەو بوویە پەیمانەك د ناڤبەرا مە دا. پەیمانەك كو ئەم وێ هەردەم خەباتێ بكەین بۆ پاراستنا مافێن خۆ. كو ئەم وێ هەردەم بپارێزین ئەردێ خۆ و چاندا خۆ.
ریفراندۆم نیشانا هێز و ئیرادەیا مە بوو. نیشانا وێ چەندێ بوو كو ئەم مللەتەكێ زیندی و هشیار ین. د داهاتی دا ژی، ئەم وێ ب ڤێ هێز و ئیرادەیێ بژین. ئەم وێ گوهداریا دەنگێ دلێ خۆ بكەین و هەردەم بزاڤێ‌ بۆ وەلاتەكێ باشتر بكەین.

ئاشتی سالح

سترانێن هونەرمەندێن بەرێ، وەكو خودێ‌ ژێ‌ رازی (تەحسین تاهای و ئەیاز یوسف و ئەردەوان زاخۆیی) و گەلەكێن دی، چ جاران كەڤن نابن و د دلێ خەلكێ دا جهەكێ تایبەت هەیە، ڤێ‌ چەندێ‌ ژی چەندین هوكار هەنە، ژوانا:
یا ئێكێ‌، پەیڤێن سترانێن كەڤن گەلەك جاران دا ژ دلێ خەلكی دهاتنە دەرێ و بەحسێ كێشە و ژیانا دروستا یا جڤاكی دكر، تەحسین تاها د سترانێن خۆ دا بەحسێ ئازارێن خەلكی ئەڤینێ، خەریبیێ و هەست و سۆزێن ڕاستەقینە دكر، ئانكو ئەو پەیڤ د رەسەن بوون و خەلكی دزانی كو ئەڤ سترانە وەك چیرۆكا ژیانا وانە، لەوما پەیڤێن وان د مۆكم و د قایم بوون.
یا دویێ‌، ئاوازێن سترانێن بەرێ د پاقژ بوون و ب ئامیرێن مۆزیكێ یێن كوردی دهاتنە تۆماركرن و ئاوازێن وان ڕیتمەكا تایبەت و نەرم هەبوو، لەورا هەتا نوكە ژی خەلك پێ دلخۆش دبن.
یا سێێ‌، ستران بەرێ وەك بەرهەمەكێ هونەری دهاتنە چێكرن، نە كو وەك كالایەكێ بازرگانی، لەورا چەند سال ژی ببۆرن، ئەو ستران هەر نوی و جوان دمینن.
یا چارێ، تەكنۆلۆژیا نوكە كاریگەریا خۆ یا نەرێنی ل سەر هونەری هەیە، نوكە گەلەك سترانبێژ هەنە و ب ساناهی دشێن سترانا تۆمار بكەن و بەلاڤ بكەن ل سەر یوتیوب و سۆشیال میدیا. لەوما بازارێ پڕی یە ژ سترانێن نوی كو گەلەك جارا بێ كوالیتە و كێم هونەرینە، دوور ژ ڕەسەنایەتیێ. ئەڤە ژی دبیتە ئەگەرێ هندێ كو خەلك پتر بەرێ خۆ بدەنە سترانێن كەڤن.
یا پێنجێ، هونەرمەندێن بەرێ هەر ژ زارۆكینیێ د ناڤ مۆزیكێ دا مەزن ببوون، لەوما دەنگێ وان تایبەت و هەتا نوكە ژی خەلك پێ سەرسام دبن.
‎یا شەشێ، هونەرمەندێن بەرێ دشیان ب زمانەكێ سادە و رەوان دەربڕینێ ژ هەست و سۆزان بكەن.
‎یا حەفتێ، د سەردەمێ هونەرمەندێن بەرێ دا، مۆزیكا كوردی هێشتا نەكەتبوو ژێر كاریگەریا مۆزیكێن بیانی، سترانێن وان دەربڕین ژ كلتورێ كوردی ب خوە دكرن.
‎یا هەشتێ، هونەرمەندێن بەرێ د دەمەكێ دا ستران گۆتین كو میدیا نەبوون، لەوما سترانێن وان ب رێكا دەڤی ژ كەسەكی بۆ كەسەكێ دی دهاتنە ڤەگوهاستن. ئەڤ پرۆسێسا ڤەگوهاستنێ دبوو ئەگەرێ هندێ كو هەر ستران ببیتە مۆلكێ‌ خەلكی.

ئاشتی سالح

د ڤێ سەردەمی دا، ژیریا چێکری بوویە پشكەك ژ ژیانا مە یا رۆژانە، ئەم ل هەر جهەكی دبینین كو ئەڤ تەكنەلۆجیا هاتیە بكارئینان بۆ هاریكاریا مرۆڤی د بۆارێن جۆرا و جۆر دا. ژ بەرنامەیێن سەر مۆبایلان هەتا سیستەمێن هۆشمەند یێن ناڤ مالان، مرۆڤ هەر رۆژ پەیوەندیێ ل گەل ژیریا چێکری چێدكەت.
ژیریا چێکری سیستەمەكە كو شیان هەنە خوە فێر بكەت، داتایان شرۆڤە بكەت و بڕیاران بدەت ب رێكەكا هۆشمەند، ب بێ هاریكاریا مرۆڤی یا راستەوخوە، ئەڤ تەكنەلۆجیا دهێتە بكارئینان د گەلەك بۆاران دا وەك: تەندروستی، پیشەسازی، بازرگانی، فێركرن و گەلەك بۆارێن دی.
خوە گۆنجاندنا ل گەل ژیریا چێکری ب چەند رێكا دبیت:
ئێك: نیاسینا ئامیرێن ژیریا چێکری و چاوانیا بكارئینانا وان، ئەڤرۆ گەلەك ئامیرەیێن هۆشمەند هەنە وەك: تەلەفۆنێن زیرەك، سپیكەرێن هۆشمەند، ئامیرەیێن ناڤمالێ و گەلەك تشتێن دی، گرنگە كو مرۆڤ بزانیت چاوا ئەڤان ئامیرەیان بكار بینیت و مفای ژێ وەرگریت.
دو: فێربوونا تەكنیكێن نوو یێن كاری، ژیریا چێکری گەلەك كارێن بەرێ ب دەستێ مرۆڤی دهاتنە كرن، ئەڤرۆ ب ئالاڤێن هۆشمەند دهێنە كرن، ئەڤە ژی دخوازیت كو مرۆڤ فێری شیانێن نوو ببیت، وەك: چاوانیا بكارئینانا داتایان، شرۆڤەكرنا ئەنجامانو چاوانیا هەڤكاریێ ل گەل ئەڤان سیستەمان.
سێ‌: پاراستنا ئاستێ ڤەكۆلینێ، هەر رۆژ تشتێن نوو دهێن سەر ژیریا چێکری و مرۆڤ دڤێت خوە نوو بكەت، ئەڤە ژی ب رێكا خواندنا بەردەوام و بەشداربوونا د كۆرسێن تایبەت دا دهێتە كرن.
چار: پشكداربوون د پرۆژەیێن كۆم دا، گەلەك پرۆژەیێن ژیریا چێکری كۆمەكی نە، ئانكو مرۆڤ دشێت تێدا پشكدار ببیت و هاریكاریێ بكەت و ب ڤێ رێكێ مرۆڤ دشێت ژیریا چێکری باشتر بنیاسیت و ببیتە پشكەك ژ گەشەپێدانا وێ.
پێنج: دروستكرنا هەڤسەنگیێ د ناڤبەرا ژیانا دیجیتال و ژیانا راستی دا، سەرەرای گرنگیا ژیریا چێکری، مرۆڤ دڤێت هەڤسەنگیێ دروست بكەت، ئەڤە ژی ب رێكا وەرگرتنا دەمەكێ تایبەت بۆ دووركەفتن ژ ئامیرەیێن هۆشمەند و چێژ وەرگرتن ژ چالاكیێن كو پەیوەندی ب مرۆڤێن راستی ڤە هەی.
ل دووماهیێ‌ خوە گۆنجاندن ل گەل ژیریا چێکری تشتەكە كو دێ هاریكاریا مە هەموویان كەت كو ژیانەكا باشتر و ب ساناهیتر هەبیت، لێ دڤێت ئەم وەكی مرۆڤ سنوران بۆ دانێین و مرۆڤاتیا خوە ژی ژ بیر نەكەین.

ئاشتی سالح

ژینگەها كوردستانێ گەنجینەیەكا سروشتیە كو ب خۆدانا چیا، دەشت، چەم و گەلیێن جوان ناڤدارە، لێ د ناڤ دەمێن نوی دا، ئەڤ گەنجینە د ناڤ مەترسیا ژناڤچوونێ دایە. ئەڤرۆ، كوردستان رووبەری گەلەك ئاریشەیێن ژینگەهی دبیت، وەك بەرەڤبوونا ئاڤ و هەوایێ، بڕینا دارستانان، كێمبوونا ئاڤێ و گوهۆڕینا كەش و هەوایی كو هەمی ئەگەرن بۆ مەترسیێن مەزن ل سەر پاشەڕۆژا ژینگەها مە.
دارستانێن كوردستانێ كو جارەكێ ب پڕی و كەسكاتیا خۆ دهاتنە نیاسین، نوكە ب دەستێ مرۆڤی دهێنە بڕین، ئەڤ چەندە ژی دبیتە ئەگەرێ ژ دەستدانا گیانەوەرێن ئاژەلی و ڕوەكێن كو د دارستانان دا دژین. هەروەسا، بێ پلان ئاڤادانكرنا شارەوانیان، بكارئینانا زێدە یا سەمادان د زەڤیێن چاندنێ دا، و بەلاڤبوونا زبلێن پلاستیكی دناڤ چەم و جۆیان دا، ژینگەها كوردستانێ دكەنە بەردێ ژەهراوی.
گوهۆڕینا كەش و هەوایی ژی دیاردەیەكە كو ل سەرانسەری جیهانێ دیارە، و كوردستان ژی ب ڤێ دیاردەیێ هاتیە ئێشاندن. گەرمبوونا ئەردی و كێمبوونا بارانێ، وەرزێن هشكیێ درێژتر كرینە، ئو ب ڤی شێوەیی ئاریشا ئاڤێ روژ ب روژ مەزنتر دبیت. چیا و زۆزانێن كوردستانێ كو دەمەكی هەمی كەسك بوون، نوكە بوینە زەڤی هشك و بێ ئاڤ.
لێ دگەل ڤان هەمی مەترسیان، هیڤیێن گەش ژی هەنە. حكومەتا هەرێما كوردستانێ و ڕێكخراوێن جڤاكی ئێك دگرن داكو ژینگەهێ بپارێزن و ئاریشەیێن هەیی چارەسەر بكەن. ژ وان پلانان، چاندنا دارێن نوی دناڤ دارستانێن كەڤن دا، پاراستنا چەمان ژ پیسبوونێ، و زێدەكرنا هشیاریا جڤاكی دەربارەی گرنگیا ژینگەهێ.
ئەڤ پلانە دگەل پێشكەفتنێن تەكنیكی یێن نوی دشێن كوردستانێ بگوهۆڕن بۆ هەرێمەكا كەسك و پاك. بۆ نموونە، بكارئینانا تەكنیكێن چاندنا نوی یێن ئاڤێ كێم بكاردئینن، بەرهەمئینانا ئەلەكتریكێ ژ تاڤێ، بایی و ئاڤێ دشێن ببنە ئەگەرێ كێمبوونا پاشكەفتیێن ژەهراوی.
دشێین بێژین كو پاشەڕۆژا ژینگەها كوردستانێ دناڤ دەستێن مەدایە. ئەگەر هەمی كەس، ژ تاكێن ئاسایی تا دامەزراوێن حكومی و بازرگانی، دەست بدەنە دەستێن هەڤدو و بەرپرسیاریا خۆ وەرگرن، ئەم دشێین ژینگەهەكا پاك و سەلامەت بۆ نەسلێن داهاتی بهێلین. پاراستنا ژینگەهێ نە بەس ئەركێ حكومەتێیە، بەلكو ئەركێ هەر كەسەكی یە كو ل سەر ڤێ ئەردێ دژیت.

ئاشتی سالح

د دەمێ بوری دا، هونەرمەندێن مە یێن مەزن کارەکێ گەلەک مەزن و گرنگ پێشکێشی خەلکێ مە کرینە. گەلەک ژ وان ب زەحمەت و خەباتا بێ ڤەبر، شیاینە دەنگێ مللەتێ خوە بگەهیننە جیهانێ. لێ مخابن، پشتی نەمانا وان، کێم جاران قەدرێ وان دهێتە گرتن و ناڤێ وان دهێتە هێلان وەکی میراتەکێ زیندی ئەڤرۆ، پێدڤیە ئەم وەکی ملەتەک رێز ل هونەرمەندێن خوە بگرین، نەتنێ پشتی نەمانێ، بەلکو د دەمێ ساخلەمیا وان دا ژی. هونەرمەندێن مە یێن هەی، ئەوێن کو خزمەتا چاندا مە دکەن و هێشتا د ناڤ مە دا دژین، شایستەی رێزگرتنێ نە. چێدبیت باشترین رێک ئەوە کو فیستیڤال بۆ وان بهێنە ئامادەکرن دا ئەو ببینن کا چەوا هونەرێ وان کاریگەری ل سەر ژیانا خەلکی هەیە باژێرڤانی دشێت رۆلەکێ سەرەکی ببینیت د ڤی واری دا. بۆ نموونە، کۆلان و جادە دشێن ل سەر ناڤێ هونەرمەندێن ناڤدار بهێنە ناڤکرن. ئەڤە نە تنێ رێزگرتنەکە بۆ وان، بەلکو رێکەکە ژی بۆ پاراستنا ناڤ و بیرەوەریا وان د ناڤ جڤاکی دا. هەروەسا، دانانا پەیکەرێن وان ل جهێن گشتی دشێت ببیتە نیشانەکا گرنگ بۆ رێزگرتنا بەرهەمێن وان.
فیستیڤالێن سالانە یێن تایبەت ب هونەرمەندێن مەزن دشێن گەلەک سوودان پێشکێش بکەن. ئەڤ فیستیڤال دشێن ببنە دەرفەت ژبۆ ئاماژەکرن ب بەرهەمێن وان، پێشکێشکرنا بەرهەمێن وان ل سەر شانۆیان و ناساندنا وان بۆ نفشێن نوی. ئەڤە دێ بیتە ئەگەرێ هندێ کو هونەرمەند هەست ب گرنگیا خەباتا وی بکەت و نفشێن نوی ژی دێ فێری کەلتوورا خوە بن.
زێدەباری ڤێ یەکێ، رێکخستنا پێشانگەهان ل سەر ژیان و بەرهەمێن وان دشێت ببیتە دەرفەتەک بۆ بەلاڤکرنا چاندا جوان. د ڤان پێشانگەهان دا، خەلک دشێن وێنە، بەلگەنامە و بەرهەمێن هونەرمەندان ببینن و پتر دەربارەی ژیانا وان فێر ببن.
سەرەڕای هندێ، دەزگەهێن پەروەردەیی ژی دشێن پشکدار بن د رێزگرتنا هونەرمەندان دا. ئەو دشێن ناڤێ هونەرمەندان ل سەر قوتابخانە و پەیمانگەهان بکەن، یان ژی رۆژێن تایبەت تەرخان بکەن ژبۆ ناسینا بەرهەمێن وان.
د دوماهیکێ دا، هونەرمەندێن مە پێدڤی رێزگرتنێ نە، ب تایبەت د دەمێ ساخلەمیا وان دا. ئەم هیڤیدارین باژێرڤانی و دەزگەهێن پەیوەندیدار گرنگیەکا پتر بدەنە ڤی رەنگێ پرۆژان بۆ خوەشکرنا ژیانا هونەرمەندان و پاراستنا میراتێ وان.

ئـاشتی سـالـح

د جیهانا نوكە دا، تەكنەلۆجیا بوویە پارچەكا گرنگ ژ ژیانا مە و د گەل ڤێ پێشكەفتنێ، تاوانێن ئەلكترۆنی ژی زێدە بووینە. تاوانێن ئەلكترۆنی دگەهنە هەمی واران، ژ دزینا ناسنامەیێ هەتا ڤەدزینا زانیاریێن بانكی و د ئەنجامدا، گەلەك كەس زیانێن مەزن دبینن. لەوما پێدڤیە هەر كەسەك بزانیت چاوا خۆ ژ ڤان تاوانان بپارێزیت.
ئێكەم، تشت بۆ خۆپاراستنا ژ تاوانێن ئەلكترۆنی، بكارئینانا بۆرینپەیڤێن (پاسۆرد) بهێزە. پێدڤیە بۆرینپەیڤ یا درێژ بیت و تێدا هەروەك، ژمارە و نیشانێن تایبەت هەبن. هەروەسا، پێدڤیە بۆ هەر هژمارەكێ بۆرینپەیڤەكا جودا بهێتە بكارئینان، دا ئەگەر ئێك ژ وان هاتە دزین، تاوانكار نەشێت بگەهیتە هەمی هژمارێن تە.
دوویێ، پێدڤیە فاكتەرا دوویێ یا پشتراستكرنێ بهێتە چالاككرن. ئەڤە رێكەكە كو پێدڤیە دگەل بۆرینپەیڤێ، كودەكێ دی ژی بهێتە بكارئینان كو بۆ تلەفوونا تە یان ئیمێلا تە دهێتە هنارتن. ب ڤی رەنگی، هەتا ئەگەر تاوانكار بۆرینپەیڤا تە بدەستخۆڤە بینیت، ناشێت بگەهیتە هژمارا تە بێ وی كودی.
سێیێ، پێدڤیە هەر دەم سیستەما كۆمپیوتەرێ یان تلەفوونا خۆ نویتر بكەی. كۆمپانیێن تەكنەلۆجیایێ بەردەوام نویكرنێن ئەمنی دئێخنە د ناڤ بەرنامەیێن خۆ دا و ئەگەر تو وان نویكرنان نەكەی، سیستەما تە دێ د بن مەترسیێ دا بیت.
چارێ، هشیار بە سەبارەت ب ئیمێلێن گومانبار یان لینكێن نەنیاس. گەلەك جاران، تاوانكار ئیمێلان بۆ تە دهنێرن دا تو لینكەكێ ڤەكەی یان زانیاریێن خۆ بدەیێ. ئەڤە ب ناڤێ «فیشینگ» تێتە نیاسین و ئێك ژ رێكێن هەرە بەربەلاڤە بۆ دزینا زانیاریان.
پێنجێ، بەرنامەیێن دژە_ڤایرۆسێن بهێز بكاربینە و هەر دەم وان نویتر بكە. ئەڤ بەرنامە دشێن گەلەك ڤایرۆس و مالوێران بدۆزن و ناهێلن ئەو زیانێ بگەهیننە كۆمپیوتەرا تە یان زانیاریێن تە.
شەشێ، زانیاریێن خۆ یێن گرنگ ل سەر چەند جهان پاشەكەفت بكە، وەكی هارد_دیسك، یۆ ئێس بی یان كلاود. ب ڤی رەنگی، ئەگەر هاتو سیستەما تە هاتە هاك-كرن یان ڤایرۆس تێدا پەیدا بو، تو دشێی زانیاریێن خۆ ژ نوی ڤەگەڕینی.
هەفتێ، د تۆڕێن جڤاكی دا هشیار بە سەبارەت ب چ زانیاری تو بەلاڤ دكەی. نە ناسنامە، نە ناڤنیشان، نە ژمارا تلەفونێ و بتایبەت نە زانیاریێن بانكی بەلاڤ بكە. زانیاریێن كەسۆكی دشێن بهێنە بكارئینان بۆ دزینا ناسنامێ یان فێلبازیێن دی. د دوماهیێ دا، پێدڤیە ئەم هەمی لایەنێن ژیانا دیجیتالی یا خۆ بپارێزین دا ژ تاوانێن ئەلكترونی دویر بكەڤین. ب رێكا پەیڕەوكرنا ڤان رێنمایان، ئەم دێ باشتر خۆ پارێزین ژ مەترسیێن تۆڕێ.

ئاشتی سالح

شەڕێ د ناڤبەرا ئیرانێ و ئیسرائیلێ دا یێ بەردەوامە و رۆژ ب رۆژ دهێتە گەرمكرن. ئەڤ دوو وەلاتە ب درێژاهیا دەمی وەك دوژمنێن ئێك و دوو هاتینە دیتن، لێ د دەمێن دوماهیێ دا ئەڤ دوژمناتی گەهشتیە ئاستەكێ نوی. ئیران ب ئاشكرا دبێژیت كو دڤێت ئیسرائیل ژ نەخشێ دنیایێ بهێتە راكرن. ژ لایێ خۆڤە، ئیسرائیل هەمی كریارێن ئیرانێ یێن نوكلیەری و ئاستەنگكرنا پێشكەفتنا ئیرانێ د وی واری دا وەك گەفەك ل سەر هەبوونا خۆ دبینیت.شەڕ دناڤبەرا وان دا ب چەند شێوەیان دهێتە ئەنجامدان. ئێك ژوان شەڕێ سایبەرییە، ئانكو هێرشكرن ل سەر سیستەمێن كومپیوتەری یێن ئێكودو. هەروەسا، تیرۆركرنا زانا و كەسایەتیێن گرنگ ژی بەشەكە ژ ڤی شەڕی. ب تایبەت، تیرۆركرنا زانایێن نوكلیەری یێن ئیرانێ و فەرماندارێن لەشكەری یێن ئیرانێ د ئیسرائیلێ دا و تیروركرنا فەرماندارێن ئیسرائیلی ژلایێ ئیرانێڤە. د گەل ڤێ چەندێ، هێرش و بەرسڤدان د ناڤبەرا وان دا یێن بەردەوامن. ئیران ب رێكا گرۆپێن وەكی حزب اللە ل لوبنانێ، حوسیێن یەمەنێ و گرۆپێن دی ل ئیراقێ و سووریێ ئێرشێن نەراستەوخۆ ل سەر ئیسرائیلێ دكەت. ژ لایێ خۆڤە، ئیسرائیل ژی هێرشێن هەوایی ل سەر بنگەهێن ئیرانێ ل سووریێ و ئیراقێ دكەت. ئەڤ شەڕە بوویە ئەگەرێ بێزاری و نەئارامیێ د ناڤچێ دا و هەتا نوكە ژی تو رێكەفتن د ناڤبەرا هەردو وەلاتان دا نەهاتیە ئەنجامدان. هوسا دیارە كو ئەڤ شەڕە دێ بەردەوام بیت هەتا دەمەكێ درێژ.
جیهان ب گشتی و وەلاتێن ناڤچێ ب تایبەت نیگەرانن ژ ئەگەرێ بەرفرەهبوونا ڤی شەڕی و هەڤكێشەیا هێز و شیانێن هەردوو وەلاتان. ئەگەر ئەڤ شەڕە بهێتە بەرفرەهكرن، دێ كارتێكرنەكا مەزن ل سەر هەمی ناڤچێ كەت، ب تایبەت ل سەر وەلاتێن چواردۆر یێن وەكی ئیراق، سووریا، لوبنان و یەمەن.

ئاشتی سالح

ئەڤرۆ، دنیا گەلەك ب لەزاتی دگوهۆریت.تەكنولۆژیا بوویە پشكەك ژ ژیانا مە یا رۆژانە و ل هەمی وارێن ژیانێ دا كاریگەریەكا مەزن هەیە.دەمێ ئەم هشیار دبین، ئیكەم تشت كو ئەم دەست پێ دكەین، چێكرنا تەلەفوونێن خوەیە. ئەڤ ئامیرەیێن بچویك، ژ جیهانەكا تژی زانیاری و پەیوەندی كرن.
تەكنولۆژیا سەردەم گەلەك خزمەتێن هەین كو كاریگەریەكا ئەرێنی ل سەر ژیانا مە دكە. بۆ نموونە، ئەم دشێین ب ئاسانی پەیوەندیێ دگەل هەڤالێن خوە یێن دویر بكەین، تەكنولوژیا بوویە رێبەرەك بۆ مە د وارێ فێربوونێ دا. ئەم دشێین ب رێیا ئینتەرنێتێ، دەرفەتێن فێربوونێ یێن جوداجودا پەیدا بكەین. ئەز دشێم كورسێن ئونلاین بخوینم، زمانێن نوی فێر ببم، ئیلهامێ ژ هونەرێ وەرگرم، یان هەر تشتەكی كو حەز لێ دكەم بگەهیمێ. ئەڤە تشتەكێ سەیرە كو بەری چەند دەها سالا، مرۆڤ نەشیابان تەخمین بكەن.
دیسان، تەكنولوژیا ئاسانكاری د كارێن مە یێن رۆژانە دا كریە. ئەم دشێین بازارا خوە ب ئەلكترۆنی ئەنجام بدەین، خوارنێ ب ئونلاین بكەین، و تەنانەت مالا خوە ژی ئیدارە بكەین. بۆ نموونە، ئامیرێن مالا كو ب هۆشمەندی دهێنە برێڤەبرن وەك سیستەمێن رۆناهیێ، سپلیتێن گەرماتیێ، و كامێرایێن ئەمنیەتێ دشێن ژیانەكا ئاسانتر و ئارامتر بۆ مە پەیدا بكەن.
لێ، سەرەڕای ڤان فایدێن مەزن، تەكنولۆژیا دشێت ژی بێتە سەدەما هندەك ئاریشەیان بۆ نموونە، دەمێ زێدە یێ كو ئەم دەرباز دكەین ل سەر ئامیرەیێن هۆشمەند دشێت بێتە سەدەما سەرێشیێن ساخلەمی و كێمبوونا پەیوەندیێن جڤاكی. هەروەسا، پرسێن ئەمنیەتێ و پاراستنا زانیاریێن كەسەكی ژی بووینە جهێ نیگەرانیێ.
ب كورتی، تەكنولوژیا سەردەم پشكەكێ گرنگە ژ ژیانا مە و كاریگەریەكا مەزن ل سەر شێوازێ ژیان و كارێن مە هەیە. ئەم دڤێت ب هوشیاری سود ژێ وەرگرین و بزانین كا چاوا ڤێ بۆ باشتركرنا ژیانا خوە و جڤاكێ خوە بكاربینین.