بێوار حـەمـدی

گەلەك جاران دەمێ كەسەك دبێژیت من دڤێت بگەهمە گۆپیتكێ یان ژی من دڤێت فلان كاری بكەم، ئێكسەر ئەو كەسێ بەرامبەر دبێژیتێ (كریار شەڕتە)، چۆنكو پتریا مە خەونێن مە زن هەنە و حەزدكەن بگەهنە هەمی هیڤی و ئارمانجان، لێ دیسا دبێژین كریار شەڕتە، ئەرێ گەلۆ مادەم نەهات ژ ئاخفتنێن كۆڵانكی و بێ كریار ڤەبین، ئەرێ مادەم نەهات بێژین و بكەین، بێگۆمان مە هەمیان دڤێت كریارێن خۆ بكەینە د وارێ پڕاكتیزەكرنێ دا و بكەینە كریار بەلێ چەوا؟ ولكیڤە ؟ خەون و ئارمانجێن مەزن هەردەم پێدڤی ب كریارێن مەزنە، نابیت مرۆڤی خەونێن مەزن هەبن و كریارێن بچویك، دا پێكڤە خۆ ژڤێ فەلسەفەیا جادێ ڕزگاربكەین، دا بەس بهای بدەینە مەدحەیان و خۆ بكەینە خودانێن خۆدان بەرپرسیاریێن مەزن و بێ كریار، پتریا ئەوكەسێن نەشێن ئاخفتن و گۆتنێن خۆ بكەنە كریار ئێك ژ ڤان ئەگەرانە، یا ئێكێ: ئەو كەسەكە بتنێ حەزدكەت خۆ بدەرئێخیت و نیشا هەمیان بدەت كۆ خەون هەنە یان ژی دشێت گەلەك كاران بكەت و قازانجی بكەت و د هەمان دەمدا وی حەزا پێشڤەچوونێ نینە، یان ژی دبیت وی كەسی باوەری ب خۆ نەبیت كۆ گۆتنا خۆ بكەتە كریار، چونكو نەباوەری بخۆبوون هەمی هیڤیان دكۆژیت و دبیتە ڕێگرەكا مەزن ل هەمبەر خەون و ئارەزۆیان، یانژی دبیت وی كەسی ئەو گۆتنا كری ژ وی و شیانێن وی مەزنترە، ئەڤەژی یان ژبەر وێ چەندێ یە كو ئەو ڕاست دبێژیت لێ وی چ د دەستان دا نینە و یێ بتنێ یە وەكو مەزن دبێژن (دەستەك بتنێ دەنگ ژێ ناهێت) ویێ پێدڤی ب هاریكاریا خێزانێ یە، لێ پا ل ڤی دەمی ژی دڤێت ئەم پێنگاڤێن خۆ ل دویڤ ئاست و شیانێن خۆ بهاڤێژین، نابیت هندەك گۆتنان بكەین كو نەشێین لێ ببینە خۆدان و بكەینە كریار، بەلێ ئەم دشێین بباشی و دروستی هزرا خۆ د هەر كار و كریارەك وگۆتنەكا خۆدا بكەین و تشتێ ژ هەمیێ گرنگتر د ڤی بابەتی دا (باوەری بخۆبوونە) چونكو هەردەمێ مە باوەری ب گۆتنا خۆ هەبیت ئانكو مە هزرا خۆیا كری و پلانا خۆ یا دانای، ئەڤجا داپێكڤە خۆ ژ گۆتنێ بتنێ دوور بكەین داپێكڤە بۆ سەركەفتنێن ب كریار خۆ بەرهەڤ بكەین.

بێوار حەمدی

ب گشتی سترانبێژ ئەو کەسەکە یێ خودان دەنگێ خوە یێ تایبەت بیت و کۆمەکا بەرهەم و سترانان هەبن تایبەت ب وی ڤە، هەتا کو بشێت حەز ژێکەران ل دەوروبەرێن خوە کۆمڤە بکەت و سەرنجا خەلکەکی بخوە ڕاکێشیت، ئەڤجا چ ب دەنگێ خوە بتنێ یان ژی ب ڕەنگێ خوە یان کەسایەتیا خوە، هەر دکەڤن دا جڤاکێ کوردی خۆدان چەندین سترانبێژ بوویە یێن خودان دەنگێن ڕەسەن و چیایی، گەلەک ژوان سترانبێژێن کەڤنار نها دژیانێ دا ماینە و گەلەک ژی دژیانێدا نەماینە، یا ژهەژیە بێژین ب تایبەت ئەو سترانبێژێن کو دژیانێ دا نەماین و خودان دەنگێن زەڵال و بینەرەکێ زۆر دنوکە دا هەرچ تشتێ بەرامبەر سترانێن وان بهێتە کرن ئەو نەشێن بەرەڤانیێ ژێ بکەن هەر چەند دناڤ دلێن مەدا دساخ ژی بن، لەوما سترانێن وان و فولکلۆرێ وان دێ بیتە ئەرکەک لسەر ملێن هەر تاکەکێ کورد کۆ بپارێزیت وبەڕەڤانیێ ژێ بکەت، لێ تشتێ سەیر ب مخابنی ڤە جاران ئەم دبینین کو سترانێن وان هونەرمەندان تا ڕاددەیەکیبێ بۆها دکەن ب هەر ئەگەرەکێ هەبیت، ژوان ئەگەران ژی ( دێ سترانێن وان دسۆشیال مەدیایێ دا هێنە دانان لسەر هندەک تشتێن بێ بوها یان دێ سڤکاتی پێ هێتە کرن ب هندەک لڤینان، یان دێ وێ سترانێ ژوی چواچۆڤێ پیرۆز دەرئێخن،، یان ژی سترانبێژەکێ کۆ چ بنەمایێن سترانگۆتنێ لدەڤ نینن و تاکۆ خودان
دەنگەکێ باش ژی نینە و کەس ژێ ڕازی نینە دێ هێت و سترانێن وان هونەرمەندێن نەمر بێژیت کو هەر دبنیات دا دگەل ستایلێ وی یێ سترانگۆتنێ ناگۆنجن) لەوما بلا ئەم هەمی ڕێزێ ل هونەرێ کوردی بگرین، چونکۆ بتایبەت هونەرمەندێن بەرێ خودان ڕێز بوهایەکێ تایبەتن، ئەرکە لسەر ملێن مە هەمیان خوە ل دەنگێن وان یێن پیرۆز بکەینە خودان.

بێوار حەمدی

بێگومان هەر تاكەك ل هەرجهەكی بیت ب ئازادی ژدایك دبیت، دەرگەهێن ژیانێ وهەبوونێ دڤەكرینە ژبۆ هەر بۆنەوەرەكێ ژنوی گەشەیێ دكەت، هەركەس داخوازا ئازادیێ دكەت و هەركەس ب ئازادیێ د ژیانێ دا دلخۆش و بەختەوەر دبیت، ژبەركو ژیان مولكێ چ كەسان ب تایبەت نینە، لێ ل ڤێرێ دبیت ئەم گەلەك جاران پرسیارێ ژخوە دكەین ئەرێ سنوور ژبۆ ئازادیا تاكی هەنە؟ یان ژی تاك چ بكەت یێ ئازادە و كەسێ ماف نینە بەرسینگێ كەسێ بگریت، یا پێدڤی وگرنگە ئەم باش دراڤەكرنا چەمكێ ئازادیێ بگەهین و بزانین ب چ ڕێك ئالایێ ئازادیێ بلند بكەین، كەواتە ئەگەر ب دروستی د ناڤ بابەتی دا بچین، بەلێ و بێگومان سنوور ژبۆ ئازادیا تاكی هەنە، بەلێ ل كیڤە وكەنگی و بۆچی؟ وەكو مە گۆتی مرۆڤ د سروشتێ خوە دا دڤێت یێ ئازاد بیت، بەلێ جاران ئەم خەلەت د ڤی تێگەهی دگەهین، هندەك كەس وەسا هزر دكەن هەر چ تشتێ بكەت ئازادیا تاكی یە وكەسێ چ ماف لسەر نینە، ئەم ل ڤێرە دێ ب ڕستەیەكا كورت بێژین (مرۆڤ كەواتە هەر تاكەك هەتا وی سنووری یێ ئازادە كو ئازادیا بەرامبەر تێكنەدەت) ئانكو تاك یێ ئازادە كو بخۆینیت، بگەڕیت، بنڤیت، كارێن تایبەت هەبن یێن كو كەس نەشێت مایێ خوە تێ بكەت كو گرێدای كەسایەتیا وی ڤە بن، لێ هندەك كەس وەكو مە گۆتی ب شاشی تێدگەهن بۆ نموونە، دێ چن ئازادیا كەسەكێ دی تێكدەن وەسا هزر دكەن كۆ ئەو دئازادن و وان سنور نینن، نابیت مرۆڤ تشتەكی بكەت كو ئازدیا بەرامبەر تێكبدەت یان شیرازا جڤاكی تێك بدەت، نموونە: مرۆڤ ل بەر دەرێ مالەكێ بیت د تڕومبێلێ دا و ل هۆڕنێن ترومبێلێ بدەت ل وی دەمی یێ ئازادیا هندەك كەسێن دی تێكددەت، یان ژی بچیت بێ ئەگەر ژینگەهێ پیس بكەت، ل وی دەمی شیرازا جڤاكی تێكدا، یان ب هەر جۆرەكی دەستدرێژیێ بكەتە سەر كەسەكی یان تشتەكێ وی، ئەڤە ژی نە ئازادیە بەلكۆ تاوانە و بنبڕكرنا ئازادی ومافێن بەرامبەرە، دشێین بێژین ل وی دەمی ئەم دئازادین د هەر كار و كریارەكێ دا دەمێ ئازادیا كەسێ بەرامبەر یان ژی كۆمێ تێك نەدەین.

بێوار حەمدی

هەر د كەڤن دا و تانوكە جڤاكا كوردی ژ دەردێ عەشیرەتگێریێ دنالیت، گەلەگ جاران ژ گەلەك لایان بزاڤ هاتینەكرن كۆ ئەڤ بابەتە بهێتە ئێكلاكرن و چارەكرن، لێ ب لێبۆرین ڤە مە نفشەكێ پەروەردەكری لسەر وێ چەندێ كۆ هێزێ ژ عەشیرەتگێڕیێ وەربگریت و شانازیێ پێ ببەت، دناڤ دەمارێن وان دا هێشتا چریسكێن ڤیان و ڕێزگرتنا عەشیرەتگەریێ ماینە یا كۆ ژباپیرێن وان یێن بەری چەندین ساڵان بۆمای، چونكو ئەو كەسێ دژایەتیا ڤی بابەتی ژی بكەت بتنێ ب لایەنێ سەرڤە سەرڤە یە، لێ دەمێ كێشەیەكا جڤاكی دروست دبیت یان هەر ئاریشەیەكا ب ماڵباتێ ڤە گرێدای بیت ئێكسەر دێ پەنایێ بەتە بەر شاشكێن عەشائیری و دێ ب ڕێیا وان ئاریشەیا خۆ چارەكەت، ڕەنگە خوین بهێتە ڕشتن و سەرێن مرۆڤان تێ بچن لێ دبیت ب وان بابەت هند گرنگ نەبیت، تاكو دگەهیتە وی ڕاددەی خوینداری دروست دبیت و ب ڕێیا عەشیرەتگەریێ ڤێ خوینداریێ چارەدكەن ئەڤجا ب چ ڕەنگێ هەبیت، لێ بلا ئەم ژبیرنەكەین وب گرنگ بزانین كو مە تشتەكێ ژ ڤێ هەمیێ مەزنتر هەیە دبێژنێ (یاسا) ئەو سەروەرە بۆ هەر ئاریشەیەكێ و تاوانەكێ یان هەر تشتەكێ نەڕەوابیت د ناڤ جڤاكی دا، ئەرێ ئەم دێ چاوا شێین لسەر ڤی بابەتی زاڵبین؟ ئەو ژی ب ڕێیا مودێرنیزمێ، دڤێت خۆ باشتر پەروەردە بكەین دگەل پێشڤەچوونێ و مودێرنێ، ژیان ل جهێ خۆیە لێ یێ گهوڕینا د ڤێ ژیانێ دا بكەت مرۆڤە، مرۆڤ ب پاشڤەمانێ و هزركرنا دچارچۆڤەیێن بەرتەنگ دا ناگەهیتە نویاتی یان و پێشڤەبرنێ، دڤێت ل گەل پێشكەفتنێ بگۆنجین وبوجیهانێ هەمیێ بسەلمینین كو ئەم كوردین و دەستێ مە ژی درێژە بۆ هەر پێشڤەچوونەكێ، ئەم ژی دشێین وەكو هەوە ل جهێن خۆ نەڕاوەستین و پێنگاڤێن مەزن و ژیر بهاڤێژین، هەروەكو (كانتی) دبێژیت: مۆدێرنیزم ئانكۆ بكارئینانا ئەقلی، ئەڤجا هەر ئێك ژمە وەكۆ تاك یێ بێ بەهرنینە ژ ئەقلی، لەوما دڤێت ئەقلێ خۆ بەردەوام ئابدێت بكەین و ل گەل ژیراتیێ بجەنگین، داكۆ لسەر عەشیرەتگێڕیێ ژی زاڵببین پێدڤی یە هەر ئێك ژمە ژلایێ خۆڤە بجەنگیت ژبۆ بەرخۆدان و سەركەفتنێ، ل پێشیامە هەمیان ڕێیێن روون هەنە بلا ب دەستێن خۆ تاریاتیێ نە هەلبژێرین.

بێوار حـەمـدی

جارێ گەر بەحسێ خواندن و گرنگیا پەرتووكێ بكەین، گەلەك جاران ئەڤێ پرسیارێ خۆ ل مێشكێ من دایە كا ئەرێ رەوشەنبیر پەرتووكێ دخوینیت؟ یان پەرتووك مرۆڤی ڕەوشەنبیردكەت؟ لێ دەما كار ب مێشكی بهێتە كرن دیاردبیت كو ئەڤ هەردوو پرسیارە تەمامكەرێن ئێكن، ژبەركۆ رەوشەنبیر نابیتە رەوشەنبیر ئەگەر پاشخانەیەكا مەعریفی نەبیت، لەوما گەر بۆ كێلیكەكێ ژی تە رەوشەنبیریا گشتی هەبیت د ناخێ خۆ دا یان پێزانین و نویاتی وپێشڤەچوون دێ پەرتووكێ خوینی و بەروڤاژی دێ پتر تە رەوشەنبیر ژی كەت و كەتە پێشەنگ، ئەگەر بزڤڕینە چاپكرنا پەرتووكان دێ بینین كو هەرێما كوردستانێ ژی یا بێ بەهر نینە ژ چاپكرنێ، د یاسایا هژمارە ( 10) یا ساڵا 1993 یا چاپكریان یا هەرێمێ یا ڕاستڤەكری داكو پەرتووكان ژی بخۆڤە بگریت، فەرە دیاربكەین ژبەر هەبوونا پەرتووكێ د ناڤ پێناسەیێ دا گرێدان و ژێگرتنا پەرتووكان ب یاسایێ ڤە، د یاسایا ناڤبری دا (چاپكریا خۆلی) وەساهاتیە پێناسەكرن كۆ: هەر چاپكریەكا جارەكێ دەردكەڤیت یان ب پشكێن دیاركری ژبلی دوبارە چاپكرنا وەك ئنسكلۆپیدیا، فەرهەنگان، پەرتووك، نامیلكە، نەخشە نیگاران یێن وەسا. ل هەرێما كوردستانێ مە كۆمەكا مەزن یا نڤیسەرێن پەرتووكان هەیە، ئەڤجا بگرە ژ رۆمان و گۆتار و هۆزان و پەرتووكێن جڤاكی و ئایینی و زانستی و…هتد، لێ ڤان نڤیسەران جاران ئاریشە ل گەل چاپكرنا پەرتووكێن خۆ هەیە و دبیت ئاریشەیا هەركەسی ب شێوەیەكی بیت، یان ژی بەرۆڤاژی جاران چاپێ ئاریشە هەیە دگەل نڤێسەری و پەرتووكا وی، ژ وان ئاریشەیێن د چاپێ دا دروست دبن باهرا پتر (نڤێسەری پتریا جاران گازندێن داڕایی هەنە و نەشێت پەرتووكا خۆ چاپ بكەت و ژ هندێ دترسیت پەرتۆكا وی ب مەسرەف بهێتە دروستكرن و نەهێتە كڕین د بازاڕی دا، یان ژی جاران چاپ گازندێ دكەت ژ نڤیسەری لسەر بابەتێ نەرێكۆپێكیا لاپەران).
ل هەرێمێ چ سانسور لسەر چاپەمەنیان نینە وهەر هەڤوەڵایەتیەك یێ ئازادە د دەرئێخستن وچاپكرنا هەرچاپەمەنیەكێ دا، هەروەكو دماددێ ( 2)ێ ژیاسا هەژمارە (10)یا ساڵا 1993ێ یاسا چاپەمەنیان ل هەرێما كوردستانی- ئیراق یا ڕاستڤەكری دا هاتیە دیاركرن، لێ دیسا ژبۆ ڕێكخستنا ڤێ چەندێ لدویڤ مادێ (8(ێ ژ هەمان یاسا پێش چاپكرنا پەرتوۆكان (چاپكریەكا خۆلی) پیدڤیە ئەڤ پێڕابۆنین ل خوارێ بهێنە ئەنجامدان : (دڤێت پێشوەخت ل پەرتووكخانا نشتیمانی یا هەرێمێ بهێتە توماركرن، لێ نوكە ڵ هەر پارێزگەهەكێ دەستهەڵات ب پەرتووكخانێن گشتی هاتیە دان كۆ لێ دهێنە توماركرن ل شوینا پەرتووكخانا نشتیمانی یا هەرێمێ دا،، دانەیەكا ڕەسەن بەری چاپكرنێ ژ چاپكریێ ل هەمان پەرتووكخانە بێتە سپاردن، لێ نوكە وەكۆ نەریتە ك دانەیەكا CD ل شوینا دانەیەكا رەسەن دئێتە سپاردن.

هه‌می ده‌مان ئه‌م به‌حسێ زارۆ و گه‌نج و ئافره‌تان د ناڤ جاكی دا دكه‌ین و به‌حسێ ماف و زیانا وان یا جڤاكی و خێزانی دكه‌ین، ئه‌رێ بۆچی ئه‌م به‌حسێ پیران ناكه‌ین.
پیر یانكو دانعه‌مر ئه‌و كه‌سن یێن كو گه‌له‌ك سه‌ربۆر و شاره‌زایی هه‌یه‌ د ژ یانا خوه‌ دا. هه‌ر وه‌سا گه‌له‌ك كارێن هه‌مه‌جۆر ژ هه‌می ئالیان ڤه‌ ئه‌نجامداینه‌ و دهه‌می جڤاكان دا، لێ مخابن ل كوردستانێ رۆلێ دانعه‌مران و پشكدارێن وان هه‌تا راده‌یه‌كی یێ كێمه‌ و نه‌به‌ر چاڤه‌. لێ هه‌كه‌ بهێن و ژ خێزانێ ده‌ست پێ بكه‌ین كه‌سێن دانعه‌مر ره‌وشا مالێنه‌ و یا گرنگه‌ ژ لایێ خێزانێ ڤه‌ پووته‌كێ مه‌زن پێ بهێته‌دان و مفا ژ شیره‌ت و سه‌ربۆرێن وان بهێته‌ وه‌رگرتن دانعه‌مرێن ژن دشێت ل ناڤ مالێ گه‌له‌ك كاران ئه‌نجامبده‌ت وه‌كو هنده‌ك كارێن سڤك ـ چاڤدێریا زارۆیان ـ چوونا هنده‌ك سه‌ره‌دانان ـ و زێده‌باری ره‌وشه‌كا مه‌زن دده‌ته‌ مالێ و سه‌برا مرۆڤی گه‌له‌ك پێ دهێت. هه‌ر وه‌سا زه‌لامێ دانعه‌مر ژی د مالێ دا گه‌له‌ك كاران ئه‌نجام دده‌ت ژ وان دشێت زارۆیان فێری سه‌ربۆرێن خوه‌ یێن باش بكه‌ت ـ بۆ چاره‌سه‌ركرنا ئاریشێن مه‌زن رۆل هه‌یه‌ ـ هه‌روه‌سا ژ بۆ ژنخواستنێ ژی گه‌له‌ك دهاریكارن و گه‌له‌ك كارێن دی دانعه‌مران شیانێن داهێنانا هنده‌ك تشتێن دی زی هه‌نه‌ ژ لایێ ئه‌ده‌بی هونه‌ری پیشه‌ی یان زانستی لێ ژ ڤی لایی ڤه‌ گه‌له‌ك كێم پووته‌ ب دانعه‌مران دهێته‌دان ژ لایێ جڤاكی و خێزانی و حه‌تا ژ لایێ حوكمه‌تێ ڤه‌. ل دووماهیێ دێ بێژین دانعه‌مران رۆله‌كێ مه‌زن د ناڤ جڤاكی دا هه‌یه‌ له‌ورا یا فه‌ره‌ رێزێ لێ بگرین و مفای ژ سه‌بۆرێن وان ببه‌ین.

دل و مێشك دو ئه‌ندامێن ژێكجودانه‌ و له‌شێ هه‌ر مرۆڤه‌كیدا و هه‌ر ئێك ژ وان كاره‌كی ئه‌نجام دده‌ت به‌لێ ل ڤێرێ پرسیارئه‌وه‌ دل حه‌زژیكرنێ ده‌كه‌ت یان ژی مێشك؟
هه‌می ده‌مان ئه‌م هزر ده‌كه‌ین كو ئه‌م حه‌زژێكرنێ ب دلی دكه‌ین بۆ هه‌ر كه‌سه‌كێ ل به‌رامبه‌ر بیت و هه‌ر چ جۆرێ حه‌زژێكرنێ بیت, ئه‌رێ باشه‌ هه‌كه‌ دل حه‌زژێكرنێ بكه‌ت و ئه‌و بخوه‌ كه‌سان ده‌ستنیشان بكه‌ت پا بۆچی ئه‌م مێشكی خوه‌ هزرا وی كه‌سی دكه‌ین یێن كو ئه‌م حه‌ژێ دكه‌ین، ئه‌رێ هۆسا دڤێت دل حه‌زژێكرنێ ژی بكه‌ت و د هه‌مان ده‌مدا هزر ژی د حه‌زژێكرنێ دا بكه‌ت,
هه‌می ده‌مان ده‌مێ كو ئه‌م نێزیكێ كه‌سه‌كی دبین و حه‌ز ژێ دكه‌ین هه‌ر ژ ده‌سپێكا نیاسینا وی كه‌سی ئه‌م ب مێشكێ خوه‌ هزرا وی كه‌سی دكه‌ین باشه‌ هۆسا دڤێت مێشك حه‌ژێكرنێ بكه‌ت نه‌ كو دل, ل ڤێرێ دێ بێژین كو مێشك ژی گه‌له‌ك رۆلێ خوه‌ دبینیت ل ده‌مێ حه‌زژێكرنێ بۆ كه‌سه‌كی چونكو هه‌ر ئه‌و مێشكه‌ یه‌ هزرا حه‌زژێكرنێ دكه‌ت دلی ژی د ئارزینیت به‌لێ ل ڤێرێ دێ بێژین رۆلێ سه‌ره‌كی یێ دلی ئه‌وه‌ كو ده‌مێ مرۆڤ حه‌زژێكرنێ دكه‌ت هه‌ر ژ ده‌سپێكێ ئه‌و (دل) دكه‌ڤیتێ و حه‌زژێ دكه‌ت، به‌لێ پشتی هینگی هه‌ر ب مێشكێ خوه‌ هزر د وی كه‌سی دا دكه‌ت و پلانان بۆ حه‌زژێكرنا خوه‌ دادنیت.