دلۆڤان ئاكرەیی

ئیراق ل دویڤ ماددەیێ ئێكێ یێ دەستووری وەلاتەكێ فیدرالی یە و د هەمان دەم دا یێ دەولەمەندە ب سامانێ پترۆل و گازێ، ئەڤ كەرتە ب شادەمارێ ئابوورێ ئیراقێ دهێتە هەژمارتن و داهاتێ سالانە وێ نێزیكی 90%ێ ژ بودجەیا گشتی یا فیدرالی پێكدئینیت.
قانوونا پترۆلێ و گازێ گرنگیەكا تایبەت هەیە ل وان وەلاتێن دەولەمەند ب سامانێ پترۆل و گازێ، ئەڤە ژی ب مەرەما رێكخستنا شێوازێ برێڤەبرنا ڤێ سامانێ، ب تایبەت ئەو وەلاتێن سیستەمێ برێڤەبرنا وان فیدرالی یە، قانوونەكا تایبەت ب ڤێ سامانێ ل وەلاتێن فیدرالی چەند ئارمانجەك هەنە، ئەو ژی پاراستنا هەڤسەنگیێ د ناڤبەرا دەستهەلاتا فیدرالی و هەرێمان دا، هەروەسا جێگیركرنا داخوازی و خواستەكێن وان هەرێمێن دەولەمەند ب سامانێ پترۆل و گازێ د ناڤەڕۆكا قانوونێ دا.
پشتی بكاربوونا دەستوورێ كۆمارا ئیراقێ ل سالا 2005، پرسا پترۆل و گازێ خالەكا نا كۆكیێ بوویە د ناڤبەرا دەسهەلاتا فیدرالی و هەرێما كوردستانێ دا و ناكۆكی ژ ئەنجامێ خواندن و شیكاركرنێن جودا بۆ دو ماددەیێن دەستووری سەرهەلدایە كو ماددە یێن پەیوەندیدارن ب خۆدانیكرن و رێكخستنا برێڤەبرن و پێشخستنا كەرتی پترۆل و گازێ ل ئیراقێ، ئەو ژی ماددەیێن (111) و (112) یێن دەستووری نە و هەمی ئەو بابەتێن د دەستووری دا ئاماژە پێ هاتیەكرن، پێدڤی بوو قانوونەك بۆ هاتبوو دەرخستن و بابەتی پترۆل و گازێ ژی ب هەمان شێوە قانوونەدانەرێ دەستووری د بڕگەیا ئێكێ ژ ماددەیێ (112) دا ئاماژە ب دەرخستنا قانوونەكێ كریە بۆ رێكخستنا كەرتی پترۆل و گازێ.
ئەڤ ماددەیێن دەستووری یێن ئاماژێ ب رێكخستنا كەرتی پترۆل و گازێ ل ئیراقێ دكەن، پێدڤی ب دەسهەلاتێن فیدرالی و هەرێم و پارێزگەهێن بەرهەمهێنەرێن پترۆل و گازێ ل ئیراقێ، نەدرۆهنن و لێلی تێدا هەیە، لەوما د دەمێ بووری دا خواندن و شیكاركرنا جودا بۆ هاتیە كرن.
واتە ئیراق د ناڤ نەرۆهنیا دەقێن دەستووری و نەبوونا قانوونا پترۆل و گازا فیدرالی دا سالانەكە كەرتی پترۆل و گازێ برێڤە دبەت، د دەمەكێ دا دەستووری فەرز كریە قانوونەكا تایبەت هەبیت كو میكانیزما برێڤەبرنێ رێكبێخیت و دەقێن دەستووری د ناڤەڕۆكا قانوونێ دا رۆن بكەتەڤە و ئەڤە هەمی باندۆرا نەرێنی ل سەر كۆما پرۆسەیا برێڤەبرنا سامانا پترۆل و گازێ هەیە و ئەگەرەكە بۆ كویربوونا ناكۆكییان د ڤی واری دا.
هەر دو گۆتارێن جودا د یێن سەرۆك بارزانی، كو یا ئێكێ رۆژا دوماهیێ ژ بانگەشەیا هەلبژارتنێن جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ بوو و یا دووەم ژی كۆڕبەندا مێپس 2025 بوو، رۆئیایا كوردی د چەند خالەكا دا دیاركر بۆ گۆتوبێژكرن دگەل لایەنێن ئیراقی گرێداێی ب پێكئینانا حوكمەتا فیدرالی كو ئەو رۆئیایە ژی خۆ د جێبەجێكرنا وان ماددەیێن دەستووری دا دبینیتەڤە یێن كو هەتا نوكە جێبەجێ نەبووین یان پشتگوێ هاتینە هاڤێتن، ئێك ژ وان خالان ژی دەرخستنا قانوونا پترۆل و گازا فیدرالی یە.
پشتبەستن ب گۆتارا سەرۆك بارزانی، دیار دبیت كو دەرخستنا قانوونا پترۆل و گازا فیدرالی ب سازان و رێككەفتنا لایەنان ئێكە ژ كارتێن بهێز یێن د دەستێ كوردان دا، و ژ لایێ كوردان ڤە دێ هێتە دانان ل سەر مێزا لایەنێن ئیراقی د دەمێ گۆتوبێژان دا بۆ پێكئینانا حوكمەتا نوو یا فیدرالی.
دەرخستنا قانوونا پترۆل و گازا فیدرالی دێ ب شێوەیەكی بیت كو ناڤەڕۆكا وێ ب سازان و رەزامەندیا دەسهەلاتا فیدرالی و هەرێما كوردستانێ و پارێزگەهێن بەرهەمهێنەر بیت، دێ دەرگەهی ل بەرهەڤكرنا چارەسەریێ بۆ ناكۆكیێن پەیوەندیدار ب پترۆل و گازێ ڤەكەت و دویماهیێ ب خواندنا جودا بۆ دەقێن دەستووری ئینیت.

دلـۆڤـان ئـاكـرەیی

خۆیایە سیاسەتا حەكیمانە و دویربینیا سەرۆك بارزانی بوویە؛ ئەگەر كو بەرسڤێن پڕانیا پرسێن گرێدایی كێشەیێن ل دەڤەرێ و بتایبەتی ژی یێن ب پرسێن كوردانڤە هەی ل هەر چارپارچەیێن كوردستانێ ب نێرین و بریارێن سەرۆك بارزانیڤە دهێنە خواندێن، ب ئاوایەكی كۆ سەرۆكێن وەلات و ئالییێن سیاسی یێن ل دەڤەرێ بۆ ڤەبوونا قفلا پرسێن گرتی داخوازا هەلوەستێ بارزانی دكەن، چونكو گاڤێن بارزانی ل تەڤایا پرساندا بەر ب ئاشتی و هەڤ قەبولكرنێ و هەڤپشكی و سازانێ بووینە و خۆلەكەكا ئاشتی یێ ژی ب سالێن شەری نەگۆهۆرینە و بەردەوام بۆ مافێن كوردستانیان خەبات كریە، میناك پشكداری د كۆڕبەندێ مەلایێ جزیری دا كر، كو ڤێ پشكداریێ ب خۆ گوهۆڕینەكا مەزن هەبوو، د پرسا كوردان دا ل باكۆرێ كوردستانێ، هەم شێوازێ پرۆتۆكۆلا پێشوازیێ جودا بوو، هەم ژی پەیاما سەرۆكی ل دۆر پڕۆسەیا ئاشتیێ پەیامەكا دلخۆشكەر بوو، ژبەر كو گۆت: (كەیفخۆشم ب وێ چەندێ پڕۆسەیا ئاشتیێ ب شێوەیەكێ ڕێك و پێك ب ڕێڤەدچیت).
ماوەیێ چەند حەفتیانە سەرنجا میدیایێن توركیا ل سەر گرنگییا وێ سەرەدانێ یە بۆ توركیا، هەرچەندە هندەك خەلكی هیڤی ل سەر وێ چەندێ هەلاویستبوون، كو ئەو سەرەدان دێ پەیوەندییا هەولێر و ئەنقەرە تێك دەت و دەهۆلەكا زۆر د وی واری دا هاتە قوتان، لێ چەند ڕۆژەكان پشتی وێ سەرەدانا دیرۆكی ژی، نوونەرا سەرۆك بارزانی خاتوو ئامینا زكری، ب ئامادەبوونا (رەجەب تەیب ئەردۆغان) سەرۆك كۆمارێ توركیا كۆنفرانسێ گوپیتكا نێڤدەولەتی یا سەركردایەتییا ئافرەتان د حوكمڕانییا خۆجهی دا ل ئیستەنۆلێ بڕێڤەچوو، پەیامەكا گرنگ پێشكێش كر و دوبارە پشتەڤانی ل پەیاما سەرۆك بارزانی هاتەكرن، باندۆرا پەیاما سەرۆك بارزانی هێز و وزە بەخشییە پێگەهێ كوردستانێ ل سەر ئاستێ دەڤەرێ و نێڤدەولەتی، ل سەر ئاستێ ئیراقێ هەموو لایەنێن ئیراقی ڕاگەهاندیە كو ئاخفتنا دوماهیێ بۆ پێكئینانا حوكمەتا ئیراقێ ل دەف سەرۆك بارزانی یە، فوئاد حوسێن، ل سەر زارێ لایەنێن ئیراقی ئەڤ بابەتە پشتڕاستكریە، دیارە نوكە لایەنێن ئیراقی باش گەهشتینە وێ پەیامێ، ب ڤەگەڕیان بۆ ڕێنماییێن سەرۆك بارزانی هەموو لایەك دێ قازانجێ كەت، ژ لایەكێ دی ڤە ژی ل سەر ئاستێ سووریا و ڕۆژئاڤایێ كوردستانێ، یا ڕۆنە كو پشتی ڕێككەفتنا 22ـێ تیرمەهێ ل قامیشلۆ، كو ب دەستپێشخەرییا سەرۆك بارزانی د ناڤبەرا لایەنێن كوردی یێن ڕۆژئاڤایێ كوردستانێ هاتەكرن، نوكە پەنتایێ گۆتارا سەرۆك بارزانی ل ڕۆژئاڤایێ كوردستانێ، ژ لایێ هەموو حزبان ڤە ب گرنگ ڤە هاتییە وەرگرتن، باش دزانن كو سەرۆك بارزانی خەمخۆرانە سەبارەت ب پاشەڕۆژا ڕۆژئاڤایێ كوردستانێ نەخشەڕێیا خۆ هەیە، هاتنا مەزلووم عەبدی، وەك فەرماندەیێ گشتی یێ هێزێن سووریایا دیموكرات و سەركردایەتییا ئەنجوومەنێ نیشتمانی یێ كورد ل سووریا (ئەنەكەسە) بۆ كۆڕبەندێ مێپیس ل دهۆكێ، پەیاما عەبدی ل دۆر دەستپێشخەری و كارتێكرنا سەرۆك بارزانی ل ڕۆژئاڤایێ كوردستانێ، وێ ڕاستیێ دیار كەت كا چاوا كارتێكرنا گۆتارا سەرۆك بارزانی بۆ ئاشتی و پێشكەفتنا دەڤەرێ یا گرنگە، ئەڤە باشترین دەلیڤەیە بۆ ڕۆژئاڤایێ كوردستانێ، كو مفای ژ دەستپێشخەریێن سەرۆك بارزانی وەربگرن، ب ڕێكا پەیوەندیێن باشوورێ كوردستانێ و حوكمەتا هەرێما كوردستانێ دەرگەهەكێ دیپلوماسی ل دەڤەرێ ببینن، و بكەنە نەخشەڕێیەكا سیاسی بۆ پاشەڕۆژا خۆ.
جودا ل ڤان د چەند ڕۆژێن بۆری دا ل دەوحەیا پایتەختێ قەتەر شاندێ هەرێما كوردستانێ پشكداری د كۆڕبەندێ ئەڤ ساڵە یێ دەوحە دا كر، كو ژمارەكا زۆرا سەرۆكێن وەلاتان، وەزیرێن دەرڤە و ئەكادیمی و ڤەكۆلەرێن نێڤدەولەتی پشكداری تێدا كربوو، بۆ چارەسەركرنا قەیرانا ڕۆژهەلاتا ناڤین، ژبلی وێ چەندێ كو هەرێما كوردستانێ ل ژێر سیبەرا سیاسەتا حەكیمانە یا سەرۆك بارزانی وەك هەرێمەكا نادەولەتی یا كارا، ڕۆلەكێ ب هێز دبینیت، د هەمان دەم دا نوكە كوردستان بوویە كلیلا چارەسەریێ ل دەڤەرێ، دشێن بۆ گەلەك پرسێن گرنگ پرس و ڕاوێژێ ب هەرێما كوردستانێ بكەن، چونكی هەرێما كوردستانێ نەبوویە پشكەك ژ جەمسەربەندییا جەنگی ل دەڤەرێ و نە ژی وەك وەكالەت ژ لایێ چ لایەنەكی ڤە قەبوویل دكەت بهێتە بكارئینان.
دیدەڤانێن ڤەكرنا مەزنترین كونسولخانەیا ئەمریكا بووین ل هەولێرێ، كو ل سەر ئاستێ جیهانێ مەزنترین كونسولخانەیە، د دەمەكی دا سیاسەتا ترەمپی، ب ئاراستەیا كێمكرنا نوێنەرایەتییا ئەمریكا یە ل هەموو جیهانێ، لێ دبینین كوردستان ژبەر گرنگی و پێگەهێ ب هێز یێ خۆ پێنگاڤێن كرداری هاڤێتینە بۆ ڤەكرنا مەزنترین كونسولخانا ئەمریكا، ل وێرێ ژی دووبارە ئەمریكا سوپاسییا سەرۆك بارزانی كرییە ل سەر وێ چەندێ ڕۆڵەكێ ب هێز و گرنگ هەبوویە د ئاشتی و پێكڤەژیانا دەڤەرێ دا، ژبلی وێ چەندێ ژی ل رۆژێن بوری سەرۆكوەزیرێن كوردستانێ مەسرۆر بارزانی ل ئیمارات دیدارەكا گوپیتكی هەبوویە ل گەل شێخ محەمەد بن زاید ئال نەهیان سەرۆكێ ئیمارات، كو نوكە ئیمارات پێشەنگا وەبەرهێنان و ئابوورییەكێ گرنگە ل دەڤەرێ، ب گشتی ئەڤ هەمی پڕۆسە دبێژن كو ڕۆڵ و كاریزمایا سەرۆك بارزانی بۆ نوكە و پاشەڕۆژا مە چەند یا گرنگە.

دلۆڤان ئاكرەیی

ئەگەر مە سەرنج دابیتە میدیایا سێبەر یا ئێكەتیی، د ڤان بۆیەرێن ل ڤان دویماهیان رویداین، دا ب رۆهنی بینین كو میدیایا ڤێ حزبێ ب راستەوخۆ ل پرسا هێرشا بۆ سەر كۆرمۆر بێ ئاگاهییا خۆ ل رویدانێ دیاردكر و هەروەكۆ هێرشا ب سەر كۆرمۆر چێ پەیوەندی ب ژین و ژیارا خەلكێ كوردستانێ ڤە نینە و چ گرنگی ب رۆمالا وێ رویدانێ نەدان مینا لدەف وان بویەر ل ل وەلاتێ موزمبیقێ رویدابیت، ژلایەكێ دیڤە ب رێكا وەشانا خۆ ب گشتی هانا خەلكی ددا ل گۆندێ لاجان نێزیكی قەزا خەبات كو هێرشی سەر هێزێن ئەمنی یێن كوردستانێ بكەن و ببنە ئاژاوە بۆ تێكدانا ئەزمۆن و ئارامی و یاسایێ، یا د نۆكە دا دهێتە خواندێن ئەوە ئێكەتیا نیشتیمانیا كوردستانێ بوویە داردەستەك د دەستێ نەیارێن كوردستانێ دا بۆ لێدانا ژێرخانەیا وزەیا كوردستانێ و هەر ڕۆژ ب ڕەنگەكێ بزاڤا زیانگەهاندنێ ب ڤێ ژێرخانا گرنگا كوردستانێ ددەت.
هەرێما كوردستانێ ژ وی دەمی وەرە یێ كار ل سەر پێشێخستنا ژێرخانا وزێ دكەت، پێشكەفتنەكا مەزن و بەرچاڤ ب خۆڤە دیتیە، هەر ئەڤ ژێرخانە ژی بوویە جهێ ئومێدا دەهان ملیۆن كوردان ل هەموو جیهانێ ب وێ چەندێ كو هاریكار بیت د ب دەستڤەئینانا پتریا مافێن گەلێ كوردستانێ ل ڤی پشكا نیشتیمانی دا، هەر ئەڤ چەندە ژی ترس خستیە د دلێ دوژمن و نەیارێن كوردستانێ دا و هەموو بزاڤێن خۆ چڕكرینە دا كو ل ژێرخانا كوردستانێ بدەن و ژ وی دەمێ كو حوكمەتا هەرێما كوردستانێ، كو ژ لایێ پارتی ڤە سەرۆكایەتیا وێ دهێتەكرن، كار بۆ پێشێخستنا ژێرخانا وزەیا كوردستانێ دكەت، دوژمنێن كوردستانێ ژی پیلانگێریێ ل دژی وێ ژێرخانێ دكەن و د هەموو وان پیلانگێرییان ژی دا ئێكەتیێ وەك داردەستەك بكاردئینن.
هەر د ڤان چەند حەفتیێن دووماهیێ دا، ئێكەتی ب هەڕەشەیا گرتنا غازا كۆرمۆر -كو پاشی ب قودرەتا قادری زەڤی ژ لایێ میلیشایان ڤە هاتە بۆردومانكرن و چەند ڕۆژەكان ژی هنارتنا غازێ بۆ وێستگەهێن غازێ هاتە ڕاگرتن، هەروەسا ئێكەتی ب هاندانا فیتنەگەری و ئاژاوەگێریێ ل پالاوگەها لاناز كو پشكەكا گرنگە ژ ژێرخانا وزەیا كوردستانێ، بزاڤا بجهئینانا ئارمانجێن دوژمنان ددەت و حوكمەتا هەرێما كوردستانێ ل بن سایا پشتەڤانیا پارتی دیموكراتی كوردستان، حوكمەتەكا ب هێزە و دشێت ژێرخانا وزەیا كوردستانێ بپارێزیت، خەلكێ كوردستانێ ژی جا ژ هەر پێكهاتە و عەشیرەت و باژێرەكێ بن، هەرێما كوردستانێ و ژێرخانا وێ ب یا خۆ دزانن و چێ جاران نابنە پشكەك ژ پیلانا جاشانە یا ئێكەتیێ بۆ لێدانا ژێرخانا وزەیا كوردستانێ.

دلـۆڤـان ئـاكـرەیی

ل ماوەیێ بووری ب رێكێن جودا چ سەربازی یان دیبلۆماسی یان ئابووری فشارێن مەزن ل سەر كیانێ هەرێما كوردستانێ ژلایێ دەستهەلاتدارێن ئیراقێ ڤە د بن پەردە و ئایدولۆژییێن جودا دا هاتنەكرن، ب ئاوایەكی كو ڤان فشار و دۆرپێچێن جودا باندۆرەكا سەخت ل سەر ژین و ژیارا وەلاتییێن هەرێمێ دروستكربوو، كو مەبەستا سەرەكی یا سەرانێن بەغدا ملكەچكرنا حوكمەتا هەرێمێ بوو ب خواستێن وان یێن نەیاسایی و نە دەستووری، بەلێ ب دلخۆشی ڤە خەونا نەژدەچیییان بەر ئاڤ چوو و نەگەهشتنە هیڤی و ئارمانجا خۆ، خەلكێ كوردستانێ ب وەریا پۆلاین و پەسار ل پشت حوكمەتا خۆ راوەستیان و چەپەرێ پاراستنا دەستكەڤتێن كو ب خوینا ب هزاران شەهیدان هاتیە هەبوونێ، بەرنەدان و درۆژا هەلبژارتنان دا ژی پشتەڤانییا خۆ بۆ پارتا خۆ دوپاتكرن و داخوازكرن، كا چاوا وان ل هەرێما كوردستانێ باوەری ب گاڤ و كریارێن پارتی هەیە، ب هەمان ئاوا دڤێن نوونەراتیا وان ل بەغدا ژی بكەت و پشتی وێ، هەلبژارتنێن سەركەفتی یێن بۆ جڤاتا نووینەرێن ئیراقێ هاتینەكرن و پارتی دیموكراتی كوردستان بوویە، ئێكەم حزب ل سەر ئاستێ هەرێمێ و ئیراقێ و ملیۆنەك و ١١٠ هزار دەنگێن كوردی ئیناین و چاڤێن یار و نەیاران ل سەر بابەتا ڕەوایەتیا (مەشروعیەتا) سیاسی یا كوردی ڤەكرن ئەم، دشێین بێژین هەڤكێشەیا هێزێ ب تەمامی ل كوردستانێ گوهۆڕی و نوكە پارتی زێدەتر ژ جاران دشێت خۆ ب دەمڕاستێ ڕاستەقینە و هەردەمی یێ دۆزا كورد و خودانێتیا كوردستانێ و بەردەنگێ هەر گوهۆڕینەكێ بزانیت كو بڕیارە ل دەڤەرێ پەیدا ببیت و گەشبوون و درەوشان و بەرفرەهبوونا ڕۆژ بۆ ڕۆژێ یا هەولێرێ ل سەر ئاستێ ناڤخۆیی و نێڤدەولەتی و كۆڕبەندێ مێپس ل دهۆكێ، نیشانا وێ پێگەها بلند و باوەرپێكری یا هەولێرێ یە ل سەر ئاستێ سیاسەتا نێڤدەولەتی و دەڤەرێ، د ڤێ هەڤكێشەیێ دا ب دیاركەفت كو هەولێر هەولێرە، دهۆك و زاخۆ ژی هەر هەولێرن، ئانكو سەر ب پایتەختەكی نە كو ئەو پێگەها سیاسی یا نێڤدەولەتی سازاندیە.
ڕاستە ئەڤ دو ئەگەرە بۆ داكۆكیكرن ل ئامادەبوونا كوردی مافێ تەمامێ پرسیار و دودلیا مە یا مەزن ل هەنبەر وێ پێلا مەزن نادەنەڤە، بەلێ دلخۆشكەرن ب وێ ئێكێ كو كورد بێ لڤینا مەزن نینە و پارتی سەلماند كو هێزەكا وەسا یە دشێت ڕێبەرێن هەموو كوردستانێ ل دویڤ لۆجیكێ هەڤكێشەیان د هۆلەكێ دا كۆم بكەت و نوونەراتیا خۆ بۆ خۆدان دۆزبوونا كوردی و كارتێكرنێن وێ ل دەڤەرێ بۆ هەموو بەرپرسێن ناڤخۆیی و ئیراقێ و كەسایەتیێن سیاسی و بیریارێن دەرڤە ڕابگەهینیت.
ئەڤە زێدەباری وێ چەندێ كو دەستكەفتن بۆ ماوەیەكێ كورت، لێ د درێژخایەن ژی دا دێ بەرهەمەكێ ب پیت بیت و ڕۆژ بۆ ڕۆژێ رۆخسار و دێمێ جودایێ دیموكراسیانە و پێكڤەژیانخوازیا كوردی بۆ هەموو جیهانێ زێدەتر بەرجەستە كەت، لەوڕا نوكە هەولێر د دەڤەرەكا نەئارام و شپرزە دا، بوویە ناڤەندا كۆمبوونێن كەسایەتی و سیاسەتمەدار و سەروچاڤێن زانستی و ئەكادیمی یێن ئیراقێ ل دەڤەرێ و جیهانێ، ئەڤە ب خۆ ژبلی هاوارەكا بلندا سەركەفتن و گەشانەوەیا، دەهان لایەنێن ئەرێنی یێن دی هەنە كو دشێت بەحس لێ بهێتەكرن.

دلۆڤان ئاكرەیی

سازدانا كۆڕبەندا مێپس بۆ ئاشتی و ئاسایشا ڕۆژهەلاتا ناڤین، د دەمەكی دا یە كو ماوەیەكێ كێم ب سەر ئەنجامدانا خۆلا شەشێ‌ یا پەرلەمانێ ئیراقێ ڕا دەرباز بوویە، ئەڤە ژی بوو دەلیڤەیەكا نایاب بۆ ڤەكۆلینا ل سەر ڕێرەوا سیاسی ل ئیراقێ و پەیوەندیێن نوی یێن ئیدارەیا ئەمریكا ل گەل ئیراقێ و هۆشداریێن بەردەوام یێن واشنتۆنێ بۆ ب دوماهیئینانا دەستوەردانا ئیرانێ ل ئیراقێ، هەروەسا گوهرین و پێشهاتێن گرنگ و هەستیار ل سەر ئاستێ ئیراق و دەڤەرێ و ڕۆژهەلاتا ناڤین، شەرێ ڕۆسیا و ئۆكراینا و ب تایبەتی دیاركرنا مارك ساڤایا وەك هنارتییێ تایبەتێ سەرۆكێ ئەمریكا بۆ ئیراقێ، شەرێ ١٢ ڕۆژی یێ ئیسرائیل و ئیرانێ، گوهرینێن سووریێ و پرۆسەیا ئاشتیێ ل توركیا و باكۆڕێ كوردستانێ و ئاگربەستا غەززە، ئەڤە گرنگترین ئەو بابەت بوون كو گۆتوبێژێن چڕ ل سەر هاتنەكرن. ژ بەر ڤێ چەندێ، برێڤەچوونا كۆڕبەندا ئاشتی و ئاسایشا ڕۆژهەلاتا ناڤین (مێپس) ل كوردستانێ، دەستكەفتەكێ مەزنە و د وی دەم و ساتێ هەستیار دا ڕۆل و پێگەهێ هەرێما كوردستانێ بهێزتر دكەت؛ چونكی د ڤێ كۆڕبەندێ دا و د دەمەكێ وەسا دا بەحس ل پاشەڕۆژا ڕۆژهەلاتا ناڤین دهێتە كرن و بۆ هەمی جیهانێ ژی دهێتە ڕاگەهاندن، كو هەرێما كوردستانێ د ناڤ ئیراقێ دا دەڤەرەكا سەقامگیرە و هەمی كەس دشێن ب ئاشتی و ئارامی تێدا بژین، كوردستان جهێ پێكڤەژیانا هەمی نەتەوە و پێكهاتەیێن جودایە و هەردەم گەلێ كوڕد و سەركردایەتییا وێ هێڤێنێ ئاشتی و سەقامگیرییا دەڤەرێ بوونە و دێ بن. ئەڤ كۆڕبەندە بابەتەكێ گەلەك جودابوو كو چ مۆركەكا حزبی پێڤە دیارنەبوو، بەلكو پشكەكا گرنگە ژ دیدگەها سەرۆك مەسعود بارزانی، وەك ڕابەر و كەسایەتیەكێ كارێزما، و هەروەسا نێچیرڤان بارزانی، سەرۆكێ هەرێما كوردستانێ و مەسرور بارزانی، سەرۆكوەزیرێن كوردستانێ كو هەردەم باوەرییا وان ب ڕێكا لۆژیكی و گۆتوبێژا ئاڤاكەر هەیە بۆ چارەسەركرنا كێشەیان، ب تایبەتی پشتی هەلبژارتنا خولا شەشەم یا پەرلەمانێ ئیراقێ ل ١١ی ١١ی ٢٠٢٥ كو ڕەوشەكا نوی یا سیاسی هاتیە ئارا و جوداهی دگەل بەری ڤێ رەوشێ هەیە، ب تایبەتی سەبارەت ب چارەسەركرنا كێشەیێن هەلاویستی و ماف و شایستەیێن خەلكێ كوردستانێ و جێبەجێكرنا ماددێ ١٤٠ یێ دەستووری. رێڤەچوونا ڤی كۆڕبەندی دەستكەفتەكێ گرنگێ سیاسی و دیپلۆماسیە بۆ هەرێما كوردستانێ كو دگەل مێڤانێن پشكداربووی گۆتوبێژ ل دۆر رەوشا ڕۆژهەلاتا ناڤین هاتەكرن و بەحس ل كێشە و چارەسەرییان و هەروەسا ئاشتی و سەقامگیرییا ڕۆژهەلاتا ناڤین و ئاسایشا دەڤەرێ و پاشەڕۆژا سیاسی یا ئیراقێ و پرسا پێكهینانا حوكمەتا نوی هاتە كرن؛ ب تایبەتی كو هەرێما كوردستانێ ئەكتەرەكێ گرنگە د هەڤكێشەیا ڕۆژهەلاتا ناڤین دا، ئەوێن پشكداری د وێ كۆڕبەندێ دا كرین، گەلەك ب گرنگی تەماشای هەرێما كوردستانێ كرینە، ب تایبەتی ئەڤ كۆنفرانسە دوپاتییێ ل سەر كێمكرنا گرژیێن دەڤەری و هەڤكاریا ستراتیژی و دەولەمەندیا ئابووری دكەت و گرنگیێ ب سیاسەت و ڕێكاران ددەت كو دبنە ئەگەرێ ئاشتی و ئاسایش و گەشەسەندنا زێدەتر یا ئابووری. بۆ ڤێ مەرەمێ، هەرێما كوردستانێ شیایە ب ڕێكا پەیوەندیێن نێڤدەولەتی و دیپلۆماسیەتا سەركەفتی، باندۆر و پەیوەندیێن بهێز ل سەر ئاستێ دەڤەرێ و جیهانێ دروست بكەت، و ئەڤە ژی دەستكەفتەكێ گرنگ و سەركەفتنەكا دی بوو، بۆ گەلێ كوڕد و هەرێما كوردستانێ.

دلۆڤان ئاكرەیی

ئێكەتییا نەتەوەیی، خەونا هەمی نەتەوەیەكییە و بۆ گەلێ كورد ژی ئەڤ خەونە هێزەكا بزاڤكەر و دیرۆكی یە، دەما دبێژین (پتر ژ ئێك ملیۆن كورد) ئێك دەنگە، مەرەما مە بتنێ ژمارە نینە، بەلكۆ دەربڕینەكە بۆ وی خواست و ئیرادەیا هەڤبەش یا كو د دلێ هەر تاكەكێ كورد دا شین بوویە. ئەڤ درووشمە راستییەكە كۆر دەردبڕیت، سەرەڕای هەبوونا جیاوازییێن جیۆگرافی و سیاسی، ئارمانجێن سەرەكی ژی ب ئێكرەنگ دەردئێخیت، لەوما كورد ب رامانا نوونەراتییا گشت پێكهاتان داخوازا مافێ رەوا و ئازادی و دیاركرنا چارەنڤیسێ وێ جیۆگرافیایێ دكەت یا كو تێدا دژیت.
ئەڤ ئێكدەنگییە د دەمێ قەیران و دۆرپێچ و هەرەشەیان دا ب شێوەیەكێ دیارتر خۆ نیشا ددەت و دبیتە قەلغانەكێ پۆلایین و دیرۆك دیدەڤانێ وێ چەندێیە كو هەر گاڤا كورد ئێكگرتی بووینە، دەستكەفتێن وان مەزنتر و كاریگەرتر بووینە، سەركەفتنا شۆڕەشا ئیلۆنێ‌ نموونەیا هەرە دیارە.
زمان و فەرهەنگ و بەرژەوەندییێن هەڤپشك، وەكی پرێن بهێز رۆلێ ئێكخستنێ د ناڤبەرا تاكێ دەڤەرێن جودا دبینن و رێزگرتن ل فرەیێ و قەبوولكرنا بۆچوونێن جودا بنەمایەكێ سەرەكییە بۆ بهێزكرنا ڤێ ئێكدەنگییێ، لەوما پێدڤییە و ئەركێ سەركردە و روەشەنبیرانە كو ئەڤ ئێكگرتنە بەرجەستە بێخنە پلانا كارێ سیاسی و ئابووری و گەشەپێدانا جڤاكی د چارچووڤێ بەرژەوەندییا بلند یا نیشتمانی، ل سەر ڤیانا بەرژەوەندییا ئایدیۆلۆژییا حزبی.

ل گەل گۆهۆڕینێن دەڤەرێ و دروستبوونا قەیرانێن جودا، دەنگێ ئێك ملیۆنی، كاریگەرییا كورد وەك ئێك دەنگ د كۆڕ و كۆمەلێن نێڤدەولەتی دا مەزنتر نیشا ددەت، هێزا مرۆڤی د هەڤكێشەیا جیهانی دا ل سەر هەمی بابەتێن دیترە، مە ژبیرە ل سالا 1991 كۆچا ئێك ملیۆنی چ پەیام گەهاندنە جیهانێ، دەما ئێك ملیۆن مرۆڤی رەت كر ژێرە حوكمەكێ بژین ئازادی تێدا خەون بیت، وان ل جهێ مانێ، مرن هەلبژارت، هەر بۆ وێ چەندێ ژی وێ پەیامێ جیهان ئینایە دەنگ و حوكمەتا دیكتاتۆری یا ئیراقێ خستە بەر سێرەیا زلهێزان و هەتا رۆخاندنێ، ب بەردەوامی نینۆكێن وان دەقرچاندن و لغاڤ كربوون.
جیهانێ نوكە بتنێ قەستا وان نەتەوان ب بها دگریت كو خودانێ ئێك بڕیارێ ئێكگرتینە، ئەو ئێكدەنگییە دێ بیتە ئەگەرێ پەرەپێدانا ئابووری و سەقامگیرییا زێدەتر ل وان دەڤەران یێن كو كورد و پێكهاتەیێن دی تێدا دژین، هەر تاكەكێ كوردستانێ، چ د وەلاتی بیت یان د تاراوگەهێ، نوینەرێ ڤی ویستێ گشتی دێ بیت و بەردەوامبوونا خەبات و خۆڕاگرییا ڤی گەلی، گرۆڤەیە ل سەر پابەندبوونا وان ب ئێكەتی و ئێكگرتنا خەلك و ئاخا خۆ.
ئەڤ كۆمكرنە د دیرۆكا سیاسی و جڤاكی یا كورد دا كارەكێ ئەستەم بوویە و هەموو گاڤان ژی گلەییا نفشێن بۆری ئەو چەند بوویە كو كورد پەرتەوازەییێ پشتا وی شكاندیە، لەوما داگیركەران زەفەر ژێ بریە.

ئێك ملیۆن دەنگ بلا بۆ هەمییان ببیتە بانگەوازا سەردەمەكێ نوو د مێژوویا هەڤچەرخ دا، بلا كار بۆ وێ چەندێ بكەین كو (ئێك ملیۆن كورد ئێكدەنگە) بتنێ درووشم نەبیت، بەلكو راستییەكا حاشاهەلنەگر بیت بۆ بەرهنگاربوونا داگیركەری، هەتا كۆ گەلێ كوردستانێ پاشەرۆژەكا گەشتر بۆ خۆ مسۆگەر بكەت.

دلۆڤان ئاكرەیی

پارتی دیموكراتی كوردستان ل سالا ١٩٤٦ێ، ل ژێر ڕێنمایی و دیتنا نشتیمانپەروەرانە یا بارزانیێ نەمر هاتیە دامەزراندن، د وی دەم و وەختی دا خەلكێ كوردستانێ د ژێر ستەم و بێهیڤیەكا گراندا دژیا، لێ پەیاما پارتی، پەیاما هیڤی، ئازادی و ئێكگرتنا خەلكی بوو.
پارتی ژ ڕۆژێن دەستپێكێ یێن خەباتێ باوەری ب وێ چەندێ هەبوویە كو سیاسەت بێ خزمەتكرنا خەلكی چ ڕامانەكا خوە نینە، د چەندین سالێن بۆریدا، پارتی دیموكراتی كوردستان ب شێوەیەكێ بەردەوام بەرپرسیاریا خوە د پاراستنا ماف و ناسنامەیا نشتیمانی دا بجهـ ئینایە.
د هەمی قۆناغێن خەباتێ دا، پارتی ب تێكۆشینا خوە و ب پشتەڤانیا خەلكێ دلسۆز، ئەو دەستوورێ بەردەوامیا خەبات و خزمەتگوزاریێ پاراستیە.
پارتی دیموكراتی كوردستان د دەما حوكمرانیا خوە دا ل هەرێما كوردستانێ، شیایە بڕیارێن سیاسی بۆ خزمەتگوزاریێن ڕاستەقینە بگوهۆڕیت.
ژ ڕوویێ ژیانا ڕۆژانە، پارتی شیایە سیستەمێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ لسەر بنەمایێن ئاسایش، ژینگە، ساخلەمی، پەروەردە و ئابووریێ ئاڤا بكەت، د ماوەیێ دو دەهیێن بۆری دا، پارتی دیموكراتی كوردستان دەست ب بجەئینانا پرۆژەیێن مەزن كریە، ژ وان:
پرۆژەیێن ئاڤەدانی و ژینگەهێ: بۆ پێشخستن و پاراستنا ژینگەها كوردستانێ.
بلندكرنا ئاستێ پەروەردە و زانستێ: بۆ نشتیمانەكێ ئازاد و پێشكەفتی.
پەیوەندیدان د ناڤبەرا حوكمەت و خەلكی دا: بۆ دروستكرنا سیاسەتەكا پێشكەفتی.
پەرەپێدانا كار و بازرگانیێ: بۆ پاشەرۆژەكا ب هێز وەكو پێشخستنا هەمی كەرتێن ژیانێ.
پارتی دیموكراتی كوردستان خزمەتكرنێ وەك وێ بەرپرسیاریێ دبینیت یا كو ژ بنەمایێ باوەریا خەلكی دهێت، نەك بتنێ وەك پرۆگرامەكێ سیاسی.
كارێ پاشەرۆژێ یێ پارتی ژی دێ خزمەت و پێشكەفتن ب دلسۆزیەكا زێدەتر و پلانەكا هووربینتربیت.
پارتی دیموكراتی كوردستان دزانیت پاشەرۆژا هەرێما كوردستانێ پێدڤی ب پلانەكا درست، دلسۆز و نشتیمانپەروەرانە هەیە، پلانا پاشەرۆژێ یا پارتی ژ سێ گاڤێن سەرەكی پێكدهێت وەكو پەرەپێدانا ژیانا خەلكی ب ئارامی و ئابووریەكا سەقامگیر و ب بەرهەمئینانا كاری، پەیوەندیدانا د ناڤبەرا پارێزگەهان دا و نیشادانا كوردستانێ وەك دەڤەرەكا هەڤسەنگ و پەرەپێدان.
جودا ل وێ كار بوو نویكرنا سیستەمێ حوكمەتێ ل سەر بنەمایێ خزمەتگوزاریێن نوی دكەت وەكو كارگێریا تەكنۆلۆژیا نوی، ڕۆهنكرنا پرۆسەیا كارێ حوكمەتێ و نێزیككرنا خزمەتگوزاریێ ب وەلاتیان.
گاڤان ژی بۆ پشتەڤانیەكا بهێز ژ ئێكدەستیا نشتیمانی و ئاشتیا ناڤخۆیی دهاڤێژیت و پارتی دیموكراتی كوردستان باوەری ب ئێكگرتنا هەمی گاڤێن نشتیمانی هەیە، چونكی بتنێ ب ئێكدەستیێ ژیان و پاشەرۆژا كوردستانێ بهێزتر دبیت.
پارتی دیموكراتی كوردستان ب شێوەیەكێ بەردەوام نیشان ددەت كو دلسۆزیا بۆ خەلكی بتنێ درووشم نینە، بەلكی ڕێبازا ژیان و خزمەتكرنێ یە، چونكو پارتی د ددیروكێ دا ب خەبات و خزمەت ڕۆژ بۆ ڕۆژێ مەزن بوویە، نوكە ژی ب پشتەڤانیا خەلكی خزمەتێ دكەت و د پاشەرۆژێ دا ژی ب دلسۆزی ڤە گاڤ و خەبات و بەرخۆدانێ دكەت بۆ دروستكرنا كوردستانەكا سەربخۆ و پێشكەفتی و خۆڕاگر.
رامانا پارتی دیموكراتی كوردستان واتە دلسۆزی بۆ خەلكی، خزمەتكرنا نشتیمانی و پێشكەفتن بەر ب پاشەرۆژەكا گەش.

دلۆڤان ئاكرەیی

پشتی وێ كێشمەكێشما ڤان چەند سالێن بووری ل تەمەنێ حوكمەتا سوودانی دگەل هەرێما كوردستانێ ڕووداین، ل بیاڤێن جودا، نەخاسمە بنپێكرنا مافێن دەستووری و قانوونیێن خەلكێ كوردستانێ و پابەندنەبوونا وێ ب ڕێككەڤتن و سۆز و پەیمانێن وێ، كو ژ بەر سەرانێن دەستهەڵاتدارێن جوداجودایێن ئیراقێ، تەڤاهیا پرسگرێكێن د ناڤبەرا هەردو حوكمەتان دهاتنە هەبوونێ، كو ژێدەرێ وێ یێ ڕاستەقینە سیاسی بوون و ڕەنگە یا ئاسان نەبیت كو ب ڕێكا چەند پەیڤ و ڕستەیان شلۆڤەیا قەرقەشەیا پەیوەندییێن هەولێرێ ل گەل بەغدا بهێنە دیاركرن، ژ ڕوویەكێ دیڤە، ئەگەر خواندنەكا كورت بۆ ڕەوشێ بكەین، دێ بینین كو مەبەست و ئارمانجا ڤان هەمی ناكۆكییان ژناڤبرنا كیانێ هەرێمێ و لاوازكرنا وەلائێ‌ و ئیرادەیا خەلكێ كوردستانێ و باندۆرا پێگەهێ وێ یێ ئاست بلند بوو، چونكو نوكە خواندنەكا جودا و بلندتر بۆ هەرێمێ ل سەر ئاستێ جیهانێ ژبەر سیاسەتا حەكیمانەیا سەرۆك بارزانی و پەیوەندییێن بهێز یێن سەرۆكێ هەرێمێ د ناڤخۆیا هەرێمێ و ئیراقێ و جیهانا دەرڤەدا و كار و گاڤێن بەرچاڤ و ڤەژاندنا كەرت و بیاڤێن جودایێن كابینەیا نەهێ یا حوكمەتا هەرێما كوردستانێ دهێتەكرن.
ئەو هەمی مەبەست و كریارێن وان ژلایێ پارتی دیموكراتی كوردستان ڤە ب ژێری هاتینە خواندن، كو نیاز و حەزا وان نەپشكداریكرنا كوردان، نەمازە پارتی دیموكراتی كوردستان بوو، ل هەلبژارتنێن جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ. بەلێ وەك هەر جار، پارتی خەونا وان یا نەزۆك ژناڤبر و ب بڕیارا پشكداریكرنێ نامەیەك كو هەلگرێ پەیامەكێ پڕ كوردایەتی یە، حوكمەتا فیدرال و سەرانێن شۆڤێنی یێن ئیراقێ هایداركرن، كو وەك هەر جار دێ پارێزەرێ كیانێ هەرێمێ و گەلێ كوردستانێ بیت ل ناڤخۆیا هەرێمێ و جیهانێ و نەخاسمە ل ئیراقا فیدرال و دەستان ل ماف و شایستەیێن خەلكێ كوردستانێ نابەردەت، سەرەڕای كو قوربانیەكا زێدە ژی بدەت، بەلێ د سەنگەرێ بەرەڤانیكرنێدا دێ دەستپێشخەرێ سەرەكی بیت و سینگ چەپەر و مەتال و هێزەكا پۆلاین بیت، لەوما ب درووشمێ (هەڤپشكی، هەڤسەنگی و هەڤ كرن) پەیامەك ب ناڤێ (مە دەستپێكر و دێ بەردەوام بین) پارتی هاتە ڕۆژەڤێ و بەردەوامی دا قادا خەباتا سڤیل و نیشتیمانی، كو هەست ب شانازیكرنێ و ب هێز و گەرم و گوڕییا كوردستانیان ڤە و ب باوەرەكا كویر یا پارتیبوونێ، دەست ب هەوا هەلبژارتنان كریە، كو چاوا ب سەربلندی ئێكەم چرا هەلكریە، ئێكەم ئالایێ هەوا بانگەشەیا هەلبژارتنان ژی ڕاكریە و دبێژیتە هەمییان كو دەنگی ب ڕاستیێ بدەن، دەنگی ب پێشڤەبرنا رێبازا بارزانی بدەن، دەنگی ب پارتی دیموكراتی كوردستان بدەن، ئەو پارتا وەك داربروویێ ڕەهـ و ڕیشالێن خوە بڕینە خوار، كو سەروەری یا بلند ل ئەسمانێ كوردستانێ یە، كو ب ڕێكا دەنگێن وەلاتیان دێ خەونان كەتە بەرهەم، چونكو ئەوا ب پارتی دهێتە كرن بۆ كوردستانێ ب چ كەس و لایەنەكێ دی نەهاتیەكرن و ناهێتە كرن، لەوما وەلاتی بۆ پاراستنا ئاخ و نیشتیمانێ خۆ و وێ باوەریا موكوم و ب هێزا وان ب ڕێبازا پیرۆزا بارزانی و خەباتا دلسۆزانەیا سەرۆك بارزانی و پارتی هەی، دێ لیست و كاندیدێن پارتی كەنە نیشانێ مۆرا (بەلێ) بۆ لیستا ژمارە (٢٧٥) یا پارتی دیموكراتی كوردستان و كاندیدێن وێ، بۆ پاراستنا دەستكەڤت و ئارمانجا بەردەوام و ڤەگەراندنا ماف و شایستەیێن گەلێ كوردستانێ، دێ دوبارە باوەریێ دەنە پارتی و بەربژارێن وێ.

دلـۆڤـان ئـاكرەیی

باسكرنا دیرۆكا پڕی سەروەری یا كوردستانێ و گەلێ كورد د دیرۆكێ دا، باسكرنەكە كو تێرۆانینێن كوور یێن خۆ هەنە، رەنگە دیرۆكا تەڤگەرا رزگواریخوازێن كوردستانێ پەراوێزكرنا ماف و داخوازی و رەتكرنا ناسنامە و كولتوور و شۆرشگێران بیت، گەلەك جاران ژی رەنگە ژێ كارڤەدانێن وەلایان و زولم و ستەمێ بیت، ئەڤە ژی بۆ خوە گوشەیەكا دی یا كوورە و ئاخڤتنێن زێدە هەلدگریت،
ل وی دەمی هەتا نوكە ژی، زۆر ل وانەیێن كو خۆ ل بەرپرسیارەتیا نیشتیمانی و هەتا یێن ئیداری ژی ڤەددزێن، هەردەم رەخنەیان دگرن، بۆچی ریفراندۆم هاتەكرن؟
ریفراندۆم كێشە و مافێن نەتەوەیەكی یە كو رێرەوا ئەنجامدانا كۆمەكا ئەگەر و فاكتەران هەبووینە كو رەنگە پشكەك ژ رەخنەگران، هەتا نوكە ژی خۆ ل ڤان راستیان ڤەددزن، ژبەر هەر ئەگەرەكێ بیت كو هەست یان تێنەگەهشت بن.
ل دەمەكی كو بڕیارا ریفراندۆمێ هاتیە دان، حوكمەتا ئیراقێ ب هەمی شیانێن خۆ ڤە؛ ل هەۆلێن لاوازكرنا پێگەهێ هەرێما كوردستانێ و كیانێ وێ دابوو، پیلانا وێ ب ئاوایەكی بوو كو هەمی ئەو ژێدەرێن هەرێم پشت بەستنێ پێ گرێددەت هشك بكەت، یان ژناڤببەت، جودا ل بنپێكرنا ٥٥ ماددەیێن دەستوورێ ئیراقێ ل دژی كورد و كوردستانێ.
هەرچەندە هەرێما كوردستانێ ژ بەر سزایێن ئابووری و سیاسییێن حوكمەتا عەبادی، ب قۆناغەكێ دا دبۆری، ب ئاوایەكی كو پەك كەڤت، نەدشیا هەمی هەیڤێ چارێك ژێ مووچەیێ فەرمانبەران دابین بكەت، ئەڤێ ژی باندۆرەكا زۆر مەزن ل سەر خەلكێ كوردستانێ دروست كر و بوو سەدەم كو بازار و لڤینێن بازرگانی و وەبەرهێنانێ ل هەرێما كوردستانێ هەتا رادەیەكی خراب و پەكەڤیت، بەلێ خەلكێ د سەربلندبوون كو بۆ جارا ئێكێ د دیرۆكێ دا شیاین مافێن خۆ پەیرەو بكەن و ب ئازادی بڕیارێ ل پاشەرۆژ و چارەنڤیسێ خۆ بدەن.
ئەڤە و سەرەرای كو هێزا پێشمەرگەیێ كوردستانێ ب درێژاهیا سێ سال و نیڤان شەڕێ تیرۆرستێن داعش كربوو و بۆ هەڤپەیمانان ل ئیراقێ هەڤكارەكێ مەزن بوو، هەر هێزا پێشمەرگەی بوو كو دەرگەهێ چوونا ناڤ مووسل بۆ سۆپایێ ئیراقێ ڤەكری و پشكداریەكا كارا ل ئازادكرنا وان دەڤەران دا هەبوو، هەروەكی كو ب خۆ دبێژێن ئەگەر پێشمەرگە نەبا، ئازادكرنا مووسل دا یا ب سەخت بیت.
بەری وێ ژی ل دەستپێكا شەڕێ داعش، حوكمەتا وی دەمی یا ئیراقێ ب بێ بەرچاڤ وەرگرتنا رەوشا گەلێ كوردستانێ بودجەیا هەرێمێ بڕی، شەڕێ داعش و هاتنا ب كۆم یا ئاوارەیان و دۆرپێچ و قەیرانێن دارایێ و ئاستەنگێن ناڤخۆی و دەرەكی، ل بەرچاڤترین وان پرسگرێك و ئاریشەیان بوون كو هەرێما كوردستانێ ل ناڤەراستنا سالا ٢٠١٧ تووش بووی و ب خۆراگریا حوكمەت و گەلێ كوردستانێ تێدا دەربازبوو، سەرەرای وێ چەندێ ل قوربانیدانێ و خەبات و خۆڕاگریا پێشمەرگە و خەلكێ كوردستانێ ب هەمی شێوەیەكی هەۆل بۆ ژناڤبرن و سڕكرنا هەرێما كوردستانێ دهاتنە دان.
یریارا رێفراندۆمێ رێ ل هەمی وان پیلانان و بەرنامە دارێژێن دوژمنكارییێن ئیراقێ گرت، ل دەمەكیدا كو زۆر خەلكێ ناڤخۆ ژی بۆ داگیركرنا كەركووك و دەڤەرێن كوردستانی، ریفراندۆمێ دكەنە ئەگەر، بەلێ هەر زوو و بەریا ریفراندۆمێ سۆپایێ ئیراقێ ب بەرنامە دارێژتی هاتبوونە نێزیك كەركووكێ، بۆ داگیركرن و وێرانكرنا ڤی باژێری، چونكو پێشمەرگەی دپاراست.
ل دەمەكی دا ئەو هەمی پیلان و ڕكێن زۆرێن نەیاران د گۆرەپانا نەتەوەیا كورد ژی ب دەهان سالە خەبات و لڤینێن سیاسی و چەكدارێن وێ ل شۆرش و هەلوەستێن دیرۆكی، هەر ل پێناڤی بریار و رۆژەكا وەك ڤێ دا بوو.
سەرۆك بارزانی ب كۆمكرنا لایەنێن سیاسی و دروستكرنا كۆدەنگیەكا نیشتیمانی، ل پێناڤی ریفراندۆمێ بۆ سەربەخۆیێ، گیانێ‌ هزاران شەهیدان ئارام كر، رۆحیەت و ئیرادەیا دەهان هزار پێشمەرگەیان بلندكر، كو د ڤێ رێ دا چۆك ل خەباتێ نەدانان.
هەرچەندە ئاستەنگێن ناڤخۆیی و دەرەكی، خەنجەرێن ژەهراوی بوون و ئەنجامێ ریفراندۆمێ ب رێكەكا دی دا بڕ، جودا ل وێ حوكمەتا ئیراقێ ب رێكا وەلاتێن ئەقلیمی و نیڤدەولەتی، پشتی داگیركرنا كەركووكێ، خواستا داگیركرنا هەمی ئاخا باشوورێ كوردستانێ هەبوو، بەلێ داستانا پردێ و سحێلا و مەحموودیێ، ڕێ ل خەونا وان گرت و ب قارەمانی و خۆراگرییا بێ سنوور، دیسا نەیارێن گەلێ كورد ئێخستنە سەر چۆك، هەر ل وێرێ ژی هاتیە گۆتن كو هەتا كوردەك ژی مابیت بریارا ریفراندۆمێ و ئەنجامێ وێ وەك تاپۆ و شانازیەكا دیرۆكی دێ مینیت. كو ل هەمی كاودان و پێشهات و گوهۆرینان داخوازییێن گەلێ كوردستانێ جێبجێ نەبن، ریفراندۆم و ئەنجامێ وێ بۆ كارپێكرنێ د بەرهەڤن.

دلـۆڤـان ئـاكـرەیی

شۆرشا 11 ئیلۆنێ ل سالا (1961 )ـێ ب رێبەراتیا بارزانیێ نەمر مەزنترین شۆرەشا نیشتیمانی و نەتەوەیی یە د دیرۆكا گەلێ كوردستانێ دا، بۆ بنیاتەكێ موكمێ تەڤگەرا رزگاری خوازا كوردستانێ و ئالاڤەكێ خۆ راگریێ و بەرخودان و ڤەژاندن و ب هێز بوونا هەستا كوردایەتیێ و بویە لەندا ئاڤا بوونا قوتابخانا كورد پەروەریێ و فیداكاریێ و دیموكراسیێ، كۆ چیایەكێ هێڤی و باوەریان ل بێ ئومێدییێ دناڤ دل و ناخێ گەلێ كوردستانێ دا هاتە چاندن، شۆڕشا ئیلۆنا مەزن بسەركردایەتیا بابێ ڕۆحی و نەتەوەیی بارزانی نەمر وەرچەرخانەكا دیرۆكی یا ب هێز بوو ل تەڤگەرا ڕزگاریخوازیا كوردان دا و هۆشدارییەكا بەری دەمی ژی بوو و پەیامەكا ب هێزا پیلا بۆ و بەرسڤەك بوو ل هەمبەر هەبوونا مەترسیا حوكمڕانییەكا خراپ، پشتی ڕژێما ئیراقێ نەشیای ب شێوەیەكێ دادپەروەرانە ولاتی بڕێڤە ببەت، ڤێ شۆرشێ سەرهەلدا و گەلێ ئیراقێ تووشی نەدادپەروەریێ و بن دەستیێ و ستەمكاریا دەسهەلاتێن سیاسییێن ئێك لدویڤ ئێكێ بوویە یێن ولات ب خراپی بەڕێڤەدبر و ئەڤ سیاسەت و حوكمرانییا لاواز و پەكەڤتی بوو ئەگەرێ بەلاڤبوونا گەندەڵیێ و ململانێن توندێن سیاسی، لەوما شۆرشا ئیلۆنێ بەرپا بوو و د ڤێ شۆرشێ دا، هەژمارەكا دەستكەفتێن سیاسی و لەشكری بدەستڤەهاتن ل رێكەفتنا (11) ئادارا سالا (1970)ـێ، كو حوكمەتا ئیراقێ نەچاركر ب فەرمی دان ب مافێ ئوتۆنۆمی دانێت، ڤێ شۆرشا دیرۆكی ب سەدان داستانێن دیرۆكی ل هەمبێز گرتن و ل بەرپەرێن خۆ تۆماركرن، ئەڤ شۆرشە ژ پێخەمەت ئاشتی و دیموكراسیێ بۆ هەمی گەلێن ئیراقێ هاتە بەرپاكرن.
كاودانێن سەختێن كۆ ئەڤڕۆ ڕۆژهەلاتا ناڤەراست تێدا دەرباز دبیت و گەهشتیە ڤێ قووناغێ، حیكمەت و دەربینی و بیرمەندییا سەركردێ شۆرشا مەزنا ئیلۆنێ بارزانیێ نەمر نیشا مە ددەت، كو هەلبژارتنا ئاشتیێ ل شەری باشترە و بەرەڤانیكرن و شەركرن بۆ بەرقەركرنا ئاشتییێ و پاراستنا مافێن گەلێ خۆ بۆ ئازادیێ گرنگترە كو هەردەم هێزا بەرەڤانكاربوون ژێ هێزا هێرشكار ب رۆلتر و پێشچاڤترە ئەڤ سیاسەت و پلانا ستراتیژی یا بارزانییێ نەمر بۆ سەركردایەتیا پارتی و بارزانی بوویە رێچكەیەكا تەمام سەركەڤتی كو ئەڤرۆ ل جیهانێ و دەڤەرێ گەلێ كوردستانێ بوویە خودان ڕۆڵ و پێگەكێ گرنگ ل بەرهنگاری كرنا تیرۆری و بەلاڤكرنا ئاشتی و ئارامی و دیموكراسیێ.
پێشمەرگێ كوردستانێ پشتی ئەفسانەیا تیرۆرستی یا (داعش و حەشدا شەعبی) شكاندی بوینە سیمبوولێ قارەمانی و خۆراگێری و بەرخودانێ و جهێ باوەری و پشتەڤانیا تەڤایا خەلكێ جیهانێ كو ژێدەرێ وێ یێ سەرەكی ژێ شۆرشێن كوردستانێ نەخاسمە شۆرشا ئیلۆنێ ژێدەرگرتیە.
جیاوازیا شۆڕشا ئیلۆنا مەزن و شۆڕشێن دی ل ئاڤاكرنا مرۆڤان و گەشەسەندنا ئاخ و خۆ بەرهەڤكرنێ بۆ قوربانیدانێ و پابەندبوون ب یاسایێ بوویە.
شۆڕشا ئیلۆنا مەزن دەربڕینەك بوویە بۆ پرسێن كویر و دویر یێن گرێدای ب سیستەمێ سیاسی و وەك ڕەمزەك بۆ خەبات و دادپەروەری و نیشتیمانپەروەری و نەتەوەیی دێ مینیتەڤە.