عـەبـدولـرەحمان مـەحموود

ئەنفال برینەكا كویرە د دلێ هەر كوردەكی دا، چەند ئەو دیمەنێن تراژیدیێن د بیردانكا مە دا كۆم ڤە بووین و دهێن سەر هزرا مە، جارەكا دی ئەو برین هەوددەن ڤە و نەرەحەتی جانێ مرۆڤی هەمیێ ڤەدگریت. ب ڕاستی هندەك دیمەن بوون ب چو پەیڤ و دەستەواژەكێ مرۆڤ نەشێت دەربڕینێ ژێ بكەت، دیمەنێن ژ مرنێ ڤەڕەستی بوون، ئەم هەمی ب ژانێن مینا سەركەراتا مرنێ ڤە د مژیل بووین، نە شەڤێت مە شەڤ بوون، نە ڕۆژێن مە ڕۆژ بوون، بتنێ سێڕیێن زاڕۆكان و نالین و زێمارێن پیرەژن و پیرە كالان گوهێن مە د بهیستن و دلێن مە ژ خەمان بۆڕكان ژێ دەردكەتن، بەری ب ئێكجاری ئەم وارێ خۆ بجه بهێلین و تەحلاتیا دویركەفتنێ ژ وارێ خۆ داعیرین، ئەم ژ نەچاری ل سالا ١٩٨٧ ژ گوندێ خۆ خشخاشا دەربەدەر بووین و چووینە گوندێن بەرپالا چیایێ مەتینا، سالەكێ ل وان گوندان ماین، لێ ژبەر بەردەوام تۆپ بارانكرنا وان گوندان ژی ژلایێ فڕۆكێن ڕژێما سەدامی ڤە، ئەم چەند گوندێن دەڤەرا بەرواریا بتایبەتی ئەڤێن ل بەر پالا چیایێ مەتینی(خشخاشا، چەمسەیدا، بازێ و كانی مەزنێ) نەچاربووین بچینە شكەفتەكێ د هەمبێزا چیایێ مەتینا دا بناڤێ شكەفتا (بابەكرا)، شكەفت یا مەزن بوو، ئەم ئەڤ چار گوندە بۆ ماوێ سێ هەیڤان ماینە د وێ شكەفتێ ڤە ژ سەخمەراتی پاراستنا گیانێ خۆ ژ تۆپ و فڕۆكێن دوژمنی، ژیان ب هەمی نەخوشیێن وێ ڤە، مە ل وێ شكەفتا ناڤبری دەربازكر، لێ ئەو ژی دوماهیك نەخۆشیا مە نەبوو، وێ شكەفتێ ژی خۆ نەدا بەر سەرێ مە و كاودانا وەسا خواست ل ئێڤاریەكا درەنگا ڕۆژا ٢٥/٨/١٩٨٨ێ خاترا خۆ ب ئێكجاری ژ وارێ خۆ بخوازین و بەرەف وەغەرەكا نەدیار ڤە بچین. ئەو بوو بڕیار وەسا هاتە دان بەرەف سەر سنوورێن توركیا ڤە بچین، لێ ئەڤێ چوون و دەركەفتنا ب ئێكجاری ژ وارێ باب و كالان خەمەكا مەزن ئێخستە دلێ هەر كەسەكی و ئەم ب ئێكجاری ژ قەدەم ئێخستین و ب هەر حالێ هەی ب وی بارێ گرانێ خەما ڤە و وێ ڕێكا تژی ئاستەنگ و دویر و وان چیایێن ب كوتەك گیانەوەرا شیانێن دەربازبوونێ لێ هەی، مە سنگێ خۆ دایێ و بەرەف ڕێكا مان و نەمانێ كەفتینە ڕێ، ئێڤاریەكا درەنگە و مە خۆ گەهاندە چیایێن سەرسنووری و ژ هۆڤایەتیا ڕژێما فاشستا بەغدا زكێ برسیێ خەلكی وێ شەڤێ خەوێ سەر و چاڤێن كەسێ ماچی نەكرن و د گەلیێ قومریێ ڕا مە سینگێ خۆ دا وان چیایێن پڕی ئاستەنگ، هەتا گەهشتینە گوندەكی دگۆتنێ خەنۆكە و چەند ڕۆژەكان ماینە ل وی گوندی و د دوڤدا چووینە ئارووشێ و سەربەستا، پشتی ب سەربۆراندنا چەندین ڕۆژێن نەخۆش ل وان گوندێن كوردستانا باكور، بڕیار وەسان هات دان وەك پەنابەر بهێینە وەرگرتن ل وەلاتێ توركیا و ئەم كرینە دپشتا قەلابان دا و هەر چەند مالەك كرنە د قەلابەكێ دا، قەلابە د باركری ژ هندەك كەلوپەلێن مە یێن سەرەتایی، و ئەم لسەر بارێ قەلابێ دیمەنەك بوو، ب راستی دەما نها ئەو بیر دهێنە بیرا من بۆ من مرن ژ وان دیمەنا گەلەك خۆشتر بوو، شۆفێرێن هندەك ژ وان قەلابان توركێن كەڤنە پەرستبوون، هیچ وژدانەك د سەری دا نەبوو، ئەم دڕێكەكا ئاخێ و چیاییا تژی لۆفە ڕا برین وەسان لێ دخوڕی دێ بێژی یێ ل دەشتەكێ دچیت ل سەر سەرێ مە بوونە توز و غومپلێل، ڕەنگێ مرۆڤان ل كەسێ نەما بوو، هندی د بوو هەوار و قێڕیێن مە و ژن و زەلامان كو پیچەك هێدی ترومبێلێ پاژوت، بەروڤاژی ژ پیساتیا دلێ خۆ ل هەنبەر مە كوردان هندێ دی خۆشتر دهاژۆت و گەلەك جاران ستوپێن دژوار ژ بۆ پتر ئێشاندن و ئەزیەدانا مە لێدان و ژ كەلەژان و نالینا پیر و زاڕۆكان هندێ دی نەخۆشیا دویراتیا ڕێكێ ل سەر مە گرانتر لێ دهات، ب هەر حالێ هەی ئەم گەهاندینە كەمپا سلۆپیا و ب هەمی نەخۆشیێن وێ كەمپێ ژی ڤە و ئەم چەندەكێ ل وێرێ ژی ماین و ب خوارن و ڤەخوارنەكا بێ سەر و بەر مە ژیانا خۆ لێ دەربازكر، كەمپا سلۆپیا ژی دوماهیك قۆناغا مەیا دەربەدەریێ نەبوو، ل وێرێ ژی بەر ب ئوردیگەهێ مێردینێ ڤە برین و چار سالێن ژیانەكا چو ڕەنگێن ژیانێ دگەل نە، مە ل وێرێ ژی دەربازكرن و گەلەك كەسوكارێن خۆ مە ل كەمپا مێردینێ ژ دەستدان، تا نها ژی ڕۆفاتێن وان ل وێرێ ماینە، تا ل سالا ١٩٩٢ جارەك دی زڤڕینە باوەشا وەلاتێ خۆ، جارەك دی دەست ب ژیانەكا نۆی كر و كاڤلە گوندێن خۆ ئاڤەدان كرنەڤە. ژ یەزدانێ دلۆڤان دخوازین جارەك دی ڕۆژێن ڕەشێن ب ڤی ئاوای ب سەر گەلێ مە و مرۆڤایەتیێ هەمیێ دا نەهێتە خار و هەردەم ژیان خۆشیێن خۆ پێشكێشی گشت مرۆڤایەتێ بكەت و زالم و فیرعەونان ڕۆژێن نەماونا وان نێزیك بكەت و ئاشتی و ئارامی و ئازادی پەڕێن خۆ ب سەر گشت وەلاتێن جیهانێ دا بینیتە خار.

عەبدولرەحمان مەحموود

دڤی سەردەمی دا ڕوودان و بویەر بەردەوام د زێدەبوونێ دانە و ڕۆژ نینە چەندین ڕوودانێن دلتەزین ب تایبەت دسۆشیال مەدیایێ دا نەكەڤنە پێش چاڤێن مە، ئەڤە ژی بۆ وێ یەكێ دزڤڕیت كو هەر ئێك ژ مە بوویە كامیرەڤانەك و هەر چوو بویەرەك و ڕوودانەكا ب بەر چاڤێن مە بكەڤیت ئەم وێنە دكەین و بێی هزركرن و لبەر چاڤ وەرگرتنا بەرژەنگێن خرابێن وان بویەران ئەم ل سەر سۆشیال مەدیایی بەلاڤە دكەین، ڕاستە ئیرۆ سۆشیال مەدیایێ ڕۆلەكێ گرنگ د زوو گەهاندنا بویەراندا هەیە و مە بهەر تشتەكێ ل هەر جهەكێ ڕوو ددەت پێ ئاگەه دكەت، لێ هندەك بویەر هەنە وەك ئاگربەربوون، یان خۆكوشتن و خەندقین…، بویەرێن هەستیار و دل بئێشن، كەسێن تووشی ڤان ڕوودانان دبن نابیت ب هیچ ڕەنگەكی بتایبەت ددەمێ بویەرێ دا وێنەیێ وان كەسان لسەر شاشێن تیڤیان، یان مالپەڕ و ئەكاونتێن خۆ بەلاڤ بكەین، ئەڤ چەندە د یاسایێن ڕۆژنامەگەریێ ژی دا قەدەغەیە و ڕێ ب چو كەسەكی یان كەنالەكی ناهێت دان ڤان جۆرە بویەران ب شێوەیەكێ زەلال لسەر شاشێن خۆ بەلاڤە بكەن، ژبەر كاریگەریان وان یا خڕاب لسەر دەرۆنێ مرۆڤان و بتایبەتی زاڕۆكان، چونكی ئەو وێنەیێن ب ترس و سەهم دمیننە دمێشكێ وان دا و زوو ب زوو زاڕۆك ژبیر ناكەن، هەر دیسان كارتێكرنەكا خڕاب دكەتە سەر دەڕوونێ كەس و كارێن وان، نەخاسمە دەیك یان باب دەمێ‌ دبینیت كچەك یان كوڕەكێ وان تووشی بویەرەكا سوتنێ یان هاتن و چوونێ یانژی خەندقینێ و هەر جۆرەكێ دی یێ ڕوودانان بوویە و ئەو دەمێ‌ وێنەیێن وان ل سەر سوشیال مەدیایێ دبینیت، ڕوودان چەند لسەر خودانان گرانە هندێ دی گرانتر لێ دهێت، ئەڤجا  یا گرنگە بۆ هەر ئێكی ژ مە هەستێن خۆدانێن وان كەسان بەرچاڤ وەربگریت ئەو دەمێ‌ كەس و كارەكێ وان تووشی ڕوودانەكێ دبیت و مرۆڤ بزانیت ب ڤەگوهستن و وێنەكرنا دیمەنێن كەسێ توو شبووی، بۆ خۆدانان دێ چەند یا گران و دل بئێش بیت، لەومان یا فەرە خۆ ژ وێنەكرن و بەلاڤكرنا وان دیمەنان دوور ڕابگرین و نەبینە ژێدەرێ پتر دلسوتنا كەس و كارێن كەسێ تووشی ڕوودانێ بووی.

عەبدولرەحمان مەحموود

خۆیایە وەلاتی و فەرمانگەهێن حكومی پارچەكا ژێك ڤەنەقەتیاینە ژهەڤدو، ئەڤ دەزگەهە هاتینە دامەزراندن ژبۆ خزمەتكرن و برێڤەبرنا مامەلێن هەڤوەلاتییان و ئاسانكرنا كاروبارێن وانێن ڕۆژانە، بێگومان كەس ژ مە نینە چەندین جاران قەستا فەرمانگەهێن حكومی نەكربیت ژبۆ برێڤەبرنا مامەلێن خۆ یێن تایبەت، هەرئێك ژ مە دەما دەست ب رێڤەبرنا مامەلەكا خۆ بكەت، دخوازیت بێی ئاستەنگ ب شێوەیەكێ ساناهی و رێكوپێك و بێی سەرگێژی و ب زووترین دەم مامەلا وی ب دوماهیك بێت، لێ پتریا جاران ئەوا مرۆڤ حەز دكەت وەسا چێنابیت و هەتا راددەیەكی پێڤە ماندی دبیت، ئەڤجا ئەو دەما هەرئێك ژ مە دەست ب مامەلەكا خۆ دكەت دێ بینی هندەك پرسگرێك كەفتنە د رێكا رێڤەبرنا مامەلێن وی دا و ئالۆزی تێدا درستبوون، ئەڤ ئالۆزییە ژی نە ژئەنجامێ نەشارەزاییا مرۆڤینە كو ئەو مامەلە ب دروستی برێڤە نەچن، بەلكو ئەگەرێ نەبوونا پێزانینێن دروستە ل سەر وێ مامەلێ، یانژی نەبوونا هەماهەنگیێ یە د ناڤبەرا دەزگەهێن حكومی دا و خاڤ برێڤەبرنا مامەلێ یە، ل ڤێرێ بتنێ خودانێ مامەلێ باجەیا خۆ ژ ڤان ئاریشەیان ددەت، هەردیسا هندەك ژ ئاریشێن دی د ماوەیێ برێڤەبرنا مامەلەیان دا یێن دكەڤنە بەرسنگێ هەڤوەلاتیان دا ئەوە دەما دچیتە فەرمانگەهەكێ دێ بینی رێڤەبەر یان یێ د كۆمبوونێ دا یانژی هندەك مێهڤانێن ل دیوانێ یانژی یێ ژ ئۆفیسا خۆ دەركەفتی و دبیت نێزیكی دەمژمێرەكێ یان پتر خۆ بگری هەتا رێڤەبەر جارەك دی بزڤریت ڤە، ل ڤێرە دبیت هندەك مامەلە هەبن وەسا بخوازیت كو د ئێك رۆژ دا دڤێت ب دوماهیك بهێن، ژبەركو كارێ وی وەسا دخوازیت و ئەو دەم ل بەر خودانێ مامەلێ نەبیت كو دو سێ ڕۆژان ب ڕێڤەبرنا مامەلەكێ ڤە بمینیت، هەردیسان دبیت ئێك مامەلە بۆ چەندین جهێن دی بهێتە ڕەوانەكرن و تا ب دوماهی دهێت، ڕەنگە بۆ بەردەوامی برێڤەبرنا مامەلێ دبیت بهێتە ڕەوانەكرن بۆ جهەكێ دی یێ دووری وی جهێ لێ، نموونە ژ دهۆكێ بۆ هەڤلێرێ، ب ڤی ئاوای هەڤوەلاتی تووشی سەرئێشی و ماندیبوونەكا مەزن دبن تا مامەلا خۆ ب دوماهیك دئینیت، لەومان گرنگە گشت مامەلە بهێنە ئەلیكترونیكرن و بەرنامە و سیستەمەكێ گونجای بۆ برێڤە برنا مامەلان بهێتە دارێتن داكو ب ئاسانترین رێك مامەلێن هەڤوەلاتیان برێڤە بچن و هەڤوەلاتی ژڤێ گێلەشوكا ئالۆزا برێڤەبرنا مامەلان رزگارببیت. دبینین ل ڤێ داویێ هندەك ئەپلیكەشنێن نوی دەركەفتینە بۆ درستكرنا مامەلان و مرۆڤ دكاریت بێی سەرەدانا بنگەهێن میری بكەت مامەلێن خۆ ل سەر وان ئەپلیكەیشنا بڕێڤە ببەت و ئەڤە تشتەكێ زۆرێ باشە هند بۆ هەڤوەلاتیان و هند ژی بۆ وان بنگەهان ل جهێ قەرەبالغ و ئالۆزی ل وان بنگەهان دروست ببیت، ئیرۆ هەر ئێك ژ مە دكاریت ل مالێن خۆ مامەلەیا خۆ پێشكێش بكەت و ڕەوانەی وان بنگەهان بكەت.

عەبدولرەحمان مەحموود

گومان تێدا نینە هەر كەسەكێ ل هەر جهەكێ لێ كاربكەت ب كێمی دێ هەر جارەكێ د كارێ خۆ دا تووشی شاشیەكێ بیت. ئەڤە ژی تشتەكێ سروشتی و نۆرمالە و گەلەك جار دهێت گۆتن بتنێ ئەو مرۆڤ تووشی شاشیان نابن یێن ل مالا خۆ پاڵدای و بێ كار، لێ یێ ژ مالا خۆ دەربكەڤیت و كارەكی بكەت ژ شاشیان یێ بێ بارنابیت. خۆیایە شاشی ژ شاشیێ جودایە، هەر ئێك ل دویڤ جۆرێ كارێ ئەو دكەت شاشیا وی باندۆرا خۆ ل سەر دەردۆران دكەت. بۆ نموونە دارتاشەك د كارێ خۆ دا شاشیەكێ ئەنجام بدەت؛ شاشیا وی چ كارڤەدانێن وەهان ژێ درست نابن تاكو خەلكەك پێ ل سەر بهێتە سوحبەت، ئەگەر خۆ چەند شاشیا وی یا مەزنژی بیت، هند گران نە ل سەر وی و نە دەردۆرێن وی ڕاناوەستیت، لێ بەروڤاژی گەلەك كار و پیشەیێن هەستیار هەنە، وەكی ئەندازیاری، نۆژداری و شۆفێری و كارەبایی.. خودانێن ڤان جۆرە پیشە و كاران بچویكترین شاشی ئەنجامبدەن، رەنگە مەزنترین كارەسات ژێ درست ببیت و گران ل سەر وان و جڤاكی ڕابوەستیت، گەر شۆفێرەك شاشیەكا بچویك ژی د لێخۆڕینا ترومبێلێ دا ئەنجام بدەت رەنگە ببیتە ئەگەرێ مال وێرانیەكێ و ژ دەستدانا گیانێ چەندەها مرۆڤان، یانژی گەر بێژین نۆژدارەك نە ب هۆژداری و لسەر خۆ كارێ خۆ ئەنجامبدەت، دبیت بچویكترین شاشیا وی دێ ژ دەستدانا گیانەكی بیت، یان شاشیا ئەندازیاریەكی نەدویرە ببیتە ئەگەرێ بێ سەروبەری یان ب سەرئێكدا هاتنا ئاڤاهییەكی، ئەڤجا هەر جۆرە كارەكێ مرۆڤ ئەنجام بدەت، فەرە ب خەمخۆری و پیشەییانە ئەنجام بدەت و هەستیاری و مەترسیا شاشییا كارێ مرۆڤ دكەت بزانیت كا چەندە و شاشییا وێ دێ چەند گران ل سەر مرۆڤی و كەسانێن بەرامبەر مرۆڤی ڕاوەستیت، چونكی ئەم دبینین ئەڤرۆ ژ ئەنجامێ خەمساریا بەشەك ژ خودان پیشەیان، هەڤوەلاتی گەرەوا خۆ ژ ڤێ خەمساریا وان ددەن، ب تایبەتی شاشیێن بەشەك ژ نۆژداران، نۆژداری پیشەیەكا گرنگ و هەستیارە، كارێ وان گرێدای ژیان و سلامەتیا گیانێ مرۆڤانە، ئەڤجا دڤێت ل سەر ڕاوەستیانەكا تایبەت هەبیت بۆ هەر كەس و خۆدان پیشەیەكی بتایبەت یێ خەمساریێ د كارێ خۆ دا بكەت و ژ لایێ لایەنێن پەیوەندیدار ڤە پێڕابوونێن یاسایی دگەل بهێنەكرن و دادگەه ب ڕۆلێ خۆ ڕابیت و كەسانێن خەمسار سزا بدەن، تاكو شاشی نەبیتە دیاردەك هەر ڕۆژ هەڤوەلاتیێن بێگونەه ببنە قۆربانیێن ڤان شاشیان.

عەبدولرەحمان مەحموود

راگەهاندن و ئالاڤێن ڕاگەهاندنێ پشكداریەكا مەزن د ژیانا سیاسی و كولتووری و ئاڕاستەكرنا ڕایا گشتیا جڤاكێ‌ هەیە. ڕاگەهاندن ئێكە ژ كەنالێن هەرە گرنگ و سەرەكیێن پرۆسەیا پێگەهاندنا جڤاكی و ڕۆلێ سەرەكی د دروستكرنا تێگەهشتنا تاك و بەرێخۆدانا وی بۆ ژیان و پەیوەندیێن مرۆڤایەتیێ هەیە. ژێدەرێ وەرگرتنا زانیاری و درووستبوونا هۆشیاری و جیهانبینیا تاكێن جڤاكێ یە، ژبەر ڤێ ئێكێ ڕاگەهاندنێ ئەرك و بەرپرسیارەتییەكا مەزنا یاسایی و مۆڕالی ل بەرامبەر جڤاكێ‌ د ستوی دایە، دیارە ڕاگەهاندنێ ب هەمی رەنگێن خوە ڤە، ب تایبەت ل ڤی سەردەمی یێ كو هشیاریا جڤاكی د گوپیتكێ دا، كاریگەریەكا ڕاستەوخۆ ل سەر تاك ب تاكێ جڤاكێ كریە، ب تایبەت د ڤێ جیهانا پێشكەفتی دا كو پڕانیا هەڤوەلاتیان گرێدای ڕۆمالێن دەزگەهێن ڕاگەهاندنێنە، نەخاسمە دەمێ ڕوودانەكا نوو سەرهەلددەت و ئەو ڕوودانە گرێدای ژین و ژیار و پاشەڕۆژا مرۆڤی یان وەلاتێ مرۆڤی بن، هەڤوەلاتی ب جارەكێ هایداری وان ڕوودانان دبن و دڤێت بزانن سات ب سات چ چێدبیت و ڕوودان بەر ب چ ئاراستەڤە دچن، لەوڕا پڕانیا هەڤوەلاتیان تەماشەی شاشەیێن تیڤی و سۆشیال میدیایێ دبن. ل ڤێرە ژی هەڤوەلاتی تەماشەكەرە و گرێدایە ب شێوە و چاوانیا پەخشكرنا وان ڕوودانێن ژلایێ ڕاگەهاندنێ ڤە دهێنە پەخشكرن، كا ئەرێ ب چ ڕەنگ ئەو ڕۆمالە دهێنە ڤەگوهاستن، گەر ڕوودان چەند ب مەترسی ژی بن ل سەر ژیانا سیاسی و ئابۆریا جڤاكی، ڕاگەهاندن دكاریت وان ڕوودانان سڤك بكەت و هێوربوونەكێ ل دەف هەڤوەلاتیان پەیدا بكەت و وان ڕوودانان بەرەف ئاراستەیەكێ ڤە ببەت كو چوو مەترسیێن وەها لسەر هەڤوەلاتیان نابن و هیڤی و ئومێدان ل دەف پەیدا بكەت، لێ بەروڤاژی ئەگەر ڕاگەهاندنێ ڕوودان چەند گران و ب مەترسی بن لسەر جڤاكی هندێ دی مەزنتر و گرانتر لێ كر، بێگومان دێ ترسەكا مەزن ل دەف خەلكی دروست بیت و چ هێز و مۆڕالا وەسا ل دەف نامینیت، تاكو بكاریت خۆ ل بەر وان ڕوودان و مەترسیێن ب سەر دا هاتین بگریت، ئەڤجا گرنگە ب تایبەت د ڤان كاودانێن هەستیار دا راگەهاندنا كوردی ب زانابوون و پیشەییانە كار بكەن و بزاڤێ بكەن مۆڕالا خەلكی بلند بكەن و ڕوودانان وەك خۆ ڤەگۆهێزن و هیڤی و ئۆمێدێن ژیانێ ل دەف گەش بكەن.

عەبدولرەحمان مەحموود

زهایمەر دەردەكە خودانێ خوە ژ هەموو تام و خۆشیا ژیانێ بێ باردكەت، هەموو شانەیێن مێشكێ مرۆڤی دمرینیت و چ تشتەكێ بوری، هەتا ئەو مرۆڤێن ل دەردورا مرۆڤی لبیرا مرۆڤی ناهێلیت. هەروەكی چ بیرەوەری مرۆڤی دژیانێ دا نەبن، خودانێ ڤی دەردی مینا مریەكێ نەڤەشارتی لێ دهێت و بێزاری دەردورا ژیانا وی هەموویێ ڤەدگریت و چ ئومێدەك بۆ ژیانێ نامینیت، پا چەوایە ئەگەر ئەڤرۆ ئێشا زهایمەرێ ب جلەكێ دی ئەم هەموو ڕاپێچابین و مە های ژێ نە، دا بهێین و هزرا خوە د خوە دا بكەین، مە چەند دابونەریت و كلتۆرێ خوە ژبیركریە و ژێ دووركەفتینە، یان ئەو كارەسات و نەخۆشیێن بسەرێ مللەتێ مە هاتین، ئەڤرۆ مە چوو ل بیرێ نەمایە، یان تەماشەكەین تەخا گەنجان كا چەوا ئیرۆ دجیهانەكا بەرزەدا ژیانێ دبەنە سەر و پڕانیا وان ئارمانجا خوە دڤێ ژیانێ دا ژ دەست دایە و نوزانن بۆ چ ئارمانج و مەبەست هاتینە ژیانێ، بتنێ وەك مرۆڤەكێ سەربەرزە و بێ ئارمانج ڕۆژێن خوە دەربازدكەت و ژیانا وی وەك گۆمەكا ئاڤا گەنی لێهاتیە و خەمۆكی و بێ زاریێ دەست ل حەفكا وان دایە و هەناسەیا وان بۆ ژیانێ چكریە، ئەڤەژی هەموو ڤەدگەڕیت بۆ ڤان كاودان و ڤێ تەكنولۆجیایا پێشكەفتی كو پڕانیا مرۆڤێ نها ب خۆڤە مژولكری، نەخاسمە سوشیال مەدیایێ ئەڤرۆ هاولاتی ب تایبەت گەنجێ مە ب شێوەیەكێ گشتی پێڤە هاتییە گرێدان و سێكا دەمێ خوە لسەر سوشیالێ دەرباز دكەن و دكارین بێژین بوویە زهایمەرا مێشكێ وان و مەژی لێ ڕەشكریە و هەرتشتەكێ گرنگێ بۆ پاشەڕۆژا وانا باش ژبیرێ بریە و بوویە ئێخسیرێ سوشیالێ و سەرێن ڕێكا لبەر بەرزەكرینە، نەشێت بیر ل هەر تشتەكێ باش بكەت، ئەڤجا  بەری زهایمەرا ڕاستەقینە دەرگەهێ مێشكێ مە ب قوتیت و مە دناڤ دەریایێن ژیانێ دا ب خەندقینیت، دڤێت خوە هشیاربكەین و مێشكێ خوە ژ هەر تشتەكێ نێگەتیف فۆرمات بكەین و د ئارمانجا خوە یا سەرەكی دڤێ ژیانێ دا بگەهین و هزرا خوە هەموویێ بێخینە سەر كار و كریارێن باشێن كو مە دهێلن خودان مێشكەكێ سافی و تژی ئارمانج.

عەبدولرەحمان مەحموود

راگەهاندن و ئالاڤێن ڕاگەهاندنێ پشكداریەكا مەزن د ژیانا سیاسی و كولتووری و ئاڕاستەكرنا ڕایا گشتیا جڤاكێ‌ هەیە. ڕاگەهاندن ئێكە ژ كەنالێن هەرە گرنگ و سەرەكیێن پرۆسەیا پێگەهاندنا جڤاكی و ڕۆلێ سەرەكی د دروستكرنا تێگەهشتنا تاك و بەرێخۆدانا وی بۆ ژیان و پەیوەندیێن مرۆڤایەتیێ هەیە. ژێدەرێ وەرگرتنا زانیاری و درووستبوونا هۆشیاری و جیهانبینیا تاكێن جڤاكێ یە، ژبەر ڤێ ئێكێ ڕاگەهاندنێ ئەرك و بەرپرسیارەتییەكا مەزنا یاسایی و مۆڕالی ل بەرامبەر جڤاكێ‌ د ستوی دایە، دیارە ڕاگەهاندنێ ب هەمی رەنگێن خوە ڤە، ب تایبەت ل ڤی سەردەمی یێ كو هشیاریا جڤاكی د گوپیتكێ دا، كاریگەریەكا ڕاستەوخۆ ل سەر تاك ب تاكێ جڤاكێ كریە، ب تایبەت د ڤێ جیهانا پێشكەفتی دا كو پڕانیا هەڤوەلاتیان گرێدای ڕۆمالێن دەزگەهێن ڕاگەهاندنێنە، نەخاسمە دەمێ ڕوودانەكا نوو سەرهەلددەت و ئەو ڕوودانە گرێدای ژین و ژیار و پاشەڕۆژا مرۆڤی یان وەلاتێ مرۆڤی بن، هەڤوەلاتی ب جارەكێ هایداری وان ڕوودانان دبن و دڤێت بزانن سات ب سات چ چێدبیت و ڕوودان بەر ب چ ئاراستەڤە دچن، لەوڕا پڕانیا هەڤوەلاتیان تەماشەی شاشەیێن تیڤی و سۆشیال میدیایێ دبن. ل ڤێرە ژی هەڤوەلاتی تەماشەكەرە و گرێدایە ب شێوە و چاوانیا پەخشكرنا وان ڕوودانێن ژلایێ ڕاگەهاندنێ ڤە دهێنە پەخشكرن، كا ئەرێ ب چ ڕەنگ ئەو ڕۆمالە دهێنە ڤەگوهاستن، گەر ڕوودان چەند ب مەترسی ژی بن ل سەر ژیانا سیاسی و ئابۆریا جڤاكی، ڕاگەهاندن دكاریت وان ڕوودانان سڤك بكەت و هێوربوونەكێ ل دەف هەڤوەلاتیان پەیدا بكەت و وان ڕوودانان بەرەف ئاراستەیەكێ ڤە ببەت كو چوو مەترسیێن وەها لسەر هەڤوەلاتیان نابن و هیڤی و ئومێدان ل دەف پەیدا بكەت، لێ بەروڤاژی ئەگەر ڕاگەهاندنێ ڕوودان چەند گران و ب مەترسی بن لسەر جڤاكی هندێ دی مەزنتر و گرانتر لێ كر، بێگومان دێ ترسەكا مەزن ل دەف خەلكی دروست بیت و چ هێز و مۆڕالا وەسا ل دەف نامینیت، تاكو بكاریت خۆ ل بەر وان ڕوودان و مەترسیێن ب سەر دا هاتین بگریت، ئەڤجا گرنگە ب تایبەت د ڤان كاودانێن هەستیار دا راگەهاندنا كوردی ب زانابوون و پیشەییانە كار بكەن و بزاڤێ بكەن مۆڕالا خەلكی بلند بكەن و ڕوودانان وەك خۆ ڤەگۆهێزن و هیڤی و ئۆمێدێن ژیانێ ل دەف گەش بكەن.

عەبدولرەحمان مەحموود

دەمەكە رۆژهەلاتا ناڤەڕاست یا ل گەل كەلا شەڕ و ئالۆزیان دا ژیانێ دبەتە سەر، دەڤەر ب گشتی یا بوویە تۆنێلەكا تاری، چوو ئاسۆیێن ڕۆن نینن دەڤەر ب ئاسانی ژ ڤێ تۆنێلێ دەربچیت، نها ژی ئاگرێ ڤان شەڕ و ئالۆزیان ل بەر دەرازینكا گەلەك وەلاتان خۆشتر لێهاتیە، نەخاسمە پشتی هێرشێن ئیسرائیل بۆ سەر ئیرانێ و كوشتنا چەندین پایەدارێن وانێن لەشكەری و زانایێن وانەیێن ئەتۆمی، ئەڤێ یەكێ وەكر كو ئیران ژی ب دژواری بەرسڤا هێرشێن ئیسرائیلی بدەت و چەندین باژێرێن وان بێخیتە بەر گۆڕیا ئاگرێ موشەكێن خۆ. وەلاتێن زلهێز ژی، بتایبەت ئەمریكا و چین و ڕۆس لسەر هێلن و ب هویری چاڤدێریا ڕەوشێ دكەن، هەر وەلاتەكی ژڤان وەلاتان ل دویف بەڕژەوەندیێن خۆ دگەل ئیسرائیل و ئیرانێ دخوازن وەلاتێ ئەو پشتگریێ بۆ دكەن دڤێ هەڤڕكیێ دا سەربكەڤیت، گومان تێدا نینە ئەڤ شەڕە ب وەكالەت دهێتە كرن بتایبەت ژلایێ ئیسرائیلێ ڤە، ل پشت پەردان ئەمریكا پالپشتیا ئیسرائیلێ دكەت و دڤێت بهەر شێوەیەكێ هەبیت ئیسرائیل دڤی شەڕی دا قازانج بكەت و سەركەفتنێ بدەستخۆڤە بینیت، چونكی ئەمریكا باش دزانیت هەردەمێ ئیرانێ ئیسرائیل ل ناڤچێ لاوازكر دێ پتر هەیبەت و دەسهەلاتداریا وێ لسەر ناڤچێ یا زالبیت و دێ زێدەتر بەردەوامیێ دەتە بەرنامێ خۆ یێ ئەتۆمی و بەرەف پێشڤە بەت، ئەڤە ژی نە بدلێ ئەمریكا یە، ژبەر كو دێ كاریگەریەكا خڕاب كەتە سەر بەڕژەوەندیێن وێ یێن ڕامیاری و ئەكونومی لدەڤەرێ، دهەمان دەم دا لایەنێ دی یێ بەرامبەر بهەمان شێوە بتایبەت چین و ڕۆس ژی چاڤدێریەكا چڕ و پڕ ل ڕەوشێ دكەن و د بەڕژەوەندا واندا نابیت ئیران دڤان هێرشان دا لاواز دەربكەڤیت و چەنگان بۆ ئسرائیلێ شۆڕبكەت، ئەوژی باش دزانن سەركەفتنا ئیسرائیل واتە سەركەفتن و خۆ سەپاندنا ئەمریكا زێدەتر لسەر دەڤەرێ و ئەڤ یەكە دێبیتە مەترسی لسەر بەڕژەوەندیێت وان هەردوو وەلاتان، ب بۆچوونا من گەر ئەڤ هێرشە دبەردەوام بن و ئیران و ئیسرائیل نەگەهشتنە ل هەڤ هاتنەكێ و شەڕ بەرفرەهتر لێ بهێت دناڤبەرا وان دا و ئەمریكا بەردەوام بیت لسەر پشتەڤانیا ئیسرائیل، هەڤ پەیمانێن ئیرانێ ژی چوو ڕاستەوخۆ چوو نە ڕاستەوخۆ دێ پشتەڤانیا ئیرانێ كەن و وەناكەن ترازیا هێزێ ل دەڤەرێ تێك بچیت و ئیسرائیل هەیمەنەتا خۆ لسەر ڕۆژهەلاتا ناڤین بسەپینیت. خویایە گەر ڕەوش هوسان بمینیت دێ پێكدادانێت مەزنتر دناڤبەرا هەردو وەلاتان دا چێبن و ئەڤ هەڤیرە دێ پتر ئاڤێ ڤەخۆت و دەڤەر بگشتی دێ بەرەف ئالۆزی و گهۆڕینێن مەزنڤە چیت و ناڤچە دێبیتە بۆڕكانەك و پەقیت، ڕەوش دێ هندێ دی ئالۆزتر لێهێت، لەوڕا فەرە ئەمریكا و ئیران بەردەوامیێ ب دان و ستاندنێن خۆ بدەن و چارەسەرییەكا بنگەهین ژبۆ بەرنامێ ئەتۆمیێ ئیرانێ ببینن و زێدەتر گڤاشتنێ نەئێخنە سەر ئیرانێ ژبۆ دەستبەردان ژ چەكێ خۆ یێ ئەتۆمی، چونكی بۆ ئیرانێ یا رۆنە، دەستبەردان ژ چەكێ ئەتۆمی واتە خۆ بدەستڤەبەردانا ئیرانێ بدەست ئەمریكا و ئیسرائیلێ و نەمانا هێز و دەسهەلاتا وێ یە لسەر دەڤەرێ.

عەبدولرەحمان مەحموود

هۆسا دیارە سەرانێن نهایێن ئیراقێ چو تشتەك ژ دیرۆكا خۆ یا ڕەش ل هەمبەر گەلێ كورد نەكریە سەربووڕ، ب هەمان عەقلیەت و مەژی هشكیا ڕێبەرێن بەری خۆ ل دۆزا گەلێ كورد دنێڕن و كوردان وەك خۆ جهێن پلە دو وەك ئەو هزردكەن ل سەر خاكا خۆ ددانن، خۆ دێ بێژی مرۆڤێن هەوێرینە ل سەر گوهێن وان و مە ب خێرا خۆ د حەوینن و خاكا مەژی ب یا خۆ دزانن، هەر ژ ئەنجامێ ڤێ هزركرنا شاش و عەقلییەتا دەمارگیری و شۆفینییەتا ئەو ل سەر دچن، ئیرۆ ژی ب هەمی ڕەنگ و ڕێكان یێ دژایەتیا مە دكەن و چاڤ ب ڤێ پێشكەفتن و پێشڤەچوونێن دبلۆماسی بتایبەت یێن ڤێ دووماهیێ یێن هەرێما كوردستانێ دگەل وەلاتێن زلهێز نەخاسمە ئەمریكا ڕانابن، د هەمان دەمدا خۆ شەرمزار و بچویك دبینن ل بەرامبەر پێشڤەچوونێن هەرێمێ، ئەو دزانن جادا ئیراقی، ژ وان ب ئاگەهن كا چاوا پلیپتانێ هەر ئێك ژ لایێ خۆڤە ب سامنێ وەلاتێ وان دهێتەكرن و ئەڤە چەندەها سالە ژ ڕزگاركرنا ئیراقێ چو پارێزگەهەكا ئیراقێ هندی گوندەكێ كوردستانێ خزمەتگۆزاری بۆ نەهاتنە پێشكێشكرن، ئەڤجا هەر جارەكێ ب هەر بەهانەیەكا هەبیت كەربوكینا خۆ ل هەمبەر گەلێ كورد دادڕێژن. ڤێجا رێژی نیازێن خۆ یێن پیس ب بڕیارا ڤڕێنەكرنا مووچەیێن هەشت هەیڤێن فەرمانبەرێن كوردستانێ بەرامبەر گەلێ مە دیاركر، ژ نەزانینا خۆ ئەو وەسا هزردكەن ب برسیكرنا خەلكێ كوردستانێ دێ وان رادەستی ئیرادەیا خۆ كەن. لێ ئەو نزانن یێ یاریان ب ئاگری دكەن و سەبر و هەدارا خەلكێ كوردستانێ ل هەمبەر ڤێ نەحەقیا ئەو دكەن نەما و ب باوەرم حوكمەتا هەرێمێ ڤێجارێ دێ هەلوەستەكێ دژوار ل بەرامبەر حوكمەتا بناڤ فیدرالا ئیراقێ هەبیت، و دێ وێ یەكێ بۆ دەت دیاركرن كو ئەو گەلێ خۆ لبەر هەمی ڕەنگێن دژایەتیێ گرتی و سینگێ خۆ ژ تانك و توپ و تەیارێن ڕژێما بەرێ ڤەنەدای، ئیرۆ ژی ب ڤێ گەفا نەدانا مووچا سازشێ ژ مافێن خۆ یێن دەستووری ناكەت و ب هەمی هێز و شیان دێ بەرەڤانیێ ژمافێن خەلكێ كوردستانێ كەت و گڤاشتنا ئێخیتە سەر حوكمەتا ئیراقێ تا وان نەچار دكەت ژ بڕیارا خۆ ل هەمبەر نە هنارتنا مووچێن فەرمانبەرێن هەرێما كوردستانێ لێڤەببیت، گەر نە! ب دیتنا من سەرانێن ئیراقێ دێ باجا خۆ ژ ڤێ بڕیارا شاش دەن، بتایبەت ئەگەر كوتلەیێن كوردستانی و وەزیرێن كورد خۆ ژ پڕۆسا سیاسیا ئیراقێ ڤەكێشا، ل وی دەمی حوكمەتا ئیراقێ دێ كەڤیتە بەر گەفێن هەلوەشاندنێ. هەلبەت دڤان كاودانێن هەستیارێن دەڤەر ب گشتی كەفتییە تێدا یا ب ساناهی نابیت جاردن ئیراق بكاریت خۆ ل سەر پێت خۆ بگریت، یانژی بكاریت هەلبژاردنا ددەمێ دەستنیشانكری دا ئەنجام بدەت و حوكمەتەكا نوی پێكبینیت بتایبەت ئەگەر هەرێما كوردستانێ بڕیارا بەژدارینەكرنێ د هەلبژارتنێن بهێت دا بدەت، ئەڤەژی دێ بیتە مەزنترین شكەستن بۆ سەركردێن ئیراقێ و ئیراقیا و دویر نینە ئیراق بكەڤیتە ژێر تونێلەكا تاری و ژێ دەركەفتن ژی دێ بۆ گەلەكا ب زەحمەتبیت.

عەبدولرەحمان مەحموود

ڕۆژانێن ئەزموونان ڕۆژانێن هەستیار و چارەنڤیسازن بۆ هەر قوتابییەكی نەخاسمە قوتابیێن پولا دوازدێ، چونكی چارەنڤێسێ هەر قوتابییەكی دڤان ئەزموونان دا دیاردبیت و ڕەنجا وانا چەندەها سالێن خواندنێ بڤان ڕۆژان ڤە گرێدایە، لەومان دبینین زۆربەیا قوتابیان بزاڤێ دكەن باشترین نمرە ل هەر بابەتەكی ب دەست خوە ڤە بێخن ژ پێخەمەت مسۆگەرگرنا وێ كولیژا وی بڤێت بچیتێ، بێگومان ئەو قوتابیێ باش خوە بەرهەڤ كربیت بۆ ئەزموونان، باوەری ب خوە و شیانێن خوە هەیە و پەنایێ نا بەتە بەر ڕێكێن نەیاسایی ژبۆ بەرسڤدانا پڕسیاران و ب دلەكێ ئارام و بێی ترس و دو دلی بەرسڤا پڕسیارێن خوە ددەت، لێ بەشەك ژ وان قوتابیێن باش خوە بەرهەڤ نەكری و كونترۆلا بابەتێ ئەزموون پێ هەی نەكری، دێ بزاڤێ كەن ب ڕێكێن نە یاسای و ب تایبەت ئینانا بلۆتوسا بۆ ناڤا هولا ئەزموونا و كرنا قۆپیایێ و تێكدانا ڕەوشا ناڤا هولێ، ب مەرەما وێ یەكێ بكاریت نمرەكا باش ل وی بابەتی بینیت و پێ دەربچیت، هەلبەت بابەتێ قۆپیایێ بابەتەكێ هەستیار و ب مەترسیە د یاسایێن پەروەردەی و پڕوسێسا خواندنێ دا، هەر قوتابیەكێ بڤێ كریارێ ڕاببیت دێ هێتە سزادان و پێڕابوونێن یاسایی دگەل هێنە كرن، ئەڤجا نابیت ب هیچ ڕەنگەكی قوتابی نییەتا قۆپیكرنێ بكەتە د مێشكێ خوە دا و پەنایێ ببەتە بەر ڤێ كریارا دوور ژ ڕەوشتێ جوانێ هەر قوتابییەكی، خویایە قوتابیێن ب هەر ڕەنگەكێ نەیاسایی خۆ گەهاندییە هەر قوناغەكا دی یا خواندنێ قوتابیێن لاواز و سەرنەكەفتینە و نەشێن داهێنان و سەركەفتنێ دكارێ خوە دا ب دەست بێخن و خۆ ل ڕێزا قوتابیێن سەركەفتی ببینن، ئەڤجار یا گرنگ ئەوە قوتابی خوە دووری هەر ڕەنگەكێ قۆپیایێ بكەت و بتنێ پشتبەستنێ لسەر خوە بكەت، نەكو بۆ سەركەفتنا خوە پەنایێ ببەتە بەر هەر ڕێكەكا نەیاسایی و ل دووماهیێ ژ ئەزموونان بهێتە بێ باركرن و دەرنەچوون و پوشمانی و شەرمزاری ببنە بەهرا وی.