دلهین حەمدی

ماددەیێن هۆشبەر ئێكە ژ وان ئاستەنگێن جددی یێن كو گەفا ل جڤاكێ مە دكەن نە ب تنێ ل سەر ئاستێ ساخلەمیێ و جڤاكێ بەلكی ل دوماھیێ دبیتە ئەگەرێ تێكدانا ئاساییشا ئابووری و سیاسی، هەروەسا ماددەیێن هۆشبەر كاریگەری ل سەر مێشك و ھزر و بیرێن مرۆڤی هەیە و دشێن ببنە ئەگەرێ گوهۆڕینێ ل ھزر و بیر و هەست و هۆشێن مرۆڤی و هەروەسا ماددەیێن ئالۆدەبوونێ نە و كاریگەری لسەر كۆئەندامێ دەماران هەیە و دبنە ئەگەرێ ژدەستدانا ھشیاریا بەشەكێ یان ب تمامی یا لەشێ مرۆڤی. هەروەسا دبنە ئەگەرێ تێكچوونەكا درێژخایەن د مێشك و ڕەفتارێن كەسێ ئالۆدەبوویی دا و زێدەباری هندێ كو ماددەیێن هۆشبەر دشێن ببنە ئەگەرێ كێشەیێن یاسایی و سزادانا تاوانباری و هەروەسا ب ئێك ژ گرفتێن جددی ل بەر سینگێ جڤاكا مە دھێنە زانین ژبەر وان زیانێن كو ب تاكی و خێزانێ و جڤاكا مە ب گشتی دگەهینن و پێدڤی ب هەولێن هەمەلایەنە هەیە بۆ خۆپاراستن و چارەسەركرنێ، چونكی ژبلی لایەنێ ساخلەمیێ بەلكی ژ لایێ ئابووری ڤە ژی دبنە ئەگەرێ هەڕفاندن و پەرتەوازەیا خێزانێ، لەوڕا ئەگەر حوكمەت و لایەنێن ئەمنی ب درستی ڕوی ب ڕوی فرۆشیار و بكارئینەرێن ماددەیێن هۆشبەر نەبیت دێ ل دوماھیێ باجەكا زۆر گران دەین هەم وەكو حوكمەت هەم وەكو خەلك.
دیاردەیا ماددەیێن هۆشبەر كاریگەرییەكا كویر و ئەرێنی ل سەر ئاساییشا ئابووری و جڤاكی یا وەلاتان هەیە و ئەڤ كاریگەریە د چەند لایەنان ڤە دەردكەڤن ژ وان:.
1- كێمبوونا بەرهەمئینان و هێزا كاری: بكارئینانا ماددەیێن هۆشبەر دبنە ئەگەرێ دابەزینا بەرچاڤ یا بەرهەمئینانا تاكەكەسی ژ ئەگەرێ لاوازیا هێزا دەروونی و جەستەیی و ژ دەستدانا ھێزا كاركرنێ.
2- زێدەبوونا ڕێژەیا بێكاریێ: ماددەیێن هۆشبەر حالەتەكێ بێكاریێ دروست دكەن ژبەركو ئالۆدەیێن وێ ھێزا كاركرنێ ژ دەست ددەن یان كێمتر كارا دبن و ئەڤە ژی هندەكا هانددەت كو لدویڤ چاڤكانیێن نەیاسایی یێن داهاتی دا بگەڕن و ئەڤ چەندە زیانێن ئابووری دگەهینیتە وەلاتی و هەژاری زێدە دبیت.
3- مەزاختنێن زێدە د بیاڤێ ساخلەمیێ دا: مەزاختن بۆ چارەسەركرنا ئالۆدەبوویان و خۆپاراستن ژ نەخۆشیێن پەیوەندیدار ب ماددەیێن هۆشبەر ڤە بارگرانییەكا دارایی یا بەرچاڤ دئێخیتە سەر سیستەمێ ساخلەمیا حوكمەتێ و ئەڤ بارگرانیا دارایی كارتێكرنێ ل سیستەمێن دیتر یێن حوكمەتێ ژی دكەت.
4- زێدەبوونا مەزاختنێن حوكمەتێ بۆ ئاساییش و دادپەروەریێ: چونكی بەرهنگاربوونا بازرگانی كرن ب ماددەیێن هۆشبەر و تاوانێن پەیوەندیدار پێدڤی ب دەستەبەركرنا چاڤكانیێن ماددی و مڕۆڤی یێن بەرفرەهـ هەیە.
5- كاریگەری ل سەر بازاڕێ ڕەش و سپیكرنا پارەی: هەبوونا ئابوورییەكێ نەفەرمی یێ ماددەیێن هۆشبەر بازاڕەكێ ڕەشێ زەبەلاح درست دكەت كو كاریگەریێ ل سەر ئابووریا فەرمی دروست دكەت. چونكی پارێ نەیاسایی د ناڤ بازاڕی دا هاتوچوویێ دكەت.
6- تێكچوونا سەقامگیریا ئابووری: چونكی ئەو پارێ د بازرگانیكرنا ماددەیێن هۆشبەر دەست دكەڤیت دگەل سیاسەتا ئابووری یا وەلاتان دا ناگونجیت و ئەڤە ژی دبیتە ئەگەرێ داكەفتنا سەقامگیریا ئابووری.
7- ژناڤچوونا پەیكەرێ جڤاكی: بكارئینانا ماددەیێن هۆشبەر دبیتە ئەگەرێ هەلوەشینا خێزانێ و پەیوەندیێن جڤاكی و زێدەبوونا هەژاریێ و دابەزینا ئابووری ل سەر ئاستێ ناڤخۆیی و نیشتیمانی.

دلهین حەمدی

پشتی كو هەر ئێك ژ وەلاتێن (فڕەنسا، بریتانیا، ئیسپانیا، ئیڕلەندا، كەنەدا، پورتۆگال، ئەلمانیا، مالتا، سلۆڤینیا، نەرویج) ل سەر زارێ سەرۆك یان ژی سەرۆك وەزیرێن خۆ داینە دیاركرن كو ل مەها ئەیلۆلا داهاتی ل گۆپیتكا نەتەوەیێن ئێكگرتی دێ دانپێدانانێ ب وەلاتێ سەربەخۆیێ فەلستینێ كەین ئەڤ چەندە دبیتە ئەگەرێ كارڤەدانان د ناڤخۆیا ئیسڕائیلێ دا و ژ لایێ خۆ ڤە (یایر ناتەنیاهۆ) یێ كۆڕێ (بنیامین نەتەنیاهۆ) سەرۆك وەزیرێن ئیسڕائیلێ ئێكسەر تیشكێ دئێخیتە سەر كوردان و كوردستانا مەزن و د پۆستەكێ دا ددەتە دیاركرن كورد مەزنترین نەتەوەیێ بێ وەلاتن د جیهانێ دا و ڕێژەیا وان (٤٥ ملیۆن) كەسە و علمانینە و هەڤپەیمانێن ڕاست و دروست یێن ڕۆژئاڤا و ئەمریكایێنە و ئاخا وان هاتیە دابەشكرن د ناڤبەرا ولاتێن (ئیران، ئیراق، سووریا، توركیا) یێ دا و ئەرێ بۆچی وەلاتێن ڕۆژئاڤایی و ئەورۆپی دانپێدانانێ ب دەولەتا كوردستانێ ناكەن؟ ژ لایەكێ دیتر ڤە پشتی كو بریتانیایێ دایە دیاركرن كو دێ ل ئیلۆلا داهاتی دانپێدانانێ ب وەلاتێ فلستینێ كەین، ئێدی وەزیرێ دەرڤە یێ ئیسڕائیلێ دهێتە سەر خەت و بەرسڤا بریتانیایێ ددەت و دبێژیت (سەربەخۆیێ نادەینە فلستینێ، هەروەسا ڕێكێ نادەین كو وەلاتەكێ تیرۆستی یێ جیهادی د ناڤا دلێ ئاخا مە یا دێرین دا درست ببیت هەروەسا ڕێكێ نادەین حەماسا تیرۆرست ب چەند كیلۆمیترەكا ل نێزیكی ناڤەندا كۆمەلگەها مە دابمەزریت و دروست ببیت)، لێ بەروڤاژی ڤێ چەندێ جڤاكا ئیسڕائیلێ و دەسهەلاتدارێن وان پشتەڤانیا دەولەتا كوردی دكەن، چونكی ئەڤ دەولەتە دبیتە ئەگەرێ بڕینا دەستێ تیرۆرێ ل دەڤەرێ ب گشتی، هەر بۆ زانین ل دەمێ كو وەلاتێ توركیایێ چەند جارەكا هێرشێن سەربازی كرینە سەر ڕۆژئاڤایێ كوردستانێ ل وی وەختی تەڤگەڕا حەماسێ پشتەڤانیا خۆ بۆ سۆپایێ توركیایێ دابوو دیاركرن و كورد ب تیرۆرست وەسف كربوون، ل ڤێ دوماهیێ پشتی (شەڕێ غەززە ب دەسپێشخەریا حەماسا تیرۆرست) ئێدی غەززە وێران دبیت و خەلكێ وێ ژ برسا و نەبوونا خزمەتگوزاریان ل سەر لێڤا قەبرینە و ل دەمێ كو وەلاتێن رۆژئاڤایی و ئەمریكا هاریكارییان ب ڕێكێن ئەسمانی دگەهیننە خەلكێ غەززە، هەر ئێكسەر ئەو هاریكاری ژ لایێ حەماسێ ڤە دەست ب سەر دا دهێنەگرتن و ددزن و ب پارە دفرۆشنە خەلكێ غەززە و ئەڤە ل سەر زارێ دۆنالد تڕەمپێ سەرۆكێ ئەمریكایێ ڤە هاتیە پشتڕاستكرن.
لێ د ناڤخۆیا كوردستانێ دا پەیاما خەلكی یا جودایە كو بەهرا پتر یا پەیاما خەلكێ كوردستانێ ل دژی وەلاتێ ئیسڕائیلێ یە و پشتەڤانیا حەماسێ و فلستینێ دكەن و هەتا هندەك لایەنێن كوردستانی هاریكاریێن ماددی خڕڤەدكەن بۆ خەلكێ غەززە و حەماسێ فڕێدكەن و تشتێ سەیر ل ڤێرێ ئەڤەیە، ئەرێ بۆچی ڤان لایەنان هاریكاریا برایێن خۆ یێن كورد نەدكرن ل ڕۆژئاڤایێ كوردستانێ ل وەختێ كو سۆپایێ توركیایێ چەندین جاران هێرشی سەر مال و حال و ئاخا وان كری؟ ژ لایێ خۆ ڤە ژی (محەمەدێ حاجی مەحموود) سەرۆكێ پارتیا سۆشیال دیموكراتا كوردستانێ ڕادگەهینیت و دبێژیت (تێناگەهم ئەوێن كو سەرێ ئاخفتنا وان و بنێ ئاخفتنا وان بوویە فلستین ئەرێ بۆچی جارەكێ هزرا ئاخ و وەلات و نەتەوا خۆ ناكەن؟) ل ڤێرێ بەڕێزی پەیامەكا گەلەك جوان بەلاڤ كریە، چونكی هەر فلستینی و حەماس بوون كورد ب تیرۆرست و تێكدەر وەسفكرین و ئەم كورد ب خۆ ژی جۆرە تایبەتمەندییەك ل دەف مە هەیە هەر د كەڤن دا، هەتاكو نوكە ئەو ژی ئەوە كو پتر وەفایا مە بۆ دوژمنێن مە دچیت و دۆستێن خۆ ب دوژمن ددەینە نیاسین، ب ڤێ دێرە شعرا پیرەمێردێ شاعێر دوماهیێ ب بابەتێ خۆ دئینم دەما كو دبێژیت:
ئێمە هەر بەوە مالمان وێرانە
كلكی تەورەكە لقی خۆمانە

دلهین حەمدی

بۆڕییا نەفتا كەركووك بۆ بەندەرێ حەیفا ل سالا (١٩٣٢) یێ ژ لایێ كۆمپانیا نەفتا نیشتیمانی یا ئیراقێ ڤە، دەست ب درستكرنا وێ هاتبوو كرن و ل سالا (١٩٣٤) كاركرن تێدا ب دوماهیك دهێت و ئەڤ بۆڕییە ل وەختەكێ هاتبوو درستكرن كو بریتانیایێ حوكمێ ئیراق و ئوردن و فلستینێ دكر و هەتا سالا (١٩٤٨)ێ نەفتا كەركووكێ ب ڕێیا ڤێ بۆڕیێ دهاتە ڤەگوهاستن بۆ بەندەرێ حەیفا و ل وێرێ ب وەلاتێن جیهانێ دهاتە فروتن،پشتی لاوازبوونا دەسهەلاتا ئینگلیزی ل دەڤەرێ و درستبوونا دەولەتا ئیسڕائیلێ ل سالا (١٩٤٨)ێ هنارتنا نەفتێ ب ڕێیا ڤێ بۆڕیێ ب ئێكجاری هاتیە ڕاوەستاندن و ژ وی وەختی هەتا نوكە ئیراق نەچار دبیت نەفتا كەركووكێ ب ڕێیا وەلاتێ توركیایێ هەناردەی جیهانێ بكەت،ل ڤێرێ تورك شیاینە مفایەكێ مەزن ژ نەفتا ئیراقێ ببینن و ئەو مفایێ كو توركان ژ نەفتا ئیراقێ وەرگرتی ب هیچ ڕەنگەكێ ئیراقیا ئەو مفا ژێ نەوەرگرتیە بەلكی ئەڤ نەفتە ب تنێ بوویە ئەگەرێ كوشتن و نەهامەتیان و مالوێرانیێ بۆ خەلكێ ئیراقێ،توركان گەلەك ب زیرەكانە نەفت ب ئەرزانی ل ئیراقێ وەرگرتییە و ب دوو قات ب ئیسڕائیلێ فرۆتیە چونكی توركیا ئێكەم وەلاتێ ئیسلامی بوو كو دان ب دەولەتا ئیسڕائیلێ دانای .
نوكە ژی و پشتی هەڕفینا ڕژێما سەدامێ دیكتاتۆر ئیراقییان ژ بەر هەبوونا دەهان كێشەیێن ناڤخۆیی و نەبوونا مێشكێ بڕێڤەبرنا دەولەتێ نەشیاینە هەتا جارەكێ ژی ب كورد و شیعە و سوننە ڤە ل سەر مەلەفێ نەفتا ئیراقێ كۆمببن و ل بن دەستێ توركان بیننە دەرێ و ئیراقێ ڕزگار بكەن، ل ڤێرێ رزگاركرنا ئیراقێ ژ دەستێ توركان گەلەك یا ب ساناهی یە و ل پێشیێ دڤێت دەولەتا ئیراقێ دان ب دەولەتا ئیسڕائیلێ دانیت چونكی ب هیچ ڕەنگەكێ ئیراقێ ئەو شیان نینن و نابن ژی كو بشێن دەولەتا ئیسڕائیلێ بهەڕفینن و پاشان پێدڤیە ئیراق پەیوەندیێن ئاشتیێ و دیبلۆماسیێ و بازرگانیێ دگەل ئیسڕائیلێ ئیمزا بكەت و دەست ب ڤەژاندنا بۆڕیا نەفتا كەركووكێ بۆ بەندەرێ حەیفا ل ئیسڕائیلێ بكەت و ئێدی ب ڕێیا ڤێ بۆڕیێ نەفتا زەڤیێن دیتر یێن هەرێما كوردستانێ و ناڤەڕاستا ئیراقێ ژی فڕێ كەتە بەندەرێ حەیفا داكو ل وێرێ بهێتە فرۆتن، چونكی پێش چەند ڕۆژەكان ژی سەرۆكاتیا كۆماری یا توركیایێ ئاماژە ب وێ چەندێ كربوو كو ئێدی گرێبەستا مە و ئیراقێ سەبارەت بۆڕیا نەفتا ئیراقێ ب دوماهی هاتیە و مەرەما وان ل ڤێرێ ئەوە داكو ئیراق كۆژمەكێ پارێ مەزنتر بۆ توركیایێ دابین بكەت بەرامبەری شاندنا نەفتا ئیراقێ، لەوڕا پڕۆژەیێ بۆڕیا نەفتا كەركووك ـ حەیفایێ دێ بیتە مەزنترین سەرچاوێ داهاتی و مفای ژ بۆ ئیراقێ، هەروەسا دێ بیتە مەزنترین زەرەر ژ بۆ وەلاتێ توركیایێ و بۆ هەتا هەتایێ ژی مەلەفێ نەفتا ئیراقێ دێ ژ بن دەستێ توركێن ڕەگەزپەرست و شۆفینی ڤە هێتە دەرئێخستن و ل ڤێرێ تاكە وەلاتێ دكەڤیتە د ناڤبەرا ئیراقێ و بەندەرێ حەیفا یێ ئیسڕائیلی دا وەلاتێ ئوردنێ یە، لێ باوەر ناكەم ئوردن ل بن ڕێبەراتیا مەلك عەبدولایێ دویێ ببیتە ڕێگر و بارگرانی ژ بۆ ڤێ پلانێ، چونكی گەلەك حەژ گەلێ كورد و گەلێ ئیراقێ دكەن و پەیوەندیێن توند و توڵ ژی د ناڤبەرا وان دا هەنە و ئەگەر داخوازا كۆژمەكێ پارەی ژی بكەن بێگومان دێ كۆژمەكێ كێم و گونجای بیت نە وەكی وەلاتێ توركیایێ.

دلهین حـەمـدی

بژاردەیا بەردەست و ئەگەرێ كو ڕێ تێ بچیت ڕێكەفتنا هەولێر و بەغدایێ یە ل سەر مووچەی بۆ دەربازبوون ژ ڤێ قۆناغێ و بژاردەیا دویێ ژی ڕاكێشانا كارتا خۆڤەكێشانێ یە ژ بەغدا كو هەرێمێ نییەتەكا جددی لێ ئینایە، خۆڤەكێشان ژ پڕوسێسێ بۆ هەر دوو لایان قەیران و ڕیسكە، دەربارەی هەرێمێ دڤێت هەرێم چاڤەڕێی گەڕا دوویێ یا برسیبوونێ بیت و ئەڤە ژی بۆ خەلكێ هەرێمێ زۆر یا گرانە و بۆ ئیراقێ ژی د بوارێن هەلبژارتنان و هەڤسەنگیێ و پێگەهێ هەرێمایەتی و نیڤدەولەتی دا كێشەیەكا مەزنە و ئەڤە ژی دبیتە ئەگەرێ هندێ كو ب كێماتی بایكوتا حكۆمەتێ و پەڕلەمانێ ئیراقێ ژ لایێ هەرێمێ ڤە ئەگەرەكێ زۆرێ گران بیت بۆ ئیراقێ، سەرەڕای وێ چەندێ كو هەرگاڤ مەترسیێن هێرشێن گڕۆپێن چەكدار ژ ئیراقێ بۆ سەر هەرێمی هەنە چ ئەڤرۆ ڕوی بدەن یان سوبەهی بەس پا د نهادا ئاگربەستا ئیسڕائیل و ئیرانێ وەك مینەكا ڤەدایی یە ل پێشیا گڕۆپێن چەكدارێن ئیراقێ و ئەمریكایێ ژی چاڤ ل ئیراقێ یە و سەربازگەهێن حەشدا شەعبی ژی هەمی هاتینە چۆل كرن ژ ئەگەرێ هێرشا ئەمریكایێ یان ژی یا ئیسڕائیلێ بۆ سەر وان و ئەڤ چەندە ژی هەروەكی خۆ ڤەكێشا هەرێمێ ژ حكۆمەتا بەغدا گەلەك یا گرانە بۆ ئیراقێ و د نها دا بەرپرسێن ئیراقی د ترس و گومانان دا ڕۆژانێن خۆ دەرباز دكەن .
ڕەوشا ئیراقێ ژ ڕەوشا هەرێمێ باشتر نینە ئەگەر خرابتر نەبیت و ئەڤە ژی چیرۆكەكا درێژە لێ ستەمە د ڤی بارودۆخی دا بارێ ژین و ژیانا خەلكی نەمسۆگەرتر و گرانتر ببیت ئەگەر ڕێكەفتنان هندك سازش ژی تێدا بیت هەر قازانجە بۆ هەردو لایان، لێ حوكمەتا بەغدا هەروەكی گەلەك جاران مە ئاماژە پێ كری پشتی ژناڤچوونا ڕژێما سەدامی بڕیاربدەستی و سەروەریا خۆ ژ دەست دایە و گڕۆپێن ملیشیاتی و چەكدارێن سەر ب ئیرانێ ڤە بالادەستیا خۆ ل ئیراقێ سەلماندینە و بۆ هەر كار و بڕیارەكێ دڤێت گلۆپا كەسك ژ لایێ گڕۆپێن ملیشیاتی یێن سەر ب ئیرانێ ڤە بۆ حوكمەتا بەغدا بهێتە هەلكرن و ئەڤە ژی ئەگەرەكێ هەرە سەرەكی و بنەرەتیێ لاوازیا حوكمەتا ئیراقێ یە كو پتریا جاران هێزێن هەرێمی و نیڤدەولەتی ب تایبەتی ئەمریكا و هەڤپەیمانێن وێ ژبەر ڤێ چەندێ ڕەخنە ل ئیراقێ گرتینە و هەتا گەلەك جاران هەولا سەپاندنا سزایان ژی داینە ل دژی ئیراقێ، ل بەرامبەردا حوكمەتا هەرێما كوردستانێ پێگەهێ خۆ یێ ناڤخۆیی و هەرێمی و نیڤدەولەتی پاراستییە و نەبوویە ئەگەرێ هەڕەشەیان بۆ هیچ لایەنەكێ بەلكی دەستێ برایەتیێ و پێكڤە كاركرنێ هەم بۆ ناڤخۆیا وەلاتی و هەم بۆ وەلاتێن جیران و جیهانێ ژی درێژكریە و ئەڤ چەندە ژی بوویە ئەگەرێ باوەرییەكا موكم لدەف كۆمپانیێن وەلاتان كو بهێن ل هەرێما كوردستانێ وەبەرهینانێ بكەن و وەلاتێن وان ژی نوونەراتیێن خۆ ل هەرێمێ دابمەزرینن و كاروانێ ئاڤەدانیێ و بەرەف پێشچوونێ ژی بەردەوامتر بیت ب تمامی بەروڤاژی ئیراقێ ژبەر نەسەقامگیریا بارێ ئەمنی و هەڕەشەیێن گڕۆپێن چەكدار بۆ سەر وان پڕانیا كۆمپانی و ڕێكخراوێن جیهانی بەغدا بجه هێلاینە و ئەڤە ژی بوویە ئەگەرەكێ هەرە ب هێز یێ پاشكەفتن و داكەفتنا ئیراقێ ژ لایێ خزمەتگوزاری و ئاڤەدانیێ ڤە و هەر ڤێ چەندێ وە كریە كو بەغدا ب چاڤێ تەماعێ بەرێ خۆ بدەتە هەرێما كوردستانێ و بۆدجە و مووچەیێ خەلكێ وێ ببڕیت و هەرێما كوردستانێ ڤەگەڕیننە (٣٠) سالان بەریا نها لێ هەروەكی نێچیرڤان بارزانی سەرۆكێ هەرێما كوردستانێ د لێدوانەكێ دا ئاماژە پێ كری (ئەو خەونا حێشترێ یە).

دلهین حـەمـدی

ل بەراهیێ ئەگەر ئەم شلۆڤەكرنەكێ بدەینە چەمكێ هیلالا شیعی كو چەمكەكێ سیاسی یە و بكارئینانا وێ بۆ ئێكەم جار ژ لایێ پاشایێ ئوردنێ (مەلك عەبدولایێ دوویێ) ڤە ل دیسەمبەرا (٢٠٠٤)ێ ل ڕۆژناما واشنتون پۆست د چارچووڤەیێ سەردانەكێ بۆ ویلایەتێن ئێكگرتیێن ئەمریكایێ هاتیە بكارئینان، لدویڤ هندەك ژێدەران ئەڤ هیلالە ل ئوردنێ ب شێوەیێ هیلالەكێ درێژ دبیت هەتاكو وەلاتێ كوێتێ یان ب ڕامانەكا دیتر وەلاتێن ئیران و سووریا و بەحرێن و ئیراق و یەمەن و لبنانێ ب خۆ ڤە دگریت و پاشایێ ئوردنێ مەرەما وی ل سەر چەمكێ هیلالا شیعی زێدەتر وەلاتێن (ئیران، ئیراق، سووریا و لبنان) نە، هەروەسا هایداری ژی داینە وەلاتێن عەرەبی سەبارەت ڕۆل و هەژموونا ئیرانێ ل ڕۆژهەلاتا ناڤەڕاست كو پرۆژێ هیلالا شیعی د ڕاستیێ دا پرۆژێ ئیرانی یە و خزمەتا ئارمانجێن ئیرانێ دكەت ل جیهانا عەرەبی و ئیسلامی پێخەمەت پشتەڤانیكرنێ ل هێزێن سیاسی یێن شیعە ل ڕۆژهەلاتا ناڤەڕاست ژ وان (حزبولا یا شیعە یا ڕادیكال) ل لبنانێ بۆ پشتەڤانیێ ل ئاریشەیا فلستینێ و دژایەتیا ئیسڕائیلێ، شیعەیێن ئیراقێ كو پێكدهێن ژ ڕەوتا سەدڕ و حەشدا شەعبی و بەدر و ئەنجوومەنێ بالا و حزبولا و گڕۆپێن دیتر، هێزێن شیعە یێن بەحرێنێ بۆ ڕاپەرینێ دژی هەبوون و مانا بیانی یا ل بەحرێنێ، حوسیێن یەمەنێ و گڕۆپێن شیعی ل سووریێ.
ل ڤێرێ یا دیارە كو هێزێن شیعە ل ڕۆژهەلاتا ناڤەڕاست ب گشتی مەرەما وان كێم كرن و نەهێلانا ڕۆل و حوكمێ پێكهاتەیا سوننەیان و هەروەسا نەهێلانا ڕۆل و پێگەهێ هێزێن ئاشتی پارێزێن نیڤدەولەتی یە ل ڕۆژهەلاتا ناڤەڕاست كو ل دژی تیرۆرێ كار و چالاكییان ئەنجام ددەن، یا خۆیایە ژی هەر وەلاتەكێ ل ڕۆژهەلاتا ناڤەڕاست كو شیعە تێدا بووینە بالا دەست و هێزا ئێكێ ئەو وەلاتە پتر تووشی نەهامەتی و دەردەسەریان بووینە و ژێرخانا ئابوری یا وان وەلاتان ژی تێكچوویە ب تایبەتی وەلاتێن مینا لبنان و ئیراق و یەمەن و سوریایێ، ئەگەر ئەم لسەر وەلاتێ ئیراقێ بڕاوەستین دێ بینین كو پشتی هەڕفینا ڕژێما سەدامی هەر ئێكسەر پێكهاتەیا شیعەیان ب هاریكاریا ئیرانێ دبنە بالادەست و دەسهەلاتی كونتڕول دكەن و دبنە هێزا ئێكێ و گرنگیێ ددەنە هێزێن ملیشیاتیێن شیعی و تائیفەیا شیعەیان و ئێدی مەزهەبگەری یا شیعی دچیتە گوپیتكێ و هەتاكو جومگێن سەرەكی یێن دەسهەلاتێ ژی كونتڕول دكەن و دبنە ئەگەرێ بێبەشكرنا خەلكێ ڕەسەنێ ئیراقێ ژ ماف و خزمەتگوزارییان ژ وانا بێبەشكرنا هەرێما كوردستانێ ژ مافێن وێ یێن دەستووری و بڕینا بودجە و مووچەیێ خەلكێ هەرێما كوردستانێ ب بڕیارەكا سەد ژ سەدێ شیعی كو د بنەڕەت دا ژی هەرێما كوردستانێ هەرێمەكا یاسایی یە سەر ب ئیراقا فیدڕال ڤە كو چ سەروسیمایێن فیدڕالیەتێ ب ئیراقێ ڤە ناهێنە دیتن و ئیراق بەرەف چارەنڤیسەكێ نەدیار ڤە برییە و داهات سامانێ ئیراقێ ژی ب پڕانی ڤە بۆ گڕۆپێن ملیشیاتی و مەزهەبی یێن شیعی دهێتە خەرج كرن كو سەر ب ئیرانێ ڤە نە و كاروانێ ئاڤەدانیێ ل ناڤەڕاست و ژێریا ئیراقێ و هەروەسا خزمەتكرنا خەلكێ ڕەسەنێ ئیراقێ ب هەرێما كوردستانێ ڤە بتنێ وەك حبرێ ل سەر كاغەزێ مایە و ئیران ژی دبیتە یاریكەرێ سەرەكی د گوڕەپانا سیاسی یا ئیراقێ دا لەوڕا ئەمریكایێ ئیراق ب (چێلا شیردەرا ئیرانێ) وەسف كریە.

دلهین حەمدی

ل بەراهیێ ب پارچە شعرەكا (پیرەمێردێ شاعێر) بابەتێ خۆ دەست پێ دكەم دەما كو دبێژیت:.
عەشرەت هاوارە عەشرەت هاوارە
كەوتوومە ئاراس ئاو بێ بوارە
ڕێم نییە منیش شوێن ئەوان بكەوم
پیرم هەنگاوێك بنێم ئەكەوم
ژناڤچوونا كۆمارا كوردستانێ ل مهابادێ بارزانیێ نەمر و هەڤال و هەڤ بیروباوەرێن وی كو نێزیكی (٥٠٠)كەسان بوون بڕیارا ڕەتكرنا بندەستیێ و داگیركاریێ هەلبژارتن و ئۆمێدا دوبارە ڤەژاندن و خەباتێ د ناخێ گەلێ كورد دا زیندی كرن و دانە دیاركرن كو ئێدی گەلێ كورد ژی هەروەكی گەلانێن دیتر یێن جیهانێ دڤیت ب مافێن خۆ یێن ڕەوا شاد ببن و ژ بۆ ڤێ چەندێ ژی ل (١٨ی خزیرانا ١٩٤٧ێ) پشتی (٥٣) ڕۆژان شەڕ و بڕینا سنوورێ (ئیران، ئیراق، توركیا) یێ و ڕوی ب ڕویبوونا سۆپایێ ڤان هەر سێ دەولەتان و ژناڤبرنا هێرشێن دوژمنان د ڕێڕەوەكێ دویر و درێژ و سەخت دا بارزانیێ نەمر و هەڤالێن وی شیان ل ڕویبارێ ئاراس دەربازببن و بچنە د ناڤ ئاخا ئێكەتیا سۆڤیەت دا ژ بۆ داكوكی كرنێ لسەر ماف و سەروەریێن گەلێ كورد و بدەستڤەئینانا پشتەڤانیێ ژ بۆ كوردان، د چارچۆڤەیێ مانا نەمر (مەلا مستەفایێ بارزانی) ل ئێكەتیا سۆڤیەت كو (١٢) سالان ڤەكێشابوو شیوعیەت گەلەكا بهێز بوو ژبەر ڤێ چەندێ ژی بارزانیێ نەمر پاشگەز نەبوو ل سەر بیروباوەرێن خۆ یێن نەتەوەیی، هەروەسا پاشەڕۆژا گەلێ خۆ دبینی و دزانی كو دڤێت سوودێ ژ شیانان وەربگرن و دەرفەتان ژی ژ دەستنەدەن و بۆ ڤێ چەندێ ژی هەول دا پتریا هەڤالێن خۆ فڕێ كرنە ل بەر خواندنێ و زانستێن سیاسی و ئابووری و مرۆڤایەتی و…هتد. چونكی دزانی كو بنەمایێ هەرە موكم یێ ئاڤاكرنا هەر وەلاتەكێ زانست و زانینە، چوونا بارزانیێ نەمر بۆ ئێكەتیا سۆڤیەتا جاران ژ ئەگەرێ وێ چەندێ بوو كو ئەمریكایێ ب چاڤێن گۆمان ڤە بەرێ خۆ ددا هەلوەستێ بارزانی و هەڤالێن وی و ب یاخیبوویی ل قەلەم ددان و ئەڤە ژی ل سەر زارێ (جۆرج ئاڵن) بالیۆزێ وی وەختی یێ ئەمریكایێ ل تەهران ب ڕۆژنامەڤانان هاتبوو ڕاگەهاندن.
ڤەگەریانا نەمر (مەلا مستەفایێ بارزانی) بۆ ئیراقێ ل (شەشی چڕیا ئێكێ یا سالا ١٩٥٩) ڕویدانەكا گرنگا مێژوویی تۆمار كر و ل سەر ئاستێ بلند ل ئیراقێ و مسرێ پیشوازییەكا گەرم ل بارزانی و هەڤالێن وی هاتەكرن و ئەڤە ژی سەلمێنەرێ وێ چەندێ یە كو بڕیارا نەمری بڕیارەكا ڕاست و درست و نەتەوایەتی بوو د وی وەختی دا، ئەڤجا (٧٨)ەمین سالڤەگەڕا ڤێ داستانا نەتەوایەتی و شەڕەفمەندانە دا سەرێ ڕێز و نەوازشێ بۆ گیانێ پاكێ شەهیدێن ڤێ داستانێ و سەرجەم شەهیدێن ڕێیا ڕزگاریخوازا گەلێ كوردستانێ و سەركاروانێ وان بارزانیێ باب و كاك ئیدریسێ هەمیشە زیندی دچەمینین و سۆز و وەفایان ژ بۆ ڕێ و ڕێبازا وان یا پیرۆز دوپات دكەین.

دلهین حەمدی

سەرۆك (مسعود مستەفا بارزانی) ل بەرنامەیێ ب ناڤودەنگێ (the capitol hill show) دهێتە مێهڤان كرن و د دیدارەكێ دا ژی دگەل كەنالێ (شمس) یێ عەرەبی كو ب هەر سێ زمانێن (عەرەبی، كوردی، ئێنگلیزی) دهاتە پەخشكرن، بەرسڤا ژمارەیەكا پرسیارێن گرێدایی ب مێژوویا خەباتا چەكداری و سیاسی و كارگیری یا نەتەوێ كورد دا، سەرۆك بارزانی ڕادگەهینیت د ماوەیێ (٣٠) سالێن ڕابووری دا پێشكەفتنەكا مەزن ل هەرێما كوردستانێ بدەسڤەهاتیە و د ڤان چەند سالێن دوماهیێ دا ژی زنجیرەیەكا قەیران و كێشەیێن ئێك لدویڤ ئێك و دروستكری كاروانێ پێشكەفتنا هەرێما كوردستانێ سست دكەن، هەروەسا ئاماژێ ب وێ چەندێ ژی دكەت كو پەیوەندیێن كوردان دگەل ئەمریكایێ دباشن و چاڤێ مە ل هندێ یە باشتر بن و ئەمریكایێ ڕۆلەكێ سەرەكی ژی هەبوویە ل دانانا بەرێ بنیاتێ ئەزموونا سەركەفتی یا هەرێما كوردستانێ، هەر د چارچووڤەیێ دیدارێ دا، سەرۆك بارزانی تیشكێ دئێخیتە سەر وێ چەندێ كو د بابەتێن هەستیار و چارەنڤیسساز دا پرس و ڕاوێژ ب كوردان نەهاتیە كرن و مە دڤێت ب دیالۆگ و ڕێكێن ئاشتیانە دگەل نەتەوەیێن دیتر ب مافێن خۆ شادببین.
گرنگترین لێدوانێن سەرۆك بارزانی د ڤێ دیدارێ دا :
● كورد ل پێشییا نەتەوەیێن دیتر ل ڤێ دەڤەرێ ژیاینە و ب درێژاهیا مێژوویێ ژی غەدر ل مە هاتیەكرن.
● پشتەڤانێن هەلوەستێ ئێكگرتی یێ كورداینە ل سووریایێ ژ بۆ مسۆگەركرنا مافێن خۆ یێن نەتەوەیی.
● مە نەڤیایە هیچ كێشەیەك ل گەل وەلاتێ ئیرانێ هەبیت و د نها دا ژی پەیوەندیێن مە دگەل ئیرانێ ئاسایی و دباشن.
● بڕیارێن تڕەمپی وێرەكانە و ل جهێ خۆ دانە و ئەوا ب ئەمریكایێ دهێتەكرن ل جیهانێ د سەرجەم پرسان دا ب هیچ وەلاتەكێ دیتر ناهێتە كرن.
● هیچ وەختەكێ كوردستانێ گرفتا ئایین و مەزهەبی ل گەل هیچ لایەنەكێ نەبوویە و خەلكێ كوردستانێ ژی زۆر یێ ب لێبۆرینە و چاڤێ وان ل تۆڵڤەكرنێ نینە.
● گەلەك جاران بارودۆخ ب نەچاری شەڕ و بەرهنگارییان ب سەر مرۆڤی دا دسەپینیت.
● مە دەرفەتا هندێ نەبوو وەك پێویست مفای ژ ئاخا دەولەمەندا ئیراقێ و كوردستانێ وەربگرین و داهات و سامانێ ئیراقێ بۆ قڕكرن و ژناڤبرنا كوردان دهاتە بكارئینان.
● دەستوور بۆ نوكە ژی یێ گونجایی یە ئەگەر لایەنێن ئیراقی پێگیریێ پێ بكەن.
● كوردان وەك پێدڤی د وارێ سیاسی و بازرگانی دا دەرفەتا ئازادانە پێ نەهاتیەدان.
● ڕاپەڕینا خەلكێ كوردستانێ ل بهارا (١٩٩١)ێ و ڕزگاربوون ژ زۆرداریێ خۆشترین وەختێ ژیانا من بوو.
ل ڤێرێ بۆ مە دیار دبیت كو پەیام و گۆتارێن سەرۆك بارزانی چەند گرنگیا خۆ هەیە، هەم ل ناڤخۆ و هەم ل ئاستێ هەرێمی و نیڤدەولەتی و دەوروبەران ڤە ژی، سەركردە و لایەنێن سیاسی یێن ئیراقی ژی گەلەك ب گرنگی ڤە ل پەیامێن سەرۆك بارزانی دنێڕن و هەرگاڤ ب بنیاتنەر وەسف دكەن، ل دوماهیێ ستافێ كەنالێ (شمس) یێ عەرەبی سوپاسیا سەرۆك بارزانی كرن ژ بۆ ڤێ دەرفەتێ كو دیدارەكا گەلەك سۆدبەخش و پڕ ڕامان دگەل كەنالێ وان ئەنجام دا.

دلهین حەمدی

ئەورۆپا بۆ كوردان هاریكار و پالپشت و پارێزەرا دەسكەفتیانە و ب ڕێز و ستاییش ڤە بەرێ خۆ ددەتە ئەزموونا قەوارەیێ هەرێما كوردستانێ و ڕۆلێ سەرۆك بارزانی بلند دهەلسەنگینن بۆ پاراستنا نەتەوە و ئایین و كەمینەیان، پارتیا دیموكراتا كوردستانێ ب ڕێیا ڕێكخستنێن خۆ كاری ژ بۆ بهێزكرنا پەیوەندیان و ناساندنا دۆزا ڕەوا یا گەلێ كورد و كوردستانێ دكەت، هەروەسا پێداچوون و دوبارە رێكخستنا هەیكەلیەتێ كارێ ڕێكخستنی ل ئەورۆپا دەست پێ كریە د چارچووڤەیێ نووبوونەڤێ و ئەو گوهۆڕینێن د واقعێ كێشوەرێ ئەورۆپایێ دا ڕوی ددەن، هەروەسا پارتیا دیموكراتا كوردستانێ هەرگاڤ د هەول و بزاڤێن بەردەوام دا بوویە كو پەیوەندیێن ئێكەتیا ئەورۆپایێ ب گشتی ل گەل هەرێما كوردستانێ بەر ب پێشڤە ببەت و ئەو كولتوورێ پێكڤەژیانێ و هەڤدو قەبوولكرنێ و دیموكراسیەتێ ل هەرێما كوردستانێ ئەورۆپیان پێ سەرسام بكەت، ژ لایێ خۆڤە ژی ئێكەتیا ئەورۆپایێ ڕۆلێ پارتیا دیموكراتا كوردستانێ بلند دهەلسەنگینیت ژ گشت ڕوییەكێ ڤە، هەروەسا سەرسامیا خۆ دیاردكەت ل بەرامبەری پارتیا دیموكراتا كوردستانێ كو چاوا شیایە د ناڤ دەڤەرەكا پڕ كێشە و ئالۆزی یا مینا ئیراقێ دا پێكڤەژیانا نەتەوە و ئایینان و دیموكراسیەتێ د ناڤا هەرێما خۆ دا بەرجەستە بكەن.
ل (٢٩-٣٠)ی نیسانا ڕابووری كۆنگرەیێ پارتیا گەلانێن ئەورۆپایێ ل باژێڕێ (ڤالنسیا) ل وەلاتێ ئیسپانیایێ دهێتە سازدان و پارتیا دیموكراتا كوردستانێ ژی تاكە حزبا كوردستانی بوو كو ب فەرمی هاتیە ڤەخواندن ژ بۆ پشكداریكرنا كۆنگرەی، پارتیا گەلانێن ئەورۆپایێ ڕێكخراوەكا فڕە حزبی یە و زێدەتر ژ (٨٠) پارتیێن سیاسی ل ئەورۆپایێ تێدا ئەندامن و خۆدانا مەزنترین كوتلەیا پەرلەمانی یە ل پەرلەمانێ ئێكەتیا ئەورۆپایێ و نێزیكا (٢٠٠) ئەندامان ژی هەنە، د چارچووڤەیێ كۆنگرەی دا نوونەرێ مەكتەبا پەیوەندیێن دەرڤە یێ پارتیا دیموكراتا كوردستانێ (دارا باراوی) چاڤ پێكەفتن دگەل چەندین كەسانێن دیارێن د ناڤا پارتیێن سیاسی و ئەندامێن پەرلەمانێ ئێكەتیا ئەورۆپایێ ئەنجامدا و داوی پێشهات و گوهۆرینێن دەڤەرێ ل گەل دا گوتوبێژ كرن و جەخت كر لسەر پەیاما ئاشتیخوازیا گەلێ كوردستانێ و سیاسەتا حەكیمانەیا سەرۆك بارزانی و پارتیا دیموكراتا كوردستانێ بۆ بدەستڤەئینانا ئاشتیێ و سەقامگێریێ و پێكڤەژیانێ بۆ هەمی پێكهاتەیێن ئایینی و نەتەوەیی.
جهێ ئاماژە پێدانێ یە كو پارتیا گەلانێن ئەورۆپایێ (EPP) گرۆپەكێ سیاسی یێ مەزن و كاریگەرە د ناڤا سیاسەتا ئەورۆپایێ دا و نوونەراتیا ئایدۆلوژیەتا ڕاستڕەوان دكەت وەك مەزنترین پارت ل پەرلەمانێ ئەورۆپایێ و ڕۆلەكێ چارەنڤیسساز ژی دگێریت د سیاسەتا ئێكەتیا ئەورۆپایێ دا ژ گشت ڕوییەكێ ڤە و پارتیێن ئەندام تێدا ژ سەركردەیێن سەرەكی یێن سەرانسەری ئەورۆپایێ وەكی حزبا (CDU) یا ئەلمانی و (PO) یا پۆلەندی پێك دهێت و ئەڤە ژی كاریگەریەكا بەرچاڤ دكەنە سەر شێوازێ بڕیاردانێ د ناڤ ئێكەتیا ئەورۆپایێ دا ب شێوەكێ گشتی.

دلهین حـەمـدی

هەروەكی یا دیار هەر سال ئێكی ئەیارێ جەژن و ڕۆژا كرێكاران یا جیهانی یە و بیرۆكەیا ڤێ جەژنێ ڤەدگەڕیتەڤە بۆ (٢١) نیسانا (١٨٥٦) ل وەلاتێ ئوستڕالیایێ و پاشی گەهشتە وەلاتێ ئەمریكا، ئێكەم جار كو (١)ی ئەیارێ ب جەژنا كرێكاران هاتیە نیاسین ل سالا (١٩٨٢)یێ بوو ل باژێڕێ نیۆیۆرك ل ئەمریكایێ و ل وی وەختی كرێكاران ئەڤ جەژنە گێڕا و پشتی هینگی ئەڤ هەلكەفتە ل وەلاتێن جیهانێ ژی بەربەلاڤ بوو و ل وێ ڕۆژێ دا كرێكارێن لێزان و كاڕا و دەست ڕەنگین هاتنە خەلاتكرن و ڕێز لێ گرتن، ئەگەرێ ناساندنا ڤێ ڕۆژێ وەك جەژنا كرێكاران بۆ نەڕازیبوونا كرێكاران ڤەدگەڕیتەڤە ب مەرەما كێمكرنا دەمژمێرێن كاركرنێ بۆ (٨) دەمژمێرێن ڕۆژانە و ل (١)ی ئەیارا (١٨٨٦)ێ كرێكارێن ویلایەتا شیكاگو ل ئەمریكایێ هەر هەمیان بایكۆتا كاری ڕاگەهاندن و ڕژیانە سەر جاددەیان و ژمارەیا وان (٣٥٠ _ ٤٥٠) هزار كرێكاران دهاتنە خەملاندن و پێداگر بوون لسەر داخوازیێن خۆ و درووشمێ (٨ دەمژمێر كاركرن، ٨ دەمژمێر بێهنڤەدان، ٨ دەمژمێر خەو) بلندكربوون و جددییەتا وان ڕۆژ بۆ ڕۆژێ خەلكێ زێدەتر ل دەوروبەرێن خۆ خڕڤەدكرن و د ئەنجام دا پارێزگارێ ویلایەتا شیكاگو دهێتە سەر خەت دگەل خۆپیشاندەران و لێ چ بدەستڤە ناهێت و پاشان پۆلیس دەست ب جموجولان دكەن و هێزێ بكار دئینن بۆ بەڵاڤكرنا خۆنیشادەران و هەر د ماوەیێ ڤێ چەندێ دا ژی بومبەك د ناڤ كۆمەكا پۆلیسان دا دپەقیت و ژمارەكا پۆلیسان دهێنە كۆشتن و پشتی (١١) سالان دهێتە سەلماندن كو پۆلیسان ب خۆ ئەو بومبە دانابوو داكو ببیتە هێجەت و پتر ڕوی ب ڕوی كرێكاران ببن و د ئەنجام دا ب ئاگر و ئاسن و كوشتن و دەستەسەركرنێ بەرسڤا كرێكار و خۆپیشاندەران هاتە دان و ئەڤ كوشتارە ژی ب (هایماركت) هاتە بناڤ كرن و پاشان سەرۆكێ وی وەختی یێ ئەمریكایێ (كرۆفەر گلیفلاند) ژ ترسا هندێ كو ئەڤ كار و كارڤەدانە ببنە ئەگەرێ شەڕەكێ ناڤخۆیی یێ درێژخایەن دهێتە سەر خەت و دان ب مافێن كرێكاران دادنیت و داخوازیێن وان جێبەجێ دكەت و ب هەڤكاری دگەل كۆنگرێسێ ئەمریكایێ ڕۆژا (١)ی ئەیارێ ب ڕۆژ و جەژنا كرێكاران هاتە دەستنیشان كرن و ڤێ چەندێ ژی بال ب سەر جیهانێ هەمیێ دا كێشا و هەمی وەلاتێن جیهانێ ئەڤ ڕۆژە وەك جەژنا كرێكاران پەسەندكرن.

دلهین حەمدی

بێگومان ئەڤە ڕویدانەكا گرنگ بوو د مێژوویا گەلێ كورد دا ل هەرێما كوردستانێ پشتی وان نەهامەتی و ئەنفالكرن و قڕكرنێن ب سەرێ گەلێ كورد هاتین لسەر دەستێ ڕژێما دیكتاتۆرا بەعسی ل بن سەركردایەتی و سەرۆكاتیا (سەدام حسێن)، ل (١٩) نیسانا (١٩٩١) بڕیارنامەیا (٦٨٨) ژ لایێ ئەمریكا و فڕەنسایێ ڤە وەك چەترەك بۆ پاراستنا باشورێ كوردستانێ هاتە جێبەجێكرن كو ب هێلا (٣٦) یا ناڤچەیا دژی فڕینێ دهێتە نیاسین و گرنگیا ڤێ بڕیارنامێ چەند تەوەرەكان ب خۆ ڤە دگریت ژ وان:.
١⁄خەلكێ هەرێما كوردستانێ ژ زۆلم و زۆرداریا بەعسیان پاراست.
٢⁄دۆزا كوردی ژ پرسەكا ناڤچەیی ڤەگوهاست بۆ پرسەكا نیڤدەولەتی.
٣⁄جڤاتا ئاساییشا نیڤدەولەتی ب فەرمی ئاماژە ب تاوانێن ڕژێما بەعسی كرن ل دژی هەڤوەلاتیێن باشورێ كوردستانێ كو هەتا ڤێ ڕژێمێ چەكێ كۆمەلكۆژ ژی بكارئینایە ل دژی خەلكێ باشورێ كوردستانێ و ئەڤە ژی بوو ئەگەرێ هندێ كو ل بهارا سالا (٢٠٠٣) یێ ڕژێما سەدامی بهێتە هەڕفاندن.
پەیوەندیێن د ناڤبەرا وەلاتێ فڕەنسایێ و هەرێما كوردستانێ ل سەردەمێ سەرۆكاتیا (فرانسوا میتران) د ماوێ سالانێن (١٩٨١-١٩٩٥)، زۆر بهێز بوون و ل وی وەختی (دانیال میتران)ا هەڤژینا سەرۆكێ فڕەنسایێ و خانما ئێكێ یا فڕەنسایێ ڕۆلەكێ سەرەكی و بەرچاڤ هەبوو د پشتەڤانیكرنا كوردان و بدەستڤەئینانا ڤێ بڕیارێ كو بوویە ئەگەرێ پاراستنا خەلك و ئاخا هەرێما كوردستانێ، ل سالا (١٩٨٢) یێ خانما ئێكێ یا فڕەنسایێ ڕۆلەكێ كارا هەبوو د پێكئینانا (ئینستیتیۆتا كوردی) ل پاریسێ و ل سالا (١٩٨٢)یێ یاسایەك ڕێخست و ڕێ ب (١٠٠٠) پەنابەرێن كورد دا كو ژ لایێ فڕەنسایێ و ب ڕەزامەندیا سەرۆك و حوكمەتا وی وەلاتی ڤە بهێنە وەرگرتن، هەروەسا ل سالا (١٩٩١) سەرەدانا هەرێما كوردستانێ دكەت و ژ نێزیك ڤە هایداری ڕەوشا ئاوارەیان دبیت لسەر سنوورێ د ناڤبەرا ئیران و ئیراقێ دا و دوبارە ل تەمموزا سالا (١٩٩٢) یێ بۆ چاڤدێریكرنا دامەزراندنا پەڕلەمانێ هەرێما كوردستانێ سەردانا هەولێرا پایتەخت دكەت و هەرگاڤ د پەیامێن خۆ دا ژی دایە دیاركرن كو (هەولا مە بۆ هندێ یە دەنگێ كوردێن زۆلم لێ كری و جینۆسایدكری بگەهیتە جیهانێ)، د ئەنجامێ ڤان هەمی هەولێن پڕ ژ هەست و سۆزێن مرۆڤایەتی ژ لایێ سەرۆك و خانما ئێكێ یا فڕەنسایێ ڤە هەرێما كوردستانێ دهێتە دامەزراندن و ژ لایێ سەقامگیریێ و پێشكەفتنێ ڤە ژی رۆژ بۆ رۆژێ وەرارێ ب خۆ ڤە دبینیت و هەتاكو بوویە جهێ باوەریێ ژ لایێ جیهانا ژ دەرڤە و ولاتێن گرنگێن هەرێمی و نیڤدەولەتی ژی و د ئەنجام دا كونسولخانە و نوونەراتیێن خۆ لێ ڤەدكەن و د گشت بواران دا ژی پەیوەندیێن خۆ دگەل هەرێما كوردستانێ پێشڤە دبەن.
ل دوماهیێ نابیت ڕۆلێ سەركردایەتیا وەلاتێ فڕەنسایێ یا وی وەختی و هەروەسا ڕۆلێ (دانیال میتران)ێ د دیرۆكا گەلێ كورد دا بهێنە ژبیركرن، هەروەسا د سیستەمێ خواندن و پەروەردەیێ دا ژی دڤێت ڕۆلێ ڤان مرۆڤدۆستان بهێتە بەرجەستەكرن داكو نەوەیێ نوكە و داهاتیێ هەرێما كوردستانێ مفای ژێ ببینن و ڕۆل و گرنگی و دۆستایەتیا وان ژبیر نەكەن.