ره‌مــه‌زان زه‌كـه‌ریـا

د گه‌ل میدیایێ د سەردەمەکێ گەلەک سەیر، هەستیار و ئالۆز دا دژین سەردەمەکێ کو تێدا ڕۆژنامەڤانی بۆ هەموو تشتان هەیە، تنێ ڕۆژنامەڤانی نەبیت پەیجێن بێ سەروبەر ل تۆڕێن جڤاکی حوکمی دکەن، کەنالێن بێ ناڤەرۆک و بێ ئارمانج ب شەڤ و رۆژ پەخشی دکەن و کەرەستەیێن وەکی کامیره‌ و مایک بۆ هەموو کەسان ب ساناهی كه‌فتینه‌ و بەردەستن، هەر کەسەکێ بڤێت ب تنێ تەلەفۆنەکێ ب دەست خۆ ڤە بینیت خۆ دکەتە خودانێ قەلەمی و بێی چ پێشینەیەکا پیشەیی و چ پەیڕە و ئاكارێن ڕۆژنامەڤانی و بەرپرسیاریه‌تیه‌كا جڤاکی هه‌بیت دەست ب به‌لاڤکرنا پێزانینان دکەت.
کەسەک ب تەلەفوونەکا دەستی دچیتە جهێن گشتی یان جهەکێ ده‌ستنیشانكری و وێنەیەکێ بێ پرسیار دگریت! دو ڕێزێن شاش و بێ بنەما ل سەر دنڤیسیت و ل سەر تۆڕێن جڤاکی به‌لاڤ دکەت بێ كو بپرسیت ئەرێ ئەڤ ده‌نگوباسه‌ ڕاستە یان سه‌خته‌یه‌؟ بێ كو بپرسیت ئەرێ ئەڤ پێزانینه‌ دێ زیانێ گەهینیتە دەروونێ بینه‌ری و خوینه‌ری یان ئارامیا جڤاکی تێک دەت؟ مخابن ناڤێ ڤێ هه‌موو بێ سەروبەریێ پێکڤە کرینە میدیا.
ڕۆژنامەڤانیا بێ ڕۆژنامەڤان وەک نەخۆشییەکا مه‌ترسیداره‌‌ كو نۆشدارییەکا بێ نۆشدار و بێ خودان کو نەخۆشی بدەتە بەر چەقۆیا نەزانیت ئاریشا وی چییه‌، هەردوو کارەساتێن مەزنن د ئەنجامدا خەلک و جڤاکی ب تەمامی د کوژن، ڕۆژنامەڤانێ دروست فێری تایبه‌تمه‌ندی و ئاكارێن پیشەیی دبیت فێری چا‌وانیا وەرگرتنا ژێده‌رێن باوەرپێکری دبیت و تێدگەهیت کو بێلایەنی و ڕاستبێژی بنەمایێن ژیانا وی یێن سەرەکینە، به‌لێ نوكه‌ ل سەردەمێ تەکنەلۆژیایا بێ کۆنتڕۆل کەس پێدڤی ب خواندن و ماندیبوونێ نینە، تنێ تشتێ پێدڤی ئینتەرنێتەکا ب له‌ز و مایکەکا بێ بەرپرسیاریەتیه‌.
د ئەنجامێ بێ سەروبەریێ دا خەلکی ب تەمامی باوەری ب میدیایێ و دامه‌زراندیێن ڕاگەهاندنێ نەما بینه‌ر هەر ده‌نگوباسه‌كێ ڕاست یان خراب ب گومان و نەرازیبوون ڤە دبینیت، ژبه‌ركو ب دروستی دزانیت کو پتریا پێزانێن ل سەر شاشەیان دهێنە دیتن درەو و نه‌راستن، ئەو باوەری و هشیارییا کو ب سالان و ب خواندنا قەلەمێن پاقژ هاتیە ئاڤاکرن مخابن ل ڤان سالێن دووماهیێ ب چەند کلیکەکێن بێ بەرپرسیار هاتنە هەرفاندن و ژناڤبرن.
مەترسیا مەزن ل ڤێرەدایە کو دەمێ ڕۆژنامەڤانێ راست و خودان هەست ژبەر هەر هۆكاره‌كێ بێدەنگ دبیت، ڕۆژنامەڤانێ سه‌ختە و بەرژەوەندیخواز دەست ب ئاخفتنێ دکەت و دەمێ یێ سه‌ختە بوو دەنگێ بلند و ئاراستەکەرێ جڤاکی، جڤاک ب هەموو تشتێن خۆ ڤە بەر ب خرابی و بێڕێزی و داڕمانەکا هشیارییا مەزن ڤە دچیت، پەیجەک ل سەر تۆڕێن جڤاکی کو خودانێ سەد هزار فۆلوەران بیت هێزەکا وه‌سا هەیه‌ کو دشێت باوەریا جڤاکەکێ ب هەژینیت بێی كو کەسەک لێ بپرسیت: تو کێی؟ تو چ دزانی؟ ژێده‌رێ تە کێیە و کێ ئەڤ پێزانینه‌ دا ینه‌تە؟
پێدڤیە ل سەر هەموو ئاستان سنوورەک بۆ بێڕێزییێ بهێتە دانان مەبەستا مە ئەو نینه‌ کو سنوور بۆ ئازادییا ڕادەربڕینێ بهێتە دانان مەبەست ئەوە کو سنوور بۆ بێڕێزی و دره‌وكرنێ سڤكاتیكرن و شێواندنا ڕاستییان بهێتە دانان، ئازادیا ڕاگەهاندنێ ل بنەمایێ خۆ بۆ ڕاستییێ هاتیە دانان نە بۆ به‌لاڤکرنا درەو و سه‌ختەکارییان بۆ ئاڤاکرنا هشیاریا جڤاکی یە نە بۆ هەرفاندنا بنەمایێن ئەخلاقی و جڤاکی.

رەمەزان زەكەریا

گوندێن كوردستانێ د كەڤن دا هەتا نوكە وەك كانیا زێڕینا كلتوور و داب و نەریت و داهێنان و پێگەهشتنا هزری دهێنە نیاسین، ئاخا وێ گەنجینەیەكا دەولەمەندە ژ چیرۆكێن سەركەفتنێ و ناڤەندەكا مەزنە ژ پێگەهاندنا كەسایەتیێن ڕووناكبیر د بۆارێن ئەدەب، هونەر و ئاینی دا، بەلێ پرسیارا سەرەكی د ڤێ چەندێ دا جهێ خۆ دكەت: بۆچی داهێنانێن گوندان ل سەر شاشەیێن ڕاگەهاندنێ بەرزەبووینە و بەرامبەر دا بێ بهایی دهێتە دیتن كو گەلەك بابەتێن گرنكتر هەنە جهێ بابەتێن سادە و بێ مفا و دوور ژ داب و نەریتان.
ئەو چەندا ڕاگەهاندن ل گەل ناڤەرۆكا بابەتێن گوندان دكەت كورەبوونا ڕاگەهاندنێ و نەزانین و نە ڕۆشنبیری‌ و زۆلمەكا مەزنە ل پاشە رۆژا گوندان دهێتەكرن، ڕۆژنامەڤان و شاشەیێن ڕاگەهاندنا نوو چاڤێن خۆ ل هەمبەر وان بابەتان دگرن كو هشیاریا كلتووری، هزری و مرۆڤاتی ئاڤا دكەن ژبەركو ئاڤەدانكرنا هزرا مرۆڤان و پەروەردەكرنا جڤاكی پێدڤی ب دەمی و ماندیبووبوون و گۆهۆڕینا پلانێن باش هەیە، ئەڤجا دگەل لەزاتیا ڕاگەهاندنا نوو ناگونجیت.
بازرگانێن ڕاگەهاندنێ و هزرڤانێن ڕێكلامان باش تێدگەهن كو مەزنكرنا بابەتێن بێ سەروبەر، لێدانا دەرگەهێن بێ مفا و دروستكرنا قەرەبالغیێ ل سەر بابەتێن ڕووگەش، ڕێكا هەرە ب ساناهی و لەزترا ڕاكێشانا چاڤێن بینەرانە ل سەر تۆڕێن جڤاكی، ڕاگەهاندنا پارە پەرست ب چاڤێ بینەران كلتووری دبینیت چاڤ پۆشیێ ژ ئاڤاكرنا پاشەڕۆژێ دكەت، لەورا بێ بهایی دبیتە بابەت بۆ دابینكرنا داهاتێ ڕێكلامان.
ئەنجامێن كورەبوونا ڕاگەهاندنێ مەترسیە ل سەر پاشەڕۆژا نڤشێن نوو د ناڤ جڤاكی دا، ددەمەكێ دا بابەتێن پویچ دبنە مانشێتێن شاشەیان و سوشیالێ، كلتوورێ راست یێ داهێنەرانە ل سەر لێڤا ژناڤچۆنێ بێ بها مایە و بابەتێن كو پێدڤیە نەبن بووینە بابەتێن گرنگێن رۆژنامەڤانێن نە پیشەیی و خودان ناڤەرۆكەكا سادە، هێدی هێدی باوەری ب ڕاگەهاندنێ یا ژ ناڤ دچیت و كو بێ بهایی و كارێن ڕووگەش بووینە ئارمانجێن سەركەفتنێ دناڤ ڕاگەهاندنێ دا، ئەنجامێ مەزنكرنا بابەتێن بێ بها ئاڤاكرنا پاشە رۆژەكا دوورە ژ كلتوورێ و داب و نەریت بها دانێ ب زانست و مرۆڤاتیێ.

رەمەزان زەكەریا

دەما ڕوودانەكا مەزن دروست دبیت حەزا بەلاڤكرنێ د ناڤبەرا دەزگەهێن ڕاگەهاندنێ دا دبیتە سەدەم گەلەك پێزانینێن نە پشت راستكری و بێ بەلگە و ژێدەر بهێنە بەلاڤكرن، ئەرك و ڕەوشتێ گەهاندنێ و پرەنسیپێن بێلایەنیێ دكەڤنە بەر مەترسییەكا مەزن و ڕووبڕوویێ هەرفینەكا بەرچاڤ دبن.
بێلایەنی ستووینا سەرەكییا هەر دارشتن و گەهاندنەكا پرۆفیشنالە د ناڤ ڕاگەهاندنێ دا، گرنگیا بێلایەنیێ د گەهاندنێ دا د وێ چەندێ دا دیار دبیت كو ئارامیا جڤاكی دپارێزیت و ڕێكێ ل بەلاڤبوونا ئالۆزیا پەیامێن ئاراستەكری و تێكدانا دەروونی دگریت.
گەهاندنا پەیاما بێلایەن دەستبەرداربوون نینە ژ ڕاستیێ هەروەسا ڕاوەستیانا بێ بەلگە ژی نینە د ناڤەڕاستا دارشتنا ڕاستییێ دا ب رەنگەكێ زانستی بێی كو ڕەنگێ لایەنگرییا كەسۆكی و حزبی و یان ئایدۆلۆژی پێڤە دیاربیت. ڕۆژنامەڤان و پەیامنێرێ پرۆفیشنال چ جاران ڕێكێ نادەت سۆز و كەرب و هەستێن كەسۆكی ڕەنگ ڤەبدەن د ئامادەكرن و دارشتنا دەنگو باس و ڕاپۆرتێن خۆ دا ئەو پێزانینا وەك خۆ بێ دەستكاری و ب زوومەكا روون دگەهینیتە جەماوەرێ خۆ.
سەرباری ئەڤێ چەندێ ڕاستبێژی گەرەنتیا دروستكرنا باوەریێیە د ناڤبەرا دەزگەهێ ڕاگەهاندنێ و جڤاكی دا ئەگەر د پڕۆسەیا بەلاڤكرنێ دا شاشیەك ژی ڕووبدەت پێدڤییە ب ئەقلانە و ڕاستبیێژی بێتە ڕاستڤەكرن بەرامبەر رایا گشتی.
پاراستنا بێلایەنیێ و هەلگرتنا بەرپرسیارەتیێ د ناڤ ڕوودانێن گشتی دا سەنگا سەرەكییا دەزگەهی دیاردكەت و پیشەیا ڕۆژنامەڤانیێ دپارێزێت ئەو دەزگەهێن بێلایەنیێ و پیشەگەریێ دكەنە بنەمایێ كارێ خۆ ل دووماهیێ دا دبنە ژێدەرێ هەرە باوەرپێكریێ جڤاكی و د ناڤ ركابەریێن مەزن یێن ڕاگەهاندنێ دا جهێ خۆ ڤەدكەت.
نابیت چ جاران ڕۆژنامەڤان یان دەزگەهـ سەرا پەیوەندییەكا كەسی بێلایەنیا خۆ ژ دەست بدەت و یان پێدڤییە رۆمال نەكەت یان بێلایەنیێ تێدا بەرچاڤ بكەت داكو بینەر بزانیت راستیا روودانێ و ناڤەرۆكا بابەتی چاوا دروستبووە و چارەسەری چییە.

رەمەزان زەكەریا

ناڤودەنگیا ڕۆژنامەڤانی ل سەر ئاستێ باوەرپێكرنا ژێدەرێن وێ ڕادوەستێت، بەلاڤكرنا هەر دەنگوباسەكی، یان ڕاپۆرتەكێ بێی پشتڕاستكرن ژ ژێدەرێن فەرمی ڕاستەوخۆ زیانێ ب باوەرییا جەماوەری دگەهینێت، ژبەر هندێ پێگیریكرن ل سەر ئاكارێن پیشەیی ڕێكا سەرەكییا دروستكرنا باوەرییا گشتییە د ناڤ مەدیایێ دا.
ڕۆژنامەڤانێ پیشەیی هەردەم ل دووف بەلگە و ڕاستییان ب ڕێكێن یاسایی دگەڕیت، ئەڤڕۆ لەزكرن د بەلاڤكرنا پێزانینان دا بوویە مەترسیەكا مەزن ل سەر پیشەییا ڕۆژنامەڤانیێ، تایبەت كۆ تورێن جڤاكی ڕووبەرەكێ بەرفرەهـ ژ پێزانینێن تێكەل و دروستكریە كو تێدا بەریكانە بتنێ ل سەر گەرمكرنا ترێندان و ئامارێن بینەرانە بێی كو بهایێ زانستی و ڕاستییا بابەتان بهێتە پاراستن، دەمێ ڕۆژنامەڤان دكەڤیتە بن فشارا لەزكرنێ زۆرجاران پشت ب ژێدەرێن ڤەشارتی و بێ ناڤ گڕێ‌ د دەت ئەڤ چەندە ژی باوەرییا جەماوەری دەرهەق پەیام و كارێ مەدیایێ لاواز دكەت.
پێداگیریكرن ل سەر بنەمایێن ڕۆژنامەڤانیێ دبێتە ئەگەر كو دەزگەهـ یان ڕۆژنامەڤان ب خۆ ببیتە ژێدەرەكێ سەرەكی و جهێ باوەرییا جڤاكی، دەمێ بینەر دبینیت ڕۆژنامەڤان یێ كار ل سەر ئاكار و ڕاستبێژیا دەنگوباسێن خۆ دكەت ڕاستییەكا زەلال نیشاددەت و ناڤێ وی د ناڤ مەدیایێ دا دبیتە هێمایێ یاسایێن پیشەیی.
دەمێ ڕۆژنامەڤان ئەمانەتێ ڕاستییێ دپارێزیت بۆ پشتڕاستكرنا پێزانیێن پشت ب چەندین ژێدەران و حەز و هزرێن خۆ یێن كەسی تێكەلی بابەتان ناكەت وی دەمی دیوارەكێ بەرهەمدار و ب هێز د ناڤبەرا خۆ و جەماوەری دا دروست دكەت.
باشیا كارێ ڕۆژنامەڤانی بتنێ ل سەر كاغەزێ یان ل پشت شاشەیان دیار نابیت د وی ئەمانەتێ دا ڕوون دبیت دەمێ پاراستنا ژێدەرێن باوەرپێكری دكەتە ستوونێن دەنگوباس و راپۆرتێن خۆ، ب ڤێ چەندێ ژی رۆژنامەڤان پرسێن رەخنەیی ل سەر خۆ دەزگەهێ خۆ لا ددەت، ژبەركو بینەران راستیەكا دروست دڤێت نەك لەزكرنەكا بێ بنەما هەر وەك دگۆتنەكا مەزنا دا هاتییە درەنگ بگەهە بەلێ ب سەلامەتی، دەمێ تۆ لەزێ دكەی تۆ سەلامەتیێ ژ دەست ددەی، بەلێ دەمێ ب ئارامی كار دكەی دگەهیە راستیەكا راست و دروست و بینەری ژ خۆ ڕازی دكەی بێی كو تۆ زیانێ بگەهینیە كەسەكی.

رەمەزان زەكەریا

د ڕۆژنامەڤانییا پیشەیی دا، مرۆڤ دۆستی ئێكە ژ بنەمایێن گرنگ و سەرەكی‌ كو پەیاما كارێ ڕاگەهاندنێ ل سەر دهێتە ئاڤاكرن، هەر دەمەكێ بنەمایێن كاری هاتنە پشتگوهخستن كارێ ڕۆژنامەڤانی وژدانا خۆ ژ دەست ددەت و ژ ئاگەهداركرنا جڤاكی دهێتە گۆهڕێن بۆ دیاردەیەكا مەترسیدار، دەمێ جهێ گەهاندنا ئێشێ ب رەنگەكێ دروست و مرۆڤانە پەیامنێر ب خۆ دبیتە هۆكارەك بۆ زێدەكرنا ئێش و دەردان و سنوورێ ناڤبەرا ڕۆژنامەڤان و بینەری ژناڤ دچیت و كارێ مەدیایێ بەهایێ خۆ یێ دروست ژ دەست ددەت.
نوكە دیاردەیەكا مەترسیدار د ناڤ كارێ مەدیایێ دا دهێتە دیتن، گەلەك پەیامنێر ئاست و سنوورێن تایبەتمەندییا كەسی و كەرامەتا مرۆڤی ژناڤ دبەن، ل جهێ ڕوودانێن دلتەزێن و جەرگبڕ و كارەساتێن جڤاكی، جهێ پاراستنا كەرامەتا مرۆڤان و رێزگرتن د هەنبەر نەخۆشیێن خەلكی دا مایك دبیتە تیرەك بۆ ئێشاندنا بڕینان، پرسیاركرن ژ خێزانێن جەرگ سۆتی و هەموو بهایێن خۆ ژ دەستداینە، بكارئینانا رۆندكێن وان بۆ ڕاكێشانا سەرنجا بینەران ڕەفتارەكا زۆر دوورە ژ پێڤەرێن ئەخلاقێ رۆژنامەڤانیێ.
خۆ نەمایشكرن ب نەخۆشیێن خەلكی بۆ كەیفخۆشكرنا چاڤێن بینەران، شەرمەزاریەكا مەزنە د ئاستێ هزری یێ پەیامنێریێ دا، كامێڕە رێكەكە بۆ تۆماركرنا راستیێ، بەلێ بكارئینانا وێ د ناڤ خەمێن خێزانی و جڤاكی دا هەیبەتا پیشەیی دەست ب هەرفینێ دكەت و جەماوەر پێدڤی ب پێزانینێن دروستە هەڤسۆزییا جڤاكی و ڕاگەهاندنا بەرپڕسانەیە، كێمكرنا كەرامەتا مرۆڤان ل هەنبەر هەست و حەزێن دەمكی برینەكا ئەخلاقی ل مەدیایێ دروست دكەت كو ب ساناهی چارەسەر نابیت.
ئەركێ دەزگەهێن مەدیایی یە خولێن ڕاهێنانێ بۆ كارمەندێن خۆ ڤەكەن دا كو بزانن ل كیش دەمی پێدڤیە كامێرە بێدەنگ ببیت و مایك بهێتە دانان، دەمێ نەخۆشیێن مرۆڤەكێ دبیتە فۆكسا سەرەكی یا كامێرەیێ تنێ بۆ ب دەستڤەئینانا بینەران، ئەو ڕۆژنامەڤانییە ژ پرۆفێشنالبوونێ دەردكەڤیت و ناڤێ وێ دبیتە بازرگانیكرن ب رۆندكان و دروستكرنا درامایێ ل سەر ژانێن خەلكێ لێقەومایی.
پتریا بینەران نەڤێت هەموو دیمەنێن روودانان ببینن ژبەر هەر هۆكارەكێ بیت و پەیامنێرێ نەشارەزا ئێكانە كەسە كو خال ب خال دیمەنێن روودانێ نیشاددەت هەتا كو خۆ زیرەك نیشابدەت، زیرەكی ئەو نینە تۆ خۆ بكەیە قەهرەمان ل سەر خەم و نەخۆشیا خێزانەكێ، زیرەكی ئەوە تو بابەتەكێ دروستبكەی ئاریشەكێ چارە بكەی یان كاریگەریێن زیانێ كێم بكەی جڤاكی هشیار بكەی.

رەمەزان زەكەریا

ڕكابەرییا بەردەواما بێ ڕامان یا تۆرێن جڤاكی و كەنالان، لڤینەكا نەساخلەم د گەهاندنا دەنگوباسان دا دروست كرییە و ئەنجامێ ڤێ هەڤڕكییا بێ ڕامان بوویە ئەگەرێ‌ سەرهلدانا دیاردەیا پەیامنێرێن بلەز و بێ ‌ناڤەرۆك، ڤی جۆرێ ڕۆژنامەڤانان هەموو هزرا خۆ خستییە سەر دروستكرنا شۆكێ و تووشكرنا جەماوەری ب سەردێڕێن گەرم، ل جهێ ڤەكۆلین ب دووڤ ڕاستییان دا و بەرهەڤكرنا شیكاریێن زانستی و هوور بینانە.
پێڤەرێ سەرەكی د كارێ دەنگوباسان دا بوویە بڕبڕەیا چركەیان، كێ دێ بەری هەموویان ل جهێ ڕوودانێ ڕاوەستێت؟ كی دێ ل دەستپێكێ ئاخڤیت؟ ئەڤ راكە راكە بوویە ئەگەڕێ وێ چەندێ كو قۆناغا هووربینی، پشتڕاستكرنا پێزانینان و دارشتنا زانستی ب تەمامی بەرزە ببیت.
پەیامنێر دچیتە سەر شاشەیێ بەری هندێ پێزانینێن دروست دەستبكەڤن، وەسا دەست ب دوبارەكرنا ئاخڤتنێن گشتگیر و بێ مفا دكەت، بتنێ ژ بۆ سەلماندنا ئامادەبوونا خۆ د مەیدانێ دا، بێی كو چ پێزانینەكا نوو زێدە بكەتە سەر هشیاریا بینەری.
لەزاتی د كارێ رۆژنامەڤانیێ دا رێكەكە بۆ گەهاندنا پێزانینان، دەمێ ئەڤ لەزاتیە بوو ئارمانجا ئێكانە، ڕامانا و ناڤەرۆكا دەنگوباسان داڕژێت، جەماوەر د ناڤ لەهیا پێزانین شاش و نە دروست دا بەرزە دبیت، ل جهێ كو پەیامنێر ببیتە سیبەرەك بۆ ڕۆنكرنا یاسایان و ڕاستكرنا ڕاستییان، ب خۆ دبیتە ئەگەڕێ دروستكرنا شێوازی و تەپوتۆزێ د ناڤ ڕایا گشتی دا و راستیێ ل بەر بینەری بەرزە دكەت.
سەركەفتنا دروست یا پەیامنێری د كوالیتی و كویراتییا پەیامێ دا دیار دبیت، نەكو د لەزاتیا بێ پشت بەستن، كو بتنێ تێركرنا وێستگەهێن بازرگانیێن مەدیایێ یە و پێدڤیە ڕۆژنامەڤان ڤەگەڕێتە سەر بنەمایێ ڕەسەن یێ ڤەكۆلینێ، كو وەرگرتنا پێزانینان د قۆناغێن جودا جودا دا دهێتە پشكنین، دا كو بەرهەمێ دووماهیێ جهێ باوەریا جەماوەری بیت، نە لڤینەكا بلەز و بێ ناڤەرۆك بیت د تۆرێن جڤاكی دا كو هێزا خۆ د كێمتر ژ ڕۆژەكێ دا ژ دەست ددەت، نابیت لەزاتی راستیێ بكەتە قوربانی و بینەری ئالۆز بكەت كو ل دووماهیێ بینەر باوەریا مەدیایێ ژ دەست بدەت ژبەركو راستی گۆتن بۆ بینەری سەر پشكا هەموو تشتانە.

رەمەزان زەكەریا

ژ ڕۆژا دامەزراندنا پارتی دیموكراتی كوردستان ل ١٦ ئابا ١٩٤٦ ب ڕێبەرایەتیا بابێ نەتەوەیی مستەفا بارزانی، ڕاگەهاندن وەكی چەكێ سەنگەری و قوتابخانەیا هشیاركرنا جەماوەری هاتیە دیتن، ڕاگەهاندنا پارتی د درێژاهیا سالێن خەباتێ دا، خودان مێژوویەكا پر سەروەرییە كو شیایە دەنگێ گەلێ كورد بگەهینتە جیهانێ.
قۆناغێن دەستپێكێ ١٩٤٦ – ١٩٥٨ ڕاگەهاندنا پارتی د ڕەوشەكا دژوار و نهێنی دا ژ دایك بوو، ڕۆژنامەیا رزگاری وەكی ئێكەمین ئۆرگانا فەرمی یا پارتی هاتە ناسین ل وی دەمی ڕاگەهاندن ب ڕێكا بەیاننامە و نامیلكەیێن بچوویك دهاتە ئەنجامدان كو ب رەنگەكێ نهێنی ل ناڤ جەماوەری دهاتنە بەلاڤكرن ئارمانجا سەرەكی چاندنا تۆڤێ كوردایەتیێ و ڕێكخستنا ڕێزێن شۆڕشگێڕان بوو دژی زۆلم و زۆرداریێ.
سەردەمێ زێڕین یێ ڕۆژنامەگەریا پارتی ١٩٥٩ – ١٩٧٤ بوو پشتی شۆڕشا ١٤ تەممووزێ و ڤەگەڕیانا بارزانیێ نەمر، ڕاگەهاندنا پارتی پێنگاڤێن مەزن هاڤێتن ل ٤ نیسانا ١٩٥٩ ڕۆژنامەیا خەبات وەكی ئۆرگانا ناڤەندی یا پارتی دەست ب وەشانا خۆ كر، ڕۆژنامەیا خەبات مینبەرەك بوو بۆ هەموو ڕۆشەنبیرو ئازادی خازێن كوردستانێ، هەروەسا ڕۆژنامەیا التێ‌خی ب زمانێ عەرەبی ڕۆلەكێ كاریگەر گێڕا بۆ گەهاندنا پەیاما كوردان بۆ نەتەوەیێ عەرەب و دەولەتێن دەوروبەركو شیابوو ببیته ئێك ژ پر تیراژترین ڕۆژنامەیێن ئیراقێ ل وی سەردەمی.
دامەزراندنا ئێزگەهێ دەنگێ كوردستانا ئیراقێ‌ ل سالا ١٩٦٣ دا د دەمێ شۆڕشا ئیلۆنێ دا ئەڤ ئێزگە بوویە ئێكانە ژێدەرێ ڕاستیێ و مۆرالا پێشمەرگەی، بارزانیێ نەمر ئەمر كرو گۆت: دەنگێ كوردستانێ ب هێزا لۆژیكێ بەرسینگێ تۆپ و تەیارێن دوژمنی دگریت. ئێزگەهـ بوو پرەكا پەیوەندیێ د ناڤبەرا سەركردایەتی و گەل دا هەتا ل دەمێن هەرە تەنگاڤ ژی دا دەنگێ وێ نەهاتە بڕین.
پشتی سەرهلدانا سالا ١٩٩١ ڕاگەهاندنا پارتی چوو ناڤ قۆناغەكا نوو گەهاندن تنێ ل سەر ڕۆژنامە و ئێزگەهان نەما كەنالێن تەلەڤزیۆنی یێن ناڤخۆیی ل هەولێر، دهۆك و زاخۆ هاتنە ڤەكرن، ل سالا ١٩٩٩ كەنالێ ئاسمانی یێ كوردستان تیڤی دەست ب كار بوو، وەكی ئێكەمین كەنالێ پارتی ب ڕێكا سەتەلایت پەیاما ئاشتی و پێكڤەژیانێ گەهاندە مالێن هەموو كوردان ل سەرانسەری جیهانێ.
د بیست سالێن دووماهیێ دا ڕاگەهاندنا پارتی ب سەرپەرشتیا ڕاستەوخۆ یا سەرۆك مەسعوود بارزانی، شیایە ببیته خودان سیستەمەكێ پێشكەفتی یێ مەدیایێ ئەڤڕۆ پارتی خودان دەهان كەنالێن ئاسمانی، ڕادیۆ، ڕۆژنامە، و گۆڤارێن بسپۆر ل بوارێن جوداجودایە.
میدیایا ئەلكترۆنیی مالپەڕێ فەرمی یێ پارتی (KDP.info) و ئاژانسێن دەنگوباسان یێن وەكی پەیامنێر و زاگرۆس، ڕۆلەكێ گرنگ د ئێكلاكرنا ڕاستیان دا دگێڕن.
ڕاگەهاندنا لق و ڕێكخراوان هەر لقەكێ پارتی و ڕێكخراوێن جەماوەری (قوتابیان، لاوان، ئافرەتان) خودان كەنال و گۆڤارێن خۆ یێن تایبەتن وەكی گۆڤارا نۆژەن، تیشك… هتد كو تایبەتمەندیا هەر تەخ و چینەكێ دپارێزن.
ئەڤڕۆ ڕاگەهاندنا پارتی هەر بەرەڤانیێ ژ پارتیا خۆ ناكەت، سەرەڕای بەرەڤانیێ ژ كیانێ هەرێما كوردستانێ و دەستكەفتێن نەتەوەیی دكەت د سەردەمێ شەڕێ سۆشیال مەدیایێ دا، ڕاگەهاندنا پارتی ب بەرپرسیاریەتی بەرسینگێ هەموو وان پیلانان دگریت كو دخوازن ناسنامەیا نەتەوەیی یا كوردان لاواز بكەن.
مێژووا ڕاگەهاندنا پارتی مێژووا قوربانیدانێ یە ژ ڕۆژنامەڤانێن شەهید هەتا وان كادرێن ئەڤڕۆ ب شەڤ و ڕۆژ ل سەر شاشە و مالپەڕ و رۆژنامە و گۆڤاران كار دكەن كوئارمانج كوردستانەكا ب هێز و پەیامەك كو چ جاران سەر بۆ دوژمنان نەچەماندیە، ڕاگەهاندنا پارتی دێ هەر مینیت ئەو ڕۆناهیا ڕێكا ئازادیێ نیشا نڤشێن پاشەڕۆژێ ددەت.
بۆ تەمامكرنا وتارێ مفا ژ پەرتووكا (ڕاگەهاندنا پارتی دیموكراتی كوردستان ١٩٤٦-٢٠٢٤) ژ بەرهەڤكرنا (هەلات سەمەد باكرمانی و سنەوبەر تەیب ئاكرەیی) هاتیە وەرگرتن.

رەمەزان زەكەریا

د نوكەدا هەموو كەس بۆینە رۆژنامەڤان كو پەیام و دەنگوباسان بگەهینن چ دەزگەهێ فەرمی بیت یان نە فەرمەی بەلێ پرسیار ئەوە: ئەرێ هەر كەسەكێ مایك د دەستی دا ل سەر جادەیێ ڕاوەستیا، دشێت ببیتە دەنگێ ڕاستیێ و ڕۆژنامەڤانەكێ لێهاتی؟ داب و نەریتێن جڤاكی و پرەنسیپێن ئەخلاقی یێن ڕاگەهاندنێ دكەڤنە بن نیشانەكا مەزنا پرسیارێ دەمێ ئەم بینەریا شێوازێ هندەك ڕۆمالان دكەین وەك چەوا ئەسمان جاران تژی عەڤر دبیت و چ باران ژێ نابارن، هۆسا ژی ئەڤرۆ جادە و گۆڕەپان تژی مایك و لایڤ چی بووە بێی كو چ مفایەكێ زانستی یان دروست بگەهیننە بینەری.
دەمێ ڕوودانەكا دلتەزین، كارەساتەكا سروشتی، یان ئاریشەكا جڤاكی ڕووددەت، ئەركێ ڕاگەهاندنێ یێ سەرەكی گەهاندنا ڕاستیێ و رزگار كرنا جڤاكی یە ژ دلگرانیێ، بەلێ مخابن دبینین ل جهێ كارەكێ پیشەیی هندەك پەیامنێر دبنە ئەگەرێ تێكدانا دەروونێ گشتی.
پرسیارێن بێ پلان و دوور ژ ئەتەكێتێ و برینێن كەس و كارێن قوربانیان كوورتر دكەن ئەڤێ چەندێ چ زیرەكی و شارەزایی تێدا نینە كو مرۆڤ ل سەر هەست و روندكێن دایكەكا جەرگ سووتی یان خەمێن خێزانەكا لێقەومایی ب رێكا لایڤ و ئەزلایڤان بینەران بۆ كەنالێ خۆ كۆم بكەت، ئەخلاقێ كارێ میدیایی پێشەنگیا كەرامەتا مرۆڤی دكەت بەریا هەر دەنگوباسەكێ بلەزێ ڕۆژنامەڤانی.
كارێ میدیایی پێدڤی ب پلان و دیراسە و كۆنترۆلكرنا زمان و دەربڕینێ هەیە، چوونە بەرامبەر كامیرێ ب بێ پێزانین و ئەتەكێت تێكدانا ڕاستیێ و سستكرنا هشیاریا جڤاكی یە.
بهایێ پەیامنێری د بەردەوامبوونا خولێن ڕاهێنانێ دا دیار دبیت شەرم د نەزانینێ دا نینە، چونكی مرۆڤ دشێت فێرببیت بەلێ شەرم یا د هندێ دا كو مرۆڤ ل سەر بێ پلانیێ و برینداركرنا هەستێن كەسێ بەرامبەر بەردەوام بیت.
پێدڤییە سەندیكایا ڕۆژنامەڤانان یاسا و ڕێنماییێن توند دابنێت بۆ هەر كەسەكێ مایكا ڕاگەهاندنێ هەلدگریت، كارگێریێن دەزگەهێن میدیایی خولێن فێربوونا ئەتەكێتێن میدیایی بۆ كادرێن خۆ ڤەكەن داكو بزانن د دەمێن كارەساتان دا چەوا سەرەدەریێ دگەل مرۆڤان و دەروونێ وان بكەن.
مایك پرەكە بۆ گەهاندنا ڕاستیێ نە ڕاكێشانا سەرنجا خەلكی ب هەر بهایەكی بیت، ل جهێ عەڤرێن بێ باران، ئەسمانێ میدیایێ یێ تژی بووی ژ مایكێن بێ بەرهەم.

رەمەزان زەكەریا

سەردەمێ بەرێ ئەو كەسێن د ناڤ پەیمانگەه و كۆلێژێن ڕاگەهاندنێ دا دەرچووبان یان كەسەك خۆدان شیان بایە دەلیڤەكا باش هەبوو ل سەر شاشەیەكێ یان رادیۆیەكێ ببیتە بێژەر یان پێشكێشكار و پەیامنێر، یان ژی پشتگیرییەكا ب هێز هەبایە و ئاستێ وی زۆرێ باش بووایە ژلایێ رەوشەنبیری و رەوانبێژیێ ڤە دەزگەهێن ڕاگەهاندنێ ژی فلتەرەكێ دژوارێ وەرگرتنان هەبوو، كا خەلك پێدڤی ب چ تشتان هەیە و چ تشت ژی ل بن خێلیا سانسۆرێ بهێنە ڤەشارتن كەسەك د بوو كادرێ مەدیایێ ل دەزگەهەكێ.
نوكە بنەمالان و ئەشیرەتان و ماركێت و كۆمپانیا ب مۆبایلەكێ هەیبەتا رۆژنامەڤانیێ ب تەمامی تێكشاندیە و ڕۆژنامەڤانێ جڤاكی یان وەلاتیێ ڕۆژنامەڤان دەركەفتینە كو تێدا هەموو وەلاتیەك بوویە دەزگەهەكێ ڕاگەهاندنێ یێ گەڕۆك هەتا ئەوێن ل كەنالێن فەرمی و دیجیتال مەدیایێ ژی پێدڤی ب خولا هەیە بۆ باشتر گەهاندنا پەیامێ ب بینەران هەر مایكەكێ، چاوا بڤێت وەسا رۆمال دكەت ب تێكستێن لاواز و دیمەنێن نەساخلەم نە پاراستنا چ بهایێن جڤاكی و مەدیایی.
د ناڤ مەدیایا نوو دا هەر ئاریشەكا جڤاكی دروست ببت، كو گەلەك جاران ئەگەر مەدیا رۆمال نەكەت رەنگە بهێتە چارەسەركرن بێ مەزنكرن بەلێ دەمێ مەدیا بێ ئەتەكێت رۆمال دكەت و چ پەیڤ یێن نەگۆتنێ نەبن ئاریشە مەزنتر دبیت تایبەت دەمێ ئاریشە دكەڤیتە ناڤبەرا دو كەس و لایەنان، هەر جار پەیامنێر دێ چیتە دەف لایەنەكێ و ئاگرێ ئاریشێ خۆشتر كەت بۆ وێ چەندێ بێژیت ئەم ئێكەم مەدیا بووین مە رۆمالكری بەلێ یا دروست ئێكەم بوون ل تێكدانێ نەك ئاڤاكرنێ. ژبەر زۆربوونا پەیامنێرێن بێ باگراوەند و ناڤەرۆك چ ڕوودان نا هێنە ڤەشارتن ژبەركو چاڤێ كامرایا وەلاتیان ل هەموو كۆلانەكێ یێ بەرهەڤە ئەڤێ چەندێ جۆرەكێ چاڤدێریا نە ئارامیێ دروستكریە كو ژبلی سەرجادەیێ و جهێن گشتی كەسێ پاراستی نینە ل كولان و مالدا ژی چاڤدێریا كەفتیە سەر ژیانا وەلاتیان ژ ئەنجامێ زۆر بوونا رۆژنامەڤانێن بێ ناسناڤ و دەزگەهـ.
دەمێ هەموو كەس دبنە ڕۆژنامەڤان بێی هەبوونا فلتەرێن زانستی و ئەخلاقی دا جوداهی د ناڤبەرا پەیڤا بەرپرسیار و پەیڤا هەڕەمەكی دا بەرزە دبیت بەریكانە د ناڤبەرا خۆدان مایكا دا دروست دبیت نە ل سەر راستبێژیێ و كوالێتییا بابەتا ل سەر هژمارەیا لایكان و بینەران ئەڤێ چەندێ دەرگەهەكێ مەزن بۆ نووچەیێن فەیك دروستكریە، ژبلی خرابكرنا كەسایەتیان و بەلاڤكرنا بابەتێن بێ رامان گەلەك جاران دەروونێ جڤاكی بریندار دكەن و ئاشتییا ناڤخۆیی دكەنە د مەترسیێ دا.
ئەم گەهشتینە قووناغەكێ بینەر ب ساناهی نەشێن جوداهیێ د ناڤبەرا ڕاستی و درەوێ دا بكەن دەمێ وەرگر دگەهیتە وێ باوەریێ كو هەموو تشتێ دبینیت ئەگەرێ فەیك بوونێ یێ هەی جۆرەكێ دووركەفتن ژ مەدیایێ بۆ دروست دبیت ژبلی نەمانا باوەریێ، پێدڤییە سەندیكا رۆژنامەڤانێن كوردستانێ سزایێن تۆند دانێت بۆ مایكێن بێ ناسنامە و یێن فەرمی بینەر ژی باوەر ژ هەر تشتی نەكەت كو دهێتە بەلاڤكرن هەتا ژێدەرەكێ فەرمی پشت راستیا بابەتی نەكەت، مەدیایا نوكە بۆیە شیرەكێ دو سەر یان دێ ئاریشەیان دروستكەت یان ژی پیرۆزیێن جڤاكی ژناڤبەت، ئازادیا بێ بەرپرسیارەتی و بێ یاسایی هەژی راوەستاندنێ یە بۆ وێ چەندێ ب ناڤێ ئازادیێ ئازادیا تاك ژناڤ نەچیت.

رەمەزان زەكەریا

دیاردەیەكا نوو د ناڤ ڕۆژنامەگەرییا كوردی دا سەرهلدایە، ئەو ژی گۆهۆڕینا ڕۆلێ پەیامنێران ژ ڤەگوهاستنا روودان و ڕاستییان بۆ دەركرنا حوكم و بڕیاران، بەری بڕیارا فەرمی یا دادگەهێ ل ژێر دروشمێ دەستكەفتنا بینەران یان بلەز بەلاڤكرنا نووچەیان دا، مەدیایێ جۆرە دادگەهكرنەكا نوو دروستكریە كو مرۆڤ دشێت ناڤ بكەت ب دادگەها مەدیایی، د دادگەهێ دا مایكەك و كامیرەیەك بەسن بۆ هندێ تۆمەتیارەكێ بكەنە تاوانبار.
ل سەر ئاستێ یاسایی و جڤاكی ئەڤ ڕەفتارە پێشێلكرنەكا ڕاستەوخۆ یا بنەمایێ جیهانی یێ یاسایێیە كو دبێژیت: تۆمەتبار یێ بێگونەهە هەتا تاوان ل سەر دهێتە سەلماندن، دەمێ پەیامنێر پێشوەخت كەسەكێ تۆمەتبار دكەت یان تاوانبار دكەت كەرامەت و ناڤ ودەنگێ وی و مالباتا وی ل ناڤ جڤاكی دا پارچە پارچە دبیت، كو ئەڤ زیانە چ جاران ناهێنە قەرەبووكرن ژ لایەكێ دی ڤە ئەڤ دیمەنە فشارەكا دەروونی و سۆزداری یا گران ل سەر بۆچوونا گشتی و ناڤەندێن بڕیاردانێ دروست دكەت و دبیتە ئەگەرێ دروستبوونا كەرب و تۆلڤەكرنا ئەشیرەتی و ژێكڤەبوونا جڤاكی.
پێدڤییە دەزگەهێن ڕاگەهاندنێ تێبگەهن كو ئەركێ مەدیایێ هشیاركرنە، نەك حوكمدان خولێن ڕاهێنانێ یێن یاسایی بۆ پەیامنێرێن خۆ ڤەكەن ژبەركو هەر زیانەكا ب رێكا مەدیایێ ب كەسەكێ دكەڤیت هەتا هەتا ل سەر دمینیت و زیانا وێ بەردەوام دهێتە دان لەورا ڤەكرنا خولان باشترە ژ رۆمالكرنەكا بێ بەلگە و نە ساخلەم و دوور ژ بنەمایێن یاسایی و جڤاكی.
گرنگە سەندیكایا ڕۆژنامەڤانان ب یاسایێن توند و سزایێن گران ڕێگریێ ل دادگەها مەدیایی بكەت ڕێكاریێن یاسایی بەرامبەر دەركەفتنا پێشوەخت یا پێزانێن ڤەكۆلینێ بهێنە گرتن دا كو ڤەكۆلین نە بنە بابەتێ گەرمێ مەدیایێ.
دەمێ كامیرە و پەیامنێر جهێ چەكۆچێ دادوەری بڕیارێ ددەت، دادپەروەری بەرزە دبیت و مایك دبیتە پەنجەرەیا دیتنەكا شاش ل سەر بڕیارەكا نەساخلەم و پێدڤیە كادرێ مەدیایی ب گشتی ژ بیر نەكەت ئەرك و كارێ راگەهاندنێ ڤەگۆهاستنە وەك خۆ نە وەك دەزگەهی دڤێت.
دهێتە گۆتن: پاشایێ مسرێ دگەل هەڤژین و كوڕ و بیكا خوە بینەریا دەنگۆباسان دكر ل تیڤیێ راپۆرتەك بەلاڤ بوو تێدا هاتە دیاركرن كوڕێ پاشای ژهەڤژینا خوە جودا بوویە و د دەمەكێ دا كو راست نەبوو پێكڤە بوون و ژیانەكا شاهانە هەبوو، بەلێ پاشای بڕیاردا و گۆتە كوڕێ خۆ مادەم راگەهاندنێ بەحس كر تە ماف ل سەر هەڤژینا خوە نەمایە هەتا مەهر نەكەیەڤە.