د. سالار عوسمان

ژ دەما ئەم هەیین داخوازا ژیانێ دکەین؛ ل مال، گوند و باژێرێن خۆ دا دیوار، سابات و خەونا هەلدمالین و دەستێ خێر، چاکی و دۆستایەتیێ بۆ هەمیان، بۆ دەوروبەران و نێزیک و دووران درێژ دکەین. چ جارێن بەرەک نەهاڤێژتییە ناڤ کانییا کەسەکێ دا و شەڕەک نەهەلگیرساندیە، مە هەر ڤیایە دەرگەهەکێ ڕۆناهیێ ڤەکەین، کو هەر دیوارێن مە دڕوخینن، ساباتێن مە ژ مە دکەنە سایە، کانییا مە یا رۆهن ل مە شێلى دکەن و ڤێجا زارۆک، جەوان، جوان، ژن و پیرێن مە دهێنە زیندانکرن و ب ساخى بنئاخکرن.
ل پەنایا وێ هەمی زۆرداری و ستەمێ ژی، مە هەر ڤیایە ب ئاشتییانە چارەسەرییا زۆرداریێ بکەین. تەنانەت دەما تفەنگێن مە ژی ل سەر ملێن مە و د دەستيێن مەدا و ئەم د شەڕی دا بووین، هەر ب وێ هزر و زهنییەتا ئاشتییێ مە شەڕكرى، کو دبيت ناڤێ وێ ب بەرگری دابنین؛ چونکی مە بەرگری بۆ کریە نەک شەڕ. ل ڤێرە وێڤە ژی دێ هەر بەرگریێ کەین و ب واتەیەکا دی، کورد شەڕی ناکەت و گەلەکێ بەرگریکارە، فەلسەفا شۆڕشێن خۆ ژی ل سەر بنەمایێ بەرگریێ دارێشتیە.

سەرۆک بارزانی، ڕابەرێ ڕاستڤەکرنا مێژوویێ
ڕیفراندۆم، ئەو پرۆسەیا مەزن و مێژوویی یا کو پێیەکێ وێ د ناڤ ڕاستیێ دا و پێیەکێ دی د ناڤ دیموکراسیێ دا، کو (سەرۆک مەسعود بارزانی) ب پەشتەڤانییا گەلێ خۆ ڕابەرایەتییا وێ دکر.
بارزانی ڤیا دەستکارییا پۆزەتیڤانە یا مێژوویێ بکەت و بۆ هەمیان بێژيت کورد پلە دو نینن؛ ڤیا خوەهریان ڕاست بکەتەڤە و ب ئيراقێ و جیرانان و جیهانێ بێژيت: مە ماف هەیە و ب دیموکراسییانە، ئاشتییانە و مەدەنییانە دەنگی هەلدبرین و داخوازا مافێن خۆ دکەین. ڤیا ب وژدانا هەمیان بێژيت ل بەرامبەر وێ هەمی زۆرداری و ستەما ل مە هاتیە کرن، ئەم هەر ب ئاشتییانە هزر د چارەسەریێ دا دکەین. ئەو وەک ڕابەرەک د زەمەنەکێ پڕ ئاریشە دا چارەسەری پێ بوو، بەلێ دێ چ ژ جیهانا سیاسی یا ئاریشەدار و نەڕاست كەت؟

ئەگەر سەحکەیە بزاڤ، بۆچوون، دیدار، گۆتار و بزاڤێن سەرۆک بارزانی ل دۆر ڕیفراندۆمێ، ب ڕۆهنی و ڕەوانی ڕابەرەکێ دبینی کو دڤێت ب شێوەیەکێ دیموکراسییانە ئاریشەیێن گەلەکێ ئاشتیخواز چارەسەر بکەت.
هەتاكو ژیان مابيت، دڤێت نەك ب تنێ کورد، بەلکو هەر ئازادیخواز و دیموکراتیخوازەک شانازیێ ب ڕیفراندۆما ساڵا ٢٠١٧ یا هەرێما کوردستانێ و دەنگدەرێن سەربەخۆيخوازێن کوردستانێ بکەت، د ناڤ وێ شانازیێ ژی دا ڕۆل و ڕابەرایەتییا سەرۆک مەسعود بارزانی ب پیتێن زێڕین بهێتە ڤەنووسین و نەوە ل دووڤ نەوەی ب شکۆمەندی بخوینن.

ڕیفراندۆم، چارەسەری د بەرگەكێ دیموکراتی دا
بۆ هەمی وان ئاریشەیێن کورد، کوردستان و دۆزا وێ ب درێژاهییا مێژوویێ پێڤە دنالینن، ڕیفراندۆم چارەسەری بوو؛ بەلێ ئيراق، دەوروبەر و جیهان ژی نەڤیا تێبگەهەن و ب ئەنقەست خۆ لێ بێ ئاگەهکرن. هەمی وان کەسێن ل دژی ڕیفراندۆمێ بووین، وی سەردەمی و نوکە ژی دژین، ئەڤە ل دژی دیموکراسیێنە؛ چونکی ڕیفراندۆم ماف، پرۆسە و میکانیزمەکا دیموکراتییانە یا گەلەکێ یە کو مێژوویەکا تەحل هەیە ل گەل ستەمێ، داگیرکاری و بێمافیێ. مخابن پتریا جیهانێ د وێ گاڤا مێژوویی دا پشتی دانا دیموکراسیێ و هەمی بهایێن ماف، ئازادی، ڕا، بوون و ناسنامەیێ.

دەنگەک د ناڤ بێدەنگییان دا
هەمی جیهان خۆدان دەنگن، بەلێ بەرامبەر ڕیفراندۆمێ، کو بلندترین، ڕەواترین و دیموکراتیترین دەنگ بوو، مخابن بێدەنگ بوون. کەواتە کوردستانێ دەنگەک هاڤێتە د ناڤ بێدەنگیێ دا و ڕاستییەک هاڤێتە د ناڤ چەوتيەكێ دا؛ چونکی ڕیفراندۆم دەنگ و ڕاستییا کوردستانێ یە و هەر ب زەڵالی، ڕەوایی و ڕەوانی دێ مینيت.
ناڤێت چ جارێن دى کورد و کوردستانی تۆزەکێ ژی گومانێ د وێ ڕاستیێ دا بکەن یا کو پێ دهێتە گۆتن ڕاستییا ڕیفراندۆمێ، یان گومانێ د ڕەوایا وی دەنگی دا بکەن كو د چەرخەساتا دەنگدانێ دا کریە پشكەک ژ ڕاستکرنا چەوتيیا جیهانێ. بەلێ، دڤێت ڕیفراندۆم وەکی ڕاستییەکێ بچیتە د ناڤ مێژوویێ دا و د وێ پێناڤێ ژی دا کار بهێتەکرن، ب تایبەتی کارێ کولتووری و هونەری.

د. سـالار عوسـمان

نەتەوە چییە؟.. بیری نەتەوەیی چییە؟.. كورد و بیری نەتەوەیی و پێوەندیی نێوانیان؟.. ئەمانە كۆمەڵێك پرسیاری كۆن و تازەن، كە دەبێ بەردەوام قسەیان لە بارەوە بكەین و بۆ هەر دەور و زەمانێكیش گۆڕانی بەسەردا دێت، كەواتە ئێمە لەسەر چەمكگەلێكی بزۆز و ناجێگیر دەدوێین و دەئاخفین، جارێ هەر بۆخۆی تێگەیشتن لە چەمكە ناجێگیر و بزۆزەكان پرسێكی قسەهەڵگرە و، لێمان دەخوازێت لە ڕوانگای كۆنەوە قسە لە نوێ، یا ڕاستتر بڵێین قسە لە چەمكە بزۆز و ناجێگیرەكان نەكەین، كە پێموایە تا ئێستێ بەشێك لە ڕۆشنبیر و نووسەرانی كورد نەگەیشتوونەتە ئەو قەناعەتەی، كە چاویلكە بگۆڕن، بۆیە قسە و نووسین و ئارگۆمێنتەكانمان هەم كۆنن، هەم دووبارە و هەم كەم كاریگەریی و، هەمیش شتێك ناگۆڕن.
بەپێی ئەم دەرازینگە كورتە، وا نزیك دەبینەوە لە بابەتێك، كە پێی دەگوترێ قسەكردنی نوێ، كە بەندە لێرەدا و لەڕێی هەردوو گرفتی: (قسەكردنی كۆن لە نوێ و، نەگۆڕینی چاویلەكە) دەمەوێت خوێنەران بخەمە نێو بیركردنەوەیەكی قووڵترەوە، بەڵێ دەمەوێت بڵێم پێویستمان بە قسەكردنی نوێ هەیە، ئەم قسەكردنەیش لەبەردەم چەمكی بیرمەند ڕاماندەگرێت، كە ئاخۆ بیرمەندەكانی كورد لە كوێن و چەند توانیویانە بیرمەندیی وەك پرۆسەیەكی مەعریفی ـ كولتووری بخەنە نێو ژیانەوە و بەشدار بن لە گۆڕانكاریی پۆزەتیڤ؟
من لاگیریی لەوانە ناكەم كە پێیانوایە كورد بیرمەندی نییە، بەڵام لاگیریی لەوە دەكەم كە بەرهەمەكانیان نەبۆتە بەشێك لە پرۆسە و كاریگەریی و گۆڕینی ژیان بەرەو باشتر، كە ئەم بابەتەش بۆخۆی قسە هەڵدەگرێ و بێگومان هەموو ئۆباڵەكەیشی بۆ بیرمەندانی كورد ناگەڕێتەوە!
نەتەوە چییە؟
قسەلێكرنی نوێ پێمان دەڵێت، نەتەوە واتە هەموو ئەو جۆرە خەڵكانەی دەیانەوێت پێكەوە بژین، كەواتە زمان، خاك، ئایین، مێژوو و كولتووری هاوبەشیش، گەر ئیرادەی پێكەوەژیانیان نەبێت، نابن بە نەتەوە، بەڵكوو دەبن بە كۆمەڵێك پارچەی پێكناكۆكی گرژ و ڕقن و، هەمیشە نزیك لە شەڕ!..
بیری نەتەوەیی چییە؟
بیری نەتەوەیی بەرلەوەی بیر و ئایدۆلۆژیا و بەرژەوەندیی هاوبەش بێت، ڕۆحە، واتە دەبێ لە ڕۆحەوە ئەم بیرە چەكەرە بكات و، هەرگیز دوو گروپ، دوو عەشیرەت، دوو ئایین و دوو حزب ناتوانن پێكەوە بژین، گەر ڕۆحی پێكەوەژیانیان نەبێت، كەواتە ئەوە ڕۆحە بیری نەتەوەیی دروست دەكات، ئەو ڕۆحەی دەیەوێت پەروەرودە، باوەڕ، بەها، ئاییندە و مێژوو دروست و لێك گرێ بدات، گەر ئەو ڕۆحە نەبێت، لە هەر لەحزەیەكدا ئەگەری پێكدادان لە ئارادایە و، چیرۆكی تاڵی پێكدادانە نێوخۆییەكانی كورد، گەلانی ناوچەكە و جیهانیش لەبەر چاوانن و حەوجە بە میناك هێنانەوە ناكات.
كورد و بیری نەتەوەیی؟
دەتوانین سەدان نموونە و سەدان چیڕۆك و سەدان خوێن و سەدان نموونە و میناكی سەلمێنراو بهێنینەوە، كە هەموو خاڵە هاوبەشەكانی كورد، لە نموونەی: (زمان، مێژوو، جوگرافیا، كولتوور، ئایین و داب ونەریت)، نەیانتوانیووە بیری نەتەوەیی كوردی بەرهەمدار بكەن تا ئەو ئاستەی كورد ببێت بە خاوەن و خودان دەوڵەت، قەوارەی بێ هەڕەشە، پێكەوەژیانیی ڕۆحیی بێ ئاریشە، ئەمە لە كاتێكدایە، كە كورد نەتەوە و گەلێكی فرە و فرەوانە، زەنگین و سەنگینە، خودان و خاوەن خوێنە، بەواتایەكی تر، بیری نەتەوەیی كوردی لە ئاستی خودی كورددا نییە و، ئێستا زۆربەمان بە دیار ئینتیما بچووكەكانەوە لە ناكامڵیی بیری نەتەوەیی كوردی ڕادەمێنێن و ناتوانین پێنگاڤی مەزن بنێین!

د. سالار عوسمان
١
شازدە ڕۆژەک د سەر سەرهلدان سالا 1991ڕا دەرباز ببوون، ڕێبەرەکی ل ناڤ گەلێ خوە دا، گاڤ ب گاڤ و سەرکەفتن ل پەی سەرکەفتنێ دگەل جەماوەرێ ئازادیخواز و پێشمەرگەیێن ئێریشکار، ل باژاڕێ کۆیێ گوتارەکا ئێکلاکەرا مێژوویی پێشکێش کر و گۆتە هەمیان: (قۆناغا رەواگەریا شۆڕشگێڕیێ ب دئماهی هات و فەرە بەرەڤ رەواتیا قانئئنی پێنگاڤان بهاڤێژین، پێدڤیە هەلبژارتن بهێنە کرن و جەماوەرێ کوردستانێ و گەلێ کورد بڕیارا چارەنڤیسا خوە بدەت)*.
ئەڤ گوتارە یا سەرۆک مەسعود بارزانی یە، ئە نەڕینە یا ئەوی ڕێبەری یه، کو دبتە داڕێژەرێ هەلبژارتنان ل کوردستانێ و، گەلەک جارێن دی ژی من گۆتیە: ئەڤ گوتارا بارزانی ئێکەمین مانیفێستا دیموکراسیێیە پشتی سەرهلدانێ، کو پەرلەمان ژێ ڕەست و حکوومەتا هەرێما کوردستانێ بەرهەم بوو و ئازادیا سیاسی کرە راستی
دا ڤەگەڕینە وێ رۆژێ؛ (٢٢ ئادارا ١٩٩١) و بپرسین:
با بگەڕێینەوە بۆ ئەو ڕۆژە: ( 22 ی ئاداری ساڵی 1991) و بپرسین:
ـ بارزانی چ گۆت و چ کر؟
ـ ئەڤێ گوتارێ ناڤبڕەکا مێژوویی ل ناڤبەرا دو سەردەمان دا کێشا، سەردەمێ شۆڕشگێڕیێ و سەردەمێ قانوونێ. کو یا ئێکێ یا دەستەکەک بژارەیە ژ تێکۆشەران و یا دووێ یا هەمی خەلکێ کوردستانێیە تێکۆشەر ژی ڤێڕا. بۆچی بارزانی وە کر و ئەو ناڤبڕا مێژوویی بۆ کێشا؟
ـ ژبەر چی فەر بوو هندی زووترە هەلبژارتنان بکەین؟
ـ ئەڤ هووربینی و دووربینییا سەرۆک بارزانی ژ چی پەیدا بووبوو؟
ـ هەلبژارتن چاوا بڕێڤە چۆن و کێ پتریا دەنگان برن؟
ـ حاستەنگێن هینگێ چ بوون و چاوا هاتنە چارەکرن؟
ـ کێ ژبۆ گەل و بەرژەوەندیێن بلند دەست ژ دەنگێن خوە بەردا و کێ ژی پتر ژ هەقێ خوە خواست و بۆچی؟
ـ پەنجەهـ ب پەنجەهـ چارەسەری بوو، یان بوو گرفتاری؟
ـ ئەرێ پشتی سیهـ و سێ سالان وەخت نەهاتیە ئاشکراتر و نیشتمانپەروانەتر دانوستاندنێ بکەین و بێژینە هەڤدو: ل کیدەرێ ئەم دروست بووین و ل کیدەرێ خەلەت بووین؟
ـ ڕەوشەنبیران چی چاند و چی درووت؟
ـ ئەرێ ب ڕاستی ئەو دەنگەدەنگە سیاسییا رکمانە چ ژێ دەرکەفت، کو بەشەک ژ دەستەکا بژارە یا سیاسی یا کورد ئومێد لسەر ئاڤاکربوون؟
ـ جادە، ئەو تێگەهێ سیاسی، یێ غەدر لێ هاتیە کرن و چو بۆ نەهاتیە کرن، نهۆ ل کیڤەیە و ج لی هاتیە؟!
ـ هەمی ئەو دژاتی و شەڕێن دفرۆشنە سەرۆک بارزانی، هەرێما کوردستانێ، حکوومەت و گەلێ کوردستانێ، هۆکار چنە و، مەرەم چییە؟
ـ خەلک ل ناڤخوە و، دونیا ل دەرڤە چاوا ل مە دنێرن؟ ئەرێ ل هەلبژارتنێن بهێن دێ هەلوەستێ دەنگدەران چاوا بت؟
ـ چاوا فێرببین دانوستاندنێ بکەین، ڕەخنەیێ بگرین و هەلوەستەکی دیاربکەین؟ نە درەوان بۆ هەڤدو هەلاویسین و هەڤدو کرێت نەکەین و ل دانوستاندنان ژی مەرەمێن مە چارەسەری بن نە ئێشاندنا هەڤدو و فەرتەنە هەلێخستن بن.
ـ مەدیایا کوردی سەرێ خوە دانایە دناڤ پۆپۆلیزمێ دا، ئەڤ پۆپۆلیزمە دێ چ ل بەهایان دکەت و دێ مە بەر ب کیڤە بەت؟
ـ چی بکەین باشە و دەلیڤە و چارەسەری چییە؟
هەمی ئەڤان پرسیاران و یێن دی ژی، لبەر رۆناهی و خواندنا ئەڤێ گوتارا سەرۆک مەسعود بارزانی دێ بەرسڤ دەم، کو بەری سیهـ و سێ سالان ل کۆیێ پێشکێش کربوو، گوتارەک، ک بۆ وی وەختی و نهۆ ژی هەر نەخشەڕێیەکا ڕەوشەنە و چارەهەمبێزە.

ئێکەمین مانیفێستا هەلبژارتنێ و دەریچەیەک بۆ گرفتاریێن نهۆ
د. سالار عوسمان
2
بارزانی چ گۆت و چ کر؟

سەرۆک مەسعود بارزانی، ک ل 22 ی ئادارا سالا 1991 ئەڤ گوتارە ل باژێڕێ کۆیێ پێشکێشی جەماوەرێ سەرهلدای کر، سەرهلدانێ کەڕنەڤالا سەرکەفتنێ دگێڕا، ئاگرێ جەژنێ نەورۆز و ئاگرێ جەژنا سەرکەفتنێ گئڕی ددا، ل ناڤ ئەڤێ رەوشا سەرگەرمیخئلقینا سەرکەفتنێ، بارزانی لۆژیک هەلبژارت و هۆشمەندیا سیاسی کرە نەخشەڕێ، کو ئەو ژی هەلبژارتنە، ڤەگەڕانە بۆ ڕەئیا خەلکی و دانا رەواتیێ بۆ جەماوەری.
هەقە بپرسین: ل ئەوێ گاڤا پڕ گەرمی، کو خوەشیا سەرکەفتنێ ئەم هەمی گرتبوون، کوردستان ب کەرکووکێ ڤە هات بوون ئازاد کرن، ڕژێما بەعسیان کەفتبوو چالا شکەستنێ، کێ ژ سیاسەتڤان و ڕۆشنبیران و یاساناسێن کوردستانێ هزرا هندێ دکر، کو فەرە ئێدی کوردستان بەر ب رەواتیا قانوونی ڤە پێنگاڤان بهاڤێژت و هەلنژارتنان بکەت و خوە ب سەروبەر بکەت.
مێژوویێ د بەرپەڕێن خوە یێن گەش دا، ب شانازی ڤە ئەڤ دەستپێشخەریە بۆ سەرۆک بارزانی تۆمارکریە و، هەقە هەمی ئەوێن خەما ڕاستیێ، دیموکراسیێ و هەلبژارتنان دخون، ئەوێ ڕاستییا ڕۆهن بپەژرینن، داکئ بشێین پێکڤە هزر بکەین، پێکڤە کار بکەین و ئاڕێشەیێن خوە چارەسەر بکەین، چونکە تەنێ پەژراندنا ڕاستیێ دەستێ دگرت و مە بەر ب چارەسەر یێ دبەت.
نهۆ ژی هەروەسایە، داکو چارەسەریا ئاڕێشەیێن خوە بکەین، پێدڤیە بچینە رەخێ جەماوەری، رەخێ هەلبژارتنان، لێ کیشک هەلبژارتن؟.. ل هەرە سەرێ گرێیا دانوستاندنەکێ دەست پێ دکەت، کو فەرە هەر ب هۆشمەندیەکا کوردانە بهێتە کرن، گرێ ژی ئەوە: نە بەس پارتیا دەموکراتا کوردستانێ، نەخێر، بەلکو پشکەک ژ پارتێن دی یێن سیاسی ژی هزردکەن دیزاینەکا پێشوەخت بۆ هەلبژارتنان هاتیە ئامادەکرن، کو قەبارەیێ پارتێن سیاسی بهێتە دەستکاریکرن بۆ بچووککردنا قەوارەیێ سیاسیێ کوردستانێ و حکوومەتا هەرێمێ و پارتی و پێکهاتەیان و، برسیکردنا خەلکی و ڕاگرتنا پێشکەوتنا کوردستانێ،.. و پارتی ناچتە بەر ئەڤی باری.
داکو ئەڤ گرێ و ئاڕێشەیە بهێنە چارەسەر کرن، پێدڤیە گەرەنتیا دەست تێوەرنەدانێ، پاکژی و بێزەغەلی و زەلالیا هەلبژارتنان بدەنە پارتی. ئەڤجا هەمی ئەوێن خەما هەلبژارتنان دخون، ژ دۆستان، ژ دنیایێ، ژ دەر و جیرانان و ناڤخوە، بلا ئەڤێ گەرەنتیێ بدەنە پارتی. هینگێ پارتی بەری هەمیان دێ ئامادەی هەلبژارتنان بت و، وەکی هەرجار بۆ تەباییا سیاسی و پێکئینانا حوکمەتێ ئامادەیە کێمتر ژ بەهرا خوە یا هەلبژارتنان و دەنگێن خوە، پۆستان وەرگرت. دیارە، هەمی کابینەیێن حوکمەتێ بەرچاڤن، کو پارتی هەردەم کێمتر بۆ خوە و پتر بۆ سەرکەفتنا کوردستانێ ڤێیایە.

ئێکەمین مانیفێستا هەلبژارتنێ و دەریچەیەک بۆ گرفتاریێن نهۆ
د. سالار عوسمان
3
ئیراق ژ راستەڕێ ڤاڕێ بوویە
د پشکەکا دی دا ژ گوتارا سەرۆک بارزانی، کو بەری 33 سالان پێشکێش کربوو، باسێ ئەڤان تێگەهان دکەت: (دەولەتا قانوونێ، هەلبژارتنەکا ئازاد، ل سەرانسەری کوردستانێ)، ئەڤان هەرسێ تێگەهان واتە و تل-نیشانێن سیاسیێن کوور هەنە، نەخاسمە بۆ وی وەختی، کو نیڤشک ئەوە، بارزانی دڤێت سەردەمێ شۆڕشێ ب دوماهی بینت و قانوونێ سەروەر بکەت، ئەڤە ژی ب هەلبژارتنان دهێتە کرن. لێ چ جۆرە هەلبژارتنەک؟ هەلبژارتنەکا ئازاد. ل کیڤە؟ ل سەرانسەری کوردستانێ.
نهۆ ژی ئەڤ تێگەهە، چارەسەرن، نهۆ ژی هەمان ئەو دیتن و تێگەهشتنە دبت ببنە نەخشەڕێ، چونکی:
– ئەوا بەغدا دکەت، نەخاسمە دادگەها ب ناڤ فیدەرال، پێ لێ نانە ل قانوونێن هەرێما کوردستانێ، کو ب دەنگێن پەڕلەمانێ کوردستانێ هاتینە داڕێشتن و پەڕلەمان ب دەنگێن خەلکێ کوردستانێ پەیدابوویە. هەروەسا ئەوا ئیراق دکەت، پێ دانانە لسەر دەستوورێ هەمیشەیی یێ ئیراقێ، ئەو دەستوورێ ب بزاڤ و تێگەهشتنا هەمیان هاتیە نڤیسین. هەکەر چی نهۆ، کێمەک یێ پێشێل دکەن. وەکو دیار دەستوور ماکا هەمی قانوونانە. ئەڤجا ئەوا دەرهەق هەرێما کوردستانێ دهێتە کرن، پێشێل کرنا قانوونێن هەرێمێ و یێن بەغدایە، کو بوویە هۆکارێ خولقاندنا گرفتاریێن نهۆ. ئانکو بەرەڤاژیا ڤێ راستە کو قانوون چارەسەریە. لێ کیشک قانوون؟ قانوونەکا ب حەزا خەلک’ هات بتە داڕێژتن نە دەستەکا بژارە ژ حاکمێن سیاسیێن کیندار و تاگیر و بچووکبین.
– هەلبژارتنەکا پاک، ئەڤە ژی هەر هەمان داخوازیا رەوا و دیمۆکراسیانەیە، کو بارزانی هینگێ خواست بوو، و بۆ نهۆ و سوبەهی ژی هەر داخوازیەکا رەوا و چارەسەریە ژی. لێ هەلبژارتنەکا پاک، بێ دەستێوەردان، بێ هەیمەنە و ژ حەز و دەنگێن خەلکی بهێت.
– دەربارەی تێگەهێ سەرانسەری کوردستانێ ژی، دروست ئێک ژ ئاڕێشەیێن ئیراقێ و هەرێما کوردستانێ نەساخیا ناوچەگەریێیە، کو گورزەکێ مەزن ل هەمیان دایە، ب خوە ئەوێن دژی ناوچەگەریێ ژینە.
هینگێ، بارزانی هووربین و دووربینانە و نهۆ ژی ل دیدارا رۆژا بیستی مەهێ دگەل بالیۆزا ئەمریکا ب هەمان هووربینی و دووربینیێ ڤێیا ببێژتە مە: (ئیراق ژ راستەڕێیێ ڤاڕێ بوویە)، فەرە ل ئێرە ئەوێ ژی بینینە بیرا خوە کو بەری نهۆ ژی، بارزانی هەمی ب ئەڤێ ئێکێ ئاگەهدار کرینە، کو بەلێ دەستهەلاتدارێن دەستدرێژێن ئیراقێ دڤێن ئیراقا نوو کو لسەر بنەمایێن؛ پێکهاتن و هەڤسەنگی و هەڤپشکیێ ئاڤابوویە، بکەنە ئیراقا نەپێکهاتنێ و نەهەڤسەنگیێ و نەهەڤپشکیێ، و راست دەرکەفت، نهۆ ئیراق د دۆلەکا خرابدایە، کو بەرپێیێن خوە نابینت و نەشێت هەمیان کۆم بکەت، و ل دوماهیکێ دێ گورزێ گران ب وێ کەڤت! چونکی نەشێت دگەل جیهانا نوو بچت و دێ مینتە ب رێڤە.

ئێکەمین مانیفێستا هەلبژارتنێ و دەریچەیەک بۆ گرفتاریێن نهۆ
د. سالار عوسمان
5
50 ب 50، هەم چارەسەری هەم گرفتاری!
وەکی بەری نهۆ من باس کری، پارتیا دەمۆکراتا کوردستانێ پترین دەنگ ئینان، لێ چونکی ئێکەتیا نشتمانیا کوردستانێ و حزبا زەحمەتکێشێن کوردستانێ- کو هەڤپەیمان بوون ب لیستەکێ خوە بەرنژارکربوون- رازی نەبوون ب ئەنجامێن هەلبژارتنان، ئێکەمین قەبوول نەکرنا پرۆسێسا دەمۆکراسیانە یا هەلبژارتنان دەست پێ کر و ئاڤەکا خراب رشت. داکو یئەو ئاڤا خراب یا رشتی گەلەک نەچت و حالۆزی بۆ ئێکەمی هەلبژارتنان دروست نەبن و پەڕلەمان پەیدا ببت و حوکمەت درئست ببت و قەوارەیێ هەرێمێ خوە ل سەر پێیان بگرت، سەرۆک بارزانی و پارتی قەبوول کر دگەل ئێکەتیێ وەک ئێک بن. ئەو بوو پێنجی ب پێنجی بوو کەتوار، بوو چارەسەری، بوو جۆرەکێ تێکگەهشتنا سیاسی بۆ پێکڤەژیانا ئەڤان هەردو پارتێن سیاسی، کو بەری هینگێ ل چیای شەڕی ناڤخوەیی کربوو و ئەزموونا بەرەیێ کوردستانی جەڕباندبوو. کو بەرهەمەکێ خراب ژ ئێکەمینێ هات بوو و بەرهەمەکێ باش ژ دووەمینێ، و شاهد ماینە و دبێژن: سەردەمێ شەڕێ ناڤخوە یێ چیای سەردەمەکێ کەشەفرێتێ دەهمەنب خوونێ شەرمزارە و یێ پاش سەرهلدانێ و باژێڕان خرابتر، و سەردەمێ بەرەیێ کوردستانی سەردەمێ تەبایی و تەناهی و جوانیا سیاسی و کۆمکرنا پشتەڤانیا دۆستان و بەرهەمداریێ بوو، کو سەرهلدان بەرهەمەکێ وێ بوو.
پێنجی ب پێنجی چارەسەری بوو، ل بەر سیبەرا وێ ئەزموونێ پێنگاڤێن مەزن هاڤێژتن، لی ب مخابنی ڤە گەولەک ڤەنەکێشا، دیسا نەساخیا کوردان یا مێژوویی؛ (نەکۆکی) کەفتە گیانێ کوردان و دیوارێ ئێکەمین حوکمەتا کوردستانێ دەرزاند و گەندەل و چەپەل و نەکەس و بازرگانێن شەڕی ئەو دەرزەیە فرەهتر لێ کر و ب مخابنی ڤە گەهشتە شەڕێ ناڤخوەیی. ئەز هینگێ هەم مەدیاکار بووم هەم بەرپرسێ تەلەڤزیۆنا گولان بووم، و ئاگەهداری بوویەرێن ئەوێ قۆناغێ بووم و هندەک بەلگە ژی دگەل من ماینە، و گەلەک خەلک شاهدێن دیمەنێن تالێن ئەوان رۆژێن تالن، ئ وەکی کورد دبێژن: ئەو رۆژە بچن و نەئێنەڤە.
دیارە نهۆ وەختی هندێ نینە هەلسەنگاندنەکا هوور بۆ بکەین و دیار بکەین کی راست و کی خەلەت بوو. مەرەم ژ ئەڤێ نڤیسینێ ئەو نینە، تەنێ مەرەم ئەوە ببێژم: پێنجی ب پێنجی وەکی چارەسەری هات و وەکو گرفتاری ما. چونکی ژ هینگێ وەرە، ئەنجامێ دەنگدانێ، ئەنجامێ دیمۆکراسیێ، حەز و دەنگ و هەلوەست و هەلسەنگاندنا جەماوەری، کو دەنگ و رەنگ و سەنگ و زەنگا راستە، تاکو رادەیەکێ هاتنە بێبەهاکرن.
ئەز هزر دکەن، پشتی سیه و سێ سالان، پشتی ئەوان خوەشی و خەمان، ژێری و ژۆریان، وەخت هاتیە نە گەلەک، پچەکێ بێ خوەشخوەشک باخڤین و بنڤیسین و هەلسەنگینین، لەو ب دیتنا من ژ نهۆ پێڤە، فەرە دو تشتان بکەین:
ئێک: تەباییێ دریست بکەین، کو کلیلا چارەسەریێیە، لێ پێدڤیە تەباییا سیاسی بنەما هەبن، ستوونا راگرتنێ هەبت، پەیمان و سۆز و پێگیری هەبن، کو کوردستان ئارمانجا مەزنە، قەوارەیێ سیاسی و حوکمەتا وێ ئارمانجن، و ئەڤە هەمی بۆ قازانجا خەلکی و وەلاتیان و ژیانا باش و پێشکەفتنێ بن.
کیێ ژ ئەوان بنەمایان ڤاڕێ بوووو، ئانکو کێ زیان گەهاندە کوردستانێ، ئارمانجێن مەزن، قەوارەیێ سیاسی، حوکمەتێ، وەلاتیان، ژیان و پێشکەفتنێ، بهێتە سزادان، و هەو باش و خراب ل ئێک رێزێ بن، ئەڤە ژی بۆ هەرێمەکا وەکی کوردستانێ و د ئەڤێ رەوشێ و زەمانی و شێوازێ هزرکرنێ دا، تنێ ب هەلبژارتنان دێ هێتە کرن.
دو: فەرە هەلبژارتنان بکەین، لێ فەرە قەدرێ خەلکی بگرین، قەدرێ دەنگدەران و ئەنجامێن هەلبژارتنان بگرین، هەلبژارتنەک، وەکی سەرۆک بارزانی د ئێکەمین مانیفێستا هەلبژارتنان دا ل کۆیێ ل 22 ئادار 1991ێ د گوتارا خوە یا دیرۆکی دا خواستی، و پشتی سیه و سێ سالان ژی هەر هەمان داخوازی و پێدڤیا دیمۆکراسیانە یا سەرۆک بارزانی ل بەیانا رۆژا 18 ئادارێ یا مەکتەب سیاسی دوپاتکری. کو پێدڤیە هەلبژارتن پاک و بێلەکە و زەلال بن و، گەل و جەماوەر بڕیارێ بدەن نە خەلکەکێ دی.

ئێكه‌مین مانیفێستا هه‌لبژارتنێ و ده‌ریچه‌یه‌ك بۆ گرفتاریێن نهۆ
د. سالار عوسمان
6
ره‌وشه‌نبیران چ كر و چ درووت؟
د ناڤ ئه‌وان هه‌می پرس و مژارێن سیاسی دا، كو گرێدایی ژیارا هه‌میانن، ره‌وشه‌نبیرێن كورد چ كر و چ دروووت؟.. پرسیاره‌كا گرنگه‌ و هه‌قه‌ پشتی 33 سالان ژ سه‌رهلدانێ مه‌ هه‌لوه‌سته‌ك هه‌بت و ل سه‌ر خوه‌ به‌رسڤێ بده‌ین.
بۆ به‌سڤدانا ئه‌ڤێ پرسیارێ، ئه‌م هه‌وجه‌ی دانوستاندنه‌كا هێدی و ئارامین، باشترین ده‌ستپێك ئه‌وه‌ ره‌وشه‌نبیر د ناڤ خوه‌ دا ئه‌ڤێ دانوستاندنێ بكه‌ن، بۆچی؟ چونكی تاكو نهۆ، ره‌وشه‌نبیران نه‌شێیایه‌ د ناڤ خوه‌ دا دانوستاندنه‌كا به‌رهه‌مدار بكه‌ن و ئه‌وێ به‌رهه‌مداریێ بكه‌نه‌ فشاره‌كا سپی سه‌خمه‌راتی ژیانه‌كا باشتر، و ئه‌ڤێ ژی هۆكارێن خوه‌ هه‌نه‌، كو یێ ژ هه‌میان گرنگتر تاگیریا ره‌وشه‌نبیرانه‌ ل پرس و هه‌لوه‌ستێن سیاسی.
داكو ده‌رازینكا دانوستاندنا مه‌ رۆهن بت، پێدڤیه‌ ره‌وشه‌نبیری پێناسه‌ بكه‌ین. باشترین پێناسه‌ كو دگه‌ل ئه‌ڤێ پرسێ و مژارێ بگونجت ئه‌ڤه‌یه‌: ره‌وشه‌نبیر ئه‌و بوونه‌وه‌رێ هزركه‌رێ نه‌ڕازیی پۆزه‌تیڤه‌، كو بۆ خێرا گشتی كاردكه‌ت و دڤێت ژیان باشتر بت.
داكو زه‌لالتر ژی دگه‌لێك باخڤین، فه‌ره‌ جۆرێن ره‌وشه‌نبیران ده‌ستنیشان بكه‌ین. ل ڤێره‌ و بۆ ئه‌ڤی دابێشا مه‌، دبنه‌ (دو) جۆر:
– ره‌وشه‌نبیرێ حزبی، ب هه‌می جۆرێن خوه‌ ڤه‌: (ره‌وشه‌نبیرێ حزبێن حوكمڕان، ره‌وشه‌نبیرێن حزبێن ئۆپۆزۆسیۆن، ره‌وشه‌نبیرێن حزبێن نه‌كاڕا).
– ره‌وسه‌نبیرێ نه‌حزبی، ب هه‌می جۆرێن خوه‌ ڤه‌: (ره‌وشه‌نبیرێ حزبیێ تاگیر، كو تاگیرێ حزبه‌كێیه‌، ره‌وشه‌نبیرێ نه‌حزبیێ بێلایه‌ن، كو تاگیریێ بۆ چو حزبان ناكه‌ت).
پشتی ئه‌ڤێ پۆلاندنا له‌زگین، فه‌ره‌ ئه‌وێ ژی ببێژم كو ره‌وشه‌نبیر د هیچ پرسه‌كا ژیانێ دا بێلایه‌ن نینه‌، و سیاسه‌ت ژی د ناڤ ژیانێ دایه‌. له‌و ئه‌ڤ پرسه‌ هه‌م ب چق و چیلكه‌، هه‌م پرسه‌كا ئالۆزه‌ و نابت ماتماتیكیانه‌ لێ بنێڕین.
ل ڤێره‌ ئه‌م باسێ هه‌می جۆرێن ره‌وشه‌نبیران دكه‌ین، باسكرنه‌كا هه‌م رۆل بین بت، هه‌م ره‌خنه‌گرانه‌ دیتنێن خوه‌ پێشكێش بكه‌ت، ئانكو مژاربه‌ند و كۆمكه‌ر بت، چونكی ئێك ژ ئه‌ركێن مه‌ ئه‌وه‌ كۆمگه‌ر بین نه‌ پرتكه‌ر.
پێناسه‌ دبێژته‌ منه‌: ره‌وشه‌نبیر بوونه‌وه‌ره‌كێ هزركه‌ره‌، ب واته‌یه‌كا دی وه‌رگره‌كێ بێ ده‌ستهه‌لات نینه‌ و هزران ئاماده‌ وه‌رناگرت، و هه‌كه‌ر جۆره‌كێ هزركرنا به‌ربه‌لاڤ و جهگیر هه‌بت ژی، بزاڤێ دكه‌ت گوهۆڕینێ و زێده‌كرنێ لێ بكه‌ت. ئانكو هزرا خوه‌ دده‌ته‌ شۆلی، دڤێت یێن وه‌كی خوه‌ هه‌بن و پشكدار بت د ره‌نگ و جوونێن هزركرنێ و گوهۆڕینان دا.
هه‌ر د پێناسه‌یێ دا هاتیه‌، كو ره‌وشه‌نبیر نه‌ڕازییه‌، ئانكو دڤێت ب ڕێیا به‌ڕازیبوونا خوه‌ تێگه‌هشتنه‌كا نوو پێشكێش بكه‌ت، لێ بۆ چی و چڕا و چاوا؟
داكو ژیانێ باشتر لێ بكه‌ت، داكو پۆزه‌تیڤانه‌ پشكدار ببت و نه‌ڕازیبوونێن وی ببنه‌ پرۆسێس و نژنین. ئانكو قه‌نجیا گشتری داخوازا ره‌وشه‌نبیریه‌، دڤێت ژیانێ باشتر لێ بكه‌ت، له‌و هزر دكه‌ت، له‌و نه‌ڕازییه‌، له‌و پۆزه‌تیڤه‌، و هه‌رده‌م د ناڤ ژیانێ دایه‌.

ئێكه‌مین مانیفێستا هه‌لبژارتنێ و ده‌ریچه‌یه‌ك بۆ گرفتاریێن نهۆ
د. سالار عوسمان
7
بۆچی فشارا سپی؟
مه‌ جۆرێن ره‌وشه‌نبیران ده‌ستنیشان كرن، ئه‌وێن بۆ ئه‌ڤێ مژارێ دگونجن، و لێره‌ باشه‌ ئاراسته‌یا گۆتنێ و هه‌لسه‌نگاندنێ و ره‌خنه‌یێ ژی بۆ هه‌میان بت.
ده‌رباره‌ی ره‌وشه‌نبیرێن ل ناڤ پارتێن سیاسی، پێدڤی بوو ژ ئه‌ڤێ پتر رۆلێ پۆزه‌تیڤ گێڕابانه‌، هنده‌كان نیشانێن ره‌وشه‌نبیریا خوه‌ هنداكرینه‌، و هنده‌كان هه‌ر به‌رهه‌م نه‌مایه‌.
ئه‌وێن ل ده‌رڤه‌ی پارتێن سیاسینه‌، هنده‌كان د كۆلانه‌كا دی ڕا خوه‌ ب پارته‌كێ ڤه‌ گرێدایه‌، لێ پرۆپاگه‌نده‌یێ بۆ بێلایه‌نیا خوه‌ دكه‌ن. و دیاره‌ پرۆپاگه‌نده‌یا وان نه‌ڕاسته‌، ئه‌و و خه‌لك ژی دزانن كو نه‌ڕاستبێژن. ئه‌وێن كو دروست بێلایه‌نن و وسه‌رێن خوه‌ كرینه‌ د ناڤ كارێن خوه‌ یێن ره‌وشه‌نبیری ڕا، هه‌م ب هه‌ژمار كێمن، هه‌م كێم ژ وێ كێمێ كاریگه‌رن. ئانكو، پرسا كاریگه‌ریێ، هه‌نگارێ، فشارێ، كو من ب (فشارا سپی) ناڤكریه‌، گه‌له‌ك كێمه‌. ئه‌ڤه‌ ژی گرفتاریه‌كه‌ و ئه‌م دشێن بێژینێ: گرفتاریا ڤالاتیا ره‌وشه‌نبیریێ د ژیانا سیاسی دا و د جڤاكا كوردستانێ ژی دا.
چما فشارا سپی؟
نابت، ره‌وشه‌نبیر ئه‌زمانپیس بت، نابت نه‌ڕاست و فتنه‌هه‌لێخ بت، نابت كو تو ژ وی/ وێ جودا بی، ل شوونا دانوستاندنێ دره‌وان ب ته‌ ڤه‌ ڤه‌هینت و ناڤێ ته‌ كرێت بكه‌ت. نهۆ، ئه‌ڤه‌ هه‌می هه‌نه‌؛ ئه‌زمانێ هنده‌ك ژ ره‌وشه‌نبیران وه‌كی جۆكێیه‌، دلێ مرۆڤی دمینته‌ ب په‌یڤێن كوردی ڤه‌، كو ژ جۆكا گه‌نیا ئاخفتنا وان ده‌ردكه‌ڤن.
نابت، ب هه‌ر به‌هانه‌ و هێجه‌ت و مه‌ره‌م، ره‌وشه‌نبیر دژی نشتمانی بت، دژی ئاخ و ئاڤ و ئاڤه‌دانیا مرۆڤانی بت، دژی حوكمه‌تا وه‌لاتیان بت و سازیێن وێ كرێت بكه‌ت. هه‌كه‌ر مه‌ ئاڕێشه‌ ژی هه‌بن، مه‌ ئاڕێشه‌ دگه‌ل بنیاتێ نینه‌، كو كوردستان و دۆز و سازینه‌. قه‌ت ده‌ستێ ره‌خنه‌یێ بۆ بهێزكرنا بنیاتێ نه‌هاتیه‌ به‌ستن، لێ حه‌رامه‌ و نابت ره‌خنه‌یا بنیات ـ هه‌لوه‌شین بت، نهۆ هنده‌ك ره‌وشه‌نبیر، كو شیانا ره‌خنه‌، دانوستاندنا مه‌نتقی و فشارا سپی نینه‌، دخوازن ده‌ستی درێژكرنه‌ حه‌رامێ هه‌لوه‌شاندنا بنیاتێ. ل وه‌ختێ، حه‌لالێن ئاخفتنێ و هه‌لسه‌نگاندنێ و هه‌لوه‌ست ـ وه‌رگرتنێ گه‌له‌ك مشه‌نه‌. بێگومان گه‌ر مه‌ بڤێت رۆلێ خوه‌ وه‌كو ره‌وشه‌نبیر بگێڕین، رۆلێ باشیا گشتی بخوازت و ئاڤه‌دانیا مرۆڤانی خوه‌ش بڤێت.
دبت، ره‌وشه‌نبیر ژ پارته‌كێ بت، دبت دۆستێ پارته‌كێ بت، ئان به‌رهنگار بت، ئان ژی بێلایه‌ن بت، لێ نابت په‌یڤێن وی ل خرابیێ بگه‌ڕن و ڕسته‌یێن وی/وێ ل تێكدانێ، و ل شوونا باشیا گشتی، بهێزكرنا نشتمان و هه‌ڤبه‌ندیێن مرۆڤی، رۆلێ نه‌رێنی و لبه‌ر چاڤ نه‌گرتن و كرێتكرنا دۆز و خه‌لك و خاكێ دگێڕن.
من دڤێت ببێژم: ره‌وشه‌نبیران، چ ره‌نگ و ڕوو و سیما و دێم هه‌بن، د شێیان باشتر كار بكه‌ن، باشتر دانوستاندنێ بكه‌ن، باشتر به‌رهه‌مداریێ بكه‌ن، و ببنه‌ هێز و توانین بۆ خولقاندنا ئه‌وێ فشارا سپی، كو بۆ نشتمانی و دۆزێ و خه‌لكی و پرۆسێسا ئاڤه‌دانیێ، پێدڤیه‌كا ژیانی و ژیارییه‌.

د. سالار عوسمان

پشكا سیێ
نیگار و وێنه‌، جوداهی و په‌یوه‌ندی
ژێده‌ر و سه‌رچاوه‌ دپڕن ژ پێناسه‌یان، لێ زۆر ب كورتی دخوازم بێژم: نیگار پێكهاتیه‌ ژ كارێ ده‌ستى و وێنه‌ ژى پێكهاتیه‌ ژ كارێ كامێرێ، ئه‌ڤجا ژ تشتێن ئێكه‌مین ئه‌وه‌ كو ده‌ست ب هه‌ر كاره‌كێ هونه‌ری بكه‌ت، وه‌ك هێلكاری و تابلۆیان، هه‌روه‌سا ژى ژ تشتێن دوومینێ ژى ئه‌وه‌ كامیره‌ ب هه‌ر جۆره‌كێ هه‌بیت، فۆتۆگراف، یان ڤیدیۆ بیت. نیگار كه‌ڤنتره‌ ژ وێنه‌ى، واته‌یا ژى دچیت ئه‌وه‌ كو مرۆڤى هه‌یه‌، تایبه‌ت لڤینا په‌نجێ، جۆره‌ك بیت ژ هه‌ولا نیگاركێشانێ، خوه‌ ب زارۆیان ژى، كو مرۆڤ په‌نجێ دلڤینیت، تێكرایا لڤینان پێكهاتینه‌ ژ نیگارا نه‌دیار، كو مه‌زن ژى دبیت، خه‌یال و دیتن ژى مه‌زن دبیت و ئێدى بزاڤا نیگاركێشانێ ل گه‌ل مه‌زن دبیت، هه‌كه‌ ڕۆهنتر بێژین نیگار پشكه‌كا گرنگا گرێدایی ژیانا مرۆڤایه‌تیێ یا پێكڤه‌ یه‌ و هه‌رده‌م ژێك ناهێنه‌ دابڕان.
هندى كو ژ سه‌رچاوه‌نه‌، ئه‌وان پێ وه‌سایه‌، كو ئێكه‌مین نیگار د مێژوویێ دا ڤه‌دگه‌ڕیێت بۆ (40000) چل هزار سالان ل پێشیا نها و پشكه‌ك ژ وان نیگاران ژى (شكه‌فتا شۆفی) یا فره‌نسا یه‌، ژى ڤه‌ده‌گه‌ڕیته‌ڤه‌ بۆ (32000) سی و دو هزار سالان ژ پێش نها ڤه‌.
نیگار و مرۆڤێ ده‌ستپێكی، نیگار و شكه‌فت، نیگار و ئایین، نیگار و ئیمپراتۆریه‌تان، نیگار و ده‌ستهه‌لات، نیگار و ئینسان و … هتد، بابه‌ت و پرسا گشتى یا په‌یوه‌ندیدار، ئه‌و هه‌ردو دفره‌ڕه‌هه‌ندن و گه‌ر ب هووری، یان چێتر بێژم، كو هه‌كه‌ ب زانستیانه‌ خۆیا بكه‌ین، هه‌م زۆرا گه‌ره‌كه‌ و هه‌م ژى ل به‌رامبه‌ر چه‌ندین پرسیاران دا ڕامانێ دگریت، ئێك ژ پرسیاران ژى ئه‌ڤه‌یه‌: مرۆڤى خواستیه‌ ب ڕێیا نیگارى چ بێژیت؟..
كورتترین به‌رسڤ بۆ ڤێ پرسیارێ ئه‌ڤه‌یه‌ كو: مرۆڤى خواستى یه‌ بمینیت، كه‌واته‌ عه‌یشه‌، ئه‌و خواسته‌ مانه‌ڤه‌یه‌ ب دار و ئاسنى و ئاڤێ و ئاگری دایه‌ و هه‌تا نها ژی یا به‌رده‌وامه‌، به‌رده‌وامه‌ ل سه‌ر ململانێ ل پێناڤى مانه‌ڤێ دا، ئه‌ڤجا ل ڤێره‌ یا گرنگ ئه‌م پێ خۆیا بكه‌ین و مه‌به‌ستا مه‌ ژى یا پێكهاتیه‌ ژ لایه‌نێ گه‌شێ یێ ڤێ ململانێ: (ململانێ ل پێناڤى مانه‌ڤه‌یا وى دا)، كو ئه‌و ژی لایه‌نێ كلتووری یه‌، كو نیگار و وێنه‌ پشه‌كه‌كن ژ كلتووری، كو مرۆڤ شانازیێ پێ دبه‌ت!..
پشكه‌كا مێژوویێ یا ل ناڤ نیگارێ، نیگار ب هێمنی، ب ڕێیا هێڵ و ڕه‌نگ و ئاماژه‌یانه‌، كو دپڕن ژ رامانان، مێژوویا مه‌ بۆ مه‌ ڤه‌دگێڕیت كو، دبیت هه‌تا كو ژیان هه‌بیت توێژه‌ران لێ هوور دبن و توێژینه‌ڤێ یێن نوو ئه‌م پێشكێش دكه‌ین، دیسا كورد ل مه‌یشا هه‌ر ده‌ستكورته‌ و كێم ئاوڕی لێهاتیه‌دان!.. هه‌ر بۆ نموونه‌ نیگارێن ل سه‌ر دیوارێن مێژوویى، شكه‌فتان، هێڵكاریی و نه‌خشیێن هه‌یین، چه‌نده‌ بووینه‌ جهێ بایه‌خێ زانكۆ و ناڤه‌ندێن توێژینه‌ڤه‌ ل كوردستانێ؟!.
نیگار هونه‌ره‌كێ باڵایه‌ و ل گه‌ل ڕوانین، هه‌ست و سه‌لیقا مرۆڤان دا جاره‌كا دیتر مرۆڤى به‌رجسته‌ دكه‌ت و پشكه‌كه‌ ژ وێ بزاڤا جوانا مرۆڤى ل پێناڤ مانه‌ڤێ دا، كه‌واته‌ كلتوور یێ پڕه‌ ژ هێز و ڕۆناهی و شیانان، پێدڤیه‌ سیاسه‌تڤان پتر بایه‌خى ب كلتوورى بده‌ن و ل ڕێیا هێز و ڕۆناهیی و شیانا كلتوورى ژیانێ پڕ بكه‌ن ژ مانه‌ڤێ، مانه‌ڤه‌یه‌ك، كو مێژوو ب شانازی ڤه‌، ب پیتێن زێڕین بنڤیسێت!..

مرۆڤ و كامێرا
په‌یوه‌ندیه‌كا قسه‌هه‌لگر
پشكا چارێ
د. سالار عوسمان
مرۆڤ قه‌ردارێ وێنه‌ى یه‌!
ب هه‌مى وان پێناسه‌ و تێگه‌هشتنێن كلتووریی یێن سه‌باره‌ت وێنه‌ى په‌یوه‌ندى هه‌ین، مرۆڤ قه‌ردارێ وێنه‌ی یه‌، هه‌م دوهى و هه‌م ئه‌ڤڕۆ و هه‌م ژى سوبه‌هی، چونكو هه‌ر ئه‌ڤ ئه‌ڤ وێنه‌یه‌ مرۆڤ د گه‌ل خوه‌ دا هه‌ڵگرتی و هه‌ر وێنه‌یه‌ ژى ب مرۆڤى ب نه‌مریی دهێلێت، كه‌واته‌ دڤێت مرۆڤ ب حورمه‌ت ڤه‌ به‌رخوردیێ د گه‌ل وێنه‌ى دا بكه‌ت، وه‌كو دبێژین ب حورمه‌ت ڤه‌، واته‌ مه‌ دڤێت بێژین، تێگه‌هشتنه‌كا خراپ د مێژوویێ دا، تایبه‌ت ل ناڤ هنده‌ ده‌ق و تێگه‌هشتنێن ئاینیی دا هه‌بووینه‌ و هه‌نه‌ سه‌باره‌ت وێنه‌ى، كو ئێخستیه‌ دناڤ چه‌مكێ حه‌رام و حه‌ڵال دا، كو ب كورتی ل ڤێره‌ دكارین بێژین: هه‌ر تشتێ د خزمه‌تا مرۆڤى دا بیت، وێنه‌ ژى د ناڤ دا، دڤێت ڕێزی لێ بگرین و هه‌ر تشته‌ك ژى د خزمه‌تا مرۆڤى دا نه‌بیت، خوه‌ راڤه‌كرنا ده‌قێن پیرۆز ژى، ئه‌وا پێدڤى كو بێخه‌ینه‌ به‌ر نه‌شته‌ریا ڕه‌خنه‌ و هه‌ڵسه‌نگاندنێ و خواندنێن نوو، كه‌واته‌، ل پێی ڤێ تێگه‌هشتنێ، مرۆڤێ بالا ئه‌وێ وه‌ردگریت و هه‌موو چه‌مكێن دیتر ژى دئێخنه‌ ل ژێر وێ بالایێ ڤه‌، باڵایا مرۆڤى، ئه‌و چه‌مكێ نها ژى ئایین و سیسته‌مێن سیاسیێن مشومڕ د بارێ وى دا نه‌ برانینه‌، كه‌واته‌ ئه‌م هه‌تا نها ژى دبه‌رده‌وامین ل سه‌ر گفتوگۆیێ!..
مرۆڤ زینده‌وه‌ره‌كێ گفتوگۆیێ و وێنه‌ ژى یه‌، نه‌ك هه‌ر وێنه‌یێ بیت، بگره‌ ژ ته‌مامی هونه‌رێ پانتایه‌كا گفتوگۆیێ ینه‌ و هه‌تا خه‌یالێ پڕ بكه‌ت چێدبیت گفتوگۆ د وێ پانتایێ دا بكه‌ین، كو هونه‌ره‌!.. نیگارێن مێژوویى، وێنه‌ و كه‌ڤاڵ، نه‌خش و خه‌ت و خوه‌ ڕه‌نگ ژى، پڕه‌ ژ گفتوگۆیێ، له‌ورا وێنه‌ نه‌ك پشكه‌كه‌ ژ مێژوویا باش، بگره‌ مرۆڤ قه‌رداره‌ ل به‌رامبه‌ و ئێدى دڤێت ئێدێ مرۆڤ ل ڕێیا چاكا گشتی ڤه‌ وى قه‌رى بده‌ت، كو ب درێژاهیا مێژوویێ ل سه‌ر كۆمبووینه‌.
دڤێت هه‌موو چه‌مك، كو ل ناڤ وانژى دا هونه‌ر ده‌ستیێ بگرن بۆ چاكیێ، چاكیا گشتی، چاكیا ئه‌وێ چه‌ندێ چرایه‌كێ زێده‌تر هه‌لبكه‌ین و بنیاتێ قوتابخانه‌یه‌كێ، دیوارێ موزه‌خانه‌یه‌كێ، نۆته‌یا میوزیكه‌كێ، ده‌ستێ نابینایه‌كێ بگرین بۆ ده‌ربازبوونێ، ده‌ربازبوون به‌ر ب ڕوناهیێ، به‌ر ب ژیانه‌كا باشتر و هه‌ژیتر، وێنه‌ وان هه‌موویان دكه‌ت و ئه‌مژ ى سه‌ح دكه‌ینێ، كه‌واته‌ ئه‌وه‌ وێنه‌یێ ل ناڤ چاكیێ دا و ده‌ڤێت ئه‌م ژى، ب تایبه‌ت وێنه‌گر و كامیره‌مان زووما چاكیێ بكه‌ن و ژیانێ پڕ بكه‌ن ژ چاكیا گشتی!..

پشكا ئێكێ

د. سالار عوسمان

چیرۆكا د ناڤبه‌را مرۆڤى و كامیرێ دا، په‌یوه‌ندی د ناڤبه‌را مرۆڤى و كامێرێ دا، سحر و هه‌یبه‌تا كامێرێ، ڕاستی و نه‌ڕاستیێن ل به‌رامبه‌ر كامێرێ، په‌یوه‌ندیا پڕ ب په‌یڤین د ناڤبه‌را ئاخفتنكه‌ر و كامێرێ و بینه‌رى دا، كاریگه‌ریا كامێرێ ل سه‌ر جڤاكى و ڕایا گشتی، بابه‌ته‌كێ گشتى یێ هنده‌ به‌رفره‌ه و فره‌ڕه‌هه‌ند، كو ل ڤێره‌ ده‌رفه‌تا به‌حسكرنا وى نینه‌ و نه‌چارین ئاماژێ ب چه‌ند سه‌ره‌به‌حسه‌كێن كورت بكه‌ین و بێخینه‌ ڕوو، ئۆمێده‌وارم ڕۆژه‌كێ بهێت، به‌نده‌ك، یان كه‌سه‌كێ دیتر ده‌رفه‌ت بۆ بڕوخسیێت و لایه‌نێ وێ یێ زانستی به‌حس ژى بكه‌ت!.. كامێره‌ هه‌ر تنێ ژیانێ نا ڤه‌گوهێزیت، به‌لكو ده‌ستكاریێ ژى د ژیانێ دا دكه‌ت، ئه‌ڤجا چو ده‌ستكاریه‌ك یا ئه‌رێنی بیت، یان نه‌رێنی، كه‌واته‌ ئه‌و ئینسانن، ل په‌ی جۆری ئایدیا و تێگه‌هشتنێ، جۆرێ وان لایه‌نداریان ده‌ستنیشان دكه‌ن، هه‌ر بۆ نموونه‌ چێدبیت كامێره‌ پێشمه‌رگه‌یه‌كى بكه‌ت پاڵه‌وان و دكاریت ژى ب پێچه‌وانى، لایه‌نداره‌كێ نه‌رێنی بكه‌ت، تیرۆرسته‌كى بكه‌ته‌ پاڵه‌وان، ئێدى ئه‌وه‌ كه‌سن یێن ب رامانا چه‌مك، حاله‌ت و وێنه‌یان دبه‌خشیت!.. كامێره‌ یا چوویه‌ د ناڤ ژیانێ دا، حه‌تا ڕاده‌یه‌كى چوویه‌ د ناڤ ژیانێ دا بگره‌ ژ هوورده‌ترین لڤینان، خوه‌ نیازێن ئینسانان ژى ب خوه‌ڤه‌ دگریت، له‌ورا ژى نابیت ل گۆرى وێ خۆیا بكه‌ین، چێنابیت نه‌ئێخینه‌ د ناڤ گفتوگۆیێن زانستی و كلتووریی دا و خوه‌ هه‌والگێریان ژى، ئه‌وا ئه‌ز دبینم، كورد، بۆ نموونه‌ مژارێن كلتووری ژى به‌حس ل كامێرێ نه‌كرینه‌، دیاره‌ مه‌به‌ستا من ئه‌وه‌ به‌حس و پێناسێن كلاسیكی نینن، كو ژ ژێده‌ران وه‌رگێراینه‌ و پشك ژى نڤیسه‌ر و توێژه‌رانێن كورد نڤیسینه‌، نه‌، مه‌به‌ستا من به‌حسكرنه‌كا كوور یا فره‌ڕه‌هه‌ند یا كلتوورییانه‌یه‌ سه‌باره‌ت كامیرێ، كو ب داخ ڤه‌ حه‌تا نها نه‌كریه‌ و پێدڤیه‌ ده‌ست پێ بكه‌ین!.. ـ كامیرێ په‌یوه‌ندی ب هه‌موو وار و بیاڤان هه‌یه‌، بۆ نموونه‌ په‌روه‌رده‌، یان ئایین، یان هه‌ر واره‌كێ دیتر، كو تو دزانی، كامێره‌ وه‌سا ب كووراتی سه‌رێ خوه‌ خستیه‌ د ناڤ و وارێن بێ كامیره‌ ژى كو هیچ پێ ناكه‌ت، هه‌ر بۆ نموونه‌، مه‌لایه‌كی زمانپۆخڵێ توندڕه‌و، كو دوێنێ كامێره‌ پێ حه‌رام بوو و ب سونعه‌تا زه‌ندیق و كافران ل قه‌له‌م دایه‌، نها نه‌ك بێ كامیره‌ نه‌دشیا بچێته‌ سه‌ر مینبه‌رێ، به‌لێ بگره‌ ژ TV ژی و جارجار ژى ب سوودوه‌رگرتن د ئاسۆیێ نه‌دروستێ ململانا سیاسیا كوردستانێ دا بكاردئینا، هه‌ڕه‌شه‌یان ژى پێ دكه‌ت و پشه‌ك ژ پیرۆزیان ژى دئێخیته‌ ل ژێر پێێ خوه‌!.. ـ د سه‌رده‌مێ ئه‌ڤڕۆ دا كامێره‌ د ده‌ست هه‌موویانه‌ دایه‌، چێدبیت ب باش و هه‌روه‌سا خراپ ژى بهێته‌ بكارئینان، ل كوردستانێ لایه‌نێ په‌رورده‌یی بۆ ڤى وارى و بۆ زۆر وارێن دیتر ژى، د ئاسته‌كێ زۆرێ خراب دایه‌ و ل ده‌ستپێكێ ژى قانوون، ل دووڤدا ژى دایكوباب، دووڤداتر ژى قوتابخانه‌، ژێ به‌رپرسه‌ و د نیاڤ وێ په‌یوه‌ندیێ ژى دا دبیت بپرسین: ئه‌رێ ئه‌م به‌ر ب كێڤه‌ دچین؟!.. به‌ر ب كێڤه‌، كو بێ په‌روه‌رده‌ ئه‌ڤ هه‌موو ته‌كنه‌لۆژیایه‌، د نێڤێ دا كامیره‌ مه‌ خسیه‌ د ده‌ست هه‌موویان دا، هه‌موویان ب جوداهیا ته‌مه‌نى و تێگه‌هشتن و حه‌زا وان ڤه‌؟!.. ئه‌رێ مه‌ چ پاشه‌رۆژ بۆ به‌ره‌بابێن خوه‌ دڤێت دروست بكه‌ین و به‌ر ب چ ئاسۆ رێره‌وێن خوه‌ كۆم كرینه‌؟!

چه‌مك و شرۆڤه‌
پشكا دویێ و دووماهیێ
د. سالار عوسمان
ساده‌ی پڕ، نه‌ك ئاڵۆزیا ڤالا!..
پشكه‌ك ژ نڤیسه‌ران، تایبه‌ت ئه‌وێن ل بن كاریگه‌ریا زمانێن دیتر بیردكه‌ن و دنڤیسن، زۆر جاران ل ناڤبه‌را زه‌خره‌فه‌یا زمانى و ئاڵۆزیا زمانى دا لێ تێكهه‌ل دبیت و ئاكام ژى ب زمانه‌كى دنڤیسن، د ڕووخساردا ئاڵۆز و د ناڤه‌رۆك دا ڤالا و به‌تاڵ، هه‌ر له‌ورا، سه‌ره‌ڕای ئه‌وێ ئێكێ كو په‌یاما وان ناگه‌هیت، خوانده‌ڤانى ژى د گه‌ل خوه‌ دا مژوول و ماندى دكه‌ن.
جارێ به‌رى هه‌ر تشته‌كى دڤێت به‌حسێ بیركرنێ بكه‌ین، نڤیسه‌ر دڤێت به‌رى كو بیر ل نڤیسینێ بكه‌ت، بیربكه‌ت پاشى بنڤیسێت و چاره‌سه‌ریان پێشكێش بكه‌ت، ژبیرا مه‌ نه‌چیت نڤیسین جۆره‌كه‌ ژ چاره‌سه‌ریێ، كه‌واته‌ ئاریشه‌ هه‌یه‌، بۆ هه‌ر ئاریشه‌ و گرفته‌كێ نڤیسه‌ر چاره‌سه‌ریێ پێشكێش دكه‌ت، نه‌بوویه‌ و نابیت ژى چاره‌سه‌رى یا ئاڵۆز بیت، له‌ورا دڤێت د پرۆسا نڤیسینێ دا زه‌خره‌فه‌ ژ ئاڵۆزیێ بهێته‌ جوداكرن.
زه‌خره‌فه‌ د نڤیسینێ دا سه‌لیقه‌ و لێزانین و هونه‌ر و جوانى یه‌ و دهێته‌ كرن هه‌تا لۆتكێ، هه‌تا داهێنان و نه‌مریی بچیت و خوانده‌ڤانى ژى د گه‌ل خوه‌ دا بێخیته‌ ناڤ سروودا سه‌قامگیریا رۆحی و ئه‌ناقه‌تا ده‌روونی ڤه‌، لێ ئاڵۆزیی د نڤیسینێ دا هه‌م په‌یامكوژه‌ و هه‌م جاڕسكه‌ر!..
ئه‌و نڤیسه‌رێن وه‌سا دبینن كو ئاڵۆزنڤیسین ده‌رگه‌هى ب ڕوویێ ته‌ئویلێ دا دكه‌ت، دڤێت باشتر د چه‌مكێ هێرمۆنتیكا بگه‌هن و كورتر بخوینن، كووتر بخوینن هه‌تا بشێن كوورتر بنڤیسن و ب ساده‌یی پڕ، كوردانه‌ و شیرین ئاخفتن سه‌ختترین ئاڵۆزیێن ژیانێ بكه‌ن هێڤێنی نڤیسینێ داهێنه‌رانه‌، ژ وان ژى ئێك بپرسیت: كوورتر و ساده‌یی چاوا هه‌ڤدو دگرن؟، تایبه‌تد نڤیسینێ دا، كو پرۆسه‌كا هونه‌ری یه‌، د به‌رسڤ دا دبێژین: ژ وان داهێنان ڕێك ئه‌و بیت، ڕێك ئه‌و بیت، كو ب ساده‌یی به‌حس ل كوورایاتیا ژیانێ بكه‌ى، تایبه‌ت د نڤیسینێ دا، كو پرۆسه‌ ژ هونه‌رێ و جوانیێ و تێدا ئارمانج ئینسانه‌!..
زۆربه‌ی هه‌ره‌ زۆرا داهێنانێن دونیایێ، مه‌ره‌ما من وارێ نڤیسیێ یه‌، پێكهاتیه‌ ژ قسه‌كرن له‌ كووراتیا ژیانێ ب زمانه‌كێ ڕه‌هوان و پاراو و هونه‌رێن وان، كو هه‌موو، هه‌موو وه‌رگر، ئاست و تێگه‌هشتنان ل خوه‌ كۆم دكه‌ت، زمانێ هه‌مه‌نگوای، یان زمانێ نه‌جیب مه‌حفوز و هه‌ژار موكریانی ژ وان ته‌ڕزه‌ زمانانه‌، كو هه‌موو كووراتیا ژیانێ د گه‌ل خوه‌ دا هه‌لده‌گریت و هه‌مووان ژى، به‌ جیاوازیا ئاستێن وێ ل سه‌ر زال دبن و چیژێ ژێ وه‌رده‌گرن!..
دڤێت ئێدى به‌حس ل پرۆسا شێواندنا خوانده‌ڤانى بكه‌ین، ئه‌ڤجا ب بهانا زمان و ئاڵۆزنووسینێ دا بیت، یان ب هه‌ر بهانه‌ و پاساوه‌كا دیتر بیت، كه‌واته‌ دڤێت به‌رخورد د گه‌ل خوانده‌ڤانى وه‌ك وه‌رگره‌كێ ئینسان بكه‌ین و هه‌موو ئارمانجێن خوه‌ د نڤیسیندێ دا ته‌نێ ئینسان بیت، ئینسان و جوانیێن ئینسانى!..

چه‌مك و شرۆڤه‌
پشكا ئێكێ
د. سالار عوسمان
ـ هه‌ر د ناڤا به‌حس و بابه‌تی َهونه‌رێ نڤیسینێ دا، كو هونه‌ره‌كێ پڕه‌ ژ زه‌رافه‌تێ و خۆشى و جوانیێ و سه‌رى دكێشیته‌ د ناڤ ئینساناسیێ ژى دا، زۆر كه‌ره‌تێ ل ڤێره‌ و ل وێرێ دكه‌ت، كو ل وان ژێده‌ر و كتێبان و سه‌رچاوه‌یێن به‌حس ل په‌یوه‌ندیێن فره‌ره‌هه‌ند و قسه‌هه‌لگر د ناڤبه‌را نڤیسینێ و هزرێ دكه‌ن و به‌نده‌ ژی ب ڤان كێمزانینا خوه‌ تشته‌ك ژێ هه‌ڵكڕاندووه‌، گه‌هشتیمه‌ وێ قه‌ناعه‌تێ و باوه‌ریێ، كو هزرا باش ب نڤیسینا نه‌باش ناهێته‌ پێشبینیكرن و دیاره‌ ئه‌ڤ بابه‌تێن فكرێ و نڤیسینێ ژى، ب ده‌هان لق و چڵه‌ بابه‌تێن دیتر ژێ ڤه‌دبن، یا ژ هه‌میان گرنگتر: (زمان و ڕه‌هه‌ندێن وى، نڤیسین و په‌یامێن وى، خوێنده‌ڤان و جۆرێن وى، فكر د وێ ناڤه‌ندێ دا و.. هتد)!..
ـ نها ئه‌م، بیێ وێ ئێكێ كو مه‌به‌ستا مه‌ ئه‌و بیت ل سه‌ر فه‌لسه‌فێ باخڤین و ب دیتنا من دڤێت، ل ڤێره‌ خوه‌ ژ فه‌لسه‌فێ دوور بێخین و ب تاما ڤێ ستوونا ڕۆژنامه‌نڤیسی بئاخفین، ئاخفتنه‌كێ، كو سوود و مفا تێدا هه‌بیت و سه‌رى ل خوێنده‌ڤانى نه‌ئێشینیت، ڕێیا مه‌به‌ستا مه‌ ژى ئه‌وه‌ و مه‌ دڤێت به‌حس ل بابه‌ته‌كێ گرنگ یێ به‌حس لێنه‌كرى بكه‌ین، وه‌كو دبێژم به‌حسلێنه‌كرى، لایه‌نێ كێم لایێ به‌نده‌، كو د ناڤ به‌حسێن زانستیێن نڤیسینا كوردی دا، ب به‌ر به‌رچاڤێ من نه‌كه‌فتیه‌، ئه‌و ژى سه‌رى ل خوانده‌ڤانى ئێشاندیه‌ ب به‌هانا زمانى، یان ب نڤیسینا ئاڵۆز، كه‌واته‌ ل ڤێره‌ ئه‌م ل به‌رامبه‌ر دو بابه‌تێن گرنگ دا راوه‌ستاینه‌، كو دبیت د دو چه‌مكان دا كۆم بكه‌ین و ناڤ لێبدانین، ئاڵۆزنڤیسین) و (خوانده‌ڤان شێواندن).
ـ ئاڵۆزنڤیسین جودایه‌ ژ نڤیسینا ئاڵۆز، ئه‌وا مه‌به‌ستامه‌ ژێ لێ بدانین، ده‌ستكورتیا زمانى یێ د نڤیسینێ دا، یان ب ئه‌نقه‌سد ئاڵۆزكرنا زمانى یه‌، كو ئه‌و ژی دیاره‌ بێ مه‌ره‌م نینه‌، كه‌واته‌ مه‌به‌ستا مه‌یه‌ بێژین: بۆ وێ ئێكێ فكر بگه‌هیت، دڤێت نڤیسه‌ر هه‌وجه‌ى ب وى ته‌رزى ل نڤیسینێ بیت، كو یێن ل به‌رامبه‌ره‌كانی ب ڕۆهنی تێبگه‌هینیت، ب واتایه‌كا دیتر نڤیسه‌ر هه‌ر فكره‌كا هه‌بیت، هه‌كه‌ زمانه‌كێ باشی نه‌بیت، ئه‌و فكرا وى ناگه‌هیت، ل ڤێره‌ پێدڤیه‌ بپرسین: پێناسا زمانێ باش چی یه‌؟.. دیاره‌ به‌رسڤ سه‌رد كێشن بۆ چه‌مكه‌كێ گشتی یێ زمانی و فه‌لسه‌فی، دیسا ساده‌تر دئاخفین و دبێژین: زمانێ باش پێكهاتیه‌ ژ زمانه‌كى، كو هه‌تا ئه‌وپه‌ڕێ پته‌و بیت ژ ڕوویێ هونه‌ریی و جوانیی ڤه‌، لێ ئاڵۆز و نه‌مه‌فهوم نه‌بیت و ب كورتی، د خزمه‌تا مرۆڤى دا بیت!..
ـ دیسا بابه‌ت كوور دبیت و دڤێت بپرسین: ئه‌م بۆ خوانده‌ڤانى دنڤیسین یان بۆ ئینسانى؟.. ب واتایه‌كا دیتر، یا مه‌ تنێ ڕوویێ مه‌ ل خوانده‌ڤانى ده‌ق (وه‌رگر)ه‌، یانژی مرۆڤه‌، خوه‌ ئه‌و مرۆڤێن ل دوورترین جوگرافیا دونیایێ دا دژین و خوه‌ ئه‌وان مرۆڤان ژى كو ب زمانه‌كێ جودا دئاخفن؟!..
ـ به‌رسڤ ئه‌ڤه‌یه‌: ئه‌م بۆ ئینسانى دنڤیسین، به‌لێ ب ڕێیا خوانده‌ڤانى، كه‌واته‌ وه‌رگر خوانده‌ڤانه‌ و ئامارنج ژى ئینسانه‌. هه‌ر له‌ورا نابیت خوانده‌ڤانى بشێوینین، نابیت ئاڵۆز بنڤیسین، كو مه‌ وه‌لێكر، واته‌ بۆ ئینسان دپه‌ڕینین، ژ وێ ڤه‌ فكر ده‌گه‌هیت و ئارمانج دهێته‌ دی!..

د. سالار عوسمان
ل 8/1/2020 و د ڕێوڕه‌سمه‌كی ژ هه‌ژى و بهادار دا، وه‌زاره‌تا ره‌وشه‌نبیری و لاوان یا حوكمه‌تا هه‌رێما كوردستانێ جه‌ژنا سه‌دسالی یا ژدایكبوونا شاعیر و نڤیسه‌ر و تێكۆشه‌رێ به‌رنیاسێ كورد (دڵزار) پیرۆزكر.
د وان ڕێوڕه‌سمان دا، ب خه‌لاتێ ئاڵتوونی یێ نه‌خشێ كوردستانێ و كتێبا (بیره‌وه‌ری ڕۆژانی ژیانم) و CD یه‌ك ژ وان شیعران (دڵزار)، كو كربوونه‌ ستران و سروود، كۆمه‌كا گۆتار، بابه‌ت، كورته‌فیلم و بڕگه‌یێن دیتر ژى پێشكێشكر بوون، كو هه‌موو ب سه‌ر ئێك پتر د رامانان دا هه‌لگرتبوون، كو ل ڤێره‌ و بۆ خزمه‌تاوه‌ گرنگترینان دئێخینه‌ ڕوو:
ـ ڕێزگرتن ل جوانیێن مێژوویێ: پێدڤیه‌ خوه‌ ژى و نه‌وه‌یان ژى فێرى وێ ڕاستیا ڕۆهن بكه‌ین، كو پشكه‌ك ژ مێژوویا كوردان پێكهاتیه‌ ژ جوانیێ، دڤێت به‌رده‌وام و ب گیانێ هه‌لینجانی حكمه‌ت ڤه‌ ئاوریێ ل وێ پارچا جوان یا مێژوویى بده‌ین، (دڵزار) ێ شاعر جوانیه‌كه‌ ژ جوانیێن مێژوویا كوردى!..
ـ ستێرێن كورد و پێكڤه‌ گرێدانان وان ب ئه‌ڤرۆ ڤه‌: مێژوویا كوردان یا پڕه‌ ژ ستێرێن گه‌ش، كو دڤێت ب ئه‌ڤرۆ و نه‌وه‌یێ تازه‌ ڤه‌ بناسینین، به‌لێ ناسینا وان و پێكڤه‌ گرێدانه‌كا هه‌ڤچه‌رخانه‌ بیت، ئێك ژ وان ستێران (دڵزار) ێ شاعیره‌، كو هه‌تا نها ژى د ژیانێ دایه‌، گه‌ش گه‌ش دبرسقییێت.
ـ ڕێزلێنان ل زێندییان: گه‌ر جاران ته‌نێ ڕێوڕه‌سمێ ڕێزلێنانێ تایبه‌ت بوو ب وه‌غه‌ركریان، لێ ژ وێ جوانتر، ڕێزلێنانه‌ ل كه‌سێن زێندی، كو چێژ و رامان و وه‌فا و شه‌وقا وێ پتره‌ و پتر ژى كاریگه‌ریێ بجهدهیلێت.(دڵزار) ل گه‌ل مه‌یه‌ و د ژیانیێ دا مه‌ گۆتێ: (تو یێ مه‌زنى و خۆشه‌ویستی مامۆستا، ته‌ ژیێ خوه‌ بۆ نه‌ته‌وه‌ و ڕاستیێ به‌خت كر و ئه‌م هه‌مى، نه‌وه‌یێ داویێ نه‌وه‌یێ پێی ده‌زانین و شانازیێ پێ دكه‌ین!..).
ـ (دڵزار) رێیا پڕ ب شانازی تێكۆشانان سیاسی هه‌لبژارت: دیاره‌ بۆ كورد و بۆ كوردستانێ، هه‌تا نها و هه‌تا هه‌تایێ تێكۆشانا سیاسی پشكه‌كه‌ ژ قه‌ده‌رێ ژیانێ، له‌ورا ب هورمه‌ته‌ ڤه‌ ڕێزێ ل تێكۆشه‌رێن كورد دگرین، كو (دڵزار) ئێكه‌ ژ تێكۆشه‌رێن سه‌رسه‌خت یێن كوردستانێ، كو جهێ وى په‌ڕێ شانازیێ!.
ـ (دلزار) ده‌ست بۆ نیعمه‌تا په‌یڤێ بر: (دڵزار) په‌یڤ و نڤیسین و ئه‌ده‌بیات و وه‌رگێڕان كره‌ پیشه‌نگی و چرایێ ڕێیێ، له‌ورا دڤێت ئه‌م هه‌موو، مه‌زن و بچووك، ل ناڤ نیعمه‌تا په‌یڤێ و خۆشاڤا ئه‌ده‌بیاتان و چرایێ نڤیسینێ دا، ژیانێ ڕۆهنتر لێ بكه‌ین!..
ـ (دڵزار) ل هه‌رێمه‌كا جودا دا: (دڵزار) له‌ كوردستان و قووناغه‌كێ دا دژی، كو جودایه‌ ل گه‌ڵ ده‌وروبه‌ران، كوردستانا مه‌ قووناغا سیاسی و كلتووری و جڤاكى زۆر باشتر و به‌رفره‌هتر و پڕ ئایینده‌تره‌ ب به‌راوردى ل گه‌ل ده‌وروبه‌ر، له‌ورا گرنگه‌ ڤان جوداهیان ببینین و هه‌تا هێشتا پێنگاڤێن باشتر بهاڤێژین بۆ كوردستانێ و ڕۆڵی خێر و چاكیێ و ئاشتیێ ژى ببینین بۆ ده‌وروبه‌ران!
ل دووماهیێ: جه‌ژنا سه‌دسالا ژدایكبوونا (دڵزار) ێ كورد، (دڵزار) یێ تێكۆشه‌ر و شاعیر و نڤیسه‌ر و وه‌رگێڕ پیرۆز بیت و كاروانێ پڕ شانازێ سیاسی و كلتووری و ئه‌ده‌بی كوردی پڕ ڕێبوارتر و پڕ ستێردار و پڕ به‌رهه‌متر بیت.

د. سالار عوسمان
پرتووك و پرسێن په‌یوه‌ندیدار، ئه‌و بابه‌تێ مللى یێ هنده‌ قسه‌هه‌لگر و فره‌ڕه‌هه‌نده‌، هه‌ر ل كێڤه‌ بیت، ئاسایه‌ و دبیت ب پێشه‌كیه‌كێ ده‌ست پێ بكه‌ی، لێ ئه‌وا قورس و ئاسایی نه‌ ئه‌وه‌، كو نه‌زانی چاوا و ل كێڤه‌ دووماهێى پێ بینى!.. چونكو قسه‌كرن ل پرتووكێ، قسه‌كرنه‌ له‌ هه‌موو ژیانێ، له‌ورا ڤێت دڤێت و به‌ردكه‌ڤیت گه‌له‌كێ د بارى دا بده‌ین، بۆ نموونه‌: (پرتووك و مێژوو، پرتووك و ئینسان، پرتووك و ئایین، پرتووك و شارستانی، پرتووك و سیاسه‌ت، پرتووك و ماڵ، پرتووك و قوتابخانه‌، پرتووك و تاك، پرتووك و بازرگانی، پرتووك و خواندن، پرتووك و هزر، پرتووك و وه‌رچه‌رخان، پرتووك و ئیمزایا نڤیسه‌رى، پرتووك و دیاری و ..هتد).
ـ ئه‌وا من دڤێت ل ڤێره‌ و د ڤێ ده‌رفه‌تا كورت د ئاخڤتنا بارێ وێ دا بكه‌م، پرتووكا دیاریی یه‌ و د گه‌ل ژى دا مه‌به‌ستا مه‌ په‌یڤینه‌ك سه‌باره‌ت ئیمزایا نڤیسه‌رێن پرتووكێ بكه‌م، كو ب خۆڕایی پرتووكێن خوه‌ ئیمزا دكه‌ن و دبه‌خشینن!..
ـ ل ده‌ستپێكێ من دڤێت سه‌باره‌ت پرتووكێ و دیاریكرنێ بێژم: پرتووك دیاریه‌كا جوانه‌ و دبیت ب به‌رنامه‌ ڤه‌ كار ل سه‌ر بكه‌ین و بكه‌ینه‌ كلتوور، بۆ نموونه‌ ل ده‌زگه‌هێن ڕه‌سمیی یێن وه‌ڵاتى، ئه‌و ده‌مێ مێهڤان ته‌شریفێ دئینن، چێدبیت ئێك ژ دیاریكرنێن مه‌ پرتووكا كوردی بیت، بۆ نموونه‌ مه‌م و زین، یان دیوانا جزیری و مه‌حۆی و ئه‌وێن دیتر ژی، یانژی، وه‌كو سه‌ردانا ئه‌زیزێن خوه‌ دكه‌ین، خوه‌ نه‌خۆشان و ل بوونا خوه‌ ژى، ده‌ست و دیاریێن مه‌ پرتووك بن و پرتووك وه‌ك جوانترین دیاری وێنه‌ د ژیانێ دا بكه‌ین!..
ـ دیاره‌ نڤیسه‌ر د هه‌قن پرتووكێن خوه‌ بكه‌نه‌ دیاریی بۆ یێن نێزیك، بێگومان مه‌به‌ستا مه‌ ژ خوانده‌ڤانێن نێزیك، نه‌ك ئه‌وێن نزیكى خوانده‌ڤانى و پرتووك و كۆمێن لێكدای جودا ناكه‌ن، هه‌ر دیسا ئاسای ژى یه‌ وه‌ك دیاری بده‌نه‌ هنده‌ ئه‌رشیفخانه‌ و پرتووكخانه‌ و ناڤه‌ندێن كلتووری و ڕه‌خنه‌گران و پسپۆڕان ژى، لێ ئه‌وا نه‌ ئاسایی، ئه‌ڤ خۆڕایی بارڤه‌كرنه‌یه‌، كو ماوه‌یه‌ك بوویه‌ باو و جا خوانده‌ڤان و نه‌خوانده‌ڤانان، لێ خڕڤه‌ دبن و جڤینان لێ دبه‌ستن و دووماهیێ ئیمزادكه‌ن و ئاكام بێ به‌رنامه‌ پرتووك په‌رت دبن!..
ـ ڕێوڕه‌سمێن ئیمزاكرنا پرتووكێ ل هه‌موو دونیایێ هه‌یه‌، قسه‌كرن و خواندن و هه‌لسه‌نگاندن و ناساندنا پرتووكێ ل هه‌موو دونیایێ ئاسایى یه‌، لێ ب به‌رنامه‌ و ب ئامانج و دووماهێى هه‌ر نڤیسه‌ر و هه‌ر خوانده‌ڤان ژى ژێ سوودمه‌ند دبن و ب كورتی چاڤڕۆنیه‌كا كلتووریی و میدیایی ب ئوتۆ پرۆسێ بڕێڤه‌ دبه‌ت، كو تێدا هه‌ر بها و شكۆیا پرتووكێ دپارێزێت، هه‌ر دیسا شكۆیا نڤیسه‌ر و خوانده‌ڤانى و پسپۆڕێن په‌یوه‌ندیدار ژى، به‌لێ ئه‌وا ل لایێ مه‌ دگوزیت، ب ڕایا به‌نده‌، بهایێ پرتووكێ كێم دكه‌ت، وه‌ ناكه‌ت نڤیسه‌ر ب نڤیسین بژیت، خوانده‌ڤان و نه‌خوانده‌ڤانى تێكهه‌ل دكه‌ت، پسپۆڕ و گشت خه‌لكى پێ ل گه‌ل ئێك خرڤه‌نابن و نابیت!..
ـ ڕووی ده‌می یا دلسۆزێن نڤیسه‌رێن كورد و د خزمه‌تا وان دا دبێژم: پرتووكێن خوه‌، كو به‌رهه‌مێ شاره‌زایی و شه‌ڤخواندانا وانه‌، ب خۆڕایی پارڤه‌ نه‌كه‌ن و بلا ئه‌م ژى وه‌ك گه‌لێن دونیایێ فێربین ڕوو ل پرتووكخانه‌یان بكه‌ین و پرتووكان بكڕین و پۆخته‌یا ئاخفتنێ ئه‌وه‌، شكۆ و بهایێ پرتووكێ بپارێزین!..

د. سالار عوسمان
ـ ئه‌م هه‌مى ل ڤێره‌ بووین، كوردێن هه‌ر سێ پارچێن غه‌مگینێن كوردستانێ، ته‌نانه‌ت كوردێن تاراوگێ ژى، خوه‌ ل شێوه‌زار و شێوه‌ ئاخفتن و شێوه‌ شێواز و شێوه‌ نڤیسین و شێوه‌ بیركرن ژى د جیاواز بن، لێ هه‌ر هه‌مى د كوردبوون و كوردستانیبوونێ و حه‌زا ئه‌ده‌بیاته‌كا باڵا دا بۆ كوردان، ب هه‌ڤرا ئێكهه‌لویستن، ئه‌ڤه‌ ژى ئارمانجه‌كا مه‌زنه‌.. به‌لێ هه‌مى ل ڤێره‌ بوون، ل هه‌ولێَرێ، ل پایته‌ختێ حوكمڕانیا نیشتیمانی یا كوردستانێ.
ـ هه‌ولێر هه‌ر تنێ باژارێ هه‌ولێریان نینه‌، هه‌ر باژارێ ئێك دیتن و ئێك بیركرن و ئێك شێواز و ئێك شێوه‌زار نینه‌، هه‌ولێر باژارێ هه‌میانه‌، باژارێ هه‌مى جیاوازیانه‌، گه‌له‌كان هه‌ول دا، مه‌به‌ستا من پشكه‌ك ژ سیاسیانه‌، هه‌ولێرێ ب وه‌سفا كرێت نه‌شیرین بكه‌ن، لێ هه‌ولێر هه‌ر باژارێ فره‌ڕه‌نگى مایه‌ڤه‌ و هه‌تاهه‌تا ژى دێ فره‌ڕه‌نگتر دچیته‌ ناڤا كووراتیا مێژوویێ دا، هه‌ر ل ڤێره‌ ژى ب ده‌رفه‌ت دزانم ئاماژه‌ ب ڕاستیه‌كێ بكه‌م، ئه‌وێ راستیێ، كو ل هه‌ر چارپارچێن كوردستانێ چو باژاره‌ك نینه‌، ته‌مه‌ت هه‌ولێرێ پڕجیاوازیی و فره‌ڕه‌نگى ژ ڕوویێ ئایینی و نه‌ته‌وه‌یی و كلتووریی ڤه‌، له‌ورا وه‌كو دبێژین هه‌ولێر، دڤێت بێژین كوردستانه‌كا بچووك!..
ـ به‌لێ هه‌مى ل هه‌ولێرا پایته‌خت بوون و ل ئێكه‌مین دیدارا ئه‌ده‌بیا هه‌ڤچه‌رخا كوردی پێكڤه‌ بوون، پێكه‌ڤه‌ ووشه‌، په‌یڤێن ڕه‌سه‌ن سه‌ركوبنك وان خولقاندن ل ته‌بایێ، ته‌بای بۆ نیشتیمانه‌كى، كو زۆر تشت ل ده‌ست نه‌ته‌بایێ، نه‌ته‌بایێ هه‌تا ئاستێ كوشتنێ برایان!..ئێدى به‌سه‌ و دڤێت ئه‌و ڕۆژێن ڕه‌ش فێری ئه‌وێ چه‌ندێ كر بین، سپی ببینین و سپی بیر بكه‌ین و سپی كار بكه‌ین!..
ـ زه‌مه‌نێ سپی بیركرن و سپی كاركرن و دڤێت ئه‌م هه‌مى، وه‌ك ڕێڤه‌به‌ریا وێژه‌ی یا هه‌ولێر سپی كاربكه‌ن و سپی هه‌مى ل ناڤ خوانیێ ته‌بایێ كۆمبكه‌ن، خوانیه‌ك، كو دبێژنێ ئه‌ده‌بیات، ئه‌ده‌بیات، كو هه‌ر هه‌مى وشه‌یه‌ك لێ دڕژیێت، لێ ڕژتنه‌ك بۆ باوه‌شا نیشتیمانى و جوانیێ!..
ـ گرنگه‌ نیشیمان و جوانیێ كۆمبكه‌ین، گرنگتر ژ وێ ژى ئه‌ڤه‌یه‌، كو نه‌وه‌یان بێخینه‌ ناڤ ئه‌وێ كۆمكرنا ئه‌خلاقی و دیدارا ئه‌ده‌بی یا هه‌ڤچه‌رخا كوردی دا ڕێكبێخین و هه‌ر ئه‌و ژى كر و ده‌ستێ هه‌مى لایه‌كى خۆش!..
ـ كۆمكرنا ئه‌خلاقی ئه‌وه‌ هه‌ر چ هه‌مانه‌ بێژین، ب ڕه‌خنه‌ و هاواریان ژى ڤه‌، لێ د خزمه‌تا نیشتیمان و مرۆڤى و جوانیێ دا، چه‌ند ساله‌ك مه‌ ل به‌ر بوو هه‌وله‌ك هه‌بوو، ب به‌هانه‌یا ڕه‌خنه‌ڤه‌ بۆ نیشتیمانشكێنیێ، لێ ئه‌و شكه‌ستن و نیشتیمان بسه‌ركه‌فت!.. له‌ورا دڤێت دهشیاربین و ڕه‌خنێ ل نیشتیمان شكێنیێ جودا بكه‌ین و ب كورتی، ڕه‌خنه‌یا مه‌ گه‌ره‌كه‌ و نیشتیمان شكێنی یا مه‌ نه‌گه‌ره‌كه‌!…
ـ پێدڤیه‌ ئه‌ده‌بیات نیشتیمان بین و یا جوانیخولقین بیت و دڤێت ژ ئه‌ڤرۆ پێڤه‌، ب تایبه‌ت ل سالێن داویێ كار ل ڤێ پێناڤێ دا بكه‌ین، هه‌ر ل ڤێره‌ دا به‌ڵێنێ دده‌ین درێغیێ نه‌كه‌ین و وه‌ك چاوا د وارێ كلتوورى دا كوورتر د چاكیا گشتی دا هه‌لگرتیه‌، هه‌روه‌سا و بر گوڕتر ل گه‌ڵ هه‌ڤكاران به‌رده‌وام بین و د وێ ڕێیێ دا مه‌ پێدڤی ب ڕێنواندنێ و ئامۆژگاریا دلسۆزان هه‌یه‌ و چاڤه‌رێینه‌!..