سینەم چێی

خێزان بنگەهێ ژیانێ یە، لێ چ خێزان بێ ئالۆزی و ناكۆكی نینن، یا گرنگ ئەو نینە ئەم ناكۆك نەبین، بەلكی یا گرنگ ئەوە كو ئەم چاوا بەرهنگاری ئەوان ئالۆزیان دبین و وان دكەینە دەرفەتەك بۆ بهێزكرنا پەیوەندیێن خوە بۆ هندێ خێزان د دەمێن نەخۆش دا ببیتە جهەكێ ئارام و پشتەڤان، پێدڤی یە چەند بنەمایەكێن سەرەكی بجهـ بینین.
ئێك: گۆهدارییا چالاك، د دەمێ ئاخڤتنێ دا، نە ب تنێ بەرسڤا خوە بەرهەڤ بكە، بەلكی ب دل و جان گۆهدارییا ئالیێ بەرامبەر بكە داكو ل هەست و مەرەما وی بگەهی. گەلەك جاران، ئاریشە ژ نەتێگەهشتنێ چێدبن، نەك ژ بابەتی ب خوە.
دوو: ڕێزگرتن، هەتا ئەگەر تۆ ژبۆچوونا كەسەكێ دی رازی نەبی ژی، ڕێزێ ل هەست و بۆچوونێن وی بگرە. خۆ ژ بكارئینانا پەیڤێن برینداركەر و بلندكرنا دەنگی دوور بێخە، چونكی ئەڤە دەرازینكا ئارامیێ دشكێنن.
سێ: چارەسەری ل جهێ لۆمەكرنێ، ل شوینا كو بێژی (ئەڤە خەلەتیا تەیە) پرسیار بكە ئەم چاوا دشێین ڤێ ئاریشێ ب هەڤرا چارەسەر بكەین؟ گوهۆڕینا فوكسێ ژ كەسی بۆ ئاریشێ، هەڤكاریێ پەیدا دكەت و رێخۆشكەرە زووتر چارەبوونا ئاریشەیێ.
چار: دەمەك بۆ هێوربوونێ، هەكە ئالۆزی گەرم بوو و هەست زاڵ بوون، چ كێماسی نینە كو بۆ دەمەكێ كورت ڕاوەستن، دەمەكی بدە خوە و ئەندامێن دی یێن خێزانێ داكو هەر ئێك هێور ببیت و پاشی ب شێوەیەكێ ئارامتر ڤەگەرنە سەر بابەتی، دێ باشتر شێن گەنگەشێ ل سەر بكەن و ب ژیرانە چارە بكەن.
ئاڤاكرنا خێزانەكا ئارام كارەكێ بەردەوامە، ئانكو د هەر دەمەكی دا دبیت ئاریشە و ئالۆزی دروست ببن و دڤێت ئەم ئەندامێن خێزانێ بەردەوام د هەولا ئارام راگرتنا خێزاندا بین، ئەڤێ چەندێ پێدڤی ب هەول و تێگەهشتنا هەموو ئەندامان هەیە، ئارمانجا سەرەكی ئەوە كو ل دووماهیێ، هەستا هەڤگرتن، پشتەڤانی و ڤیانێ د ناڤ خێزانێ دا بهێز بمینیت و هەر ئالۆزییەك وەك وانەیەكێ بۆ پتر نێزیكبوونێ بهێتە دیتن.

سینەم چێی

هەرێما كوردستانێ ب سروشتێ خۆ یێ جوان و دلڕەڤێن، چیایێن بلند، دۆل و نهالێن كویر، سیلاڤێن خۆ یێن سەرنجڕاكێش دهێتە نیاسین. ئەڤ فاكتەرێن سروشتی بووینە بنگەهەكێ سەرەكی بۆ راكێشانا گەشتیاران ب تایبەت ل ناڤەراست و خواروویا عیراقێ. لێ گەوهەرێ راستەقینە یێ ڤێ هەرێمێ، كو دشێت ئەزموونەكا ناوازە و جودا پێشكێشی گەشتیاران بكەت، كەلتۆر و هونەرێ وێ یێ دەولەمەند و رەسەنە. لەورا، تێكەلكرنا كەلتۆر و هونەرێ كوردی د ناڤ پلان و پرۆژەیێن گەشتیاریێ دا نە بتنێ هەلبژاردەیەكە، بەلكو پێدڤیەكە بۆ پاراستنا ناسناما نەتەوی و گەشەپێدانا ئابووریەكا بهێز و بەردەوام.
ئێك ژ فایدەیێن هەری بەرچاڤ یێن گرنگیدان ب كەلتۆری د جهێن گەشتیاری دا، لایەنێ ئابووریە. دەمێ گەشتیار سەرەدانا هەرێمێ دكەن، ئەو نە بتنێ ل دیمەنێن جوان دگەرن، بەلكو ل ئەزموونێن راستەقینە و تایبەت ژی دگەرن. فرۆتنا بەرهەمێن دەستی وەكی بەڕ و كلیم، جل و بەرگێن كوردی، ئامیرێن مۆزیكێ، و خارنێن كەلتۆری دشێن ببنە ژێدەرەكێ گرنگ یێ داهاتی بۆ خەلكێ دەڤەرێ. ئەڤ چەندە نە بتنێ داهاتەكێ زێدە بۆ خێزانان دابین دكەت، بەلكو دەرفەتێن كاری بۆ هونەرمەند، پیشەكار، و خودان بەهرەیێن جودا دروست دكەت و ب ڤێ چەندێ ئابووریێ هەمەڕەنگ و زیندی دكەت.
ژ لایەكێ دی ڤە، نمایشكرنا كەلتۆر و هونەرێ كوردی رۆلەكێ كاریگەر د پاراستنا میراتێ مە یێ نەتەوی دا دگێریت. د جیهانا گلۆبالیزەیشنێ دا، گەلەك كەلتۆر د بن مەترسییا ژناڤچوونێ دانە. لێ دەمێ گەشتیار گرنگیێ ب سترانەكا رەسەن، گۆڤەندەكا كوردی، یان چیرۆكەكا فۆلكلۆری ددەن، ئەڤە هاندەرەكە بۆ گەنج و نەوەیێن نوی كو فێری ڤان هونەران ببن و بهایێ وان بزانن. ب ڤی شێوەی، جهێن گەشتیاری دبنە پلاتفۆرمەك بۆ ڤەژاندنا داب و نەریتێن كەڤن و گوهۆڕینا وان بۆ میراتەكێ زیندی كو نەوەیەك ژ نەوەیەكی وەردگریت.
هەروەسا، پێشكێشكرنا هونەر و چالاكیێن كولتووری دشێت ئەزموونا گەشتیاری ب شێوەیەكێ بەرچاڤ دەولەمەندتر بكەت. گەشتیارەك كو سەرەدانا هاڤینگەهەكێ دكەت و بتنێ ل دیمەنێن سروشتی تەماشا دكەت، دێ ئەزموونەكا جودا هەبیت ژ وی گەشتیاری كو پشكداریێ د ئێڤارەكۆڕەكا هونەری یا كوردی دا دكەت، گوهداریێ ل لاوژە و حەیرانەكا رەسەن دكەت، یان ل ناڤ بازاڕەكێ بچووك یێ كارێن دەستی دگەریت. ئەڤ چالاكییە پەیوەندییەكا كویرتر د ناڤبەرا گەشتیار و دەڤەرێ دا دروست دكەن و سەرەدانا وان دكەنە بیرهاتنەكا نەهێتە ژبیركرن.
گرنگیدان ب كولتوور و هۆنەرێ كوردی ل جهێن گەشتیاری ژلایەكیڤە ئابووریا ناڤخۆ بهێز دكەت و ناسناما مە یا نەتەوی دپارێزیت. ژ لایەكێ دی ڤە، ئەزموونەكا تایبەت و دەولەمەند پێشكێشی گەشتیاران دكەت كو وان هان ددەت جارەكا دی ڤەگەرن. لەورا پێدڤیە ل سەر لایەنێن پەیوەندیدار، ژ حكۆمەتێ و كەرتێ تایبەت، كو پتر گرنگیێ ب ڤی لایەنی بدەن و ئێدی ل شوینا ئەوێ چەندێ بتنێ ئەم گوهـ ل سترانێن بیانی ب تایبەتی ژی عەرەبی ببین، پشتەڤانییا پرۆژەیێن هونەری و كەلتۆری یێن كوردی یێن رەسەن ل دەڤەرێن گەشتیاری بكەن، داكو كەلتۆرێ مە بهێتە پاراستن و كەرتێ گەشتوگوزاریێ ژی بەر ب پێشڤە بچیت.

سینەم چێی

ژیان ئەو پەیڤەیا دەمێ پتریا مە گوهـ دبیت،گەلەك ب سادەی وەردگریت و ب سادەی ژێ دبۆریت. دبیت هندی ئەڤ پەیڤە ل دەف مە یا دوبارەكریە، ئێدی ئەم هزر تێدا نەكەین و ب سانەهی ژێ ببۆرین، لێ ئەرێ ئەم ب ئاسانی ژ تێگەهێ ژیانێ ژی دبۆرین؟ بەرسڤا ڤێ پرسیارێ ژ كەسەكی بۆ ئێكێ دی یا جودایە دبیت گرێدای فەلسەفا كەسی بیت بۆ ژیانێ. هندەك مرۆڤ یێن هەین تێگەهێ ژیانێ ژی وەكی پەیڤ وێ ب سادەی وەردگرن و خۆ ل گەل هەمی كاودانان دگونجینن، مفای ژ هەر ئاستەنگ و ئاریشەكا ژیانێ وەردگرن و دكەنە هێڤێنێ سەركەفتن و بهێزبوونێن خۆ بۆ ژیانا داهاتی كار دكەن و ئەوا ل پشت خۆ هێلای پشتگوه دهاڤێژن و ل پاش خۆ نازڤرن، چەند پتر زەحمەتییان ببینن هزر دكەن د سەركەفتیتر و بەرهەڤترن بۆ یا ل پێشییا ئەوان مای، ئەڤ جۆرە كەسە حەز دكەن دبەردەوام بن و د رێكا ژیانێ را فێر ببن، چەند پتر بچن پتر هەست ب بهێزبوونا خۆ دكەن؛ ژبەركو هەر ژ دەسپێكێ نیازا ئەڤان كەسان راوەستیان نەبوو، بەلكی بەردەوامیدان بوو.گەلەك یا گرنگە هەر ئێك ژ مە بزانیت ئارمانج و فەلسەفا ئەوی بۆ ژیانێ چییە، ئەوێ ئارمانجێ ژ هەر ئاستەنگەكێ بلندتر ببینیت. هەلبەت هەژی ئاماژە پێكرنێ یە د ژیانێ دا گەهشتن ب ئارمانجان و بدەستكەفتنا ئەنجامێن باش و دلخۆشكەر بێ قۆربانیدان نینە. پێدڤییە ئەم د ئامادەبین زەحمەتییان ببینین و قوربانیان بدەین بۆ هندێ ئەوا مە بڤێت ب دەست مە بكەڤیت، ئەڤە هەمی ب بەردەوامبوونێ و مفاوەرگرتن ژ نەخۆشی كەفتنان ب دەستڤەدهێن.
ئەو مرۆڤێن د ژیانێ دا زوی تووشی شكەستنێ دبن و ل گەل ئێكەم ئاستەنگ و ئاریشەیا ژیانێ دەستان دادهێلن و خۆ رادەستی چارەنڤیسەك نەدیار دكەن، ئەون یێن بێ ئارمانج و بێ پلان د ژیانێ دا. راستە رەوشا ژیانێ ب گشتی د ئەڤی سەردەمی دا و ل رۆژهەلاتا ناڤین هەتا ل جیهانێ ژی یا جێگر نینە و د ناڤ وەلاتی ب خۆ ژی دا گەلەك نە سەقامیگیری یا ژ لایێ سیاسی، جڤاكی، ئابۆری…هتد هەیە، لێ بۆ مرۆڤێن خودان ئارمانج پێدڤیە ئەڤە هەمی وانە بن بۆ فێربوونێ و پێنگاڤ هاڤێتنێ بەر ب سەركەفتنان. بریارا ژیانا مە یا د دەستێن مە دا یان دێ دەستان داهێلین و ل جهێ خۆ بەرێ خۆ دەینە ئەو كەسێن ل پشت مە یێ پێش مە كەفتی و بەر ب پێش ڤە دچن، یان دێ بەردەوام بین و ل پشت خۆ نازڤرین هەتا دگەهینە گوپیتكێ.