سينه‌م چێى

بڕیارا وەزارەتا پەروەردا هەرێما کوردستانێ دەربارەی گوهۆڕینا ڕەنگ و مۆدێلێن جلکێن قوتابخانەیان، ژ لايێ تیۆری ڤە پێنگاڤه‌ك بوو کو ئارمانجەکا ڕۆن و ئاشكه‌را هه‌بوو، وه‌كهه‌ڤكرنا قوتابيان و پتر رێكخستنا قوتابخانه‌يان ژ ديارترين ئارمانجێن وان بوون. ل گەل دەستپێکرنا جێبەجێکرنا ڤێ بڕیارێ و هاتنا جلکێن نوو بۆ بازارێ ناڤخۆیی ب تايبه‌تى ل ڕۆژێن به‌رى ڤه‌كرنا ده‌رگه‌هێن قوتابخانه‌يان قەیران و دلگرانیيه‌كا مەزن ل دەڤ سه‌ميانان دروستكر. ئەڤ پرسە يا بوویە بابەتەکێ گەرم د ناڤ جڤاکی و بازارى و تۆرێن جڤاكيدا، ژ بەر كو راستەوخۆ کارتێکرنێ ل ژیان و ده‌روونێ وەلاتیان دکەت. کێشە و ڕەخنەیێن سەرەکی ژ بازار و کوالتیا جلكانه‌. پشتی جلک کەفتینە د بازارێ گشتیدا، ئاریشەیێن کوالتی و نه‌گۆنجانا ل گه‌ل بها و ره‌وشا داراييا خێزانان هه‌روه‌سا نه‌گۆنجانا ره‌نگێ هنده‌ك ژ وان ل گه‌ل ئه‌و ره‌نگێ په‌روه‌ردێ ده‌ستنيشانكرى، ئه‌ڤێ چه‌ندێ ژى گازنده‌يێن زۆر ل دويڤ خۆ هێلاينه‌. ب شێوه‌يه‌كێ گشتى کێشەیێن سەرەکی ئه‌ڤه‌نه‌:
کوالتییا نزم و پارچەیێن خراپ: پترييا وان جلکێن نوو یێن هاتیینە بازارکرن ژ جورەکێ پارچەیێن نزم پێک هاتینە کو زه‌حمه‌ته‌ قوتابى بشێت سالێ هه‌ميێ بكاربينيت دەمەکێ کورت ناکەن، ب سانەهی ددڕيێن یان ڕەنگێ خۆ ژده‌ستدده‌ن.
رەنگێن نە ل دویڤ پیڤەرێن پەروەردەی: هندەک ژ وان ره‌نگێ هاتينه‌ د بازاري دا ئه‌و ره‌نگه‌ نه‌بوون يێن په‌روه‌ردێ دياركرىڤن بۆ نموونه‌ ل شوينا ره‌نگێ مارونى تيشێرت و بلۆزێن سۆر هاتبوونه‌ د بازاريدا،ئه‌ڤێ چه‌ندێ ژى زيان گه‌هانده‌ بازرگان و خێزانێن فوتابيان ژى.
گرانييا بهاى و نەبوونا جلکان د بازاريدا: سەرەڕای ئاريشه‌يێن هاتينه‌ ده‌سنيشانكرن، بهايێ ئه‌وان جلكان ل دويڤ كاودانێن نوكه‌يێن خه‌لكێ كوردستانێ ناگۆنجيت و دگرانن. هه‌روه‌سا د بازريدا نه‌ماينه‌ يان ژى گه‌له‌ك كێم بووينه‌، ئه‌ڤ چه‌نده‌ ژى دبنه‌ ئه‌گه‌ر كو قوتابى نه‌شێن ب سانه‌هى جلكان بۆ خۆ دابين بكه‌ن و ل قوتابخانێ تووشى ئاريشه‌يان ببن.
گه‌له‌ك ڕێکارێن باشتر هه‌بوون وەزارەتا پەروەردا هەرێمێ بگريته‌ به‌ر بۆ هندێ ئه‌ڤ ئاريشه‌ دروست نه‌بن. يا باشتر ئه‌و بوو وەزارەتا پەروەردێ ب هەماهەنگیيه‌كا و پێش وەخت ل گەل وەزارەتا بازرگانی، یان لایەنێن پەیوەندیدارێن بازارى وەکو ژوورێن بارزگانی و پیشەسازیێ، هنده‌ك كۆمپانىێن به‌رنياس و خۆدان باوه‌رى و سه‌بۆر بۆ ئينانا قۆماشێ ب كوالتى و ره‌نگێن باش ده‌ستنيشانكربان و ل كارگه‌هێن ناڤخۆيى هاتبانه‌ دروستكرن ب ڤێ چه‌ندێ بازار تژى نه‌دبوو ژ جلكێن بێ كوالتى و گران. ژ لايێ خۆڤه‌ چاڤدێرى و دويڤچوونه‌كا باش بۆ بازارى هاتبا كرن دا بازرگان نه‌شێن ب دلێ خۆ بهاى داننه‌ سه‌ر جلكان و بارێ خه‌لكى گرانتر لێ بكه‌ن.
گۆهڕينا ره‌نگ و مۆدێلێن جلكان پێنگاڤه‌ك باشبوو بۆ پتر رێكخستنا قوتابخانان، لێ پێدڤى ب ئاماده‌كاريێن باشتر و هويرتر هه‌بوو. ب شێوه‌يه‌كى كو ره‌وشا ئابۆرييا خه‌لكى و قۆرخكارييا بازارى ل به‌رچاڤ هاتبا وه‌رگرتن و بارگرانى ل سه‌ر ملێن خێزانێ قوتابيان دروست نه‌كربا.

سينه‌م چێى

د جیهانا ئەڤرۆ یا تژى لەزاتى و پێشكه‌فتنا تەکنۆلۆژیادا، پەیوەندییێن خێزانی بەر ب ئالۆزییەکا مەزن دچن. گەلەک جاران ئەم وەک دایک و باب، سەرنجا خۆ ب تنێ ل سەر ڕەفتارێن دەرەکی یێن زارۆکێن خۆ ددەین. مه‌ دڤێت زارۆکێن مە بێدەنگ بن، نمرەیێن بلند بینن، فەرمانێن مە ب بێدەنگی بجهـ بینن، لێ ئه‌گه‌ر زارۆكى وه‌كى مه‌ كر ئەڤە بەرسڤەکا کورتخایەنە و ب تنێ ڕەفتارێ کۆنترۆل دکەت، بێی چارەسەریيا بنەمایێ ئاریشەیان بکەت. ڕاستی ئەوە کو زارۆک پێدڤی ب چەترەکا ڤەکریبوونا دەروونینە و ئەڤ چەترە ب تنێ ب رێکا گۆهداريكرنا چالاك دهێتە ئاڤاکرن.
گۆهداريكرنا چالاک ب تنێ بکارئینانا گۆهان نینە، بەلکو هونەرەکێ کویرە بۆ گەهشتن ب جیهانا ناڤخۆیا زارۆکی. دەمێ زارۆکەک سەرەدەرییەکا نەخۆش دکەت یان بێهنته‌نگيه‌كێ نیشان ددەت و بێزار ديار دبيت، دابینکرنا دەمەکێ تایبەت و بێ ئامیرێن تەکنۆلۆژی و ئه‌لكترۆنى، وەک تەلەفۆن و تابلێت و ژینگەکا ئارام يا گرنگه‌ ب تایبەت بۆ ڤەگێڕانا هەستان. دەمێ ئەم تەلەفۆنێن خۆ دده‌ينە لایەکى و ب تمامی سەرنجا خۆ ددەينە ئاخفتنا زارۆکی، ئەم پەیامەکا گرنگ پيێشكێشى وى دكه‌ين و دبێژينێ: «تو ل دەف من يێ گرنگی و هەستێن تە بهايێ خۆ يێ هه‌ى».
ئێک ژ خالێن هەره‌ گرنگ د ئه‌ڤی بواریدا ئەوە دڤێت زارۆک هەست ب پشتراستیێ بکەن کو نهێنی و ترسنۆکییێن وان دێ دبێ سەرزه‌نشت و لومه‌كرن و دادوه‌ريكرن بن. گەلەک جاران دەمێ زارۆکەک گازندەیێ ژ سه‌ره‌ده‌رييا هەڤالەکى یان ژى فشارەکا دەروونی ل قوتابخانێ دکەت، بەرسڤێن تژی ئامۆژگاريێن دایک و بابان دشێن زارۆکی بێدەنگ بکەت، لێ گۆهداريكرنا چالاكا دايك و بابان دڤێت ئه‌و بۆ ده‌مه‌كى بێده‌نگ ببن و رێكێ بده‌ن زارۆك بەحسێ هه‌ستێن خۆ بكه‌ت. ده‌مێ دووباره‌ دايك و باب د ئاخڤن ب شێوه‌يه‌كێ نه‌رم و سه‌ر خۆ پشته‌ڤانيا وى بكه‌ن و بۆ بده‌نه‌ دياركرن كو ئه‌و باش د هه‌ستێن وى دگه‌هن. ب ڤێ چه‌ندێ زارۆك دێ هه‌ست ب تێگه‌هشتنه‌كا كوير و ئارامييه‌كا ده‌روونى كه‌ت.
دروستکرنا رۆتینەکێ رۆژانە یێ بێ تەکنۆلۆژی، بۆ نموونە بۆ دەمێ نيڤ دەمژمێرێ پشتی خوارنا شيڤێ کو تێدا دایک و باب و زارۆک بێی دەنگەدەنگ و بێی به‌رێ خۆدانا شاشه‌يان گۆهدارييا هه‌ڤدوو بكه‌ن. بنیاتێ پەیوەندییەکا هەمیشەیی و خۆڕاگر دروست دکەن. ئەڤ جۆرە ژینگەهه‌ زارۆکی فێر دکەت کو مرۆڤایەتی و پەیوەندییێن رەفتاری ل سەر بنەمایێن قەدرگرتنێ ئاڤا دبن. ئەڤ ئاڤاکرنا دەروونی نهێنییە بۆ ئاڤاکرنا کەسایەتییەکا بهێز و متمانە بخۆ، چونکی زارۆک زوى دزانیت پەناگەها وی یا ئارام مالا وی و دایک و بابێن وی نە.

سینەم چێی

سالا نوو یا خواندنێ دەستپێكەكا نوی و تژی هیڤی یە بۆ مامۆستا و قوتابیان. سەركەفتنا هەر پرۆسەیەكا پەروەردەیی ب پلەیا ئێكێ د ڤەڕێژا وێ چەندێ دایە كو مامۆستا چەندە خۆ بۆ بجهئینانا ئەركێن خۆ یێن پیرۆز بەرهەڤ دكەت. خۆ بەهەڤكرنا باش بۆ سالا نوی ب تنێ ئامادەكارییا دەفتەر و پێنڤیس و پەرتووكان نینە، بەلكو پرۆسەیەكا هایداربوون و ڤەكۆلینێیە د ئەزموونێن سالا بۆریدا.
بەرهەڤبوونا پێشوەختەیا مامۆستای گرنگییەكا مەزن هەیە ژبۆ بجهینانا ئارمانجێن پەروەردەیی و فێركاریێ. دەمێ مامۆستا ب پلانەكا زانستی و هۆشیارانە دەست ب سالا نوی یا خواندنێ دكەت، ب باوەریەك پتر پۆلێ كۆنترۆل دكەت. هەر ژ دەسپێكێ هزر و سەرنجا قوتابیان بۆ بابەتی رادكێشیت و پتر دشێت مفای بگەهینیتە قوتابیان.
ژ بۆ خۆسەلماندنێ و پێشكەفتنێ، پێدڤییە هەر مامۆستایەك بەری دەستپێكرنا سالا نوی ل كارێ خۆ یێ سالا بۆری بزڤڕیت و ب چاڤەكێ رەخنەرگرانە هەلسەنگاندنا خۆ و كارێ خۆ بكەت. مامۆستا دشێت ب ئەڤان خالان مفای ژ كێماسیێن خۆ وەربگریت:
هەڵسەنگاندنا خودی.. دیاركرنا وان خالێن لاواز یێن د شێوازێ وانەگۆتن یان ڕێڤەبرنا پۆلی دا هەین.ژ پێخەمەت باشتر كرنا وان بزاڤان بكەت.
وەرگرتنا بۆچوونان.. یا گرنگە مامۆستا گۆهداریكرنا بۆچوونێن قوتابیان بكەت بزانیت ئەو چ ژ وی چاڤەرێ دكەن و مفای ژ لایەنێ وان یێ باش وەربگریت.
چارەسەریا ئاریشەیان.. دانانا پلانێن جێگیر بۆ ڤەدیتنا ڕێكارێن نوی ل جهێ وان ڕێبازێن بەربەلاڤێن چ مفا نەگەهاندییە پرۆسێسا فێركرنێ.
مامۆستا دێ چاوا خۆ بۆ گۆتنا وانێ بەرهەڤ كەت؟ ژ بۆ بەرهەڤبوونەكا سەركەفتی بۆ سالا نوو یا خواندنێ، پێدڤییە مامۆستا ڤان ڕێكارێن پراكتیكی پەیڕەو بكەت:
نویكرنا پێزانینان.. خواندنا پەرتووكێن نوی یێن تایبەت ب بابەتێ ویڤە، هەر چەندە د سیستەمێ پەروەردێدا پەرتووك ژ لایێ وەزارەتێ ڤە دهێنە دابینكرن و دانان، لێ باشترە مامۆستا یێ ئاگەهداری نویترین پێزانینان بیت ل سەر بابەتێ خۆ.
گوهۆڕین د پلانێ دا.. دانا پلانەكێ و دابەشكرنا وانەیان ل سەر رۆژ و حەفتی و هەیڤان كارەكێ هەر سالە مامۆستا دكەت و د ئەڤێ پلانێدا رێك و شێوازێ وانە گۆتنێ ژی دهێتە دیاركرن، یا گرنگە مامۆستا پشتی هەلسەنگاندن و دویڤچوونێ د پلانێن خۆ یێن سالا بۆری دا هندەك گوهۆڕینان د پلانا خۆ دا بكەت ب تایبەت د ئەوان خالان هزر دكەت لاوازی د كاری دا هەبوویە. دڤێت ئەو گوهۆڕین و نویكارییە ب شێوەیەكی بن كو د شیان دا بیت، بهێنە بجهینان و مەرەم ژێ باشتر كرنا پرۆسێسا خواندێ بیت.
بكارئینانا تكنۆلۆژیایێ.. د ئەڤی سەردەمی دا وانە گۆتنا بێ ئامرازێن فێركاری یێن سەردەم و ڤیدیۆ و كەرەستێن نوی نابیت. ئەڤ تشتە بۆ زێدەكرنا سەرنجڕاكێشیا وانەیان دگرنگن. زێدەباری دژوارییا بارێ ژیانا مامۆستایان و هەبوونا قەیران و كێماسیان ل قوتابخانان، مامۆستا دڤێت بزاڤێ بكەت ل دویڤ شیانێن خۆ ئەڤان تشتان بۆ خۆ دابین بكەت، چونكی هەبوونا ئەڤان هۆیێن فێركرنێ دێ كارێ وی ئاسانتر لێ كەت و تێگەهشتنا قوتابیان ژی دێ باشتر بیت.
بەرهەڤبوونا ڕاستەقینە و وەرارا بەردەوام یا مامۆستایی ئەوێ چەندێ دۆپات دكەت، سالا نوییا خواندنێ دێ یا تژی بیت ژ سەركەفتن و دەستكەفتێن زانستی بۆ قوتابیان.

سینه‌م چێی

د ئه‌ڤی سه‌رده‌میدا و گۆهڕینێن د سیسته‌م و شێوازێ ژیانا مه‌ یا تاكه‌كه‌سی و خێزانی و جڤاكییدا دروست بووی، گوهۆڕین ب سه‌ر ئه‌رك و رۆلێ ژنێ ژیدا ئیناینه‌. ئه‌ڤڕۆ ژن نه ‌ب تنێ ل ناڤ مالێ كار دكه‌ت، به‌لکو وێ ب شێوه‌یه‌كێ به‌رچاڤ د جیهانا کار، زانست و پەرەپێدانا ئابووریدا خۆ دیاركرییه‌ و هه‌بوونا خۆ سەلماندییە. ئەڤێ چه‌ندێ گوهۆڕینه‌كا‌ مەزن و ئالنگارییەكا نوی و گران ژی ئینایە پێشیا وێ. ئه‌و ژی راگرتنا هه‌ڤسه‌نگیا خێزانی و كارێن ده‌رڤه‌یه‌، ئەڤە نە ب تنێ ئاریشەکا تاکەکەسییە، به‌لکو پرسەکە ڕەهەندێن جڤاکی و دەروونی هەنە و پێدڤی ب هزرکرنەکا كویرو گۆهڕینەکا ریشه‌یی هه‌یه‌ بۆ گەهشتن ب ئارمانجێ.
– بارێ گران یێ ناڤ مالێ و دابەشکرنا کاران:
هه‌تا نوكه‌ ژی د گه‌له‌ك جڤاكاندا كارێن ناڤ مالێ و خودانكرنا زارۆكان ب تنێ ب ئه‌ركێ ژنێ دهێنه‌ دانان. گه‌له‌ك ژن نه‌چارن پشتی ده‌مژمێرێن ب ماندیبوونێن كارێ ده‌رڤه‌یێ مال، ل مال ژی كار بكه‌ن و خزمه‌تا مال و خێزانا خۆ بكه‌ت، ئه‌ڤ چه‌نده‌ ژی دبیته‌ ئه‌گه‌ر ژن تووشی ماندیبوونا له‌شی و ده‌روونی ببیت. یا گرنگه‌ د ئه‌ڤان ره‌وشاندا پشكداری و هه‌ڤالینیا راسته‌قینه‌ دناڤبه‌را هه‌ڤژناندا هه‌بیت و كارێن مالێ ب ئه‌ركێ لایه‌كێ بتنێ نه‌هێنه‌ دانان.
– ئاستەنگێن کارێ ده‌رڤەی مال و سەرکەفتنا ژنێ:
زێده‌باری كارێن مالێ، ژن د كارێن ژ ده‌رڤه‌ی مال ژیدا روی ب روی ئاریشه‌ و ئاسته‌نگێن زۆر دبیت، هه‌رده‌م د جڤاكیدا و كارێن خێزانی و په‌روه‌رده‌كرنا زارۆكاندا و كارێن ده‌رڤه‌ی مالدا ژێ دهێته ‌چاڤه‌رێكرن هه‌موو ئه‌ركان ب دروستی و بێ كێماسی برێڤه‌ ببه‌ت و ئه‌ڤه‌ ژی تشته‌كێ مه‌حاله‌، چونكی ئه‌ڤ ئه‌ركه‌ هه‌موو ژ هێزا وێ دبه‌ن و دبیت گه‌له‌ك جاران هه‌ست ب ماندیبوونێ بكه‌ت، لێ دهو‌روبه‌ر ڤێ چه‌ندێ ب كێماسی ددانن و دبیت ب چاڤه‌كێ كێم به‌رێ خۆ بده‌نێ و وێ ب كه‌سه‌ك كێم خه‌م ل هه‌مبه‌ر مال و زارۆكێن وێ بزانن و ل جهێ كاری ژی گه‌له‌ك جاران هه‌موو بزاڤ دهێنه‌كرن بهێته‌ سه‌لماندن ئه‌ڤ ژنه‌ نه‌شێت ئه‌ركێن خۆ ب دروستی بجهـ بینیت و ل شۆینا ئاسانكاری بۆ بهێنه ‌كرن و پشته‌ڤانیا وێ بهێته ‌كرن، ئاسته‌نگ بۆ دهێنه ‌دروستكرن و بارێ وێ گرانتر دكه‌ن.
ڕێكێن ب ده‌ستڤه‌ئیناناهەڤسەنگییا راستەقینە:
بۆ هندێ ژن بشێت د رێڤه‌برنا ئه‌ركێن خۆ یێن مال و ده‌رڤه‌ی مال یا سه‌ركه‌فتی بیت، پێدڤیه‌ ئه‌ڤان خالان به‌رچاڤ وه‌ربگریت:
ڕێكخستنا ده‌می: دانانا پلانێن رۆژانە و حەفتیانە بۆ دابەشکرنا دەمی دناڤبەرا کار و خێزانێدا.دڤێت ژن ب دروستی كارێن خۆ ل دویڤ ده‌می دابه‌ش بكه‌ن و رێكخستنه‌كێ د كارێن خۆدا بكه‌ت.
دانانا سنۆران: فێربوونا گۆتنا په‌یڤا “نەخێر” بۆ كارێن نه‌ پێدڤی كو ئه‌ركێ وێ نینن، هەم ل کاری و هەم ل مالێ، بۆ پاراستنا ساخلەمیا خۆ یا دەروونی.
پشتەڤانیا خێزانی: ڕۆلێ هەڤژین و مالباتێ د پشتەڤانیکرنا ژنێ دا د کێمکرنا بارێ وێ یێ ڕۆژانەدا یێ گرنگه‌. دڤێت خێزان ب گشتی یا هاریكار بیت و ئه‌ڤێ چه‌ندێ به‌رچاڤ وه‌ربگریت.
ل دویماهیكێ ئه‌م دشێین بێژین: هەڤسەنگییا دناڤبەرا کارێ مالێ و دەرڤەی مالدا ب وێ رامانێ ناهێت كو مرۆڤ هه‌موو ئه‌ركان بێ كێماسی بجهـ بینیت، به‌لكو ڤه‌دیتنا هه‌ماهه‌نگیه‌كێ یه‌ دناڤبه‌را به‌رپرسیاره‌تیێن جودا و گرنگی دانا خۆ ب خۆ ژی. له‌وما یا گرنگه‌ دناڤبه‌را كارێن مال و ده‌رڤه‌ی مالدا ژن خۆ و گرنگیدانا ب ساخله‌می و ده‌روونێ خۆ ژبیر نه‌كه‌ت ب ڤی رەنگی دێ باشتر شێت هه‌ڤسه‌نگیێ راگریت. ئه‌و ژنا بشێت هه‌ڤسه‌نگیێ راگریت ب راستی دێ شێت هێزا جڤاكه‌كێ پێشكه‌فتی ئاڤا كه‌ت.

سينه‌م چێى

د ئه‌ڤى سه‌رده‌ميدا تەکنۆلۆژیا بوویە پشکەک ژ مالێن مە و هه‌مى كۆژيكێن ژيانا مه‌ يا رۆژانه‌ كه‌فتينه‌ بن سيبه‌را ديجتالێ، چ باش يان خراب كارتێكرنا خۆ ل سه‌ر دكه‌ت. مۆبایل، تابلێت، ئنترنێت، تۆرێن جڤاکی و…هتد د ناڤ دەستێن هەمی ئەندامێن خێزانێ دانە، ژ زارۆکێن بچويک بگرە هەتا دگەهیتە مەزنان. هه‌لبه‌ت ئەڤه‌ پێشکەفتن و خۆ گۆنجاندنه‌ ل گه‌ل جيهانا سه‌رده‌م، پێنگاڤه‌كه‌ بۆ د جهدا نه‌مانێ، یا ب مفایە بۆ گەهاندنا زانیاریان و پەیوەندیكرنێ، لێ د هەمان دەمدا يا بوویە دیوارەکێ ستوير د ناڤبەرا ئەندامێن خێزانێدا، د دەمەکيدا کو دڤێت تەکنەلۆژیا ئامرازەک بیت بۆ نێزیکبوونا مرۆڤان، لێ نوكه‌ بوویە ئەگەرێ ڤەقەتيانا مرۆڤان و ئه‌ندامێن خێزانێ.
ئاریشە یا مەزن ئەوە ده‌مێ روينشتنا ب كۆم كو ب «دەمێ ب کوالێتی» دهێته‌نياسين كێم دبيت. هه‌رجار ل ئێڤارييان يان هنده‌ك ده‌مێن دياركرى يێن رۆژێ ئەندامێن خێزانێ ل ده‌ورێن ئێك كۆم دبوون و باس ژ رويدانێن رۆژێ دکر، لێ ئەڤرۆ هەمی ل دوور ئێك كۆم دبن و ئێك نابينن و ئاگه‌هـ ژ ئێك نينه‌، هەر ئێک د مۆبایلا خۆدا و د جیهانەکا ڤەشارتیدايه.‌ ئەڤ بێدەنگی و دويرکەفتنە، هەستێ ب هەڤدو گەهشتنێ د ناڤ خێزانێدا لاواز دکەت.
مەترسییا ڤێ چەندێ ل سەر زارۆک و گەنجان پتر دیارە. دەمێ زارۆک د ناڤ جيهانا دیجیتاڵیدا دژیێت و تێبینیا ئایدیۆلۆژی یان پەیوەندیێن راستەقینە د ناڤ مالێدا ناکەت، توشی ڤەقەتيانا جڤاکی دبيت. ئه‌و فێری گوهداریکرنا چالاک و سەرەدەریێ د گەل هەستێن مرۆڤی نابن، چونکى مۆبایل و یاریێن ئەلکترۆنی هەستێن وان دمرينن و وان دکەنە کەسێن بتنێ.
چارەسەریا ڤێ ئاریشێ د تێکدانا تەکنەلۆژیایێ دا و قه‌ده‌غه‌كرنا وێدا نینە، بەلکو د رێکخستنا وێ دایە. پێدڤييه‌ خێزان بڕیارەکا هەڤپشک بدەن بۆ ئاشکراکرنا دەمێن بێ تەکنەلۆژیا. بۆ نموونە:
١. دانانا مۆبایلان ل جهەکێ دی یێ مالێ ل دەمێ خوارن خوارنێ.
٢. دەستنیشانکرنا دەمەکێ دیارکری ب شەڤ، کو تێدا هەمی ئەندامێن خێزانێ بێ تەکنەلۆژیيا دگەل ئێک دانیشن و ئەزموونێن خۆ یێن رۆژانە پارڤە بکەن.
٣. هاندانا زارۆکان بۆ چالاکیێن دەرڤەی مالێ یان خواندنا پەرتووکان ل جهێ یاریێن ئەلکترۆنی.
ئه‌م دشێين بێژين مۆبايل و هه‌ر ته‌كنۆلژييه‌كا دى دشێن ببنه‌ ئامارزه‌ك بۆ په‌يوه‌نديكرنێ و كومكرنا زانيارييان و نه‌شێن ببنه‌ جێهگرێن هه‌ست و سۆزێن مرۆڤان. خێزان ئه‌و جهه‌ يێ مرۆڤ تێدا هه‌ست ب پاراستنێ و لێكگه‌هشتنێ دكه‌ت.ئه‌و خێزانێ نه‌شياين بكارهينان مۆبايلێ ل ده‌ڤ زارۆك و ئه‌ندامێن خێزانا خۆ كونترۆلبكه‌ن باجه‌كا گران دايه‌ و دده‌ن.كارتێكرنا ئه‌ڤێ باجێ ل سه‌ر جڤاكى ژى ديار دبيت. بلا مۆبايل دناڤ ده‌ستێن مه‌دا بن،لێ بلا نه‌بنه‌ خودانێ مێشك و دلێن مه‌ و زارۆكێن مه‌. په‌يوه‌ندييا راست و دروست ب ديتن و گوهداريكرنێ دروست دبيت، نه‌ ب نڤيسين و لايكێن تۆرێن جڤاكى نابنه‌ جهگرێ خێزانێ، كه‌نى و گرنژين و خۆشى و نه‌خۆشيێن ناڤ خێزانێ پتر ژ هه‌ر تشته‌كى بۆ مه‌ و خێزانێن مه‌ دگرنگن.ئه‌و بنه‌مايێ جڤاكه‌كێ ساخله‌من.

سینەم چێی

قوتابی ب شێوەیەكێ گشتی د ماوەیێ خواندنا خۆدا دكەڤیتە بەرانبەر كۆمەكا ئاستەنگ و فشاران، لێ قووناغا دوازدێ ئامادەی وەك وەرچەرخانەك چارەنڤیسسازە د ژیانا هەر قوتابییەكێ مە دا. د ئەڤێ قووناغا خواندنێ دا كچ و كوڕێن مە دبنە سەربازێن مەیدانەكێ كو تێدا ب تنێ نمرە بڕیارێ ل سەر چارەنڤیس و پاشەرۆژا وان ددەت. ل شوینا وێ چەندێ ئەڤ سالە ببیتە دەرفەتەك بۆ پتر فێربوون و گەشەكرنا هزر و شیانێن وان، مخابن بوویە سالا ترس و كابۆسان و سترێسێن بێ دوماهیك. ب تایبەت د دەمژمێر و رۆژێن ئەزموونان دا فشارا ل سەر قوتابی دگەهیتە گۆپیتكێ و یا ڤێ بارگرانیێ دژوارتر دكەت، بابەتێن خواندنێ ب تنێ نینن، بەلكو ئەو فشارا سەمیان و دەوروبەر ل سەر دروستدكەن پتر كارتێكرنێ لێ دكەت.
خێزان ژ دلسۆزی و حەزژێكرنا وان بۆ زارۆكێن خۆ هەین دەرگەهێ داخوازیێن ژ شیانێن وان مەزنتر ڤەدكەن «دڤێت ببیە نۆژدار. دڤێت نمرەیەك باش بینی و سەرێ مە بلند بكەی…» ئەڤە ئەو رستەنە یێن رۆژانە د گوهێن قوتابی دا دهێنە گۆتن. خێزان و جڤاك ب گشتی نمرەیێن بلند دكەنە پیڤەرێ سەرەكی یێ سەركەفتن و بهایێن گشتی یێن مرۆڤایەتیێ. قوتابی دكەڤیتە بن بارەكێ گرانێ هیڤی و داخوازیێن خێزانێ كو گەلەك جاران ژ هێز و شیانێن وی یێن جەستەی و دەروونی مەزنترن. ئەڤ فشارە قوتابی دكەتە د زیندانەكا ترسا بەردەوامدا. ترسا ژ پاشەرۆژێ، ترسا ژێ بێهیڤی بوونا دایك و بابان.
ئەنجامێ ڤێ هەڤڕكییا توند و فشارا بێ دلۆڤانی دێ چ بیت؟ دەمێ ئەزموون ب دوماهیك دهێن و ئەنجام دیار دبن، گەلەك جاران قوتابی نەشێت نمرەیێن ب وی شێوەیی ب دەستڤەبینیت كو داخوازیێن خێزان و دەروبەران پێ بجه بینیت و تووشی شكەستنەكا دەروونی یا كۆژەك دبیت. ئەو لاوێ دڤیا ببیتە شانازی، نوكە هەست ب كێماسی و تاوانباریێ دكەت.ئەڤ سەرنەكەفتنە د ئاستێ چاڤەرێ كریدا نەبوو.
یا مە دڤێت بێژینە سەمیانێن خۆشتڤی، ساخلەمی و دەروونێ جەگەرا تە ژ هەر نمرەیەكا بلند و كۆلیژەكا ناڤدار گرنگترە. چ نمرە و چ ناڤوناسناڤێن جڤاكی ناهێنە گوهۆڕین ل گەل كەنكی و كەیف و ساخلەمی و ئارامییا دەروونێ كچ و كوڕێن هەوە. پێدڤییە د ئەڤی دەمێ هەستیار دا، دایك و باب و سەمیان نەبنە چەكێ فشارێ بۆ زارۆكێ خۆ، بەلكو ببنە پەناگەهەكا ئارام بۆ وان. یا گرنگە قوتابی بزانیت حەزژێكرنا دایك و بابان بۆ وان چ پەیوەندی ب بدەستڤە ئینانا نمرەیێن بلند نینە. سەركەفتنا د ژیانێ دا ب تنێ د ئەنجامێ ئێك ئەزموون دا نینە. پێدڤییە قووناغا دوازدێ ببیتە ویستگەهەك بۆ فێربوونا بەرنگاربوونا ئاستەنگان، نەبیتە ئەگەرێ ژناڤبرنا بەرەبابێ داهاتی. زارۆكێن بپارێزن؛ چونكی بهایێ ژیانا وان ژ ژمارەیەكا سەر پارچە كاغەزێ بلندترە.

سینەم چێی

پەروەردە ستوینا سەرەكی یا ئاڤاكرنا هەر جڤاكەكێ پێشكەفتییە، مامۆستا ژی ئەندازیارێ ئاڤاكرنا مرۆڤی و عەقلییە. لەوما رەوشەنبیری و هوشیارییا مامۆستای بۆ پەیاما وی یا پیرۆز ژ زانینا وی بۆ بابەتی گەلەك گرنگترە، چونكی دبیت ئەو زانینا مامۆستا بۆ قۆتابی دبێژیت پشكەك ژێ بهێتە ژبیركرن.لێ رەفتار و رەوشت بۆهەتا هەتایێ دمینن‌.
ل ڤان سالێن دوماهیێ دیاردەكا مەترسیدار د ناڤ ناڤەندێن خویندنێدا سەرهلدایە، ئەو ژی دەستێوەردانا هندەك مامۆستایانە، ئەڤجا مامۆستایێ بابەتی بیت یان ژی مامۆستایێ چاڤدێر د پرۆسەیا ئەزمووناندا ب رێكا دانا بەرسڤان بۆ قوتابیان. ئەڤ كارێ كو هندەك ب «هاریكاری» ناڤ دكەن، د راستیدا خەنجەرەكا ژەهراوی یە ل جەستەیێ سیستەمێ پەروەردێ و بهایێ پیشەیا مامۆستایێ دهێتەدان. ئەڤ رەفتارا ژەهراوی نە ب تنێ هاریكاری نینە بەلكو زیانەكا مەزنە بۆ‌ تاك ، خێزان و جڤاكی ب گشتی.
ئێك ژ وان بهانەیێن كو ئەڤ مامۆستایە بۆ خۆ دبینن ئەوە كو دبێژن: «داخواز ژ مە هاتییەكرن، ئەم ل گەل قوتابیان د هاریكار بین» ل ڤێرێ پرسیار ئەوە: ئەرێ ب راستی ئەڤە هاریكاریكرنە؟ د بەرسڤێدا دێ بێژین: نەخێر، هاریكاریكرن ئەوە ل دەمێ وانەگۆتنێ پتر خۆ ماندی بكەی و ل دەمێ ئەزموونان ژی ل ناڤ هۆلا ئەزموونان پێگیری ب رێنمای و بەهایێن رەوشتی بی. ئەڤا هوین ب هاریكاری ب ناڤ دكەن، دزیكرن، خیانەتكرن، گەندەلیكرن و كێمكرنا بهایێ تەیە وەك مامۆستا پاشی یاسا و رێسایێن كارێ تە. ب ئەڤێ چەندێ قۆتابیێ تە هەر ئەوێ تو هاریكارییا وی دكەی ل رێڤەبەریەك دی و ل دەمەك دی دێ دزی، خیانەت و گەندەلیێ كەت و ئەڤ دیاردەیە دێ وەك ڤایرۆسەك كۆژەك مینیتە د ناڤ جڤاكێ مەدا. ژ لایەكێ دیڤە دەمێ مامۆستا بەرسڤان بۆ قۆتابی دبێژیت، د چاڤێن وی قۆتابی دا بهایێ خۆ ژ دەست ددەت و ئێدی وی وەك ژێدەرێ زانین و رەوشتێ بلند نابینیت، بەلكو وەك ئامرازەك بۆ گەهشتن ب نمرەیێن بلند یێن بێ ماندیبوون زانین. رێز و بهایێ مامۆستای د ئەوێ چەندێ دیار دبیت دەمێ دبیتە پارێزەرێ دادپەروەری و راستگۆیێ و هەر ئەڤەیە كار و پەیاما وی پیرۆز دكەت.
ئەڤی كارێ نەشایستە زیانێن دویرە مەودا دگەهینیتە جڤاكی و دبیتە ئەگەر كۆشتنا داهێنان و ماندیبوونێ، قۆتابیێ زیرەك و خودان شیان سار دبیت دەمێ دبینیت، قۆتابیەكێ ماندی نەبووی هەمان نمرەیا وی، یان ژی پتر ژی ب دەست خۆڤە دئینیت. هەروەسا بەرەبابەك بێ شیان بەرهەم دئینیت، ل پارشە رۆژێ دێ نۆژدار، ئەندازیار، بازرگان، فەرمانبەرێن…هتد گەندەل بێ زانین تژی جڤاكی بن و جڤاكی بەر ب وێرانكرنێ بەن. ئەزموون پیڤەرێ جوداكرنا شیانانە دەمێ مامۆستا دەستێوەردانێ دكەت دادپەروەری دهێتە تێكدان و مافێ كەسێن شایستە دهێتە خوارن.
ب دیتنا مە باشترین چارە بۆ ئەڤێ دیاردێ ئەوە مامۆستا بهێنە هوشیاركرن ل سەر ئەڤی كارێ ب مەترسی یێ ئەو ئەنجام ددەن، رەوشەنبیریا هەستكرن ب بەرپرسیاریێ ل هەنبەر بەرەبابێن داهاتیێن جڤاكی ل دەڤ زێدە ببیت و بزاڤێ بكەن ببنە نموونەیا دەستپاكی، پارێزەرێ پاشەرۆژا ئەڤان زارۆكان و وەلاتی. ژبەر كو مامۆستا پیشەنگە و دڤێت وەك كەسەك خودان رێز و بها رولێ خۆ ببینیت، نەك ببیتە پشكەك ژ تێكچوونا جڤاكی و زێدەبوونا گەندەلیێ.

سينه‌م چێى

د ئه‌ڤان سالێن دووماهيێ دا بارێ ئابۆرى ل سه‌رانسه‌رى جيهانێ و ب تايبه‌تى ل كوردستانێ يێ جێگير نينه‌ و بوويه‌ ئه‌گه‌ر فشاره‌كا زۆر ل سه‌ر خێزانێ ب گشتى و سه‌رۆكێ خێزانێ ب تايبه‌تى دروست ببيت. گرانبوونا بهايێ هه‌ر تشته‌كى و كێمبوونا ده‌رفه‌تێن كارى ب تنێ ئاريشه‌كا دارايى نينه‌، به‌لكو ئاريشه‌يێن ده‌روونى و جڤاكى يێن مه‌زنن كو راسته‌وخۆ كاريگه‌رى ل سه‌ر ئارامييا خێزانێ هه‌يه‌. گه‌له‌ك جاران ئه‌و ئاريشه‌يێن دبنه‌ ئه‌گه‌رێ ژێكجودابوونێ يان تۆندوتيژيێ، بنياتێ وان بۆ نه‌بوونا پلانه‌كا دارايى و لێبۆرينا دناڤبه‌را هه‌ڤژيناندا دزڤريت.
ئەڤجا بۆ هندێ خێزان ب سلامه‌تى ژ ئه‌ڤان قه‌يرانان ده‌رباس ببيت، پێدڤييه‌ هه‌ڤژين ل سه‌ر بنه‌مايێ “هه‌ڤپشكيا راسته‌قينه‌“ كار بكه‌ن. پێدڤيه‌ راستگۆيى و شه‌فافيه‌ت دناڤبه‌را ئه‌واندا هه‌بيت، پێدڤيه‌ دايك و باب پێكڤه‌ روينن و بزانن چه‌ند داهات هه‌يه‌ و چه‌ند پێدڤيێن سه‌ره‌كى هه‌نه‌ بۆ هندێ بزانن مه‌زاختيێن وان ژى دێ چه‌ند بن. ڤه‌شارتنا كێشه‌يێن دارايی یێن خێزانێ ژ ئێكودو ب تنێ گۆمان و دلگرانيێ ل دويڤ خۆ دئينيت. دبيت گه‌له‌ك كه‌س هزر بكه‌ن بابه‌تێ هه‌ڤپشكيا راسته‌قينه‌، شه‌فافيه‌ت، راستگۆيى ب تنێ د رێڤه‌برنا كارگيريدا دگرنگن، لێ د خێزانێ ژيدا ئه‌ڤ چه‌نده‌ گه‌له‌ك دگرنگن. ژلايه‌كێ ديڤه‌ پێدڤيه‌ د خێزانێ دا كه‌لتۆرێ رێزبه‌نديێ هه‌بيت، واته‌ جوداكرنا پێدڤيێن سه‌ره‌كى(خوارن، ساخله‌مى، په‌روه‌رده‌…هتد) ژ يێن نه‌سه‌ره‌كى يێن كو ب تنێ بۆ كه‌يفخۆشيێنه‌ و مرۆڤ دشێت ده‌ستان ژێ به‌رده‌ت.ئه‌ڤه‌ ب وێ رامانێ ناهێت كو ئه‌ڤ كه‌سه‌ قه‌لسن، به‌لكو وێ چه‌ندێ دگه‌هينيت كو ئه‌ڤ كه‌سه‌ د شاره‌زا و هشيارن د پاره‌ مه‌زاختنێ دا بۆ هندێ تووشى قه‌رێن زۆر نه‌بین.
خالا دى يا گرنگ د ئه‌ڤێ ره‌وشێدا پاراستنا ئارامييا ده‌روونێ ئه‌ندامێن خێزانێيه‌ و رێزگرتنا ل هه‌ڤدوويه‌، نابيت ژن و زه‌لام هه‌ر ئێك ژلايێ خۆڤه‌ يێ دى تاوانبار و كێم خه‌م ل قه‌له‌م بده‌ت. پێدڤيه‌ هه‌موو لايه‌ك بزانن پاره‌ دهێت و دچيت، لێ ئه‌و خێزانێن ل ده‌مێ ته‌نگاڤياندا پشتگيرييا ئێكودو دكه‌ن، ل ده‌مێ ره‌وشێن ئاسایی و خۆش ژى دێ خێزانه‌ك بهێزتر بيت و ل ده‌مێ ته‌نگاڤيان چ تشت نه‌شێن بنياتێ وێ بهه‌ژينيت.

سينه‌م چێى

د جيهانه‌كێدا كو چه‌ندين ساله‌ ل هه‌ر كوژيكه‌كێ وێ باس باسێ مافێ مرۆڤى، په‌ياما مرۆڤايه‌تيێ، ب ئارامى ژيان…هتد يه‌. گه‌له‌ك وه‌لات و كه‌س خۆ ل بن سيبه‌را ئه‌ڤان په‌يڤانه‌ ڤه‌شارتييه‌ و نانێ خۆ پێ دخۆن. ل بن ئه‌سمانێ كوردستانێ چيرۆكێن تراژيدى و تژى خۆين رشتن دهێنه‌ تۆماركرن. شه‌ڤا ده‌ربازبووى جاره‌كا دى ئاگرێ درۆنان هه‌وارێن خێزانه‌كا كورد بلندكرن و زارۆكێن وان كرنه‌ سێوى. ژن و زه‌لامه‌ك ب بێ گۆنه‌هى ل مالا خۆ كو په‌ناگه‌هه‌ك بوو بۆ وان و دڤيان تێدا ب ئارامى بژين و ژ هه‌ر مه‌ترسيه‌كێ خۆ بپارێزن، بوونه‌ قۆربانيێن شه‌ره‌كى كو چ په‌يوه‌ندى ب ئه‌وانڤه‌ نه‌بوو.
ئه‌ڤه‌ نه‌ كاره‌ساته‌كا ئاساييه‌، و نه‌ يا ئێكي يه‌، به‌لكو ئه‌ڤه‌ به‌ردەواميا راستييه‌كا ته‌حله‌ كو ب درێژاهييا ديرۆكێ مه‌ خۆ بێ خودان و مه‌زلوم ديتييه‌. ئه‌م يێ د ده‌مه‌كى دا دژين هه‌ر ملله‌ته‌ك بۆ پاشه‌ رۆژا خۆ يێ پلانان ددانيت، لێ ئه‌م به‌رده‌وام يێ كونجه‌كى دگه‌ريێن چ ته‌پ ب سه‌رێ مه‌ نه‌كه‌ڤن و دا پاشى ل ته‌رمێن خۆ نه‌گه‌ريێين. گه‌له‌ك يا ب ئازاره‌ ده‌مێ ئه‌م دبينين، هه‌ر شه‌ر و ئالوزيه‌كا دروست دبيت، ناڤخۆى بيت يان ده‌ره‌كى، بچويك بيت يان مه‌زن، پرميشكێن وێ دگه‌هنه‌ مه‌. بێ ئه‌م لايه‌ك بين د چ ململانێياندا، مالێن مه‌ دبنه‌ جهـ جه‌رباندنا چه‌كێن وانو خێزانێن مه‌ دبنه‌ قۆربانيێن كه‌رب و كينا ددلێ دوژمنێن مه‌دا، كه‌رب و كينه‌ك كو ئه‌م د بێ ئاگه‌هين ژێ و ب تنێ ب خۆينا ئاگرێ وێ كه‌ربێ كێم دبيت. هه‌ر لايه‌ك ب به‌هانه‌يه‌كێ هێرشێ دكه‌نه‌ سه‌ر مه‌ و ئاراميا خێزانێن مه‌ تێك دده‌ن و گيانێ كچ و كوڕين مه‌ دكه‌نه‌ قوربان.
يا ب ئازار ئه‌وه‌ مه‌ كه‌س نينه‌ بێژيتێ «به‌س» چ سه‌ر ئاستێ ناڤخۆى يان ژى ئاستێ ئاستێ نێڤده‌وله‌تى. هه‌مى ل هه‌مبه‌ر خۆينا كوردان د بێ ده‌نگن، ئێكانه‌ هه‌لوەستێ ئه‌م دبينن، دبيته‌ دوماهيك ژى ب تنێ «ئيدانه‌كرن و شه‌رمزاركرنا» ئه‌ڤان بۆيه‌رانه‌، ئيدانه‌كرنه‌ك كو نه‌ خۆين رشتن دهێته‌ راوه‌ستاندن و نه‌ زارۆكه‌كێ بوويه‌ سێوى ب خۆدان دكه‌ڤيت. دێ هه‌تا كه‌نگى ئه‌م د ئه‌ڤێ ره‌وشێدا ژين، مافێ مرۆڤى، مافێ ژيانێ ب تنێ دێ بۆ مه‌ ل سه‌ر لاپه‌ران بيت؟ نزانم كه‌نگى ئه‌م وه‌ك كورد دێ هه‌ست پێكه‌ين پشكه‌كين ژ مرۆڤێن ئه‌ڤى ئه‌ردى و مه‌ ژى به‌هر يا د مافێ مرۆڤى و ژيانكرنا ب ئاراميدا هه‌ى. هنده‌ك جاران ئه‌م هزر دكه‌ين ب تنێ مافێ خۆدان هێز و ده‌ستهه‌لات و ده‌وله‌تانه‌ بێژن دێ ئاسايشا خۆ پارێزين، ب تنێ خودان چه‌كێن گران و ئاژاوه‌گێران مافێ ژيانێ و ئاراميێ هه‌يه‌. شه‌هيدبوونا خێزانه‌كا دى يا كورد ل مالا وانڤه‌ جاره‌كا دى هه‌ستا ترسێ و د دلێ مه‌دا ئازراند. بێده‌ستهه‌لاتيا مه‌ و زۆردارييا ئه‌وان كه‌سان دوپاتكر يێن ب به‌هانه‌يێن جودا جودا هه‌ولا نه‌هێلان و ژناڤبرنا مه‌ دكه‌ن.

سینه‌م چێی

هه‌یڤا ره‌مه‌زانێ ل ده‌ڤ موسلمانان، هه‌یڤا په‌ره‌ستن، خۆراگریی و هه‌ستكرن ب ئازارێن هه‌ژاران و نه‌دارانه‌. ژ لایه‌كێ دیڤه‌ ده‌لیڤه‌یا رێكخستنا ۆوتینه‌كێ ساخله‌مێ خوارنێ یه‌ بۆ مرۆڤی. مخابن د ئه‌ڤان سالێن دۆماهیێ دا و ل گه‌ل پێشكه‌ڤتنا ته‌كنۆلۆیایێ و زالبوونا سۆشیال میدیایێ ب سه‌ر پترییا بیاڤێن ژیانا مه‌ دا، دیار‌ده‌یه‌كا نه‌جوان و دویر ژ به‌هایێن دینی و جڤاكی د ناڤمه‌دا به‌لاڤبوویە، ئه‌و ژی پێشبركێیا به‌لاڤكرنا وێنه‌یێن سفره‌یێن ره‌نگاو ره‌نگ و خه‌ملاندی. ئه‌ڤێ چه‌ندێ ژ لایێ جڤاكی، ئایینی و ره‌فتاری ڤە زیان یێن هه‌ین ب ئه‌ڤی ره‌نگی:
ژ لایێ ئایینیڤه‌ ره‌مه‌زان مه‌ها په‌رستن و گرنگیدانه‌ ب لایه‌نێ گیانی یێ مرۆڤی و نێزیكبوونا ژ خۆدێ یه‌. ده‌مێ كه‌سه‌ك وێنه‌یێ سفره‌كا تژی جۆرێن خوارنێ به‌لاڤ دكه‌ت، ب مه‌ره‌م بیت یان بێ ئاگه‌هی دكه‌ڤیته‌ د ریمه‌تكرنێدا و د ئاینێ ئیسلامێدا ئه‌ڤ ره‌فتاره‌ ده‌ركه‌ڤتنا ژ به‌هایێن دینی دهێته‌هژارتن. ب ئه‌نجامدانا ئه‌ڤی كاری پتر ژ په‌رستنا خۆدای و ئارامییا گیانی كه‌یف و سه‌قایه‌كا مادی نیشان دده‌ت.
ژ لایێ مرۆڤایه‌تی و جڤاكی ڤه‌، ئه‌ڤه‌ مه‌زنترین زۆلمه‌ ل هه‌ستێن هه‌ژاران دهێته‌كرن. د جڤاكا مه‌دا گه‌له‌ك خێزانێن هه‌ژار و كێم داهات و ئێتیم هه‌نه‌ كو دبیت ل سه‌ر سفره‌یێن وان خوارنێن گه‌له‌ك ساده‌ و كێم هه‌بن. ده‌مێ ئه‌ڤ كه‌سه‌ وێنه‌یێن سفره‌یێن شاهانه‌ دبینن، هه‌ست ب كێماسی و بێهێزیێ دكه‌ن. ب تایبه‌ت زارۆك كو بۆ وان یا ب زه‌حمه‌ته‌ بزانن بۆچی مالێن وان وه‌كی یێن خه‌لكی نینن. ئه‌ڤ چه‌نده‌ دبیته‌ ئه‌گه‌رێ دلنه‌خۆشی و خه‌مباریا هه‌ژاران و هه‌ست ب جوداهییه‌كا چینایه‌تی بهێته‌كرن د ناڤ جڤاكێ دا.
ژ لایێ ره‌فتاریڤه‌، ئه‌ڤ كاره‌ دیارده‌یا نمایشكرنێ ل ده‌ڤ مرۆڤی دروست دكه‌ت، مرۆڤ ل شوینا هزر د قه‌بوولبوونا رۆژیا خۆ دا بكه‌ت، دكه‌ڤیته‌ خه‌ما هندێ كا دێ چا‌وا وێنه‌كێ جوان بۆ لایك و كۆمێنتان به‌رهه‌ڤ كه‌ت. ئه‌ڤ چه‌نده‌ مرۆڤی به‌ر ب هه‌ڤركییه‌كا نه‌ساخله‌م دبه‌ت كو هنده‌ك خێزان بۆ هندێ ژ كاروانێ سۆشیالێ نه‌ڤه‌مینن و وه‌ك ده‌وله‌مه‌ند بهێنه‌ به‌رچاڤ خۆ دئێخنه‌ بن بارێ قه‌ران. زێده‌باری وێ چه‌ندێ ئه‌و هه‌می خارنێن دهێنه‌ نمایشكرن ناهێنه‌ خوارن و دهێنه‌ ب هه‌ده‌ردان و د ئاینێ ئیسلامێدا ئه‌ڤه‌ ب ئیسراف هاتیه‌ هژمارتن.
ب كورتی ئه‌م دشێین بێژین ره‌مه‌زان هه‌یڤا به‌خشینێیه‌، نه‌ك هه‌یڤا نمایشكرنێ. یا جوان و گونجای ئه‌وه‌ ئه‌م خارنێ ب نه‌په‌نی بده‌ینه‌ هه‌ژاران، نه‌ك وێنه‌یێن خارنا خۆ نیشانی وان بده‌ین.بلا سۆشیال میدیا ببیته‌ جهێ به‌لاڤكرنا كه‌لتۆر و ره‌وشتێن جوان، نه‌ك مینبه‌ره‌ك بۆ بێزار بوون و برینداركرنا هه‌ستێ هنده‌ نه‌داران.