زنار تۆڤی

ئەمریكا چەندین جاران دەستهەلاتدارێن ئیراقی ئاگەهدار كرینە» دەربارەیی ژناڤبرنا وی چەكێ‌ د دەستێ‌ گرۆپێن ئیراقی یێن سەر ب حەشدا شەعبی ڤە، هەروەسا ئەمریكا دیاركرییە» كو وان گرۆپان فرۆكێن بێ‌ فرۆكەڤان و مۆشەكێن ناڤنجی هەنە، لەوما هەكە ئەو گرۆپە وان چەكان ژناڤ نەبەن» ب رێیا هێرشێن ئەسمانی ئەو گرۆپە دێ‌ هێنە بۆمبەباران كرن و دێ‌ هێرشێن ئەسمانی ل دژی وان هێنە ئەنجامدان» لەوما ئەمریكا دو بژاردە خستینە هەنبەری حوكمەتا ئیراقێ‌، ئەو ژی ڕامالینا چەكی یە ژ دەستێ‌ حەشدا شەعبی، یان ژی دێ‌ هێرشێ‌ كەتە سەر وی گرۆپی د ناڤا ئاخا ئیراقێ‌ دا. نوكە ل ئیراقێ‌، نێزیكی دەه گرۆپێن چەكداری و» فرۆكێن بێ‌ فرۆكەڤان هەنە» كو مەودایێ‌ وان فرۆكەیان دگەهیتە ب سەدان كیلۆمەتران و چەندین گرۆپ بكارئیناینە، داكو هێرشان بكەنە سەر ئیسرائیلێ‌، ژ بلی هندێ‌ ژی كو چەندین جاران هێرش كرینە سەر بنگەهێن ئەمریكا ل رۆژهەلاتا سووریێ‌ و ئیراقێ‌، هەروەسا ئەو گرۆپین ئەو چەك و فرۆكین بێ‌ فرۆكەڤان د دەست دا» ژ (كەتائیبێن حزبوللا، حەرەكا نوجەبا، ئیمام عەلی، كەتائیب سەید شوهەدا، ئەلبودەلا، ئەنساروللا ئەوفیا و عەسائیبێن ئەهلی حەق) پێكدهین، كو ئەڤە هەموو ب بەرەیێ‌ بەرگریێ‌ ل ئیراقێ‌ د ناسیارن.ل ڤان رۆژین بۆری دا» ئەمریكا داخواز ژ ئیراقێ‌ كرییە» كو پێدڤییە ئەو گرۆپێن حەشدا شەعبی چەكێن خۆ ژناڤ ببەن، كو ئەو ژی فرۆكەیێن بێ‌ فرۆكەڤان و مۆشەكێن مەودایێ‌ ناڤنجی و دوورن، چونكی ئەڤ جۆرێ‌ چەكی گەفن بۆ سەر ئیسرائیلێ‌، لەوما ئەمریكا ل پلا ئێكێ‌ دا گرنگیێ‌ ب بابەتێ‌ فرۆكێن بێ‌ فرۆكەڤان و مۆشەكێن د دەستێ‌ وان گرۆپان دا ددەت» هەروەسا ئەمریكا داخوازكریە، یان دڤێت ئەو چەكە بهێنە ژناڤبرن، یان ژی ئەو گرۆپە وی چەكی تەسلیمی حوكمەتا ئیراقی بكەن، د نوكە دا ئەمریكا چەندین جۆرێن فشاران ل دژی وان گرۆپان بكاردئینیت» ژ وان ژی» دێ‌ ئیسرائیل هیرشێ‌ كەتە سەر جهێن وان فرۆكێن بێ‌ فرۆكەڤان و مۆشەكان و دێ‌ هەموویان ژناڤبەت. ل گەل هندێ‌ ئەمریكا داخواز كرییە» كو كارێ‌ رێڤەبەریا پیشەسازیا سەربازی یا حەشدا شەعبی ب دووماهی بهێت، كو ب وان چەندین گرۆپێن كاریگەر ل گۆرەپانا ئیراقێ دا كۆنترۆل كرینە، ئەو گرۆپە ژی هەموو هەڤپەیمانێن ئیرانێنە، لەوما ئەمریكا گەلەك گرنگیێ‌ ب بێ‌ چەككرنا وان گرۆپێن حەشدا شەعبی ددەت، ب تایبەتی ژی پشتی ب كارئینانا وی چەكی ل دژی بنگەهێن ئەمریكا ل تەنف و كێلگەها عومەر ل سووریێ‌، هەر چەندە ئەمریكا ب تنێ‌ ب دانانا چەكی ژ دەستێ‌ وان گرۆپان راناوەستیت، بەلكو هێدی هێدی دێ‌ دووماهیێ‌ ب وان گرۆپێن سەربازی ئینیت و دوبارە دێ‌ سیستەمێ‌ ئەمنی ل عیراقێ‌ رێكئێخیت، ب رەنگەكی كو دڤێت ب تنێ‌ چەك د دەستێ‌ دەولەتێ‌ دا بیت. هەروەسا موچێ‌ ئەندامێن حەشدا شەعبی ل دەستپێكا هەیڤا بۆری چوویە د ناڤ بازنەیێ‌ فشارێن ئەمریكا ل سەر حوكمەتا ئیراقێ‌، ل گەل گیرۆبوونا شایستەیێن دارایی یێن حەشدا شەعبی ب رێیا بانكا رافیدەین یا حوكمیا ئیراقی، كو ئەڤە بۆ جارا ئێكێ‌ بوو حوكمەتا ئیراقێ‌ بۆ دانا مووچەیی پتری دو سەد هزار ئەندامێن حەشدا شەعبی گیرۆ بكەت» هەر چەندە ئیرانێ‌ رەتكرییە كو حەشدا شەعبی بهێتە هەلوەشاندن ل ئیراقێ‌، ل گەل هندێ‌ داخوازیێن ئەمریكا دێ‌ حوكمەتا ئیراقێ‌ ئێخیتە هەنبەر هەڤكێشەكا ئالۆز، د پەیوەندیێن وێ‌ دا ل گەل حوكمەتا ئیرانێ‌، ڤێ‌ چەندێ‌ دێ‌ كاریگەری ل سەر حوكمەتا ئیراقێ‌ هەبیت.

زنار تۆڤی

ب رەنگەكێ‌ گشتی، هەكە مرۆڤ پرسیار بكەت، گەلەك ژ خەلكی و ب تایبەتی ژی كەسێن دانعەمر دێ‌ بێژن، مرۆڤایینی و گوندیاتی و ژیانا بەرێ‌، گەلەك ژ یا نوكە خۆشتر بوو، هەروەسا ل سەدێ‌ بۆری هەڤالینی و دلۆڤانی پتر ل دەف خەلكی هەبوو، د پرانیا وارێن ژیانێ‌ دا خەلكێ‌ مە هاریكارییا ئێكودو دكر، بەلێ‌ نوكە ئەڤ چەندە گەلەك بەرەف كێمبوونێ‌ ڤە چوویە و ئێدی كارێن ب كۆم و زبارە وەكی بەرێ‌ نەماینە و نوكە هەمی تشت بوویە مادی، ئەرێ‌ چ وەكر كو ژیانا جڤاكێ‌ مە ب گشتی بهێتە گوهۆرین و ئەو پەیوەندییێن جڤاكی یێن گەرم بەرەف ساریێ‌ ڤە بچن و ئێدی نەمینن؟
پرسیار ل ڤێرێ‌ ئەوە، چ وەكر و بۆچی؟، كو جەژنێن بەرێ‌ ژ یێن نوكە خۆشتر بن و بەری نوكە پتر خەلك دچوونە جەژنێن ئێك، بەلێ‌ نوكە ئێدی خەلك زوو ب زوو ناچنە جەژنێن ئێك، یان ژی ئەو ستران و موزیكێن ل سەدێ‌ بۆری هاتینە چێكرن، مرۆڤ دشێت پتر گوهدارییا وان سترانان بكەت، هەر چەندە نوكە ئامیرێن موزیكێ‌ گەلەك پیشكەفتیترن ژ یێن بەری نوكە، هەروەسا بۆچی هەر تشتێ‌ بەرێ‌ ژ یێ‌ نوكە ب تامتر و خۆشتر بوو، بەلێ‌ نوكە ژ هەموو ئالیان ڤە، ژیان پێشكەفتیتر و خۆشترە، و هەر تشتێ‌ مرۆڤی بڤێت، ل بەر دەستێ‌ مرۆڤییە، بەلێ‌ دەمێ‌ مرۆڤ پرسیار دكەت، زێدەبارێ‌ هندێ‌، كو نوكە ژیان گەلەك پێشكەفتی یە، بەلێ‌ خەلك دبێژن، دلێ‌ مرۆڤی یێ‌ نەخۆشە و خۆزیان بۆ دەمێ‌ بۆری رادهێلن، ئەرێ‌ بۆچی ئەو مرۆڤاینی و گوندیاتی و گیانێ‌ هەڤكارییێ‌ و سەرەدان و دیوان و سوحبەت و شەڤبێری و حەزژێكرن دناڤبەرا خەلكی دا نەمایە و گەلەك كێم بوویە، ئەرێ‌ چ بهێتە كرن، كو جارەكا دی، ئەو سەردەمە ب زڤرنەڤە و ئەم هەموو هەڤكار بین ل گەل ئێك، هەر چەندە د نوكە دا ب تنێ‌ ئێدی ل دەوات و بەهیان خەلك ئێكودو دبینن و پرسیارا ژین و ژیارا ئێكودو دكەن، ئەرێ‌ بۆچی ئەڤ رەوشا نوكە دناڤا جڤاكی دا پەیدا بوویە؟، هوین بێژن، جارەكا دی دێ‌ ژیانا جڤاكێ‌ مە وەكی بەرێ‌ ڤەگەریتەڤە و دێ‌ پەیوەندیێن جڤاكی گەرم بنەڤە و سەرەدان و شەڤبێری دێ‌ وەكی بەرێ‌ ڤەگەرنەڤە، یان ژی تەلەفۆن و ئینتەرنێت ناهێلن ئەو پەیوندی و مرۆڤاینیا جاران ب ڤەگەریتەڤە و ئێدی ئەو جۆرێ‌ پەیوەندیێن جڤاكی یێن ب هێز چ جاران دوبارە نابنەڤە.

زنار تۆڤی
ده‌مێ مرۆڤی گوه ل ناڤێ سه‌ماوه‌ دبیت، هه‌موو ره‌نگێن دڕنداتییا حوكمه‌تا به‌عسا ژ ناڤچوویی دهێنه‌ پێش چاڤێن مرۆڤی، كو ل سه‌رده‌مێ وێ رژێمێ ب هزاران زه‌لام و گه‌نج و ژن و پیر و زارۆكێن كورد ژ هه‌مبێزا كوردستانێ هاتینه‌ دووركرن و ل وێ بیابانێ هاتینه‌ بن ئاخ كرن و هاتینه‌ شه‌هید كرن.
به‌ری چه‌نده‌كێ ل ده‌ڤه‌را تلشێخه‌، ل بیابانا سه‌ماوه‌، گۆره‌كێ ب كۆم هاته‌ دیتن، كو رۆفاتێن 150 ژن و زارۆیێن كورد تێدابوون، كو هه‌موو ژ لایێ رژێما سه‌دامێ دكتاتۆرڤه‌ هاتبوونه‌ گۆلـلـه‌ بارانكرن و شه‌هید كرن، پاشی هاتبوونه‌ ڤه‌شارتن د ناڤا وان گۆرێن ب كۆم دا، كو ل هه‌وا ئه‌نفالێن ره‌ش دا ل سالا 1988، ل سه‌دێ بۆری ژ لایێ رژێما به‌عسی ڤه‌، ئه‌و ژن و زارۆیێن كورد هاتبوونه‌ كوشتن، كو شوونوارێن گۆلـلـه‌یان ل سه‌رێ وان ژنان د دیاربوون، هه‌روه‌سا زارۆیێن ساڤا ژی، چ نیشانێن وه‌سا دیارنه‌بوون، كو ب گۆلـلـه‌یان هاتبنه‌ كوشتن، له‌وما دبیت ب ساخی هاتبنه‌ بن ئاخ كرن، كو به‌ری 37 سالان ئه‌و 150 ژن و زارۆكه‌ ل هه‌وا ئه‌نفالێن ره‌ش هاتینه‌ شه‌هید كرن، هه‌تا نوكه‌ 23 گۆرێن بكۆم یێن تایبه‌ت ب كوردانڤه‌ ل بیابانێن سه‌ماوه‌ هاتینه‌ دیتن و چه‌ندین ژ وان گۆران هاتینه‌ هه‌لكۆلان.
ب درێژاهییا حوكمرانییا خۆ، حوكمه‌تا به‌عسا ژناڤچوویی تاوانێن مه‌زن هه‌مبه‌رى گه‌لێ كورد ئه‌نجامداینه‌، له‌وما ئه‌و خه‌لكێن هاتینه‌ ئه‌نفالكرن، ب ره‌نگه‌كێ به‌رده‌وام داخوازا قه‌ره‌بۆكرنێ ژ حوكمه‌تا ئیراقێ دكه‌ن، ژبه‌ركو حوكمه‌تا نوكه‌ یا ئیراقێ ب میراتگرێ رژێما به‌ری نوكه‌ دهێته‌ دانان، به‌لێ هه‌تا نوكه‌ حوكمه‌تا ئیراقێ بۆ قه‌ره‌بۆكرنا ئه‌نفالبوویان چ پێنگاڤ نه‌هاڤێتینه‌ و هه‌تا نوكه‌ ئه‌و خه‌لكێ ئه‌نفالبوویی نه‌هاتینه‌ قه‌ره‌بۆكرن.
به‌ری چه‌ند رۆژان، ل ده‌مێ هه‌لكۆلانا وی گۆرێ ب كۆم یێ كو ل سه‌ماوه‌ هاتییه‌ دیتن، چه‌ندین دیمه‌نێن ب خه‌م و ژان و دل ئێش كه‌ڤتنه‌ به‌رچاڤێن مرۆڤی، كو ئێك ژ وان دیمه‌نان ئه‌و بوو، كو قه‌له‌متراشه‌ك د ده‌ستێ زارۆیه‌كی دابوو، یێن د ناڤا وان 150 كه‌سێن ب كۆم هاتینه‌ كوشتن، كو وی زارۆكی چه‌ند حه‌ز و ڤیان بۆ ژیانێ و خواندنێ هه‌بوو، هیڤییه‌كا مه‌زن د سینگێ وی دا بوو، وی ژی دڤیا وه‌كو هه‌موو زارۆیێن دیتر یێن جیهانێ بخوینیت و بگه‌هیته‌ هه‌موو هیڤیێن خۆ د ژیانێ دا و ب خۆشی بژیت، به‌لێ رژێما گۆر ب گۆر یا سه‌دامێ دكتاتۆر و وێ بیابانا هشك هه‌موو هیڤیێن وی زارۆكی داعویران و نه‌هێلا بگه‌هیته‌ وان هیڤیان، ئه‌و دیمه‌نه‌ گه‌له‌ك یێ خه‌مگین و ب ژانه‌، پرسیار ل ڤێرێ ئه‌وه‌، ئه‌رێ وی زارۆكی چ گۆنه‌ها خۆ هه‌بوو؟، كو ب وی شێوه‌یی خواترا خۆ ژ ڤێ دونیایێ بخوازیت و هیڤییێن وی د سینگێ وی دا هشك ببن، ئه‌رێ دێ هه‌لویستێ جڤاكێ نێڤده‌وله‌تی چ بیت؟، ل سه‌ر وان هه‌موو تاوانێن رژێما به‌عس كرین، ئه‌رێ ما ئه‌ڤ به‌لگه‌ هه‌موو تێرا هندێ ناكه‌ن، كو ملله‌تێ مه‌ یێ هاتییه‌ جینۆساید كرن؟.

ئه‌ڤرۆ، زنار تۆڤى:
موسه‌ده‌ق تۆڤى ڤه‌كۆله‌ر و نڤیسه‌رێ دهۆكێ، بۆ رۆژناما ئه‌ڤرۆ دبێژیت: پرۆژێ دیرۆكا په‌روه‌رده‌ و فێركرنێ ل پارێزگه‌ها دهۆكێ دێ هێته‌ چاپكرن، كو ئه‌ڤ پرۆژه‌ ده‌ست پێ دكه‌ت، ژ دامه‌زراندنا ئێكه‌مین قۆتابخانا سه‌ره‌تایى ل سنۆرێ پارێزگه‌ها دهۆكێ یا نوكه‌ و هه‌تا ئه‌ڤرۆ، دیسا ئه‌و قۆناغێن خواندنا فه‌رمى تێدا ده‌ربازبووى و چاوا ئێكه‌مین قۆتابخانه‌ هاتینه‌ دامه‌زراندن، كو ئێكه‌مین قۆتابخانه‌ ل سه‌رانسه‌رى پارێزگه‌ها دهۆكێ ل سالا 1898، ل دووڤ ژێده‌ره‌كێ ل سالا 1900 ل ئاكرێ و ئامێدیێ و زاخۆ و دهۆكێ، ل سه‌رده‌مێ ئۆسمانیان هاتینه‌ دامه‌زراندن و هه‌تا نوكه‌ ئه‌ڤ هه‌ر چار قۆتابخانه‌ دبه‌رده‌وامن، هه‌روه‌سا مژارا ڤێ په‌رتووكێ كو ل سه‌ر دیرۆكا په‌روه‌رده‌ و فێركرنێیه‌ ل سنۆرێ پارێزگه‌ها دهۆكێ ژ دو به‌رگان پێكهاتیه‌، به‌رگێ ئێكێ نه‌ه پشكه‌، هه‌ر پشكه‌كێ مژاره‌كا تایبه‌ت ب خوه‌ڤه‌ گرتیه‌، كو مژارا سه‌ره‌كى په‌یدابوونا په‌روه‌رده‌ و فێركرنێ ب شێوازێ مه‌ یێ نوو و چاوانیا په‌یدابوونا وێ ل جیهانێ، هه‌روه‌سا چاوانیا په‌یدابوونا وێ ل سه‌ر ده‌مێ ئۆسمانیا؟. چاوا ژ پایته‌ختێ ده‌وله‌تا ئۆسمانى هاته‌ پایته‌ختێ ویلایه‌تا و چاوا گه‌هشتیه‌ باژێر و باژێركێن بچووك یێن ده‌ڤه‌را مه‌ ل پارێزگه‌ها دهۆكێ، پشكا دویێ یا تایبه‌ته‌ ب خواندنا ئایینى ڤه‌، كو ڤێ قۆناغه‌كا تایبه‌تى هه‌یه‌، پشكا سیێ یا تایبه‌ته‌ ب خواندنا زمانێ كوردى ڤه‌، پشكا چارێ یا تایبه‌ته‌ ب قۆتابخانێن كچان ڤه‌، دیسان پشكا پێنجێ یا تایبه‌ته‌ ب ڤه‌كرنا قۆتابخانێن ناڤنجى و به‌ر ب ژوورتر، هه‌روه‌سا چار پشكێن دیتر كۆمه‌كا ڤه‌كۆلینا نه‌ ل سه‌ر سه‌رۆبه‌رێ په‌روه‌رده‌ و فێركرنێ و سه‌روبه‌رێ مامۆستا و قۆتابیان و كاریگه‌ریا روودانێن سیاسى ل سه‌ر قۆتابخانا و مامۆستا و قۆتابیان، كو به‌رگێ ئێكێ ژ نه‌ه پشكان پێك دهێت، هه‌ر پشكه‌ك ژى ڤه‌كۆلینه‌كا تایبه‌ته‌، ئه‌ڤان ڤه‌كۆلینان ژى هه‌ر ئێكێ ب ده‌هان دكیۆمێنتێن كو بۆ ئێكه‌مین جاره‌ دهێنه‌ به‌لاڤكرن ل سه‌ر سه‌روبه‌رێ په‌روه‌ردێ تێداهه‌نه‌.
موسه‌ده‌ق هێشتا دبێژیت: پشكا دویێ ژ په‌رتووكێ پێكهاتیه‌ ژ ڤه‌كۆلینان ل سه‌ر 40 قۆتابخانان ئه‌وێن ئێكه‌مین جار ل سنۆرێ پارێزگه‌ها دهۆكێ هاتینه‌ دامه‌زراندن، وه‌كو قۆتابخانا دهۆكێ، زاخۆ، ئامێدیێ، ئاكرێ، قۆتابخانا گوندێ هۆره‌، هرۆرێ، كانى ماسێ، شه‌رانش، سه‌ناتێ، ئاسهێ، زه‌نگه‌نان، و چه‌ندین قۆتابخانێن دیتر، كو هه‌ر قۆتابخانه‌كێ ژى ڤه‌كۆلینه‌كا به‌رفره‌ه و پشت راستكرى ب هژماره‌كا دكیۆمێنتان و ژێده‌ران ل سه‌ر هاتینه‌ نڤێسین، كو ئه‌ڤ پرتووكه‌ ژ دو به‌رگان پێكهاتیه‌، به‌رگێ دویێ ڤه‌كۆلین ل سه‌ر ئێكه‌مین قۆتابخانێن سه‌ره‌تایى یێن كو ل سنۆرێ پارێزگه‌ها دهۆكێ هاتینه‌ دامه‌زراندن هاتیه‌ كرن، د هه‌مان ده‌مدا به‌حسێ ئێكه‌مین قۆتابخانێن ناڤنجى ژى ل سنۆرێ پارێزگه‌ها دهۆكێ ژى دكه‌ت، هه‌روه‌سا به‌حسێ ئێكه‌مین قۆتابخانا مامۆستایان كو دگۆتێ قۆتابخانا مامۆستایێن گوندان، كو ل سالێن چلان ل سه‌دێ بۆرى ل دهۆكێ هاتیه‌ ڤه‌كرن تێدا یه‌.
ناڤهاتى ئه‌و چه‌ند ژى گۆت: ئه‌ڤ ڤه‌كۆلینه‌ پارێزگه‌ها دهۆكێ و هه‌ر حه‌فت قه‌زایان و و هه‌موو ناحیان ڤه‌دگریت، كو به‌حسێ وان قۆتابخانان دكه‌ت، یێن ل سه‌ر ده‌مێ پاشاتیێ هاتینه‌ دامه‌زراندن و هه‌ردو به‌رگان ب سه‌دان دكیۆمێنتارى تێدا هه‌نه‌، هژماره‌كا وێنێن فوتۆگرافى یێن كه‌ڤن تێدا هه‌نه‌، پشكه‌كا تایبه‌ت ژ به‌رگێ دویێ هاتیه‌ ته‌رخاتكرن بۆ مامۆستایێن كه‌ڤن، كو یێن ل سه‌ر ده‌مێ ئۆسمانیان و پاشاتیێ ل سنۆرێ پارێزگه‌ها دهۆكێ كارێ مامۆستایه‌تیێ كرین، كورتیه‌ك ژ ژیانا وان هاتیه‌ به‌رچاڤكرن، هه‌روه‌سا ئه‌ڤه‌ ئێكه‌مین پرۆژه‌یه‌ ل سه‌ر دیرۆكا په‌روه‌رده‌ و فێركرنێ ل سنۆرێ پارێزگه‌ها دهۆكێ و قۆتابخانێن كه‌ڤن یێن پارێزگه‌ها دهۆكێ و مامۆستایێن كه‌ڤن ل پارێزگه‌ها دهۆكێ هاتیه‌ نڤێسین، هه‌روه‌سا ئه‌و یێ ب هیڤى یه‌، كو ل دوماهیا ئه‌ڤ ساله‌، یان ژى ل ده‌ستپێكا سالا نوو، كو ئه‌ڤ پرۆژه‌ دێ كه‌ڤیته‌ بازارى.

زنار تۆڤى:

ئه‌حمه‌د مایى سكرتێرێ رۆژنامه‌ڤانى یێ مه‌كته‌با سیاسى یا پارتى دیمۆكراتى كوردستان د دیداره‌كێ دا بۆ رۆژناما ئه‌ڤرۆ دیاركر: كو پۆستێ سه‌رۆك كۆمارێ عیراقێ ئیستیحقاقێ خه‌لكێ كوردستانێ یه‌، هه‌روه‌سا نه‌هاتیه‌ تاپۆكرن بۆ چو حزب و ئالیان، دیسا د هه‌لبژارتنێن ئه‌ڤ ساله‌دا دیاربوو، كو ئه‌ڤ پۆسته‌ ئیستیحقاقێ پارتى دیموكراتى كوردستانه‌، ئه‌ڤ پۆسته‌ ل به‌غدا بۆ پاراستنا به‌رژه‌وه‌ندیا گه‌لێ كوردستانێ یه‌ ل به‌غدا، نه‌بۆ هندێ یه‌ كو بازرگانى پێ بهێته‌ كرن ببیته‌ ژێده‌ره‌كێ مادى و ب تنێ بۆ حزبه‌كێ و بنه‌ماله‌كێ بیت، وه‌كو دیار ژى د سالێن بورى دا ئێكه‌تى نیشتیمانى كوردستان پۆستێ سه‌رۆك كۆمارێ عیراقێ وه‌كو بابه‌ته‌ك كه‌سۆكى و بازرگانى مامه‌له‌ ل گه‌ل كریه‌، ناڤهاتى دیاركر ژى: د هه‌رسێ خولێن بۆرى دا سه‌رۆك كۆمارێ عیراقێ ژ ئێكه‌تیێ بوو، هه‌روه‌سا د وان هه‌رسێ خولان دا ئێكه‌تیێ ئێك ده‌ستكه‌فتنێ ب تنێ ژى بۆ خه‌لكێ كوردستانێ ڤه‌نه‌گه‌راندیه‌، دیسا د خولا سییێ دا فوئاد مه‌عسوم سه‌رۆك كۆمارێ عیراقێ بوویه‌، كو د سه‌ر ده‌مێ فوئاد مه‌عسومى دا كوردستان كه‌فتبوو ژێر ئاگر و ئاسن و تۆپێن سۆیاپێ عیراقێ و حه‌شدا شه‌عبى و عیراقێ كه‌ركووك ژى داگیر كر، سه‌رۆك كۆمارێ عیراقێ فوئاد مه‌عسۆمى ئێك هه‌لویست ژى ده‌رنه‌برى و نه‌رازیبوونا خوه‌ دیارنه‌كر، لێ هه‌كه‌ ل وى ده‌مى فوئاد مه‌عسۆمى سه‌رۆك كۆمارێ عیراقێ ده‌ست ژ پۆستێ خوه‌ به‌ردابا و ڤه‌گه‌ریابا هه‌رێما كوردستانێ، نوكه‌ دا كوردستان د ره‌وشه‌كا دیتر دا بیت، له‌وما ئه‌و كه‌سێ دبیته‌ سه‌رۆك كۆمار دڤیچت نوونه‌رێ راسته‌قینه‌ یێ گه‌لێ كوردستانێ بیت، نه‌كو نوونه‌رێ حزب و بنه‌ماله‌كێ بیت و بازرگانیێ ب وى پۆستى بكه‌ت. ئه‌حمه‌د مایى زێده‌تر گۆت: بۆ دانانا سه‌رۆكێ هه‌رێما كوردستانێ ژى دێ ده‌نگدان بریارێ ل سه‌ر ڤى پۆسته‌ى ده‌ت و هه‌ر ئالیه‌كێ پتر ده‌نگان بینیت دێ سه‌رۆكێ هه‌رێمێ ژ وى ئالى بیت، هه‌روه‌سا بۆ مه‌ وه‌كو پارتى جهێ سه‌رسۆرمانێ بوویه‌، ده‌مێ كو ئێكه‌تى نیشتیمانى كوردستان به‌ربژاره‌ك بۆ سه‌رۆك كۆمارێ عیراقێ ده‌ست نیشانكرى، بێى بۆچوونا پارتى دیمۆكراتى كوردستان وه‌ربگریت و ئه‌ڤه‌ نه‌و یا چاڤه‌رێكرى بوو ژ ئێكه‌تیێ، له‌وما ئه‌م وه‌كو پارتى دبێژین، كو پۆستێ سه‌رۆك كۆمارێ عیراقێ ئێك ژ ئیستیحقاقێن هه‌لبژارتنێ یێن پارتى دیمۆكراتى كوردستانێ دزانین، ئه‌م ده‌ستبه‌ردارى ڤى پۆستى نابیت و مه‌ ژى به‌ربژارێ خوه‌ هه‌یه‌ كو ئه‌و ژى دكتۆر فوئاد حسێنه‌ و سه‌رۆك بارزانى ئه‌و به‌ربژاره‌ دیاركریه‌، هه‌ر چه‌نده‌ ئێكه‌تیێ به‌رهه‌م سالح به‌ربژار كریه‌ بۆ پۆستێ سه‌رۆك كۆمارێ عیراقێ، لێ ژ ئالیێ پارتى ڤه‌ یێ قه‌بوول نینه‌، چونكى ئێكه‌تیێ بریاره‌كا ئێكلایه‌نى دایه‌، بێى كو بۆچوونا پارتى وه‌ربگریت، له‌وما پارتى دیموكراتى كوردستان پۆستێ سه‌رۆك كۆمارێ عیراقێ ب ئیستیحقاقێ خوه‌ یێ هه‌لبژارتنا و قانوونى دزانیت، هه‌ر چه‌نده‌ به‌رى نوكه‌ د كۆمبوونه‌كێ دا مه‌ ئێكه‌تى هایداركربوو، كو دێ مه‌ به‌ربژار بۆ پۆستێ سه‌رۆك كۆمارێ عیراقێ هه‌بیت، لێ هه‌تا نوكه‌ وان خوه‌ بێده‌نگ كریه‌ و به‌رسڤا پارتى نه‌دایه‌.

زنار تۆڤی

ئەڤ سالە قرکرنەک ب سەرێ داران ژی ھات و ئەو خەمل و رەوشا ھندە سالە د داران مای ئەڤ سالە ئەو خەمل و رەوش نەما و روحا وان ژێ ھاتە ھەلکێشان، ھەلبەتە مرۆڤ نەشێت خەلکێ نە ھەق کەت کو داران نەبرن، چونکی خەلکێ مە ژی پێ نەخۆشە ئەو دارێن ھندەک ب خەمل و جوان ببرن، لێ ئەو ژی نەچارن داران ببرن، ژ پێخەمەت ب شێن خوە و زارۆیێن خوە ژ بەر سر و سەرما زڤستانێ بپارێزن، ھەروەسا ھەکە حوکمەتێ گازا سپی ل سەر خەلکێ دابەشکربا و خەلکێ زانیبا کو دێ حوکمەت گازا سپی دەتە وان، خەلکێ ژی دار نە دبرین، لەورا نە دابینکرنا گازێ ژ لایێ حوکمەتێ ڤە وەکر، کو خەلک بەرێ خوە ب دەنە کێری و لاتان بۆ برینا داران، دیسا پێدڤیە ئەم وێ چەندێ ژی بزانین کو دار برینا نوکە نە وەک یا سالێن بەرێ یە، کو ل سالێن بەرێ دا خەلکێ ب داس و بڤران دار دبرین و ب دەواران دارێن خوە د کێشان و وان ھندی نوکە زیان نە دگەھاندە داروبارێ دارستانێ، ھەر چەندە د بەرێ دا خەلکێ مە ب تایبەتی ل گوندان گازا سپی ژی ب کار نە دئینا، لێ نوکە پرانیا خەلکێ مە ماتۆرێن داران پەیدا کرینە و ب وان ماتۆران داران دبرن و ئێدی وەلێ ھاتیە کو خەلکێ مە دلۆڤانیێ ب داران نابەن و ئەو دارێن ژیێ وان پتری حەفتێ  ھەشتێ سالان ژ بنی ھاتینە برین و ھەکە مرۆڤ سەرەدانا ھندەک جھان بکەت، دێ بینیت کو خەلکێ جۆرە قرکرنەک ب سەرێ داران دا ئینایە خوار و دار د بنیرا برینە و تەراکتر و بیکەبان د کێشنە مال، ھەلبەتە ئەو دارا ب ماتۆرێ داران دھێتە برین، ژ بنی ھشک دبیت و ئێدی شین نابیت و ب ڤی رەنگی دێ مەزنترین زیان گەھیتە دارۆبارێ دارستانێ، لەورا پێدڤیە حوکمەتا مە چارەیەکێ بۆ ڤێ دیاردێ ببینیت و دڤێت ھەر سال ب چو رێکەکێ بیت، پێدڤیە حوکمەت ب شێت گازا سپی بۆ وەلاتیان دابین بکەت و ھیڤیەکێ بۆ خەلکێ چێکەت داکو خەلک داران نەبرن، ژ پێخەمەت دارستان و ژینگەھا مە بھێتە پاراستن، ھەروەسا ئەڤ سالە ژ ھەموو سالێن دی پتر خەلکێ دار برینە و پرانیا رۆژان ھەکە مرۆڤی قەستا دەڤەرێن چیا و گوندان کربا، ژ بەر دەنگێ ھرێنا ماتۆران دارا دا مەژیێ مرۆڤی رەش بیت، ژ بەر کو ھەر ژ سپێدێ ھەتا کو مەغرەب دا مرۆڤی گوە ل دەنگێ چەندین ماتۆران بیت، دیسا ئەو خەلکێ دار بۆ خوە ئیناینە ناڤ گوندی ژی ئێدی خیرەتا ھندێ نینە کو ب بڤران ببریت، دا جارەکا دی ماتۆرێ خوە یێ داران بکارئینیت و ھەر ژ سپێدێ ھەتا کو ئێڤاری دا وان داران ب ماتۆری قەدکەت و مرۆڤی ژ بەر دەنگ و ھرێنا وان ماتۆران ئیدارە نە دکر و مە ژیێ مرۆڤی ل بەر دەنگێ وان ماتۆران رەش دبوو، لەورادڤێت ئەم بوھایێ ژینگەھا خوە بزانین و ئێدی داران نە برین، لێ ئەڤ چەندە بۆ حوکمەتێ ڤەدگەریت، لەورا ھەر دەمێ حەکمەتێ گازا سپی ل سەر خەلکێ بەلاڤەکر، ئێدی خەلک ژی داران نابرن و دێ مەژیێ مەژی ژ ھرێنا ماتۆران رحەت بیت.

پشتى ریفراندۆما سه‌رخوه‌بوونا كوردستانێ ل 25 ئیلۆنا 2017 هاتیه‌ ئه‌نجامدان، هه‌ر زوو عیراقێ ئه‌ڤ پرۆسه‌ ب پرۆسه‌كا نه‌شه‌رعى و نه‌ دستوورى بناڤكر و كه‌فته‌ شه‌ره‌نیخه‌كا مه‌زن ل گه‌ل هه‌رێما كوردستانێ، وه‌كو دیار عێراقێ دڤێت جاره‌كا دى ب زۆرى ده‌سهه‌لاتا خوه‌ ل سه‌ر خه‌لك و ئاخا كوردستانێ بسه‌پینیت، لێ خه‌لكێ كوردستانێ یێ رژده‌ ل سه‌ر بریارا خوه‌ و ئێدى ئه‌و ژ گه‌ف و هێرشێن حوكمه‌تا به‌غدا ناترسن، لێ پێدڤیه‌ ئه‌و ده‌ستهه‌لاتا نوكه‌ حوكمى ل عیراقێ دكه‌ت، یا واقع بین بیت و بزانیت كو خه‌لكێ كوردستانێ بریارا خوه‌ دایه‌ و دڤێت ئه‌و رێزێ ل بریارا خه‌لكێ بگرن، هه‌روه‌سا دڤێت ئه‌و وێ چه‌ندێ ژى بزانن كو بریارا ئه‌نجامدانا ریفراندۆما سه‌رخوه‌بوونا كوردستانێ ب تنێ بریارا سه‌ركردایه‌تیا كوردستانێ نه‌ بوویه‌، به‌لكو ئه‌ڤ بریاره‌ بریارا هه‌موو خه‌لكێ كوردستانێ بوو، دیسا د دستوورێ عیراقا فیدرال ژى دا هاتیه‌، كو گه‌ل ژێده‌رێ ده‌ستهه‌لاتێ یه‌، له‌ورا هه‌ر بریاره‌كا ژ لایێ گه‌لى ڤه‌ بهێته‌دان، نابیت ئه‌و بریار بهێته‌ پشتگوهخستن و دڤێت ده‌ستهه‌لات ل دووڤ گازیا خه‌لكێ بچیت، هه‌روه‌سا نابیت عیراق به‌هانه‌یا بۆ نه‌دستووریا ریفراندۆمێ ده‌ربێخیت و بێژیت ئه‌ڤ پرۆسه‌ نه‌ یا شه‌رعیه‌، له‌ورا دڤێت حوكمه‌تا به‌غدا ل دووڤ ده‌نگ و داخوازیێن خه‌لكێ كوردستانێ بهێت و پێدڤیه‌ دانپێدانێ ب داخوازیێن گه‌لێ كوردستانێ و ئه‌نجامێن ریفراندۆمێ بكه‌ت. نوكه‌ ده‌ستهه‌لاتا عیراقێ یا بوویه‌ ده‌ستهه‌لاته‌كا تائیفى و خوه‌ سه‌پێنه‌ر و حوكوم یێ كه‌فتیه‌ ده‌ستێن عه‌ره‌بێن شۆفینیێن شیعى، هه‌روه‌سا نوكه‌ د عیراقێ دا ده‌ستهه‌لات نه‌ یا خه‌لكى یه‌ و خه‌لكێ مافێ بریاردانێ نه‌مایه‌ و نوكه‌ ده‌ستهه‌لاتا سیاسى دهێته‌ بكارئینان و هه‌موو بریار ژى ل دژى كوردان دهێنه‌دان، رۆژانه‌ عه‌ره‌ب ب زمانێ گه‌فكرنێ و هێرشكرنێ ل گه‌ل خه‌لكێ كوردستانێ دئاخڤن، هه‌روه‌سا ژ ئه‌گه‌رێ هاڤێتنا پێنگاڤێن خه‌له‌ت و یێن ل دژى گه‌لێ كوردستانێ، له‌ورا ئێدى بلا به‌غدا باش بزانیت كو كوردستانى بێ ده‌نگ نابن و ئێدى ملله‌تێ مه‌ سته‌م و زۆریا عه‌ره‌بان قه‌بوول ناكه‌ت، هه‌روه‌سا ڤێ جارێ ژى حوكمه‌تا به‌غدا سه‌لماند،كو چو جوداهى د ناڤبه‌را حوكومرانیا عه‌بادى و مالكى و حسێنى دا نینه‌، دیسا هه‌موو ده‌ستهه‌لاتدارێن عه‌ره‌بان ب ئێك چاڤ ته‌ماشه‌ى خه‌لك و مافێ كوردستانێ دكه‌ن و هه‌مووو یان دڤێت دۆژمنكاریا مه‌ بكه‌ن. هه‌روه‌سا وه‌كو دیار حوكمه‌تا به‌غدا ژى باش دزانیت،كو هه‌موو ده‌مان كوردان ده‌رگه‌هێ كوتۆبێژكرنێ ل گه‌ل به‌غدا ڤه‌كرى هێلایه‌ و هه‌رده‌م كوردان ڤیایه‌ كێشێن خوه‌ ب رێكێن سلمى و ئاشتیانه‌ چاره‌سه‌ر بكه‌ن، لێ عێراق یا هه‌ول دده‌ت كو هه‌موو رێك و ده‌رگه‌هان ل گه‌لێ كوردستانێ بگریت و نوكه‌ به‌غدا یا ل گه‌ل توركیا و ئیرانێ ب هه‌ڤرا پیلانان ل دژى كوردستانێ ددانن، له‌ورا هه‌كه‌ عیراقێ هه‌موو ده‌رگه‌ه ل مه‌ گرتن و دانپێدان ب ریفراندۆما سه‌رخوه‌بوونا كوردستانێ نه‌كر،خه‌لكێ كوردستانێ ژى دێ گوتنه‌ك و به‌رسڤه‌كا دى بۆ وان هه‌بیت، چونكى ده‌ستهه‌لاتا به‌غدا ژى باش دزانیت، كو خه‌لكێ كوردستانێ و لایه‌نێن سیاسى ب هه‌ڤرا بریار ل سه‌ر پرۆسا ریفراندۆمێ دایه‌ و چو جاران گه‌لێ مه‌ ژ بریارا خوه‌ لێڤه‌ نابیت.

چه‌ندین ساله‌ حوكمه‌تا به‌غدا یا دستوورى پێشێل دكه‌ت و وان هه‌ولداینه‌ كو هه‌موو ده‌رگه‌هان ل كوردان بگرن و هه‌ر تشته‌كێ ئه‌و ل دژى كوردستانێ دكه‌ن ژى ب دستوورى دزانن، سه‌ره‌راى ڤێ چه‌ندێ ژى، نوكه‌ په‌رله‌مانێ عێراقێ یێ بوویه‌ جهێ په‌سه‌ندكرن و ده‌رخستنا توندترین بریار ل دژى خه‌لكێ كوردستانێ و یێ بوویه‌ مه‌یدانا تۆلڤه‌كرنێ ژ كوردان، وه‌كو دیار پشتى كو ریفراندۆما سه‌رخوه‌بوونا كوردستانێ ل 25 ئیلۆنێ هاتیه‌ ئه‌نجامدان و سه‌ركه‌فتنه‌كا ئێكجار مه‌زن ب ده‌ستڤه‌ ئیناى، هه‌ر زوو حوكمه‌تا عێراقێ و په‌رله‌مانێ وێ ده‌ست دایه‌ دژایه‌تیا گه‌لێ كوردستانێ و ب ده‌هان یاسا ل دژى هه‌رێما كوردستانێ ده‌ركرینه‌ و په‌سه‌ندكرینه‌ و دیسا گه‌فێن هێرشكرنێ ژى ل كوردستانێ كرینه‌، وان ئه‌ڤ چه‌نده‌ كریه‌، داكو كوردستانێ بێخنه‌ بن كونترۆلا خوه‌ و ئه‌و ده‌وله‌تبوونا كوردستانێ ب نه‌ شه‌رعى و ب گونه‌ه ل قه‌له‌م دده‌ن، هه‌روه‌سا ده‌ركرنا یاسایێن عه‌بادى و په‌رله‌مانێ وى چو جوداهیه‌ك نینه‌ ل گه‌ل بریارێن ل سه‌رده‌مێ سه‌دامێ دكتاتۆر، هه‌روه‌سا عه‌بادى بۆ جیهانێ دیاركر،كو چو جوداهى د ناڤبه‌را سیاسه‌تا وى و یا سه‌دامێ گۆربه‌گۆر دا نینه‌، ژ به‌ر كو وى دڤێت ب رێیا بریارێن په‌رله‌مانێ عێراقێ خه‌لكێ كوردستانێ برسى بكه‌ت، هه‌روه‌سا ئه‌و یێن دبێژن بریارێن مه‌ د دستوورى نه‌، ژنوو عه‌ره‌ب یێ خوه‌ دكه‌نه‌ خودانێن دستوورى، كو ئه‌ڤه‌ چه‌ندین ساله‌ وان ئه‌و دستوور یێ پێشێلكرى و وان باوه‌رى ب وى دستوورى ژى نینه‌، نوكه‌ عێراق یا گه‌فان دكه‌ت و وان دڤێت رێیێن ئه‌سمانى و ئه‌ردى ژى ل مه‌ بگرن و هه‌كه‌ ژ وان بهێت ناهێلن هه‌وا ژى بۆ مه‌ بهێت، عه‌بادى و په‌رله‌مانێ وى یێ عه‌ره‌بى دڤێت وه‌كى سه‌دامى مه‌ ب ساخى بن ئاخ بكه‌ن، چونكى بریارێن وى و په‌رله‌مانى ژ روویێ دارشتنێ ڤه‌ چو جوداهى نینن ل گه‌ل بریارێن مه‌جلسا قیادا سه‌وره‌ یێن سه‌رده‌مێ سه‌دامێ دكتاتۆر، لێ بتنێ جوداهى د ده‌مى دا هه‌یه‌، هه‌روه‌سا جوداهیه‌ك دى ژى هه‌یه‌،كو سه‌دامى ل ژێر كراسێ سونه‌یان بریار ددان و ئه‌نفال و كێمیا باران و جینۆساید ب سه‌رێ ملله‌تێ مه‌ دئینان، لێ عه‌بادى و مالكى ل ژێر كراسێ شیعه‌یان بریارا برینا مووچێ فه‌رمانبه‌ران و خه‌لكێ كوردستانێ دا، له‌ورا نابیت ئه‌م پشتا خوه‌ ب شیعه‌یان ژى گه‌رم بكه‌ین و ئه‌م چو جاران بریارێن وان قه‌بوول ناكه‌ین و ناهێلین ئه‌و نێزیكى كوردستانێ ببن، هه‌روه‌سا گه‌له‌ك ژ وان سه‌ركردێن شیعه‌یان ب ئاڤ و نانێ مه‌ هاتینه‌ بخودانكرن، ل سه‌رده‌مێ رژێما به‌عس، لێ نوكه‌ ئه‌و سه‌ركرده‌ یێن بووینه‌ مه‌زنترین دوژمن بۆ گه‌لێ مه‌، له‌ورا هه‌ر ژ كه‌ڤندا كوردان گۆتیه‌:”دونیا ب بیته‌ بوهۆست، دوژمن نابیته‌ دۆست”، له‌ورا ئه‌ز ژى دبێژم:”عه‌ره‌ب چو جاران نابنه‌ دۆست ل گه‌ل مه‌، ئه‌و كوره‌مارن و هه‌ر ده‌مێ وان ده‌لیڤا خوه‌ دیت، دێ دربێ خوه‌ وه‌شینن. هه‌روه‌سا پشتى روخاندنا رژێما به‌عس ل سالا 2003 بۆ مه‌ كوردان هیڤیه‌ك دروست بوو، مه‌ وه‌سا هزر دكر كو ئێدى عیراق دێ بیته‌ شاما شه‌ریف و دێ برایه‌تیا كورد و عه‌ره‌با گه‌هیته‌ گوپیتكێ و مه‌ وه‌سا هزر دكر ژى، كو ئێدى سیاسه‌تێن دوژمنكارانه‌ ل هه‌مبه‌رى كوردان دێ ب دووماهى هێن و دێ جاره‌كادى ل گه‌ل عه‌ره‌با ب هه‌ڤرا ژین، به‌لێ پشتى 14 سالێن ده‌ستهه‌لاتداریا شیعه‌یان ل عیراقێ، هێشتا عه‌قلیه‌تا عه‌ره‌بان ب سوننه‌ و شیعه‌ڤه‌ ل هه‌مبه‌رى كوردان چو گوهۆرین ب سه‌ر دا نه‌هاتیه‌ و هه‌ر دوژمنێن به‌رێنه‌، دیسا ژ ئه‌نجامێ سیاسه‌تا ده‌ستهه‌لاتدارێن به‌غدا یێن فاشست د ڤان سالێن بوورى دا، وان چو ده‌رگه‌هه‌ك نه‌هێلایه‌ ڤه‌كرى ل هه‌مبه‌رى كوردان، عه‌ره‌بان ڤیایه‌ جاره‌كا دى كوردان بێخنه‌ بن چه‌نگێ خوه‌ و دیسا وه‌كى جاران ب ئاگر و ئاسنى سه‌ره‌ده‌ریێ ل گه‌ل مه‌ بكه‌ن و كوردان ل سه‌ر جه و وارێن وان ده‌ربێخن و وان بحه‌لینن، لێ مه‌ ل 25 ئیلۆنێ به‌رسڤا وان دا و مه‌ بریارا جودابوونێ ژ عێراقا عه‌ره‌بى دا. هه‌روه‌سا وه‌كو دیار د عیراقا پشتى و به‌رى 2003 دا تشته‌كێ جودا هه‌یه‌ و ئه‌و ژى ئه‌وه‌، كو ل سه‌رده‌مێ رژێما به‌عس دا، ب تنێ سه‌دامێ دكتاتۆر خودانێ بریارێ بوو، لێ نوكه‌ ب سه‌دان سه‌دام ل عێراقێ ژ دایك بووینه‌، وه‌كى عه‌بادى و مالكى و فه‌تلاوى و جبۆرى و سیستانى و جه‌عفه‌رى و عه‌لاوى و مۆتله‌گى و چه‌ندێن دیتر، دیسا نوكه‌ سوننه‌ و شیعه‌یان چه‌ندین ناكۆكى ل گه‌ل ئێك هه‌نه‌ د عیراقێ دا، لێ هه‌ر ده‌مێ بابه‌تێ وان یێ گرێدایى هه‌رێما كوردستانێ بیت، سوننه‌ و شیعه‌ دبنه‌ برا بابێن ئێك و ل دژى داخوازیێن گه‌لێ كوردستانێ رادوه‌ستن، له‌ورا نوكه‌ حوكمه‌ت و په‌رله‌مانێ عیراقێ یێ بوویه‌ جهێ نه‌هامه‌تیێ و دژبه‌ریێ بۆ خه‌لكێ كوردستانێ، هه‌روه‌سا سه‌ره‌راى هه‌موو وان دوژمنكاریێن سه‌دامى ب سه‌رێ ملله‌تێ مه‌ ئینایین، لێ عه‌بادى و په‌رله‌مانێ وى ژێ بۆراندیه‌، هه‌روه‌سا نوكه‌ ژى هه‌كه‌ عه‌بادى و مالكى پێ چێببا، دا سه‌د قاتى ژ سه‌دامى خرابتر نه‌هامه‌تى و ده‌رده‌سه‌ریا ب سه‌رێ ملله‌تێ مه‌ دا ئینن و دا ملله‌تێ مه‌ جاره‌كا دى ده‌ربه‌ده‌ر و ئاواره‌ كه‌ن.

هه‌ر ژ ده‌مێ دامه‌زراندنا ده‌وله‌تا عێراقێ هه‌تاكو رۆخاندنا ژرێما به‌عس و ب دارڤه‌كرنا سه‌دامێ دكتاتۆر، هه‌موو ژیانا خه‌لكێ كوردستانێ ب كاره‌سات و روودانێن دلته‌زین ده‌ربازبووینه‌، هه‌روه‌سا حوكمه‌تێن ئێك ل دووڤ ئێكێن عیراقێ چو نه‌مایه‌ ب سه‌رێ مه‌ كوردان دا نه‌ ئیناى، هه‌ر ژ جینۆسایدكرنێ و ئه‌نفالێ و كێمیاباران و خرابكرن و سۆتنا 4500 گوندێن كوردستانێ و هه‌روه‌سا كوشتن و ئاواره‌كرن و ده‌ربه‌ده‌ركرنا كوردان بۆ وه‌لاتێن ئیرانێ و توركیا، ئه‌ڤه‌ چه‌ندین سال بۆرین هێشتا ئه‌و خه‌لكێ ده‌ربه‌ده‌ر و ئاواره‌ و ئه‌وێن هاتینه‌ كێمیا بارانكرن نه‌هاتینه‌ قه‌ره‌بووكرن ژ لایێ حوكمه‌تا عێراقێ ڤه‌، هه‌ر چه‌نده‌ گه‌له‌ك هه‌ول ژ لایێ حوكمه‌تا كودستانێ ڤه‌ هاتینه‌دان، كو ئه‌ڤ خه‌لكه‌ بهێته‌ قه‌ره‌بووكرن، لێ حوكمه‌تا عێراقێ به‌رهه‌ڤیا خوه‌ ژى دیار نه‌كریه‌ و خه‌لكێ مه‌ قه‌ره‌بوو نوكریه‌. ل جهێ قه‌ره‌بووكرنێ مووچێ خه‌لكێ كوردستانێ برى و ئێدى وان پێكڤه‌ ژیان ل عێراقێ قه‌بوول نه‌كر.
هه‌روه‌سا ملله‌تێ مه‌ یێ كورد هه‌موو ئه‌ڤ ئێش و ئازار و ترس و برس ل سه‌ر ده‌ستێ حوكمێ سونه‌یان دیتینه‌، لێ پشتى ب هاریكاریا هه‌ڤپه‌یمانیا نێڤده‌وله‌تى رژێما به‌عسا سه‌دامى ل سالا 2003 ژناڤچووى و عێراق هاتیه‌ رزگاركرن، مه‌ وه‌سا هزر دكر كو عێراق دێ بیته‌ شاما شه‌ریف و ئێدى ئه‌م و عه‌ره‌ب وه‌كى برایان دێ ب هه‌ڤرا ژین و ئێدێ دێ خێر و بێرێن ڤى وه‌لاتى بۆ هه‌موو خه‌لكێ عێراقێ بن، لێ پشتى ده‌ستهه‌لاتا عێراقێ كه‌فتیه‌ ده‌ستێ شیعه‌یان و وان كورسیێ ده‌ستهه‌لاتێ گرتى، ئێدى ئه‌وا مه‌ هزر بۆ دكر نه‌ما و وان هه‌ر زوو ئه‌ڤ براینیه‌ ب دووماهى ئینا و وه‌كى سنه‌یان گه‌ف ل مه‌ كرن و ب زمانێ هێرشكرنێ ل گه‌ل مه‌ د ئاخفتن، هه‌ر وه‌سا هه‌ر زوو وان پلانێن خوه‌ دارشتن كو كوردان ل به‌غدا لاواز بكه‌ن و هێدى هێدى وان كورد ژ به‌غدا ده‌رخستن و نوكه‌ ئه‌و چو حسێبا بۆ كه‌سێ ل عێراقێ ناكه‌ن و وه‌سا هزر دكه‌ن، كو ئێدى كوردان چو هه‌ڤپشكى ل عێراقێ نه‌مایه‌ و نوكه‌ ده‌ستهه‌لات ل عێراقێ بوویه‌ ده‌ستهه‌لاتا شیعى و نوكه‌ ژى شیعه‌ گه‌فان ل كوردستانێ دكه‌ن، له‌ورا بۆ ژناڤبرنا خه‌یالا وان و بۆ دوباره‌ نه‌بوونا جینۆساید و ئه‌نفالان، مه‌ پێدڤى ب دامه‌زراندنا ده‌وله‌تا كوردستانێ هه‌یه‌ و ئێدى ب هه‌بوونا ده‌وله‌تێ دێ ژ گه‌ف و هێرشێن شیعه‌یان قورتال بین و دێ بایێ ئازادیێ كێشین، هه‌روه‌سا ئه‌م دێ هه‌ست ب مرۆڤاتیا خوه‌ كه‌ین و ئێدى دێ گوهێن مه‌ ژ ده‌نگێ تۆپ و فرۆكێن عێراقێ و ئیرانێ و توركیا رحه‌ت بن و دێ ب ئازادى ل سه‌ر ئاخا خوه‌ ژین.
دیسا ب تنێ ب هه‌بوونا ده‌وله‌تا كوردستانێ دێ شێین مافێ خوه‌ ژ عێراقێ وه‌رگرین، چونكى پشتى دروستبوونا ده‌وله‌تا كوردستانێ ئه‌م دێ شێین ب رێیا ناڤه‌ندێن نێڤده‌وله‌تى سكالایێ ل سه‌ر حوكمه‌تا عێراقێ تۆماركه‌ین و دێ داخوازا هه‌موو وان مافێن خوه‌ كه‌ین، یێن كو عێراقێ ب درێژاهیا نێزیكى 100 سالان ژ مه‌ ستاندین، دیسا دێ شێین قه‌ره‌بوویا ئه‌نفالێ و كێمیا بارانا هه‌له‌بجه‌ و خه‌لكێ ئاواره‌ و ده‌ربه‌ده‌رێ كوردستانێ كه‌ین، ئه‌وێن ل سالێن 1988 ئاواره‌ى وه‌لاتێن توركیا و ئیرانێ بووین و هه‌موو مال و مولكێ خوه‌ ژ ده‌ستداین، هه‌ر وه‌كو چاوا د شه‌رێ كه‌نداڤى دا ئه‌مریكا بۆ رزگاركرنا كوێتێ هه‌ر چه‌كه‌كێ ل دژى عێراقێ ب كارئیناى پارێ وێ ژ عێراقێ وه‌رگرتى و ب ڤى ره‌نگى دێ كوردستان ژى شێت ب رێیا یاسایێن نێڤده‌وله‌تى هه‌موو مسته‌حه‌قاتێن خوه‌ ب رێیا یاسایێن نێڤده‌وله‌تى ژێ وه‌رگریت و ئه‌ڤه‌ باشترین رێیه‌ ئه‌م هه‌مبه‌رى وان ب كار بینین، له‌ورا بتنێ ب هه‌بوونا ده‌وله‌تا سه‌ربه‌خۆیا كوردستانێ ئه‌م دشێین ڤى كارى ئه‌نجام بده‌ین و ب ڤێ رێكێ دێ شێین دلێن دایكێن شه‌هیدان شاد كه‌ین و دێ ژ گه‌ف و هێرشێن شیعان رزگار بین و دێ ئه‌و ئازارێن سنه‌یان ژى گه‌هاندى مه‌ تاراده‌یه‌كێ هێنه‌ ژبیركرن.
له‌ورا چه‌ند رۆژه‌كێن كێم ماینه‌ بۆ ریفرندۆما سه‌رخوه‌بوونا كوردستانێ و نوكه‌ چاڤێ هه‌موو كوردان ل ڤێ رۆژێ یه‌ و ئه‌م هه‌موو یێ ل هیڤیا هندێ كو ب زووترین ده‌م ده‌وله‌ت بهێته‌ راگه‌هاندن و هندى زووتر بهێته‌ راگه‌هاندن،ئه‌م دێ شێین زووتر مافێ خوه‌ ژ عێراقێ وه‌رگرین و هیڤیا خه‌لكێ مه‌ ژى دێ بجه هێت و ئێدى ئه‌نفال و جینۆساید و كێمیا بارانكرنا سنه‌یان و برینا بوودجه‌ى ژ لایێ شیعه‌یان ڤه‌ نامینیت و دێ سه‌رێ مه‌ ژ ئاریشێن وان ته‌نا بیت، له‌ورا دبێژم بلا به‌غدا ژى بۆ سه‌رانێن شیعه‌یان بیت و وان ئه‌و حوكم پیرۆزه‌ یێ كو كه‌فتیه‌ دبن چه‌نگێ ئیرانێ ڤه‌.