رۆزان سـامـی عوبـەید
زمان د ڤان سالێن دوماهییێ دا بوویە گرنگترین پیشەیێ گەشەپێدانا شیانێن مرۆڤی، هەماهەنگی د سەردەمێ نوكە و یێ بۆری دا، زمان تنێ ئامرازەكێ ئاخفتنێ نینە، بەلكو كلیلا سەركەفتنێ د هەمی وارێن ژیانێ دا بوویە ئالاڤێ ئاڤاكرنا ژیانێ، زمان ب تنێ ئامرازێ ڕاگەهاندنا هزرێ نینە، بەلكو كارگێرێ سەرەكی یێ بەرهەمهێنانا هزرێ ب خۆیە.
پرسیارەكا گرنگ دهێتە پێش؛ چ چەك د دەستێ مرۆڤی دا مایە دا كو پێشەنگیا خۆ بپارێزین؟ بەرسڤ ب كورتی «زمان»ە. زمان د سەردەمێ نۆی دا تنێ كەرەستەیێ ئاخفتنێ نینە، بەلكو بوویە هێلا پێشیێ یا مرۆڤ و ئامێری دا و گەورەترین چەك بۆ كۆنترۆلكرنا پاشەڕۆژێ ئانكو ئەگەر هزر نەبیت كار ژی نابیت.
د سەردەمێ ژیرییا چێكری دا، زمان وەك بهێزترین چەكێ ستراتیژی د دەستێ مرۆڤی دا مایە كو بۆ كۆنترۆلكرن و چارەسەركرن و ئاڕاستەكرنا تەكنۆلۆژیایێ بكاردهێت. (داهاتووی بوویە كلیلەك بۆ دەستڤەهینانا سەركەفتنێ) و (كێمكرنا ئاریشەیان د زمانی دا گرنگینەیدان ب زمانی، وەك دۆڕاندنا جەنگێ هوشیاریێ یە یان خوسارەتیا جەنگێ هشیاریێ یە). بتنێ بۆ دەربڕینێ نینە، بەلكو هاریكاریا مێشكی دكەت، بۆ ڕێكخستنا هزر و بیران. فێربوونا زمانەكێ نوی، گەشەكرنا ڤالاهیا مێشكی و «ئەندازیاریا دوبارە ڕێكخستنا مێشكی یە»، چونكی مێشكی نەچار دكەت نەخۆشییێن نوی یێن دەماری دروست بكەت. ئەڤە ژی پرەكە د ناڤبەرا مێشكێ مرۆڤی و ئامێری دا، مێشكی چالاك دكەت، شیانێن هزركرنێ و بیرتیژیێ بهێزتر دكەت و تەنانەت پیربوونا مێشكی و نەخۆشیێن وەك (ئەلزهایمەرێ) پاش دئێخیت.
وەسا دهێتە دیاركرن كو هەر چەند زمانان بزانی تو هند كەسی. (فەلسەفەیا فرەهبوونا جیهانێ دبێژیت دەما تو زمانەكێ نوی فێربووی، تو تنێ پەیڤێن نوو فێرنابی، بەلكو تو دەرگەهێ دیتنەكا نوی بۆ گەردۆنی ڤەدكەی). هەر زمانەك جیهانبینییەكا جودا هەیە، گرنگیەكا تایبەت ل سەر فێربوونا هەر زمانەكی هەیە، كەسایەتییەكا نوی ئاڤا دكەت، دیسا گەشتەكە د ناڤ خۆیەتیا تە دا ژ دایك دبیت، (كو مرۆڤ ژ نوی خۆ تێدا ڤە پێناسە دكەت).. زمان تنێ پەیڤ نینە، بەلكو {ناسنامە، هێز، پاشەڕۆژ، پێشكەفتن، هوشیاری}.