سـەلاح سندی/ زاخـۆ

فیستەڤالا چارێ‌ یا شەل و شەپك و جل و بەرگێن كوردی ل 10ـ11 حزیرانێ 2026 ل زاخۆ د هەمبێزا پرا دەلالێ دا برێڤە چوو، كولتوورێ مە؛ ناسناما مەیە پاراستنا كەلەپۆرێ نەتەوەیێ كوردی ئەركە و زیندی مان بۆ نفشێ داهاتی، حنێرا ئیدارەیا سەربەخۆ یا زاخۆ و فیستڤالێ وێ مە كوردستانا مەزن ل زاخۆ دیت، چونكی زاخۆ شیا هەر چار پارچەیێن كوردستانێ وەك مالباتا مەزن و مالباب هەمی ئەندامێن خێزانێ ل سەر ئێك سفرە كۆم ڤە بكەت، هەمی تاكەكێ كوردان بەهرا خوە ژ زمان و چاندا خوە كولتوورێ خوە، هەروەسا و ئاواز و مۆزیك و فلكلۆرێ رەسەنێ كوردی یێ دەڤەرا خوە د فیستەڤالێ دا هاتە نیشادان و دیتن حەتا بەشەك ژ كولتوور و زمانێ بیانی پشكداربوو، ب ڤێ رێژەیا گەلەك زۆر یا گەشتیاران ئەڤە ب خوە سەركەفتنە بۆ ئیدرا سەربەخۆ یا زاخۆ، گەشت و گوزارا زاخۆ رۆلێ راگەهاندێ باشترین رێكلامە بۆ سالا داهاتی ب رێژەكا مەزنتر گەشتیار سەردەدانا زاخۆ بكەن، پەیداكرنا دەلیڤەیا كاری بۆ بەشەك كرێكاران، هەلبەت چ كار نین بێ چ كێماسی رەخنەكرنا ئاڤاكر هەبێ ژلایێ هەڤالا و رۆژنامەڤان و بەشەك وەلاتییان، ئەڤجا چ رەخنەیا داخوازكرنا هندەك كەسێن نە ژ هەژی و كەسێن ژ هەژی بهێن پشتگوه هاڤێتن رێگرتنا ل رۆژنامەڤانا و نەهێلا نا كارێ خۆ ب دروستی ئەنجامبدەن یان فشارا جەماوەری ل سەر هێزێن پاراستنا فیستەڤالێ ل سەر پۆلیسێ هاتن و چوونێ هەتا فشارا زۆرا مەزن ل سەر هونەرمەندێ مێهڤان (هۆزان دینۆ) نەشیا ب ئازادیا تمام بستریت ژ بەر جەماوەرێ ب رێكا ئاڤێ رەڤاندن، هەر دیسا نەبینا و كێمیا پاڕكێن مەزن وەك پێدڤی نەبوو بۆ پاڕككرنا ترومپێلان ل جهەكێ نێزیك پرا دەلال؛ شفێر و گەشتیار بێزار بوون، بی ئەگەر مالێن ل دەور و بەرێن پرێ بێزار بن ژ پارككرنا ترومبێلان ل بەر مال و دەرگەهێن وان.. هتد؟ بۆ سالا بهێت ل سەر خالێن لاواز كار بكەن هزر ل هەمی بابەتان بكەن دەستخۆشی ل رێكخەرێن فیستەڤالێ دكین هەر ئاڤەدان بت پایتە ختێ گەشتیاری زاخۆكا دەلال.

جابر ئیسماعیل/ زاخۆ

بۆ جارا ئێكێ‌ یە پشتی سالانەكا درێژ كاروانەكێ بازرگانی ژ توركیا نە ژ دەروازەیا ئیبراهیم خەلیل، بەلكو ژ گرێ سپی باكورێ سووریێ دەرباز بوو پاش ژ یەعروبیە ئانكو رەبیعە كەفتە ناڤ خاكا ئیراقێ و بەر ب مووسل و بەغدا ڤە چوو. ئەڤ نە بۆیەرەكا بازرگانی یا رۆژانە یە ئەڤە گوهۆڕینەكا نەخشەیا رێیانە.
دڤێت بێژن بۆچی بەغدا ڤێ رێیێ دڤەژێریت؟
ژ لایێ ئابووری ڤە حوكمەتا ناڤەندی دبێژیت نابیت هەمی بازرگانیا دەرەكی ب گرێدایێ دەروازەیەكێ بیت ئیبراهیم خەلیل ژ بەغدا گەلەك دوورە و داهاتێ وێ راستەوخۆ دچیتە هەرێمێ. ب ڤەكرنا رێیا سووریێ بەغدا دخوازیت كۆنترۆلا گومركێ ب خوە بكەت و داهاتێ فیدرالی زێدە بكەت.
ژ لایێ سیاسی ڤە نێزیكبوونا ئەنقەرە و دیمەشقێ دەلیڤە دا بەغدایێ كو رێیەكا بەدیل هەبیت ئەڤە وەك هەنگاڤەكە بۆ بهێزكرنا دەستهەلاتا ناڤەندی ل سەر سنووران دهێتە دیتننە وەك شەڕەك دژی هەرێمێ.
ژ لایێ لۆجستی ڤە رێیا گرێ سپی رەبیعە بۆ گەهاندنا كەلوپەلان بۆ ناوەڕاست و باشوورێ ئیراقێ نێزیكتر و ساناهیترە و دوویرە ژ قەرەبالغیا سنۆرێ زاخۆ.
ئەرێ ئەڤە بۆ زاخۆ و هەرێمێ چ واتایێ ددەت؟ ئەڤە نە نهێنی یە كو ئیبراهیم خەلیل پشتا ئابووریا هەرێمێ یە. داهاتێ وێ یێ گومركی سالانە مووچە و خزمەتگوزاریان دابین دكەت. هزاران شوفێر و كۆمپانیێن ڤەگوهاستنێ و دوكان و رێستورانتێن ل سەر وێ رێیێ ژیانا وان ب وێ ڤە گرێدایە.
هەكە ئەڤ رێیا نوو ببیتە سەرەكی دێ داهاتێ هەرێمێ ب رێژەیەكا بەرچاڤ كێم بیت و بێكاری ل دهۆك و زاخۆ پەیدا بیت و كارتێكرنا مە یا ئابووری ل سەر مێزا بەغدا دێ لاواز بیت.
لێ وێنە نە بتنێ رەشە ،دڤێت بزانین بەغدا ژی ماف هەیە بترسیت ژ گرێدانا هەمی بازرگانیا خوە ب دەروازەیەكێ ڤە. توركیا ژی دخوازیت چەند دەروازە هەبن. هەتا بازرگانێ كورد ب خوە دبێژن، ئەگەر رێیەكا هەرزانتر و ئەمینتر هەبیت ئەم دێ وێ رێكێ بكارئینن و كێشە نە ئەوە كو رێیەك ڤەبوویە كێشە ئەوە كو ئەم پێكڤە نە ئاخفتینە و كۆم نەبووینە
ئەڤە ژی پێشنیارە نە گازندەیە چارەسەری د شەڕێ میدیایێ دا نینە و د پلانەكێ دا یە:
– دانوستاندنا راستەقینە ل سەر دەروازان ببیتە بەشەك ژ رێككەفتنا بودجە و نەفتێ، نە ژێ جودا.
– برێڤەبرنا هەڤپشك بهێتە پێشنیاركرن، كو هەردو لا پێكڤە چاڤدێریێ بكەن و داهات ب شەفافی بهێتە پارڤەكرن.
– گوهۆڕینا ئابوورێ هەرێمێ ژ گومركێ ب تنێ بۆ پیشەسازی و كشتوكال و گەشتوگوزاریێ، دا ئەگەر دەروازەك هاتە گوهۆڕین ئابووریا مە نەلەرزیت.
– دیپلۆماسیەكا ئارام ل گەل ئەنقەرە و بەغدا بهێتەكرن دا ئیبراهیم خەلیل وەك رێیا هەری باوەرپێكری و بلەز بمێنیت.
ل داویێ دا دبێژم رێیا گرێ سپی رەبیعە نە دوژمنێ مە یە، ئەو تەنێ زەنگەكا هشیاركرنێ یە. ئەگەر ئەم وەك خەلكێ زاخۆ و وەك هەرێم ب دانایی بەر ب بچین، دێ ڤێ قەیرانێ كەینە دەلیڤە. ئیبراهیم خەلیل دێ هەر مینیت، چونكی ئەو نە تەنێ دەروازەیەكە، ئەو دەرگەهێ متمانەیە د ناڤبەرا مە و جیهانێ دایە، ئەم وەك تاكێ كورد دڤێت بزانن دڤێت هەمی دەمان هەرێما كوردستانێ هزر ل داهاتی بكەت و بزانیت ئیراق و توركیا و سووریا و ئیران هەمی دەما ل رێكا دگەرن مە بفەتسیینن و هەردەم بەرێ مە ل بەر دەستێ ئەوان بیت و گەلەك توورەنە ژ ئاڤەدانیا هەڕێما كوردستانێ و ب كۆرتی زاخۆ هەردەم دەرگەهـ بوویە بۆ هەمی ئیراقێ و كوردستانێ نەكۆ دیوار.

خورشید ئەحمەد سوورچی

پەیوەندیێن كو ئەمریكا ل گەل كوردان پتر د چارچووڤەیێ تەكنیكێ دا دهێنە دیتن، نە وەك ستراتیژی، ئەڤ ئێكە ژی ب ئاشكرا دیاربوو دەما كو كوردان ل سالا ٢٠١٧ ێ ڕیفراندۆم كری، ئەمریكا هەر زوی ڕاگەهاند كو ئەو دگەل ئێراقەكا ب هێز و ئێكگرتینە، ئانكو ڕیفراندۆم پێ پەسەند نەبوو، لێ بەری ئەنجامدانا ڕیفراندۆمێ، ئێدی ئەمریكا ب بەژن و بالا مە كوردان دگۆت و كورد ب قەهرەمان و شەڕكەرێن باش ل قەلەم ددان. پتریا شرۆڤەكارێن سیاسی پەیوەندیێن د ناڤبەرا ئەمریكا و كوردان دا ب پەیوەندیەكا لەرزۆك دادنێن، چونكی هەر گاڤا ئەمریكا ئارمانجەك هەبیت ل دەڤەرێ دێ كوردان كەتە ئامراز، باشترین نموونە ژی مە دیت كو بۆ ژناڤبرنا داعش كورد كرنە ئامراز ل سووریا و ئێراقێ، هەروەسا ل توركیا ژی پرسا كوردی وەك كارتەك ب دژی حوكمەتا ئەردۆگانی بكاردئینیت، ل هێرشێن شوباتا ئەڤ سالە ل سەر ئیرانێ و كوشتنا ئایەتوللا عەلی خامەنەیی، ئەمریكا دڤیا كوردان وەك ئامراز بكاربینیت ب دژی دەستهەلاتا ئیرانێ، لێ كوردان ب ئەقلانی بڕیار دا و وان خۆ نە ئێخستە د ناڤ هەڤڕكیان دا. دۆنالد ترەمپ سەرۆكێ ئەمریكا د چەندین هەڤپەیڤینێن خۆدا كورد وەك دز دانە ناساندن ژبەر كو وان چەك دایە كوردان كو بگەهینە كوردێن ئیرانێ ب مەرەما هندێ ب دژی دەستهەلاتێ ڕابن، لێ وان ئەو چەك یێن برین، ئارمانج ترەمپی ئەو بوو كو ب ڕێكا كوردان بارودۆخێ ئیرانێ تێك بدەت و ئەو ژی ل وێ باوەریێ بوو هەكە كوردان هاریكاریا وان كربا دا بارودۆخ هێتە گوهارتن، لێ كوردان ئەو ژ بیر نەكربوو ئەوا ئەمریكا ب سەرێ كوردێن سووریا ئینی. ب دیتنا من ترامپی چەك نەدایە كوردان و مەرەم ژ ئاخفتنێن وی ئەوە كو كوردان كێم بكەت ل پێش چاڤێن جیهانێ، چونكی كورد نە كەفتنە ژێر ڕكێفا وی یا بێ پلان ب دژی ئیرانێ. كورد یێن د قووناغەكا دژوار دا دڤێت ب ژیرانە سەردەریێ د گەل ژینگەها ئەقلیمی و ناڤدەولەتی دا بكەن.

ئەدیبا عزەددین

هەلبژارتن بنەمایێ هەر سیستەمەكێ دیموكراسیێ‌ یە و پشكداریا هەموو چین و توێژێن جڤاكێ تێدا، گرنگە بۆ سەركەفتنا ڤێ پرۆسەیێ د ناڤا ڤێ چارچووڤەی دا، ڕۆلێ ژنێ ڕۆلەكێ ئاشكرا و سەرەكی یە، ب تایبەتی ل هەرێما كوردستانێ، ژنا كورد شیایە ب ئازار و شیانێن خوە جهێ خوە د ڤێ واری دا بكەت.
دیرۆكەكا كورت و پێشكەفتنا ڕۆلێ ژنێ ل كوردستانێ
ژنا كورد چاڤدێر و پشكدارا گەلەك گوهۆڕین و شۆرشان بوویە د دیرۆكا نەتەوا كورد دا. هەر ژ بەرخوەدان و قوربانیدانێ، تاكو پشكداریكرنێ د وارێن جڤاكی، سیاسی و روەشەنبیری دا. لێ، د وارێ هەلبژارتنان و پۆستێن بڕیاردانێ دا، ڕۆلێ وێ ل سەر دەستپێكێ نە گەلەك بەرز بوو.
لێ ب دەستپێكا سیستەمێ دیموكراسی ل هەرێما كوردستانێ و دامەزراندنا پەرلەمانی، ڕۆلێ ژنێ ژی بەر ب پێشڤە چوو. كۆتایا ژنان د پەرلەمانی دا دەرفەتەكا باش بوو ژ بۆ هندێ ژمارەكا زۆر ژ ژنان بگەهنە پەرلەمانی و ببنە نوونەرا دەنگ و ئازارێن ژنان.
نهۆ، ژنا كورد نە بتەنێ وەك دەنگدەر پشكدارە، بەلكو وەك كاندید و بڕیاردەر ژی خوە نیشا ددەت.
ئاستەنگ و سەركەفتنێن ژنا كورد د هەلبژارتنان دا:
هەرچەندە ژنا كورد پێشكەفتنێن باش ب دەستخۆڤە ئیناینە، لێ دگەل هندێ ژی، ئاستەنگ و ئاریشە هەنە.
ئەقلیەتا جڤاكی: ل گەلەك جهان هێشتا ئەقلیەتا جڤاكێ و ڕۆلێ نەرینی یێ ژنێ ڕێگرە ل بەردەم پشكداریا چالاك یا وێ د وارێ سیاسی دا.
نەبوونا پشتگیریا تەمام: گەلەك جاران ژنێن كاندید تووشی نەبوونا پشتگیریا پێدڤی دبن ژ ئالیێ پارتێن سیاسی و جڤاكا خوەڤە.
دارای: ئاریشەیێن دارای و نەبوونا دەرفەتێن وەك یەكسان بۆ ژنان د كەمپینێن هەلبژارتنان دا.
ل گەل ڤان ئاستەنگان ژی، ژنا كورد شیایە گەلەك سەركەفتنان ب دەستڤە بینیت:
بەڕز بوونا ئاستێ هشیاریێ: ژنێن كورد نوكە زێدەتر ژ هەر دەمەكی هشیارن ل سەر ماف و ڕۆلێ خوە.
پشكداریكرن د پرۆسەیا بڕیاردانێ دا: گەلەك ژن شیان بگەهنە پۆستێن بلندێن سیاسی و حكومی و ببنە پشكەك ژ بڕیاردانێ.
ڕولێ ژنا كورد د پەرلەمانی دا: ژنێن پەرلەمانتار ڕۆلەكێ گرنگ دگێرن د دەربازكرنا قانوونان و پاراستنا مافێن ژنان دا.
چاوا ژنا كورد دشێت خوە د ناڤا پرۆسەیا هەلبژارتنێ دا ببینیت؟
ژبۆ كو ژنا كورد بشێت ب دروستی خوە د ناڤا پرۆسەیا هەلبژارتنێ دا ببینیت، پێدڤیە ب چەند خالا گرنگ ڕابیت:
هاندانا خوە و ئافراندنا باوەریێ: پێدڤیە ژن ب شیانێن خوە باوەر بن و حەز بكەن پشكدار بن.
خوە پەروەردەكرن و زانین: پێدڤیە ژن خوە ل وارێن سیاسی و جڤاكی دا پەروەردە بكەن و زانیاریێن باش هەبن.
پشتگیریكرنا ژنێ بۆ ژنێ: گرنگە ژن پشتگیریا ئێكودو بكەن، ب تایبەتی د كەمپینێن هەلبژارتنان دا.
پێشكێشكرنا پرۆژەیێن واقعی: ژنێن كاندید پێدڤیە پرۆژە و بەرنامەیێن واقعی و گونجای بۆ جڤاكێ پێشكێش بكەن.
چالاكیێن مەدەنی و ڕێكخستنێن ژنان: ڕێكخستنێن ژنان ڕۆلەكێ گرنگ دگێرن د هاندانا ژنان و ئامادەكرنا وان د وارێ سیاسی دا.
پشتگیریا پارتێن سیاسی: پێدڤیە پارتێن سیاسی زێدەتر پشتگیریا ژنان بكەن و دەرفەتێن وەك یەكسان بۆ وان پێكبینن.
ب گشتی، ڕۆلێ ژنێ د هەلبژارتنان دا ڕۆلەكێ حەیاتی یە بۆ گەشەپێدانا دیموكراسیێ و پێشكەفتنا جڤاكی. ژنا كورد ب هەمی شیانێن خوەڤە، دشێت بزاڤێن زێدەتر بكەت و ڕۆلەكێ بەرچاڤتر د ئاڤاكرنا پاشەڕۆژەكا ڕۆهنتر و دیموكراسیتر دا بگێریت.

رەمەزان سیسۆ/ زاخۆ

هەر مرۆڤەكێ هەبیت ل قۆناغین ژیانا خوە دا هندەك هیڤی و ئارمانج هەنە، هەردەم شەڕی بۆ دكەن تاكو سەردكەڤن و هندەكێن دی دەست ژ وان ئارمانجان بەرددەن خۆ ڕادەستی ژیانێ دكەن و ئەو كەسێن ئەڤرۆ سەركەفتی د هەر وارەكێ ژیانێ دا دبینن ئەوكەسن یێن چەندین قوربانی داین و چەندین جاران د ناخ و دلێ خوەدا ئێشاین و سۆتین، بەلێ بەردەوامی ب وان ئارمانجان دان بێ ئۆمێد نەبین و هەردەم ئۆمێدەوار بوون كو دێ گەهن گۆپیتكا سەركەفتنێ، ئەوژی مرۆڤ بشێت خزمەتا مرۆڤاتیێ دا بیت ژبەركو مرۆڤاتی ژ هەمی دونیایێ پیرۆزترە.
یا فەرە ئەم تۆڤێ ئارمانجان د مێشكێن زارۆكێن خوەدا بچینن، داكو ئەو ژی بۆ هندەك ئارمانجان كار بكەن و جڤاكا مە پێش بكەڤیت، چۆنكی زارۆكێن ئەڤرۆ زەلامێن سوبەهینە بۆ ڤی مللەتی، لەوڕا یافەرە هەر دایك و بابەك و مامۆستا گەلەك خەمێ ژ ئارمانجێن زارۆیان وەربگرن و هاریكاربن و پالپشت و پاڵدەربن بۆ هیڤی و ئارمانجان، رۆژانە بەحسا پلانێن سەركەفتنێ بۆ وان بهێتەكرن چ ب ڕێكا چێرۆكان بیت یان ب ڕێكا كۆمێدی، ژبەركو زارۆك ب ڤان ڕێكان زویتر تێدگەهیت و گەلەك جاران ئەم خۆزیێ بۆ زارۆكیبیا خوە دخوازن دبێژن ئەگەر زارۆكینیا مە هاتبا زڤڕین دا فلان كاری كەین و ژ بیردكەن، زارۆكێن مە ل شوینا مەنە بلا وان فێر بكەن.
ژ بەر چاڤ پێ نەڕابوونا هندەك لایەنێن ناڤخۆیی و زۆربەیی لایەنێن ژدەرڤە كو ژ كەڤندا ململانیا سیاسی مەترسی ل سەر تاكێ كورد هەیە ل هەر چارپارچەیێن كوردستانێ، لەوڕا چەندین سالە داستان و شۆرش بەرپابوون ل دژی ڤان هۆڤان و هزاران جان گۆریان خۆكریە قۆربان ژ بۆ كۆردستانێ و زمانی، ئاخێ، ئالایی، ئازادیی و سەربەستیێ تاكو گەهشتینە ڤێ قۆناغێ و ب مخابنی ڤە دبینن دیسا ئەڤرۆ ب شێوەیەك دی شەڕی ل گەل مە دكەن ب رێكا دەروونی و نەهنارتنا داهاتی و ب هیڤیكرنا گەنا و زارۆیان و ڕەوانەكرنا درۆنان بۆ ژناڤبرنا ژێرخانەیا ئابۆریا ڤێ هەڕێما ساڤا، ئەڤە ژی مەترسیەكە هەم بۆ داهاتێ كوردستانێ و هەم بۆ داهاتێ گەشتیاری ژبەركو دێ گەشتیار ترسن قەستا هەڕێما كوردستانێ بكەن، ژبەر رەوشا ئەم دبینن و هەتا هەول ددەن ترس و دودلیێ و تۆڤێ بێ هیڤییوونێ سەرێ زارۆكێن مەدا دچینن ئەڤە ژی كارەساتەكا كۆژەكە، ژبەر زارۆك خودانێن وەڵاتێ مەنە بۆ پێشەرۆژا وەلاتی ب زارۆیان سەرپێ خوە دگرت. ل دوماهیێ ژی دڤێت ئەم هەمی دەست ژ ئارمانجان بەر نەدەین ژبەركو ژیانا بی ئارمانج یا بێ تام و بێ خۆشی یە.