بلندبوونا بهایێ دۆلاری ل هەمبەر دیناری، بارگرانیەکا دی يه ل سەر ژین و ژیارا وەلاتیان
نایف مەحموود
ڕەوشا ئابووری ل هەرێما کوردستانێ و ئیراقێ ب گشتی، د قووناغەکا هەستیار دا دەرباز دبیت، هەر دەمەکێ بهایێ دۆلاری ل هەمبەر دینارێ ئیراقی بلند دبیت، جارا ئێکێ پێلێن نەخۆش و زەحمەتیا وێ ئێکەسەر ژ ژیانا ڕۆژانە یا هەڤوەلاتیێن هەژار و چینیێن كێم داهات دگریت. ئەڤ گوهۆڕینێن ب سەر دۆلاری دا دهێت بەرامبەر دیناری نەکو دەرئەنجامەکێ دارایی یێ سادەیە، بەلكو زەنگەکا مەترسیدارە بۆ سەر سەقامگیریا جڤاکێ و ئاستێ ژیان و گوزەرانیا خەلکی، چونکی بلندبوونا بهایێ کەلۆپەل و ئەرزاقێ ڕۆژانە ل بازارێ ئیراقێ و هەرێما کوردستانێ ب ڕێژەیەکا زۆرا مەزن پشتبەستنێ ل سەر کەلوپەل و ئازۆقەیێ هاوردەکری دکەت. ژبەر کو کرینا ڤان کەلوپەلان ژ دەرڤەی وەلاتی ب دراڤێ دولاری دهێتە کرن، هەر زێدەبوونەک د بهایێ دولاری دا ئێکەسەر دبیتە ئەگەرێ گرانبوونا بهایێ خوارن، دەرمان، بەرگ و هەمی پێداویستیێن دی یێن سەرەکی. ئەڤە د وەختەکێ دایە کو مووچە و داهاتێ هەڤوەلاتیان هەمان تشتە و چ زێدەبوونەک بەرمبەر گرانبوونا بازاری پێك نەهاتیە، کو ئەڤە ژی هێزا کڕینا خەلکی ب ڕێژەیەکا بەرچاڤ کێم دکەت. هەروەسا گۆشەگیرکرنا چینا ناڤین و زێدەبوونا هەژاریێ، ژبەرکو چینا ناڤین ل هەر جڤاکەکی بنەکۆک و ستوینا ئابووری یا وەلاتیە. بلندبوونا بهایێ دراڤێ بیانی دبیتە ئەگەرێ لاوازبوونا ڤێ چینێ و شۆڕبوونا وێ بۆ ناڤ چینا هەژار. هەلبەت ئەڤ خێزانێن کو ل سەر سنوورێ دابینکرینا پێداویستیێن خۆ یێن بنەڕەتی بوون، نها دکەڤنە ژێر فشارەکا زۆر گران کو نەچار دبن دەست ژ گەلەک پێداویستیێن فێرکرنێ، ساخلەمیێ و خۆشبژێریێ بەربدەن دا کو بتنێ بشێن تشتێن بنەڕەتی یێن ژیانێ دابین بکن. دیسان گەر خالەکا دی یا گرنگ بەرچاڤبکەین ئەوا کو کارتێکرنەکا نەرێنی لسەر ژیانا ڕۆژانە یا ئابووری دکەت، ئەوژی خاڤبوونا تەڤگەرا بازرگانی و کارسازیێ، لەورا نەجێگیریا بهایێ دراڤی (دۆلاری) ترسەکا مەزن ل جەم بازرگان و سەرمایەداران پەیدا دکەت. گەلەک ژ خودان کار و دوکانداران نەوێرن وەبەرهێنانێ یان کڕین و فرۆتنا مەزن بکەن، ژبەر ترسا نە چون و سستیا بازاڕی. بێگۆمان ئەڤ ڕەوشە دبیتە ئەگەرێ سستبوونا تەڤگەرا بازاران، کێمبوونا دەرفەتێن کاری، و بێکاربوونا گەنجان، کو دیسان ئەڤە ژی دزڤڕیت ب بارگرانی بۆ سەر سەر شانێن خێزانان. زێدەباری ڤێ ئێکێ، دەرئەنجامێن جڤاکی و دەروونی و فشارێن ئابووری ژی ل پەی ڤێ گرانبوونێ دهێن، و د چارچۆڤێ ڤی کەشێ نە ئارام دا ل سەر بارێ ئابووری یێ خەلکی، ڕاستەوخۆ کارتێکرنێ ل سەر ئارامیا دەروونی یا خێزانان دکەت و پرسگرێکێن خێزانی و جڤاکی ژێ پەیدا دبن، ژ ڤان ژی زێدەبوونا ڕێژەیا دوو دلیێ، ئاریشەیێن خێزانی، و کێمبوونا هیڤیێ ل جەم گەنجان ژ ئەنجامێن ڕاستەوخۆ یێن ڤێ نەجێگیریا ئابوورینە. ژ پێخەمەت ڕاگرتنا هەڤسەنگیا ئابووی و جڤاکی و بۆ دەربازبوون ژ ڤێ قۆناغێ و پاراستنا ئاستێ ژیانا هەڤوەلاتیان، پێدڤیە حوکمەت و لایەنێن پەیوەندیدار ب گاڤێن کریاری و بلەز ڕاببن، ژ وان ژی: توندکرنا چاڤدێرییا بازاری و ڕێگریکرن ژ بکارئینانا ڤێ ڕەوشێ ژلایێ گەندەلکار و یاریپێکەرێن بهایێ بازاری، هەروەسا پشتگیریکرنا بەرهەمێ ناڤخۆیی و هاندانا بەرهەمئینانا ناڤخۆ دا کو پشتبەستن ل سەر کەلوپەلێن هاوردەکری ب دولاری کێم ببیت، دیسا پشتگیریکرنا چینێن لاواز و بەلاڤکرنا هاریکاریێن ڕاستەوخۆ یێن خوارنێ و تەمویلکرنا خزمەتگوزاریێن ساخلەمی و فێرکرنێ بۆ خێزانێن کێم داهات. ئەڤجار جێگیرکرنا بهایێ دراڤی و پاراستنا داراییا هەڤوەلاتیان نەک بتنێ ئەرکەکێ ئابوورییە، بەلكو بەرپرسایەتیەکا نیشتمانی و جڤاکی یە دا کو کەرامەت و ژیانا سادە یا خەلکی بهێتە پاراستن و ڕەوش وەکی خۆ نۆرمال و ئاسایی و ئارام بمینیت.
