تێسلا چاوان د فڕیت؟
نیوار محەمەد سەلیم
د چه‌ند رۆژێن بوری دا، گرنگترین مژارا سوشیال میدیایێ ترۆمبێلا ئیلۆن ماسكی بوو، ئه‌و «تێسلا د فڕیت ئانكو تێسلا رودسته‌ر». ل ڤێرێ دێ بزاڤێ كه‌ین هنده‌ك پێزانینێن گرنگ به‌رچاڤ كه‌ین. ئه‌رێ تێسلا د فڕیت یان ل ده‌مێ پێدڤی خۆ ل سه‌ر تایێن خۆ دگریت. ئه‌رێ چاوان سه‌رنشیڤ بوو و چ لێ نه‌هات ل ده‌مێ د ڤیدیۆیێ دا دیار دبیت ب وێ جاددا ده‌ستكرد ڤه سه‌رنشیڤ د راوه‌ستیت.
ئیلۆن ماسك جیهان هه‌موو ب خۆ ڤه مژوول كر ده‌ما د لایڤه‌كی دا ل ئێك ژ ئیڤێنتێن كۆمپانیا تێسلا ئێك ژ نووترین شاكارێن خۆ به‌رچاڤ كری، ئه‌و ژی ترۆمبێلا «تێسلا رودسته‌ر» ئه‌وا ل دووڤ گۆتنا وان د فریت.
د ڤیدیۆیا به‌لاڤبووی دا، تاقیکردنەکا زانستی و ئەندازیاری یا سەرنجراکێش هاتییە بەرچاڤکرن، تێدا ترۆمبێلەکا کۆمپانیا «تێسلا» د بلنداهییا 20 مەتران دا و ل سەر هێلەکا ئاسنی ب شێوەیەکێ سه‌رنشیڤ هاتییە ڕاگرتن بێی کو بکەڤیتە خوارێ. پاشی ترۆمبێل خۆ بەرددەت و د ناڤبەرا عەسمان و ئەردی دا ب لەز خۆ ل سەر چەپ و راستان دزڤڕینیت و ب شێوەیەکێ ئێمن و بێی هەبوونا چ شۆفێران ل سەر تایێن خۆ ل سەر ئەردی رادوه‌ستیت.
ل گۆرەی هویرکارییێن زانستی و فیزیکی، ئەڤ شاکارە ژ لایێ تەکنیکی ڤە پشت ب دو بنەمایێن سەرەکی یێن کۆنترۆلکرنا هەوای دبەستیت:
1- چاوانیا سه‌رنشیڤ مانا وێ ب جاددا چێکری ڤه:
ب گۆرەی قانوونێن فیزیکێ، پەستانا هەوایێ دەوروبەر نێزیکی 10 تەننان ل سەر هەر مەترەکا چوارگۆشە دروست دکەت. ل ژێریا ترۆمبێلێ هندەک پەروانە و هەواکێشێن هێزدار یێن هه‌یین هەوای ب تەمامی ژ بنێ ترۆمبێلێ دکێشنە دەرێ، و بەربەستێن تایبەت (Seals) رێگریێ ل زڤڕینا هەوای دکەن. ئەڤ چەندە دەڤەرەکا ڤالاتییا هەوایی (Vacuum Effect) دروست دکەت- ب هەمان شێوازێ دەمێ گێسکێ کارەبایی ب دەستێ مرۆڤی ڤە دنسیێت. ب گۆرەی داتایێن تێسلا، هێزا ڤێ کێشکرنێ و خۆگرتنێ دگەهیتە دو قاتێن کێشا ترۆمبێلێ ب خۆ، لەوما دشێت ب ساناهی سه‌رنشیڤ ل ئەسمانی خۆ رابگریت.
2- میكانیزما روونشتن و دادان د ناڤ بای دا:
پشتی ترۆمبێل ژ جاددا ده‌ستكرد دهێتە بەردان، هێزا کێشکرنا هەوایی ژ ناڤ دچیت. ل ڤێرە سیستەمەکێ دی دکەڤیتە گەڕێ؛ د ناڤ ترۆمبێلێ دا دو تەنکێن تایبەت ژ ماددێ کاربۆن فایبەر (Carbon-Fiber) هاتینە ڤەشارتن کو نێزیکی 250 کگم ژ هەوایێ دوشاواندی و پەستێوڕاو تێدا هەیە، و ئەڤ تەنکە ب 10 دەمچاوکێن (Nozzles) دەرکرنا هەوای ڤە گرێداینە. ب رێکا هاڤێژتنا پفکێن ب هێز یێن هەوای—ب هەمان ئەو شێوازێ کو مووشەکێن فالکۆن 9 یێن کۆمپانیا «سپەیس ئێکس» خۆ پێ ل ئەسمانی ئاراستە دکەن—ترۆمبێل دشێت د هەوای دا ئاراستەیێ خۆ راست بکەتەڤە، لەزاتیا کەفتنا خۆ کێم بکەت، و ب ئارامی ل سەر تایێن خۆ بگەهیتە ئەردی.
تۆمارکرنا ریکۆردەکا نوو
د لەزاتیێ دا:
کۆمپانیا تێسلا ئاشکرا کرییە کو ئەڤ وەشانە یا ب هێزا مووشەکی یا هەوایی کار دکەت، دشێت بتنێ د ماوێ کێمتر ژ (0.59) چرکان دا لەزاتییا خۆ ژ سفرێ بگەهینیتە 60 میل د دەمژمێرەکێ دا (نێزیکی 96 کم/دەمژمێر)، ئەڤە بخۆ شۆڕشەکا مەزنە د جیهانا لەزاتیا ترۆمبێلێن ئەلیکترۆنی دا.
ل دووماهیێ، ئەڤ تاقیکرنە دیار دکەت کو ئەڤ سەرکەفتنە هەمی دزڤڕیتە سەر شارەزایی و کۆنترۆلکرنا دروست یا هەوای؛ هەوا دهێتە مێژین و کێشان داکو ترۆمبێل خۆ پێ بگریت، و دهێتە پالدان و پالپێڤەنان دا کو ب سلامەتی ب روونیت.
ئەرێ ب راستی دشێت بفڕیت؟
جوداهییا د ناڤبەرا بلندبوونا کورت دەم د هەوای دا و د ناڤبەرا فڕینا بەردەوام دا گەلەک یا مەزنە. ئامرازەک بۆ دەمەکێ کورت بچیتە د ناڤ هەوای دا، رامانا وێ ئەو نینە کو شیانا بڕینا مەودایێن درێژ هەیە، یان ب پاراستی د ناڤ هەوای دا هاتنوچوونێ بكه‌ت، یان وەکی فرۆکە و هەلیکۆپتەران کار بکەت.
بەری کو رۆدستەر وەک ترۆمبێلا فڕینێ ب کریار بهێتە هژمارتن، پێدڤییە دەمێ فڕینێ، مەودا، جێگیری، سیستەمێن ئێمناهیێ و شیانێن وێ ب رێیا تاقیکرنێن باوەرپێکری بهێنە دیارکرن. هەروەسا قانوونێن فڕۆکەڤانیێ و رێگریێن بکارئینانێ ژی پێدڤی ب چارەسەریێ نە.
ژبەر ڤان ئەگەران، پێدڤییە گۆتنێن ل سەر شیانێن فڕینا رۆدستەرێ ب هویربینی بهێنە هەلسەنگاندن، ب جوداکرنەکا روون د ناڤبەرا ئەنجامێن ب کریار هاتیینە دیتن، تایبەتمەندیێن پێشنیارکری، گۆتنێن بازرگانی و ریکلامی دا.
کەنگی دێ بۆ بکڕان بەردەست بیت؟
تێسلا بەری نوکە دەمێن چاڤەپێکەفتی بۆ نەوەیێ نووی یێ رۆدستەر دیار کربوون، و سالا ٢٠٢٨ وەک ئارمانجەکا بەرهەمئینانێ هاتییە بەحسکرن. لێ ئارمانجا بەرهەمئینانێ گەرەنتی ناکەت کو رادەستکرنا ترۆمبێلان بۆ کڕیاران د وی دەمی دا دەستپێبکەت.
بەردەستبوونا ژۆرنا مووشەکی یا کو شیانا فڕینێ هەی پرسیارەکا جودایە. تایبەتمەندیێن دویماهیێ، بها، خشتەیێ بەرهەمئینانێ و رەوشا یاسایی یا پێدڤییە بهێنە پشتڕاستکرن بەری کو کڕیار بزانن کەنگی دێ وەرگرن. هەر سیستەمەکێ فڕینێ یێ تایبەت دێ رووبرووی مەرجێن ئێمناهی و یاسایی یێن زێدەتر بیت ژ یێن ترۆمبێلەکا ئاسایی یا جاددەیان.
ئانكو د ڤێرێ گرنگه بێژین كو تێسلا هه‌كه خوه بفڕیت ژی بۆ ره‌وشێن گه‌له‌ك تایبه‌ت و چاڤه‌ڕێكری یه. نه وه‌كو هزر لێ دهێته كرن بۆ نموونه شوونا كۆپته‌ره‌كێ بگریت یان هه‌ر جهه‌كێ ڤیایێ بفڕیت و ژناڤ قه‌ره‌بالغیێ ده‌ركه‌ڤیت و هه‌تا دووماهیێ. به‌لێ ئه‌م نه‌شێین بێژین ژی كو د قووناغێن بهێت دا ئه‌ڤ گوهۆڕینه نابن و ترۆمبێلێن فرۆكه نابن. ل ڤان سالێن دووماهیێ زانست گه‌له‌ك ب له‌ز یێ پێش دكه‌ڤیت كو گه‌له‌ك به‌ری مرۆڤان دچیت.
قووناغەکا نوو د تەکنەلۆژیایا ترومبێلان دا؟
ئەگەر ب سەرکەفتیانە بهێتە پێشخستن، ترۆمبێلەک کو بشێت ل سەر جاددەیان بچیت و د هەمان دەم دا ب شێوەیەکێ کۆنترۆلکری د هەوای دا بلڤیت، دێ دەستکەفتەکێ ئەندازیاری یێ مەزن بیت. هەروەسا دێ ئاستەنگێن نوو ژی دروست کەت دەربارەی تێچوو، ئێمناهی، ژێرخان و قانوونان.
نوکە، پرسیارا سەرەکی بتنێ ئەوە نینە ئەرێ ترۆمبێلەک دشێت ژ ئەردی بلند ببیت یان نە، بەلکو ئەرێ دشێت ڤێ یەکێ ب باوەری، ب ئێمناهی و ب شێوەیەکێ قانوونی د رەوشا راستەقینە دا ئەنجام بدەت یان نە.
رۆدستەرا تێسلا رەنگە دیمەنەکێ پاشەرۆژێ نیشان بدەت بۆ ترۆمبێلێن ب شیانێن بلند، لێ بوونا وێ وەک ترۆمبێلەکا د فڕیت یا ب کریار دێ ب ئەنجامێن تەکنیکی یێن پشتڕاستکری و بەردەستبوونا وێ بۆ کڕیاران ڤە گرێدای بیت.
ئانكو..
هزرا هەبوونا تێسلایەکا د فڕیت یا سەرنجراکێشە، لێ نابیت شیانا بلندبوونا کورت دەم د هەوای دا تێکەلی فڕینا تەمام و دروست بهێتە کرن. هەتا کو تەکنەلۆژیا، مەرجێن ئێمناهیێ و خشتەیێ گەهاندنێ ب شێوەیەکێ سەربەخۆ نەهێنە پشتڕاستکرن، پاشەرۆژا رۆدستەر وەک ترۆمبێلەکا د فریت یا بازرگانی هێشتا یێ دیار نینه.
گه‌له‌ك جهان به‌حس ل ژڤانێ ده‌ركه‌فتن و كه‌فتنه بازاری و بهایێ وان كریه. به‌لێ وه‌كو كۆمپانیێ چو تشتێ فه‌رمی هێشتا نه‌هاتیه پشت راست كرن. به‌لێ هه‌تا ئه‌ڤ تاقیكرنێن ئێمناهیێ ده‌رباز دبن ساله‌ك هه‌تا دو سالان بۆ دڤێت هه‌كه یا سه‌ركه‌فتی بوو. هه‌كه ژی دبیت بتنێ بزاڤه‌ك بیت بۆ خۆ ماندیكرنێن زێده‌تر د ڤی واری دا.
