دووماهيیا پـارەیێ کـاش
رەیان شێرزاد
بۆ چەندین سالان، وەرگرتنا مووچەیێ حکومی ل هەرێما کوردستانێ گەلەک جاران رامانا وێ، ئینانا پارەیێ کاش، سراگرتن د ڕێزان دا و مەزاختنا دەمی بوو، ژبۆ کۆمکرنا پارەیێ مەهانە و ئەو سیستەم نوکە یێ دهێتە گوهۆڕین. د ئابا 2026 دا، حوكمەتا هەرێما کوردستانێ ڕاگەهاند کو ئێک ملیۆن کەس ژ مووچەخۆرێن وێ مووچەیێن خۆ ب شێوەیەکێ ئەلیکترۆنی د ڕێکا بانکێن مۆڵەتپێدای وەردگرن ل ژێر پڕۆژەیێ (هەژمارا من)
ئەڤ گوهۆڕینە پشکەکە ژ لڤینەکا بەرفرەهتر بەر ب بانکا ئەلیکترۆنی ڤە ل هەرێمێ دا. خۆیایە كو هەژمارا من ل سالا 2023 دەستپێکربوو، ب ئارمانجا ڤەگوهاستنا مووچەیێن کەرتێ گشتی ژ دانوستاندنا کاش بۆ هەژمارێن بانکی یێن کەسی. پڕۆگرام هێدی هێدی ل سەر سازیێن حکومی هاتە بەرفرەهکرن، کو فەرمانبەرێن مەدەنی، خانەنشین، هێزێن ئەمنی، و مفادەرێن دیتر بۆ هەژمارێن بانکی هاتنە تۆمارکرن.
ئەڤجا بۆ گەلەک کەسان، زیقترین جوداهی یا سادەیە ئەوە كو ئێدی پێدڤی ناکەت مووچەیێ خۆ ب وێ ڕێکا بەرێ کۆم بکەن. هەر زوو پشتی کو پارە بۆ هەژمارا بانکی دهێتە ڤەگوهاستن، ئێدی د شیان دایە پارە ب ڕێکا ئامێرێن ATM و خزمەتگوزاریێن دیتر یێن بانکی ب دەست بکەڤیت. حوكمەتا هەرێمێ دبێژیت کو بانکێن پشکدار د سیستمی دا یێن مۆڵەتپێداینە ژ لایێ بانکا ناڤەندی یا ئیراقێ ڤە.
ئەڤ چەندە ژی دبیتە ئەگەر كو ئاوایێ ڕێڤەبرنا پارەیی ژ لایێ خەلكی ڤە ژی بهێتە گوهۆڕین. هەژمارا بانکی بژارەیان دئینیتە پێش کو زەحمەت بوو بهێنە بکارئینان دەمێ کو مووچە هەمی ب کاش دەستڤە دهات. خەلک دشێن پشکەکێ ژ داهاتێ خۆ د هەژمارا خۆ دا بهێلن، پارەی بۆ کەسەکێ دیتر ڤەگوهێزن، بتنێ ئەوا پێدڤی ڕابکێشن، گەلەك كاروبارێن مە ب ساناهی ئێخستیە، جاران ئەڤە ژی وەكو خەونان بوو، كەسێ باوەرنەدكر كو ب ساناهی دێ كارێن خۆ هۆسا جێبەجێكەن. یان خزمەتگوزاریێن بانکی یێن وەکی پاشکەوت و قەرزان بکاربینن. حوكمەتا هەرێمێ تێکهەكرنا دارایی وەک ئێک ژ ئارمانجێن سەرەکی یێن هەژمارا من دیاركریە.
ئەڤ دەربازبوونە ل دهۆکێ ژی یا دیارە. بەری نوکە د سالا 2026ێ دا، ل دویڤ داتاییێن بەردەست پتر ژ 175,000 مفادەران ل دهۆکێ تەڤلی ئەڤێ پاكێچێ بوون د ئێک خولا مووچەیێ هەژمارا من دا، د دەمەکێ دا کو پڕۆگرامی ب سەدان ئامیرەیێن ATM د ناڤبەرا هەرێمێ دا بەلاڤکربوون. بۆ ئاکنجییان، ئانکو مووچەیێن ئەلیکترۆنی ئێدی بتنێ هزرەک نینە بۆ پاشەڕۆژێ، لێ ئەو دبنە پشکەک ژ ژیانا ئاسایی یا مەهانە.
دگەل هندێ ژی، دوورکەفتن ژ پارەیێ کاش بەرپرسیاریێن نوو ژی دروست دکەت. ئەو کەسێن کو ب شێوەیەکێ نەریتی پشت ب کاش بەستین، پێدڤی ب پتر نیاسینێ هەنە ل گەل کارتێن بانکی، ATM، ڤەگوهاستن و ئیمنکرنا هەژمارێ. کێشەیێن وەکی ژبیرکرنا کۆدێن نهێنی، وندابوونا کارتان، کێشەیێن تەکنیکی، یان زەحمەتیا دیتنا ATM ـەکێ، ل نێزیک دشێن ببنە بابەتێن گرنگتر ل دەمێ کو هەژمارا بانکی دبیتە ڕێکا سەرەکی یا وەرگرتنا داهاتی.
پشتی ئەڤی سیستەمی گوهۆڕینەکا ئابووری یا مەزنتر ژی هەیە. دەمێ مووچە د ڕێکا بانکان دا دەرباز دبن ل شوینا بەلاڤکرنا ب دەست، پتر پارە د ڕێکا سیستەمێ دارایی یێ فەرمی دا دەرباز دبیت. ئەڤە ژی د ئارا دایە كو پارەدانا ئەلیکترۆنی پتر بکاربینیت بۆ ماڕكێت و کۆمپانیان دا و خەلکی هاندەت کو خزمەتگوزاریێن بانکی بۆ مامەڵەیێن ڕۆژانە بکاربینن. حوكمەتا هەرێمێ خۆیاكریە کو ئارمانجا ڤێ دەستپێشخەریێ پشتەڤانیکرنا لڤینەکا بەرفرەهترە بەر ب تێکەلکرنا دارایی و ئابووریەکێ کێمتر پشتبەستی ل سەر دكەت.
نوکە، ل گەل گەهشتنا سیستەمی بۆ نێزیکی ئێک ملیۆن کەسان، مووچەیێن ئەلیکترۆنی دبنە پشکەکا ئاسایی ژ ژیانا پشکەکا مەزن یا کەرتێ گشتی یێ هەرێمێ.
بۆ کەسەکێ مووچەی وەردگریت، ئەڤ گوهۆڕینە ڕەنگە بتنێ واتا وێ بکارئینانا کارتەکا بانکێ بیت ل شوینا ڕاوەستیان د ڕێزێ دا. بەلێ ل سەر ئاستەکێ مەزنتر، ئەو جهێ گوهۆڕینەکێ دكەت كو ب شوەكێ هێدی بیت دکەت، ل دەمێ كو ل ناڤا ئاوایێ وەرگرتنێ، پاشکەفتکرن و مەزاختنا پارەیی ژ لایێ خەلکێ هەرێما کوردستانێ ڤە. ئەڤ شێوەیێ کاش یێ ئەم گەهشتینێ ژبۆ پارەدانا ئەلیکترۆنی هەم ژبۆ ئاوایێ گەهاندنا مووچەیی یە. هەم ژی بۆ چەندێ یە کا ژیانا دارایی یا ڕۆژانە دێ ل سالێن ل پێشیا مە دا چاوا دیارببه‌ت.
