كێشەیێن دارایی یێن یانەیان و ڕێكێن چارەسەریێ
ئیحسان حەسەن
كێشەیا داریی یێن یانەیێن هەرێما كوردستانێ، نەخاسمە ئەو یانەیێن پشكداریێ دخولێن ئیراقێ یێن فەرمی دا دكەن، نەبابەتەكێ نوویە، بەلكو ئەڤ كێشەیە تێكچوونا بنیاتێ وەرزشێ د ناڤا جەرگێ یانەیان دا نیشان ددەت، ژبەر كو ئەو میزانییا دارایی یا فەرمی ئەوا ژلایەنێن پەیوەندیدارڤە بۆ ڤان یانەیان دهێتە تەرخانكرن ب چ ئۆپشنان ڤە تێرا كەمپێن راهێنانێ یا كرینا یاریزانێن ئاست بلند ناكەت ژبۆ پشكداریێ دخۆل و قارەمانییێن مەزن دا، یا دروست ژی وەكو جیهان هەموو لسەر چیت ئەوە، پێدڤییە ئەو پارەیێ دهێتە تەرخانكرن بۆ هەر یانەیەكێ هند بیت كو د دو دەرگەهان دا بهێتە خەرجكرن، ئێك بۆ پشكداریێ دخول و قارەمانییاندا، یا دیتر ژی بۆ چێكرنا شەنگستێ یاریان، ژبەر كو ئەڤ رەوشا نها ئەم دبینین راستەوخوە بارگرانیا خوە دئێخیتە ل سەر پتر ژ 90 سەدێ ژ یانەیێن كوردستانێ هەتا یێن كو پشكداریێ لسەر ئاستێ كوردستانێ ژی دكەن، چونكو زۆربەیا ڤان یانەیان نە خودان كومپانیێن مەزنن كو پشتەڤانییێ بۆ بكەن، نە ژی خودان دەستەكەكا شەرەفی نە كو ددەمێن تەنگاڤ دا هاریكاریێ لێ بكەن، تنێ ئێك دەرگە هەیە ئەوژی پشتەڤانییا حكومەتێ یە، لسەر هندێ را كو حكومەتێ لدووڤ شیانان چ كێمتر خەمی نەكریە بۆ بەردوامییا یانەیێن مە دناڤا هەڤركییان، بەلێ ئەڤرۆكە زۆربەی كارگێرێن یانەیان دناڤا دەریایەكا قەرزان مەلەڤانیا دكەن، دناڤا ناڤەندێن وەرزشی دا ئاماژە بۆ هندێ دچن كو برین و كێمكرنا ڤێ میزانییێ بۆ وەزارەتا دارایی دزڤرن، بەلێ دراستی دا بێ سەروبەری و نەبوونا پلانەكا ستراتیژی یا درێژخایەن ئاریشەیا بنەرەتییە، ئەگەر ئەم قەیرانا دارایی ژی ژێ بینە دەر، ژبەر هندێ كو ئاستێ هەڤركییا یانەیێن مە دگەل یانەیێن باشوور و ناڤەراستا ئیراقێ بگونجیت ئەو یانەیێن كو ژلایێ وەزارەتێن نەفتێ و ڤەگوهاستنێ ڤە ب ملیۆنان دۆلاران بودجە وەردگرن، پێدڤییە میزانیێن یانەیێن مە ئەگەر مە بڤێت ئەم هەڤركییێ لسەر ناسناڤان بكەین د لوچیكی بن، ب كێماسی سێ تا پێنچ ملیون دۆلاران بهێنە تەرخانكرن بۆ یانەیێن مە یێن كو پشكداریێ دخولێن مەزنێن ئیراقێ دا دكەن وەكو خولا ستێرێن ئیراقێ یێن فوتبۆلێ و یێن كێمتر نەبن ژ ئێك ملیۆنان، یێن هەرێمێ ژی دو سەد تا دو سەد و پێنجی هزار دۆلاربن، ئەگەر مە بڤێت ئەم وەرزشا خوە پێشبێخین، ژبەر كو ئەڤ ژمارەیا خەرجیاتان ئەو زێدەبوون تێدا نینە بەلكو پێدڤییەكا سەرەكی یا وەرزشا پیشەكاریە، تا كو كارگێریا یانەیان و سپۆنسەرێن كەرتێ تایبەت ژی بشێن پشكەكا دی یا تێچوویان ب ستویێ خوەڤە بگرن، دیارە ئاستی تەكنیكی یێ ئاریشەیان تنێ دبوراێ فوتبۆلێ نینە، بەلكو دهەموو یاریێن دی وەكو باسكتبۆلێ، ڤۆلی بۆلێ، تەپا دەستی، یاریێن گورەپان و مەیدانێ و یاریێن تاك و هەتا دووماهییێ نزم بووینە، بۆ هندێ ئەم جارەكادی وەرزشا خوە ڤەگەرینە ڤە و وان یاریێن نها نەماین یان پاشڤە چووین ساخ كەینە ڤە، مە پێدڤی بڤان خالان هەیە، یا ئێكێ دابینكرنا دارایی یا بەردەوام هەیە ئەڤە ژی پێدڤییە یاسەیەك بۆ هەبیت، هەر یانەیەك ب گورەیی مەزنییا خوە ناڤ و دەنگییا خوە وەرگریت، یا دویێ راسپاردنا كارگێریێن یانەیان ب كەسێن وەرزشی و شارەزایێن كاركێری و بسپۆر و بێ مەحسوبیەت، یا سێیێ پشتەڤانیا وەرزشا قوتابخانەیان و ئەكادیمیان ژبۆ ئاڤاكرنا بنەمایەكێ دروست ژ یاریزانێن گەنج بكەن، یا من دڤێت بێژم، دڤێ قۆناغا مەترسیدار دا ئەوا وەرزشا كوردستانێ تێدا دبوریت مە پێدڤی ب لژنەیەكا ئێكلاكەر هەیە ژبۆ دانا سنورەكی بۆ هەلوەشاندنا ڤێ جورە كاركرنێ، ژبەر كو ئەوا وەرزشا نها دهێتە كرن ژ نەبوونا یاسایەكا وەرزشی ل هەرێما كوردستانێ، راوەستاندنا كارێ لژنەیا ئۆلمپی، نەبوونا چ دەستهەلاتان لدەڤ رێڤەبەریا گشتی یا وەرزشی ئەوا وەكو بینەر بەرێ خوە ددەنە یانەیێن مەزن بێ كو بزانێن كا ژێدەرێن وان یێ دارایی ژ كیڤە دهێن و كێڤە دچن، ئەز پێشنیار دكەم كو لژنەیەكا بالا ب سەرۆكاتییا بەرپرسێ ئێكێ یێ وەرزشی ل هەرێمێ و جێگراتییا نوونەرەكێ پلە بلند ژ وەزارەتا دارایی بهێتە دامەزراندن، كو ئەندامێن وێ پێكبهێن ژ سەرۆكێن یانەیێن كوردستانێ یێن پشكدار دخولێن ئیراقێ و هەرێما كوردستانێ دا، دگەل دەستەكەكا رۆژنامەڤانێن سەربەخۆ یێن وەرزشی، كو تێدا سەرۆكێن یانەیان ئاریشەیێن خوە بێ راپۆرتێن كاغەزی بێخنە بەردەم بەرپرسێ دارایی و وەرزشی، بڤێ شێوەی دێ شێن بریارێن بلەز دەن و یانەیێن مە ژ قەیرانێن دارایی رزگار كەن، ئەڤە ناهێتە كرن ئەگەر ئەڤ لژنە رازیبوونا حكومەتا هەرێما كوردستانێ وەرنەگریت بۆ پشتەڤانیكرنێ، ژبلی هندێ لژنەیەكا چاڤدیریێ بۆ خەرجیاتێن ڤان یانەیان هەبیت، ژبەر كو هەتا نها كێشیا سەرەكی ئەوە كو حكومەتێ چ ستاندەرێن جێگیر یێن پشتەڤانییێ نینن كو یانە لدووڤ وی پارێ پێ دهێتەدان كارێ خوە لسەر ئاڤابكەت، ژبلی هندێ دائێخستنا دەرگەهێ هەر یانەیەكێ دووركەڤتنا وێ ژ هەڤركییان، بتنێ مانا یان راوەستاندنا یاریەكێ ب تنێ نینە، بەلكو شكاندنا ئومێدا سەدان گەنجان و ژناڤبرنا بزاڤێن چەندین سالانە، دەم هاتییە كو هەموو لایەك بزاڤێ بكەن رێگە چارەیەكێ ببینن ژبۆ دەربازبوونا یانەیێن مە ژ قەیرانان، ئەوا بەری چەند رۆژان ل یانەیا دهۆك دیاربووی ئێكەم زەنگلا مەترسییێ بوو، ئەگەر زوو چارەنەبیت، سوبەهی دێ ل یانەیەكا دژی دیاربیت.
