لـوبنا غیزی
محسن عەبدلڕەحمان
هەر مللەتەكێ د رێرەوا مێژوویێ دا كەشەكری، داگیركاریا خوە بە بنەمایەك دینی یان ئایدیۆلۆجی رەواكریە، میسرییان ب خۆدایەتیێ، گریكییان ب هشی، رۆمانییان ب قانوونێ، ساسانییان بە ئاگرێ پیرۆز، موسلمانان ب پەیامێ، مەگۆلان ب شێری، و رۆژئاڤا ب مەدەنیەتسازیێ، لێ راستیا بەرچاڤ ئەوە كو ئەرد مەندبوونێ قەبوولناكەت؛ د سونەتا گەردۆنێ دا جیاوازی نینە د ناڤبەرا موسلمان و نە موسلمانی دا، بەلكی جیاوازی د ئەقل و شیان و كاری دایە، خودێ جیهانێ رۆژان دناڤ خەلكیدا لێك دەگوهۆرینت و هێزێ د ناڤ خەلكێ ئەردی دا دگێڕینیت (تلك الایام نداولها بین الناس)؛ یا راست ژی ئەوێن نڤستین دۆڕان و جاران ژناڤچوون و ئەوێن هشداربوون سەركەفتن و مان بدەستڤەئینان.
ئەز داگیركرنێ بەهانەناكەم و رەوایێ نادەم زۆرداریێ، لێ جوگرافیا وەك كۆمێن خیزێ ل بیابانێیە: نەهوشیار و ئاگەهداران دادەپوشیت و دبیت ب داعویریت؛ و ئەگەر هوشیاربن، بۆ بڕینا ناوچەیان و ئاڤاكرنا كەلایان ل سەر وی خیزی برێڤەدچن، سەركردایەتییا ئەردی هەردەم بۆ لاوازان نەبوویە، بەلكو بۆ وان بوویە كو ئەقل بكارئینای، یەكگرتین و كاركرین، ئەگەر سەركەفتن ویێ دی داگیركرن، هینگێ كریارا وان بناڤێ وان دهێتە گۆتن؛ چ ب “فەتح” یان ب “سەرداگرتن – غزو” بهێتە نیاسین، ئەو ناڤكرنە ژ لۆجیكێ هێزێیە.
مێژوو پەرتوكەك نینە كو لاپەڕێن وێ ب هەڕەمەكی بهێنە نڤیسین؛ بەلكو سونەتەك گەردوونییە مە فێردكەت كو هەلبژاردن و ژناڤچوونا مللەتان پابەندێ قانوونێیە، شارستانییەتا ب درێژا چەرخان نە ب بانگەشەیا مافێ و نەتەنێ ب درووشمێن رەوشتی هاتن ئاڤاكرن، بەلكو ب زانست و داد و راستەكریار و ڕێڤەبرنێ بوویە.
ئەز ژی ل سالێن خزمەتا خۆبەخش د رێكێن رۆناكیێ دا، من نەدیت كو جەماوەر وەك لەشكرەكێ مەزن كۆم ببنەڤە ژبلی ل شوینێن ترێند و هیجانێ. دەمێ كو چاكساز نەوەك جەماوەرینە و كێم دهێن دیتن، ئەگەر نەكەڤنە نیڤا پیسایێ، یان كەیسلێكرنێ ئەگەر دەنگێ وان دناڤبەرا راستیا وژدانا وان و فێلبازییا بازرگانێن رێزێن پێشیێ هاتە بەستن.دەربارەی دینی ژ من نەپرسە؛ دینی رۆژەكێ خیانەت ل مللەتەكی نەكریە، بەلكو مللەتان خیانەت ل هشێ خۆ كرینە كو بنیاتێ وان رۆخاندینە، ئەگەر نە! چاوا ئەمێن باوەردارتر، ب زانست و كار هەژارترین، هەر ب هەمان دین و باوەری د شیان دایە ب هەمان چریسكا گەهشتبوونا كوپیتكا شارستانیەتێ دوبارە بنڤیسین ڤە؟
لەۆرا لەكەیێ ل دوژمنێ خۆ نەكە ئەگەر بەرفرەخوازی كر و ل هەڤڕكێ خۆ نەكە ئەگەر پێشكەفت، ئەگەر هش ژ كاركەتی و گیان ڤالنجی و خۆیەتی یا تێكچوویی نەبیت.
پشتراستبووم كو خۆدێ چ مللەتان پەسەند ناكەت، ڤێچا ژبلی ئازادكرنا خۆیەتی چ نامینیت…، بەرانبەر دەروونی من چ ماف نامینن ژبلی ژ بەنداتییا جەلەبی دووربكەڤم، دەمی چاكسازی د ناڤ جەماوەری دا د شیان دا نەبیت، د شیان دایە دوور ژ چریسكەیا زەلیلی و تالیێ رزگاری د تاكیدا بیت؛ و ئەوە د دیتنا من دا ژ لاوازییا باوەری و بەهێزترین شێوەیێ مان و شارستانیەتێ یە.