مه‌تـرسيیا ناسنامەیـێ
نیرۆژ مه‌سعود عه‌لی
ناسنامەیا هەر نەتەوەیەکی نە ب تنێ کۆمەکا دیرۆک و ڕوودانایە، بلکو قەوارەکێ زیندویە کو ب خۆدانکرن و پاراستنێ گەشێ دکەت، هەروەسا د جیهانا ئەڤرۆ یا کو تەکنەلۆژیا یێ هەمی تشت تێکەل کرین، مەترسییەکا مەزن ل سەر ناسنامەیا نەتەوەیێن بچووک دروست کریە. نەتەوەیێ ب هێز ئەوە یێ شیایی ڕه‌هێن خۆ د ناڤبەرا پەیڤێن شیرین یێن زمانێ دایکێ و بەرێن کەڤنارێن شوونوارێن خۆ دا بپارێزت چونکو مرۆڤ بێ زمان و کەلتوور، وەک دارەکا بێ ڕەهه زمان کلیلا هزرکرن و ناسنامەیێ یە.
زمان نە بتنێ ئامرازەکە بۆ ئاخڤتنێ یە، به‌لکو هەستکرن و تێگەهشتنا مژاران بۆ تاکەکەسا دیار دکەت. دەمێ زمانێ دایکێ ل مال و قوتابخانەیان هێتە پشتگوهـ ئێخستن و ب زمانێن بیانی دهێتە گوهۆڕین، ئەم ب دەستێ خۆ ڕه‌هێن مەزناهیا نڤشێ نوو ژ ناڤ دبه‌ین. زارۆیەکێ ب زمانێ خۆ یێ دایکێ بگەهیتە ئاستەکێ بلند یێ پەروەردەیی، دبیتە خودان کەسایەتییەکا ب هێز و خودان هایدارییەکا کوورتر ل سەر دیرۆک و کلتوورێ خو. پاراستنا زمانێ دایکێ ئێکەمین هێلا بەرگرییێ یە ل بەر هێرشێن ژ لەز هاتیێن دەرەکی، چونکو زمان ئەو داتایا بنەڕەتییە یا کو ئاڤاهییێ نەتەوەیی پێ هاتییە دروستکرن. نڤیسەر و فەیلەسۆفێ نامۆ (لۆدڤیگ ویتگنشتاین) دبێژیت: (سنۆرێن زمانێ من، سنۆرێن جیهانا منن).
ژ لایەکێ دی ڤە شوونوار و کلتوورێ مە – ژ قەلات و مەناران و گرێیێن کەڤنار هه‌تا دگەهیتە دابونەریتێن جوان – دیده‌ڤانێن ڕاستەقینە یا بوونا مەیە ل ڤێ ئاخێ. پشتگوهـ خستنا ڤان شوونواران ژناڤبرنا پشكه‌كێ ژ مێژوو یا مە یە. گەنجێن ئەڤڕۆ پێدڤییە بزانن کو پاراستنا کلتووری نە پاشڤە زڤرینه.
به‌لکو نیشانا هشیاریا شارستانی یا مە یە نەپاراستنا وان ژناڤبرنا پرتووکخانەیەکێ کو هێشتا پەیڤێن وێ یێن دووماهیێ نەهاتینە خواندن. رۆلێ دەزگەهێن ڕاگەهاندنێ و پەروەردەیێ
ل ڤی دەمێ هەستیار، ئەرکەکێ گەلەک یێ مەزنە پەروەردە نە بتنێ بجهئینانا پێدڤیێن مه‌نهه‌جینە، به‌لکو چاندنا هەستێ نیشتمانپەروەریێ و شانازیێ ب کلتووری د دەروونێ قوتابیان دا. پێدڤییە دەزگەهێن ڕاگەهاندنێ ژی ب رێیا بەرنامەیێن داهێنەر بەلگەفیلم، و کەمپینێن هشیاریا گشتی، بهایێ زمانێ کوردی و پاراستنا شوونواران بکه‌نە تەوەره‌کێ سەرەکی د ناڤ جڤاکی دا، نهێنییا دەولەمەندیا ڤی کلتووری پێشکێشی نڤشێ نوو بکەن.
ل دووماهیێ دا ئەو نەتەوەیا زمانێ خۆ ژ بیر بکەت و شوونوارێن خۆ وێران بکەت، وەک دارەکێ یە کو ڕه‌هێن وێ ژ ناڤ چووبن ب ئێکەمین بایێ هشک ژ ناڤ دچیت. هشیاریا جڤاکی مە ناچار دکەت کو ئەڤڕۆ بەرپرساتییێ هەلگرین ژ مالێن خۆ دەستپێبکەین ب ئاخڤتنا زمانەکێ ڕەوان و پاک بپارێزین شوونوارێن خۆ وەک شاهیدێن راستییێ بۆ داهاتوویەکی کو تێدا ناسنامەیا کوردی بلند و سەربەرز بمینت.
