نیڤشکێ پـەرتـووکا چـه‌رخـێ (تڕه‌هـاتی)یێ (عصر التفاهە) و سـەردەمـێ ئـەم تێدا
قه‌دری شێرۆ
مرۆڤایه‌تی هه‌ر د كه‌ڤن دا ب گوهۆڕینێن مەزن و د قووناغێن گەلەك ئالۆز دا دەربازبوویە، لێ ئه‌م دشێن بێژین کو سەردەمێ نوکە، کو تژی ته‌کنو‌لۆژیا، پێشکەفتن و جیهانگیری بوویە ئێك ژ مه‌ترسیدارترین و نه‌ئارامترین سەردەمێن دیرۆکا مرۆڤاتیێ ژ ڕویێ فیکری و بهایێن مرۆڤی ڤە. ئەڤ سەردەمه نە بتنێ ب پێشکەفتنا بلەز یا زانستی دهێتە نیاسین، بەلکو ب ئاشکرابوونا دیاردەیەکا مەزن و ڤەشارتی ژی دهێتە نیاسین، ئەو ژی تره‌هاتی یه.
ئەڤێ دیاردێ نە بتنێ جهەك گرتیه، بەلکو یا بوویە سیستەمەکێ جیهانی و ئەقلییەتەکا دەستهەلاتدار. ل ڤێرێ، پەرتووکا ناڤدار یا فەیله‌سۆف و زانا جڤاکناسێ کەندی ئالان دونۆ ب ناڤێ (نظام التفاهة) سیستەمێ ترههاتیێ، کو د بازارێن عەرەبی دا ب ناڤێ (عصر التفاهة) سەردەمێ ترههاتیێ دهێتە نیاسین، نیشا مە دده‌ت کا چاوا ئەڤ ره‌فتارێن ئه‌م دبینین نەبتنێ ره‌فتارێن سادەنە، بەلکو نەخۆشییەکە جیهان هەمی ڤه گرتیه. ئارمانجا ڤێ گۆتارێ ئەوە کو تیشكێ بێخمه سەر نیڤشك و ناڤەرۆكا ڤێ پەرتووکێ و پەیوەندییا وێ ب سەردەمێ ئەم تێدا دژین ڕۆن بکەم.
د جیهانا کەڤن دا، تەمبەلی، نەزانین یان تشتێن بێ رامان وەکو کێماسییێن تاکەکەسی دهاتنە دیتن و مرۆڤی هەرده‌م هەول ددا خۆ ژێ دویر بێخێت و پێشڤە بچیت. لێ ل ڤێرێ ئالان دونۆ ڤێ دیتنێ سەرەوبن دکەت، ئەو دیاردکەت، کو تره‌هاتی نوکە بوویە سیستەمەکێ ڕێکخستی، ئایدۆلۆژیەکا ب هێز و بنه‌مایه‌کێ کارگێرێ یێ کو جیهان هه‌می ل سەر رادوەستێت. ئەڤ سیستەمە نە ل دویڤ شیانان، لێهاتن، زیرەکی و کوراتییێ دگەرێت، بەلکو ل دویڤ نەرمبوونێ و ئێکگرتنێ ل گەل بەرژەوەندییێن به‌رته‌نگ د گەڕیت، سیستەمەکه کەسێن پاشڤه‌مای، بێ ئارمانج، و کەسێن کو مفایی ژ بنەمایێن رەخنەیی و هزریێن کویر نه وه‌رگرن پێش تێخیت، بەروڤاژی وێ چەندێ، کەسێن خودان هزریێن بلند، خۆدان پرسیارێن مەزن و کەسێن کو سەرێ خۆ بۆ مەرجێن بێ بنەما ناچەمینن، دهێنە پشتگوهـ هاڤێتن و ل ژێر ناڤێن جودا جودا دهێنە بێده‌نگكرن. ئەڤ نیڤشکە دیار دكه‌ت کو تره‌هاتی نوکە ب ڕێکا تۆرێن ئابووری، سیاسی و پەروەردەیی هاتییە موكمکرن، هەتا کو بوویە پێدڤییەك بۆ بەردەوامبوونا هندەك دەستهەلات و بازرگانییان. ئالان دونۆ ب هویربینییەکا مەزن دیار دكه‌ت کو چاوا ئەڤ ئایدۆلۆژییا ترههاتیێ هەمی که‌نالێن ژیانا مرۆڤی داگیر کرینە د هه‌می واران دا، بۆ نموونه د وارێ سیاسەتێ دا، سیاسەتمەدار و رێبەرێن مەزن یێن خۆدان پەیام و فەلسەفە و ئاڤاکەر ڕۆژ بۆ ڕۆژێ كێم دبن، ل شوینا وان، سیاسەت بوویە جھێ بڕێڤەبرنا بازرگانی و کارگێرییەکا برێڤه‌برنا بەرژەوەندیێن ده‌مكی. کەسێ سیاسی نوکە نە ئەوە یێ کو خەونا ئاڤاکرنا شارستانییەتەکێ هەی، بەلکو ئەو کەسە یێ کو دشێت ب درووشمێن بجویك و بێ رامان، دەنگێن پتر ببەت و کۆمپانیا و سەرمایەدارێن مەزن ڕازی بکەت. و د وارێ ئابووری و کۆمپانییان دا، سەرمایەدارییا نوکە نێچیرڤانا مێشکێن بلند نینە، ژ بەر کو مێشکێن بلند و خۆدان داهێنان د مەترسیدارن و گوهۆڕینان دروست دکەن، لەوما ئابووریا نوکە پێدڤی ب کاركته‌رێن نەرم هەیە، یێن کو بتنێ فەرمانان بێ گۆتار بجهـ بینن و پرسیارێن گه‌نی ونه بدلێ ده‌ستهه‌لادارا نەکەن. و د وارێ پەروەردە و زانینێ دا، ئه‌گه‌ر ئه‌م بهێین سه‌حكه‌ینێ، قوتابخانه و زانکۆ و ناڤەندێن زانستی، کو دەمەکی جهێ پرسیارکرن، هزرا رەخنەیی و داهێنانێ بوون، نوکە بووینە سازیێن بازرگانی بۆ فرۆتنا باوەرنامەیان. سیستەمێ خواندنێ نوکە ل دویڤ هندێ یە تو چەند دشێی فێرخوازەکی بێدەنگ، دوبارەکه‌ر و بێ ئیرادە بەرهەم بینی، یێ کو بتنێ ژیانا خۆ ل دویڤ وان کلیلێن بێ مفا ببەت یێن کو سیستەم بۆ ددەتە دیارکرن. ویا ژ هه‌میێ كمباختر ئه‌وه یا ئه‌م د وارێ ڕاگه‌هاندنێ و تۆرێن جڤاکی دا دبینین، كو ئه‌ڤە وێرانترین نیشانا سەردەمێ مەیە. تۆرێن جڤاکی وەکو (تیکتۆك، فێسبۆك، ئینستاگرام، و یۆتیۆب،…هتد) بووینە مەیدانا سەرەکی یا تێكه‌لكرنا ترههاتیێ، كو مژارێن کویر، هونەرێن رەسەن، و زانستێن ب بها دهێنە لادان، و ل شوینا وان، کەسایەتییێن ئاشۆپی و بێ ناڤ و ناڤەڕۆك، هندەك ڕەفتارێن سادە و بێ هۆش، و ناڤەڕۆکێن گه‌له‌ك سڤك و بچویك دهێنە مه‌زنکرن و ب ملیۆنان بینەران پەیدا دکەن، ئه‌ڤه‌یه دبیته ئه‌گه‌رێ گۆهارتنا تشتێن لاوەکی بۆ سەنتەرێ ژیانێ، كو مه‌زنترین دوژمنێ هزرا ئازادە.
دەمێ ئەم به‌رێ خۆ دده‌ینه جیهانا خۆ یا نوكه، ئەم دبینین کو هوشدارییێن ئالان دونۆ نەبتنێ هشیاری بوون، بەلکو ڕاستییەکه کو ئەم هەر ڕۆژ و هه‌ر دەمژمێر تێدا دژین. ئەم د سەردەمەکێ دا دژین کو تێدا بها ب قەبارەی دهێتە دان نەکو ب کوالیتییێ، ژمارەیا لایك، بینەر و پارەی بووینە پێڤەر بۆ هەر تشتەکی. گۆتارەکا کویر و فەلسەفی کو ل سەر ئاریشەیەکا جڤاکی، ئابووری، سیاسی دهێتە نڤیسین، تنێ هندەك مروڤێن دیار دبینن و دخوینن، د دەمەکێ دا، وێنەیەکێ بێ رامان ل سەر تۆڕێن جڤاکی ملیۆنان مرۆڤان دکێشیتە خۆ. ئەڤ پاشڤەچوونا بهایان، ڕامانا مرۆڤبوونا مە دئێخیته ژێر پرسیارێ. شەڕێ دژی هزرا رەخنەیی، هشكبوونا رەخنەگرتنێ و نەهێلانا ئازادییا دەربڕینێ ب رەنگەکێ نەراستەوخۆ ب ڕێکا دروستکرنا گروپێن تۆرێن جڤاکی یێن هێرشکەر، ئاماژه‌یه بۆ وێ چەندێ کو جڤاك حەز ژ راستییێ ناکەت. مرۆڤ نوکە د ناڤ کوپیتکێن هوشیارییێ دا دژین، تنێ گوهـ ددەنە وان دەنگێن کو ژێ باوه‌ر دکەن و دوبارە و سه‌دباره دكه‌ن تا كو مرۆڤێن ساده ژێ باوه‌ر دكه‌ن. و ژلایێ دیڤه، لادان ژ بهایێن ئەخلاقی، سەردەمێ ئەم تێدا دژین، سەردەمەکێ بێ ئەخلاقیا سیستەماتیکە،د ڤی سەردەمی دا، درەو بوویە لێهاتن، فێلبازی بوویە دەستهەلات، و راستگۆیی و مەردایه‌تی بووینە تشتێن زێدە و نه‌پێدڤی.
ئالان دونۆ ب پەیامەکا مەیدانی و نەگەشبین دگەهتە دووماهیێ و دبێژیت کو نەخۆشییا ترههاتیێ ب ساناهی ناهێتە چارەسەرکرن، چنکو سیستەمەکێ جیهانییە، لێ ما یا پێدڤیه مرۆڤ بێ هیڤی ببیت؟ بێگومان نه. ڕزگاربوون ل دویڤ پەیاما پەرتوکێ و ڕەوشا سەردەمێ مە، پێدڤی ب پەیداکرنا هۆشیارییا تاكه كه‌سی هه‌یه. مرۆڤ پێدڤییە هشیار ببیت، کو ئەو نەبێتە بەشەك ژ ره‌ڤێ (قطيع) کو بێ هزر ل دویڤ ئاراستەیێن تۆرێن جڤاکی و سیستەمێن سیاسی و بازرگانی دچن، و زڤرین بۆ سەر دەستپێکێن هزرا کویرو خواندنا پەرتوکان، گۆتارێن ب رامان وبها، گوھدانا و دویڤچوونا بابه‌تێن فەلسەفی و زانستی، و نەرازیبوون ل سەر تشتێن گشتی یێن ساده وسڤك، ئێکەمین پێنگاڤا بەرگرییێ یە. ژ لایه‌كێ دیڤه پاراستنا کەرامەتا هزری و رەخنەیی، هەر دەمێ مرۆڤی پرسیارا بۆچی؟ كر، و ل نهینیێن ل پشت رامانێن گه‌شبین گەڕیا، هینگێ دێ ده‌رز كه‌ڤنه بناغەیێن ڤی سیستەمێ سه‌رده‌مێ ترههاتیێ. ب کورتی، پەرتووکا چه‌رخێ ترههاتیێ نە بتنێ خواندنەکا جڤاکناسییە، بەلکو خۆدیكه‌کە کو ڕوییێ ڕاستەقینە یێ سەردەمێ مە نیشا مە ددەت. تێگەهشتنا نیڤشك و ناڤەرۆکا وێ، هاریکاریا مە دکەت کو هۆشیارتر بین، بەر ب بهایێن رەسەن ڤە بزڤرین، و نەهێلین کو ژیانا مە ب تمامی بکەفتە بن کێماسی و مۆرکا تره‌هاتییا جیهانا نوکە.
